In Nederland zijn de prijzen aan de pomp flink opgelopen, maar in Azië leidt de blokkade van de Straat van Hormuz tot veel zwaardere gevolgen. Uit gegevens van databedrijf Kpler die de NOS opvroeg over de strategische olievoorraden blijken grote verschillen tussen landen in dat deel van de wereld.

Met name arme landen hebben nog maar een kleine buffer om deze crisis nog langer te kunnen verduren. Terwijl de situatie in bijvoorbeeld Japan weer heel anders is.

Vorige maand gaven landen die zijn aangesloten bij het Internationaal Energieagentschap (IEA) een recordhoeveelheid olie vrij uit hun reserves om de prijzen te drukken. Die voorraden gingen vooral naar Azië omdat het fysieke tekort daar meteen gevoeld wordt, zegt Lucia van Geuns, onderzoeker bij The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS).

Ook Japan gaat vermoedelijk deze week weer een deel van zijn reserves vrijgeven, maar veel andere landen in Azië hebben deze mogelijkheid niet.

Het IEA adviseerde eerder dat landen een reserve van drie maanden moeten aanhouden. De reserves van Japan zijn veel groter. "Dat komt doordat het zelf geen olie en gas heeft, en dus heel kwetsbaar is", aldus Van Geuns. "Uiteindelijk is het vrijgeven van de voorraad nu wel een doekje voor het bloeden en kijken landen naar structurelere oplossingen."

"Japan probeert snel minder afhankelijk te worden van olie uit het Midden-Oosten door over te schakelen op andere bronnen. Energiebedrijf Japan Petroleum Exploration (JAPEX) wil zijn olie- en gasproductie verviervoudigen met investeringen tot 7,3 miljard dollar in buitenlandse olievelden, vooral in de Verenigde Staten. Ook andere Japanse bedrijven volgen deze strategie en wijken in rap tempo uit naar alternatieve energieleveranciers.

Mede daarom weigert premier Takaichi om burgers op te roepen minder energie te gebruiken. Volgens haar is dit "niet het moment om de economie af te remmen". In plaats daarvan kiest de regering ervoor kolencentrales intensiever in te zetten en de herstart van kerncentrales te versnellen. Extra investeringen in duurzame energiebronnen zijn geen prioriteit.

Voor Japanners betekent dit dat het energieaanbod op de korte termijn weer lijkt te stijgen, maar wel tegen duidelijk hogere prijzen."

De situatie in Japan staat in schril contrast met die in andere Aziatische landen, zoals Pakistan, Sri Lanka en Indonesië. Zij hebben het geld niet om te kijken naar andere opties, laat staan dat ze hun al zeer kleine oliereserve kunnen vrijgeven.

"In Pakistan zijn noodmaatregelen genomen. Daar zie je dat het transport al heel erg beperkt is. Uiteindelijk kan dat de economie zo erg aantasten dat het kan leiden tot een recessie", zegt Van Geuns. "Landen daar nemen veel ingrijpendere maatregelen dan Nederland."

Zo is in Pakistan de maximumsnelheid op snelwegen verlaagd. Scholen in Sri Lanka zijn op woensdag dicht om energie te besparen. En in de Filipijnen werken ambtenaren maar vier dagen, is te zien in een overzicht van crisismaatregelen van het Internationaal Energieagentschap.

"Voor een arm land als Sri Lanka wordt het extra nijpend", zegt econoom en expert opkomende markten bij ABN Amro Arjen van Dijkhuizen. "Ze hebben weinig financiële buffers en een kleinere olievoorraad. Dan moet je sneller harde maatregelen nemen om de olieconsumptie af te remmen. Vandaar dat ze bijvoorbeeld brandstof rantsoeneren, om de prijsstijgingen terug te dringen."

Dat Azië zo hard geraakt wordt, komt door de grote afhankelijkheid van de Straat van Hormuz. 80 procent van alle ruwe olie en olieproducten zoals diesel en kerosine die normaal gesproken worden verscheept door de zeestraat, ging naar Azië. En bijna 90 procent van het vloeibare aardgas uit de regio ging die kant op. Uit cijfers van Kpler blijkt dat het verkeer door de straat nog altijd heel minimaal is.

"De crisis is al acht weken bezig en in Nederland hebben we het over het schrappen van vluchten naar vakantiebestemmingen. Dat is van een heel andere orde", zegt Van Geuns. "Dat komt ook doordat wij in Nederland minder afhankelijk zijn van olieproducten die door de zeestraat worden vervoerd."

De verplichte bijmenging van groen gas vanaf 2027 zal niet tot een veel hogere gasrekening leiden, denkt minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei. Energiebedrijven waarschuwen juist dat de gasrekening zal stijgen als ze duurder groen gas moeten toevoegen aan aardgas. Groen gas wordt in speciale installaties gemaakt van restafval, zoals mest of granen.

Energiebedrijf Essent voorspelt dat de komende vijf jaar de rekening met zo'n 200 euro per jaar zal stijgen. "Dat is gigantisch op de rekening van kwetsbare huishoudens en diegenen die niet van het gas af kunnen", zegt commercieel directeur Boudewijn den Herder.

De minister van Klimaat en Groene Groei deelt die vrees niet. Ze benadrukt dat zo'n hoge stijging alleen zou plaatsvinden als er meteen heel veel moet worden bijgemengd. "Maar we gaan met heel kleine beetjes opschalen", zegt ze over de verplichting, die vanaf 1 januari 2027 moet ingaan.

Op korte termijn stuurt Van Veldhoven een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer om het bijmengen van groen gas verplicht te maken. De komende vijf jaar moet er steeds meer groen gas worden toegevoegd aan aardgas, zodat de productie van groen gas in Nederland in die tijd meer dan verdubbelt, van zo'n 340 naar 800 miljoen kuub gas. De uitstoot van CO2 zou daarmee met bijna 3 megaton dalen en dat is goed voor het klimaat.

Van Veldhoven benadrukt ook dat groen gas Nederland veel minder afhankelijk maakt van gas uit het buitenland en van fossiele brandstoffen. "De energievoorziening van eigen bodem heeft zijn prijs", aldus de minister. "Maar we houden de kostenstijging beperkt."

Het is nog niet bekend wanneer de Tweede Kamer over het wetsvoorstel van de verplichte bijmenging zal debatteren en of een meerderheid van de Tweede Kamer het optimisme van de klimaatminister deelt.

De oorlog in het Midden-Oosten kan grote gevolgen hebben voor de voedselprijzen in delen van de wereld. Hoe langer de blokkade van de Straat van Hormuz duurt, hoe groter het tekort aan kunstmest in de wereld.

Daarvoor waarschuwen instanties binnen de Verenigde Naties (VN) en het Kiel Instituut voor de Wereldeconomie. Ook kampen boeren wereldwijd met gestegen energieprijzen.

Hoewel de impact voor Nederland en een groot deel van Europa waarschijnlijk beperkt blijft, kan de voedselzekerheid in gevaar komen in landen in het mondiale Zuiden die sterk afhankelijk zijn van de import van energie en kunstmest.

Kunstmest is van groot belang bij het verbouwen van voedsel. "Kunstmest draagt bij aan ongeveer de helft van alle voedseloogsten ter wereld", zegt Doriana Milenkova, economisch onderzoeker bij de Rabobank.

Voor de productie van kunstmest is veel aardgas nodig. Landen rondom de Perzische Golf hebben daar veel van beschikbaar en produceren dus veel kunstmest.

Volgens Milenkova gaat normaalgesproken ruim een kwart van de wereldwijde export van kunstmestproducten door de Straat van Hormuz, maar de afgelopen tijd dus niet. Daarnaast is kunstmestproductie ook op andere plekken duurder geworden door de gestegen gasprijzen.

Het zal waarschijnlijk nog even duren voordat de tekorten doorwerken in de wereldwijde voedselprijzen. Die stegen in maart licht, blijkt uit cijfers van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN. Dat komt onder meer doordat er voorlopig nog voldoende voedsel op voorraad is.

Maar als boeren weer moeten gaan zaaien, kunnen ze genoodzaakt zijn minder kunstmest te gebruiken - omdat er minder beschikbaar is of omdat het te duur is.

Als gevolg kunnen oogsten kleiner worden. Zelfs als boeren wel nog genoeg kunstmest kunnen kopen, zal de hogere prijs daarvan deels doorwerken in de voedselprijzen.

Het Wereldvoedselprogramma van de VN kwam in maart met een alarmerende boodschap. Als het conflict doorzet tot halverwege dit jaar en de olieprijs boven de 100 dollar blijft (momenteel zit de prijs er een paar dollar onder), zouden dit jaar naar schatting wereldwijd 45 miljoen meer mensen met acute honger te maken krijgen.

Onderzoekers verschillen van mening over hoe groot het effect van het kunstmesttekort is. Het gaat om schattingen en het is moeilijk te voorspellen hoe de wereld precies reageert. Zo verwacht de Rabobank dat voedselprijzen vooral gaan stijgen door de energiecrisis en dat het kunstmesttekort de prijs niet verder zal opdrijven.

Het Duitse Kiel Instituut beschouwt het kunstmesttekort wel als ingrijpende factor, waarbij de hele keten - van energie naar kunstmest tot voedsel - wordt verstoord. Onderzoekers van het instituut berekenden hoe groot de impact kan zijn als de Straat van Hormuz ongeveer een jaar gesloten blijft. Daarbij wordt geen rekening gehouden met eventuele maatregelen die landen zouden kunnen nemen.

Ze schatten dat voedselprijzen in Zambia met zo'n 30 procent kunnen gaan stijgen in een jaar tijd. Ook Zuid-Aziatische landen, zoals India en Pakistan, kunnen te maken krijgen met stijgingen van meer dan 10 procent.

In deze grafieken zie je wat er zou gebeuren met de voedselprijzen als de Straat van Hormuz ongeveer een jaar gesloten blijft:

Ook bij een eventuele heropening van de zeestraat is een deel van de schade al gedaan, benadrukt Julian Hinz, een van de onderzoekers van het Kiel Instituut.

Dat ziet Rabobank-onderzoeker Milenkova ook. "Als de Straat van Hormuz weer volledig open is, duurt het zeker nog twee maanden voordat de handel terug is op normaal niveau", zegt ze. "Sinds de wapenstilstand is er nog geen één schip met kunstmest doorheen gevaren."

Bloomberg meldde afgelopen week dat de VN wacht op toestemming om een doorgang in de Straat van Hormuz te creëren om kunstmest door te laten. Het is onduidelijk hoe het daar nu mee staat.

Het kunstmesttekort raakt allerlei landen, waaronder India en Australië:

"In Zuid-Azië heerst er veel wantrouwen onder de boeren, omdat ze merken dat de kunstmestprijzen stijgen en de voorraden slinken. Het zaaiseizoen begint in een groot deel van de regio in juni en juli en minder kunstmest betekent minder oogst. Dat kan uiteindelijk tot hogere prijzen en zelfs voedseltekorten leiden.

Landen in de regio nemen maatregelen om de voedselzekerheid te beschermen. Zo heeft de Sri Lankaanse regering besloten om kunstmest te rantsoeneren en prijscontroles in te stellen. Toch hebben boeren ook daar nu al te maken met minder voorraad."

"Het kunstmesttekort heeft de kwetsbaarheid van de Australische agrarische industrie blootgelegd. Er wordt gesproken van een tikkende tijdbom onder de voedselzekerheid van Australiërs. Nu al leidt het tot hogere prijzen in de supermarkt. Tel daar de gestegen brandstofprijzen bij op, en je hebt de ingrediënten voor een mogelijke recessie.

Daarom is premier Albanese de afgelopen dagen op bliksembezoek in verschillende Aziatische landen. Hij hoopt hier nieuwe deals te sluiten om de levering van kunstmest en brandstof veilig te stellen. Alleen zijn die landen weer afhankelijk van olie uit het Midden-Oosten. Dus een echte oplossing is voorlopig niet in zicht."

De interesse in warmtepompen is sterk toegenomen nu de gasprijzen de afgelopen weken flink zijn gestegen. Wie zijn cv-ketel vervangt, denkt serieuzer na over de aanschaf van een warmtepomp, een (deels) elektrische verwarmer. Dat blijkt uit een rondgang van de NOS langs installateurs.

"Consumenten zoeken duidelijk naar mogelijkheden om hun energierekening te verlagen", zegt brancheorganisatie Techniek Nederland. Die heeft het over een stijging van 20 tot 30 procent bij een aantal grote installatiebedrijven, sinds het begin van de oorlog in het Midden-Oosten.

Dat zien ze ook bij HeatTransformers in Woerden. "Normaal gesproken is het rond deze tijd wat minder", zegt directeur Stijn Otten-van Beest. "Nu zien we 30 procent meer aanvragen dan in dezelfde tijd vorig jaar."

Bij Hoppenbrouwers in Den Bosch is het ook druk sinds de oorlog in het Midden-Oosten is begonnen. "We zien een verviervoudiging van het aantal aanvragen voor warmtepompen door particulieren", zegt een woordvoerder. Ook de interesse in zonnepanelen, airco's en thuisbatterijen is gestegen, ziet het bedrijf. "Het aantal aanvragen voor cv-ketels stabiliseert ondertussen."

Bij de installateurs van Warmtepomp 013 in de regio Tilburg gebeurt iets vergelijkbaars. "Ik zie heel veel informatieaanvragen binnenkomen", zegt installateur Joost Möller. Hij heeft het over een verdrievoudiging in twee weken. "Een half jaar geleden was je met vier weken aan de beurt. Nu moet je waarschijnlijk zeven weken wachten voor we kunnen installeren. En komende maanden kan het zelfs oplopen tot twaalf of zestien weken."

"De warmtepomp moet per 2029 de norm worden voor het verwarmen van gebouwen zonder warmtenet. Dat hebben de coalitiepartijen D66, VVD en CDA afgesproken. Daarmee keert Den Haag terug op het eerdere beleid van kabinet-Rutte IV. Dat kabinet wilde eigenlijk al voor dit jaar dat de warmtepomp de norm zou worden. Die maatregel werd teruggedraaid door het kabinet-Schoof, dat zich juist verzette tegen klimaatmaatregelen. Met enige vertraging lijkt die normering er nu dus toch te komen. De coalitiepartijen hopen dat dit, ondanks de wispelturigheid van het beleid, toch duidelijkheid geeft aan de markt en consumenten."

De vraag is zo groot dat ze bij fabrikant Remeha de productie flink moeten opschroeven. "We hadden al verwacht dat er deze periode meer vraag zou zijn, maar sinds de energieprijzen gestegen zijn, zien we echt een knik omhoog in de grafiek", zegt Rick Bruins van Remeha. Hij zegt dat de productie de komende weken vervijfvoudigd moet worden ten opzichte van begin dit jaar.

Het is een terugkerend fenomeen dat hoge gasprijzen mensen aanzetten om een warmtepomp te kopen. Tijdens de energiecrisis van 2022 was dat ook het geval. "Mensen worden weer wakker geschud", zegt Simone Tresoor van kenniscentrum Milieu Centraal. "We moeten beseffen dat we met aardgas niet onafhankelijk zijn."

De gasprijzen zijn omhooggeschoten sinds Iran een blokkade heeft opgeworpen in de Straat van Hormuz als reactie op de Israëlisch-Amerikaanse aanvallen op het land. Via die zee-engte wordt doorgaans veel vloeibaar gas geëxporteerd, maar nu is dat nauwelijks nog mogelijk.

Terwijl in Azië mensen niet kunnen koken of autorijden vanwege brandstoftekorten, blijft het leed van de energie-oorlog in Europa en Nederland vooralsnog beperkt tot flink hogere energieprijzen. Voor de leveringszekerheid van energie is onze afhankelijkheid van de Verenigde Staten groter dan van het Midden-Oosten.

Dat er hier nog geen tekorten ontstaan door de oorlog in het Midden-Oosten heeft alles te maken met de herkomst van de olie en het gas dat we importeren. De Straat van Hormuz is de belangrijkste vaarweg voor energie in grote delen van de wereld, maar niet voor Nederland.

Slechts een beperkt deel van de ruwe olie komt via deze zeestraat naar de haven van Rotterdam. Nederland importeerde afgelopen jaar voor 2,7 miljard euro ruwe olie uit Irak en voor 392 miljoen euro uit Saudi-Arabië. Olie uit Saudi-Arabië kan ook via de Rode Zee worden geëxporteerd en gaat niet altijd via de Straat van Hormuz.

De meeste ruwe olie die Nederland importeert komt uit de Verenigde Staten, in 2025 voor 6,4 miljard euro. Andere belangrijke olielanden voor Nederland zijn Kazachstan (5,1 miljard euro), Noorwegen (4,3 miljard euro) en het Verenigd Koninkrijk (2,7 miljard euro).

Die olie-import is niet alleen voor eigen gebruik. Rotterdam is de grootste energiehaven van Europa. De raffinaderijen van Shell, BP en Exxon Mobil zijn via pijpleidingen verbonden met onder meer het Duitse Ruhrgebied.

Van de olieproducten die Nederland importeert komt 14 procent uit het gebied waar Iran nu aanvallen uitvoert. Het gaat om kerosine uit Koeweit, stookolie (scheepvaartbrandstof) uit Saudi-Arabië en diesel uit Qatar.

Ruim 30 procent van het gas dat in Nederland wordt gebruikt, komt in vloeibare vorm (lng) met tankers uit de Verenigde Staten. Iets minder dan een derde komt via pijpleidingen uit Noorwegen. Het overige gas komt uit andere landen en kleine gasvelden in Nederland.

Na de sluiting van het Groningenveld was Rusland de belangrijkste leverancier van gas. Sinds de boycot van Russisch gas in verband met de oorlog in Oekraïne is die rol nu overgenomen door de VS.

Ook al dreigen er nu nog geen echte tekorten, de prijzen kunnen wel verder door het dak gaan. Vanwege de oorlog van de VS en Israël met Iran overstijgt de wereldwijde vraag het aanbod en is het einde van de prijsstijging nog niet in zicht. Benzine en diesel aan de pomp kunnen nog duurder worden, net als gas voor de verwarming van huizen en kerosine voor vliegtuigen.

Tankers op zee met gas, olie, benzine, diesel en kerosine varen naar de plek waar het meeste wordt geboden. Waar in Nederland mensen pijn in hun portemonnee krijgen, ontstaan er in andere delen van de wereld echte tekorten.

De enorme afhankelijkheid van energie uit de Verenigde Staten zorgt voor ongemak. De VS is Nederlands grootste olieleverancier en twee derde van al het vloeibare gas dat we importeren komt er vandaan. Deze afhankelijkheid, in combinatie met de onvoorspelbaarheid van de Amerikaanse president Trump, kunnen leiden tot een tekort aan energie. Vooral de grote hoeveelheid lng is niet makkelijk en snel te vervangen.

Financieel gezien is een Amerikaanse boycot van de lng-export naar Nederland en Europa onlogisch. De export levert de VS vele miljarden dollars op. Toch waarschuwen adviseurs van de overheid en energiedeskundigen al langer voor de risico's van onze afhankelijkheid van Amerikaanse energie.

De regering in Washington kan die afhankelijkheid gebruiken om politieke druk uit te oefenen op het kabinet in Den Haag. Bijvoorbeeld als het gaat over onze rol in de oorlog in Oekraïne, handelsconflicten, de positie van Groenland of militaire deelname aan het beschermen van tankers in de Straat van Hormuz.

De Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat, en de Mijnraad, een onafhankelijk adviesorgaan van het kabinet, pleiten voor het importeren van vloeibaar gas (lng) uit meer landen. Verder zijn er volgens de twee partijen meer langetermijncontracten en een grotere gasopslag nodig.

Op termijn is verduurzaming volgens de Europese Commissie de belangrijkste manier om onafhankelijk te worden. Met meer energie uit zon en wind en met kerncentrales kan Europa ontsnappen aan de grillen van landen die Europa nu olie en gas leveren. Tot die tijd zijn olie en gas nodig voor transport, de industrie en de verwarming van huizen.

Niet alleen de prijs van olie en gas, maar ook die van kunstmest is de afgelopen weken flink gestegen. Door de blokkade van de Straat van Hormuz worden minder kunstmest en grondstoffen voor kunstmest geëxporteerd. Het verminderde aanbod leidt tot hogere prijzen wereldwijd.

Ook in Nederland wordt kunstmest wat duurder, maar veel boeren houden het hoofd vooralsnog koel. "De meeste boeren hebben de kunstmest die ze komende maanden nodig hebben al ingekocht", zegt Rabobank-econoom Harry Smit. "De kunstmest die ze binnenkort gaan uitrijden, ligt dus vaak al in de opslag."

Anders is dat aan de andere kant van de wereld, in Azië en Oceanië bijvoorbeeld. Daar worden gewassen op een ander moment geoogst en dus kopen boeren hun kunstmest rond deze tijd in. Dat moeten ze vanwege het verminderde aanbod doen tegen een relatief hoge prijs.

En daar houden de problemen niet op. Terwijl Europa zijn kunstmest vooral zelf maakt of importeert uit Noord-Afrika en de Verenigde Staten, zijn veel landen in Azië en Oceanië afhankelijk van het Midden-Oosten. "De zeestraatblokkade leidt daar dus niet alleen tot een prijsstijging, maar ook tot tekorten", zegt econoom Smit. "Europa heeft van die verminderde beschikbaarheid voorlopig geen last."

De problemen op de markt voor kunstmest betreffen met name ureum. Dat is een kunstmeststof die vooral geschikt is voor tropische gebieden. Bijna de helft van de wereldwijde export van ureum komt uit de Perzische Golf en moet dus langs de Straat van Hormuz, maar dat gaat nu niet.

"Ook India voorziet last te krijgen van een verminderde aanvoer van ureum. Het is een van de grootste ureum-importeurs ter wereld. Ongeveer 30 procent van de kunstmeststoffen die India gebruikt wordt geïmporteerd.

Het land heeft China daarom gevraagd om de export van ureum te versoepelen. China controleert dat via een quotasysteem.

Op dit moment zijn er volgens de Indiase autoriteiten nog geen grote ureumtekorten. Om te voorkomen dat dat wel gebeurt bij een langdurige oorlog, voor het plantseizoen dat in juni begint, wil India nu dus al extra inkopen vanuit China. China heeft nog niet gereageerd op dat verzoek.

Overigens wordt de meeste ureum in de Indiase landbouw geproduceerd in India zelf. Maar ook daar speelt een probleem, want voor de productie van ureum is vloeibaar gas (lng) nodig. En ook die export staat onder druk door de oorlog in het Midden-Oosten. Volgens persbureau Bloomberg hebben al enkele ureumfabrikanten in India de deuren moeten sluiten door een lng-tekort."

In Europa gebruiken boeren een stuk minder ureum, maar ook de prijs van hun kunstmest wordt flink beïnvloed door de gestegen gasprijs. Om kunstmest te maken is namelijk aardgas nodig.

"Als de gasprijs stijgt, dan is dat een belangrijke kostenpost", zegt een woordvoerder van de grote kunstmestproducent Yara Sluiskil. "Dat moet je doorrekenen." Hoelang de prijs hoog blijft, is mede afhankelijk van de duur van de oorlog in het Midden-Oosten.

Beschikbaarheid van kunstmest zal in Nederland het probleem niet zijn, zegt ook boerenbrancheorganisatie LTO Nederland. Wel is het aankoopmoment van belang. "Sommige boeren kopen vroeg in. Degenen die dat later doen, hebben nu de meeste hinder", zegt een woordvoerder.

Als de oorlog in het Midden-Oosten aanhoudt, heeft dat ook gevolgen voor ontwikkelingslanden. "Die hebben als eerste last van de hogere prijzen, omdat ze worden weggeconcurreerd door rijkere landen", zegt econoom Smit. "Dat kan, als de oorlog aanhoudt, tot slechtere oogsten leiden."

Nederland kan in relatief korte tijd veel minder last hebben van stijgende energieprijzen door conflicten in de wereld. Het moet mogelijk zijn om in vijf jaar nog eens een derde minder gas te gebruiken. Dat kan door onder meer woningen en bedrijfspanden sneller te isoleren, de warmtenetten uit te breiden, de glastuinbouw te verduurzamen en elektriciteit flexibel in te zetten.

Dat berekende de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie (NVDE), in een vandaag gepubliceerd Spoedplan voor minder aardgas. Daarin komt de brancheorganisatie met negentien voorstellen waardoor het Nederlandse gasverbruik in vijf jaar tijd kan dalen van 30 naar 20 miljard kuub per jaar.

De NVDE vindt dat de huidige oorlog in het Midden-Oosten nog maar eens laat zien hoe kwetsbaar Nederland is voor een energiecrisis. "Gelukkig is de gasprijs nog niet zo hoog als bij het uitbreken van de oorlog in Oekraïne. Maar je ziet elke keer dat als er ergens in de wereld een conflict uitbreekt de energierekening van Nederlandse gezinnen en bedrijven omhoogschiet", zegt voorzitter Olof van der Gaag.

Hoewel Nederland weinig gas uit het Midden-Oosten haalt, stijgen de prijzen wel omdat de aanvoer uit die regio stilligt door de oorlog. Aziatische landen waar het gas uit met name Qatar wel veel naartoe gaat, concurreren nu met Europa voor ladingen van vooral Amerikaans vloeibaar gas die naar de hoogste bieder gevaren worden.

Van der Gaag concludeert daarom dat de belangrijke energiebron uit instabiele regio's komt: "We weten niet hoelang dit conflict in het Midden-Oosten duurt. Een groot deel van ons gas komt via lng uit de Verenigde Staten. Niemand weet wanneer president Trump de kolder in de kop krijgt en de gasaanvoer naar Europa onder druk zet. We zijn echt extreem kwetsbaar."

Nadat Rusland de gaskraan naar Europa had dichtgedraaid als vergelding voor de steun voor Oekraïne, lukte het Nederland om minder gas te gebruiken. Het jaarlijkse verbruik zakte van 40 miljard kuub naar de huidige 30 miljard per jaar. Van der Gaag erkent dat dit deels gebeurde met pijnlijke maatregelen, zoals de verwarming lager zetten en koud douchen. "Maar er zijn ook huizen geïsoleerd, de industrie is overgestapt op duurzame energiebronnen. Dat zijn positieve maatregelen. En dat kunnen we nu weer doen."

De brancheclub pleit daarom voor subsidies om meer woningen en bedrijfspanden te isoleren en om vergunningen sneller af te geven. Oproepen zoals het heropenen van de gasvelden in Groningen of de energierekening verlagen noemt Van der Gaag "symptoombestrijding": "Natuurlijk moet je mensen soms echt helpen. Maar een echte oplossing is het niet. Je blijft zo namelijk in het oude energiesysteem hangen. Dat maakt ons kwetsbaar. En het is ook nog vervuilend."