Nederland is kwetsbaar bij een langdurige onderbreking van de gasaanvoer. Dat blijkt uit een nieuwe weerbaarheidsanalyse van Gasunie-dochter GTS. Volgens de analyse is Nederland goed voorbereid op reguliere leveringsproblemen, zoals koude winters of kortdurende uitval van infrastructuur, maar onvoldoende op een langdurige verstoring van het gasaanbod.

GTS adviseert de minister van Klimaat en Groene Groei over de leveringszekerheid van gas. Het bedrijf benadrukt dat aanvullende maatregelen nodig zijn om een mogelijk gastekort van maanden op te vangen. Centraal in de aanbevelingen staan het operationeel houden van bestaande gasopslagen en het opbouwen van een strategische noodvoorraad.

Daarbij kan zogenoemd 'kussengas' uit de gasopslagen in uitzonderlijke situaties worden ingezet. Dit gas, dat normaal nodig is om druk te behouden in de opslag, kan gedeeltelijk gebruikt worden om tekorten te beperken. In Nederland gaat het om circa 300 miljard kilowattuur kussengas, op Europees niveau om zeker 800 miljard kilowattuur.

Hans Coenen, lid van de raad van bestuur van de Gasunie, benadrukt: "De gasleveringszekerheid staat of valt met het opbouwen van een strategische noodvoorraad. Door bestaande opslagen extra te vullen én in uiterste nood het kussengas in te zetten, kunnen langdurige tekorten en extreme prijspieken worden voorkomen."

Nederland is steeds afhankelijker geworden van import. Waar ons land vroeger netto-exporteur was, komt nu ongeveer 67 procent van het gas uit het buitenland, vooral uit Noorwegen en via vloeibaar aardgas uit onder andere de Verenigde Staten.

Tegelijkertijd blijft gas cruciaal voor betaalbare energievoorziening en voor het opvangen van schommelingen in zon- en windproductie. Het veranderende geopolitieke klimaat en de hoge afhankelijkheid van import maken Nederland kwetsbaar voor langdurige verstoringen, met risico op economische schade en energiearmoede, vergelijkbaar met de Europese gascrisis na de Russische invasie van Oekraïne.

Op korte termijn adviseert GTS aanvullende maatregelen aan zowel de vraag- als aanbodzijde. Aan de vraagzijde kan dat door maximaal in te zetten op kolencentrales voor stroomproductie, om zo de productie via gascentrales te minimaliseren.

Aan de aanbodzijde zijn de maximale inzet van Europese gasopslagen, binnenlandse productie en langetermijncontracten met verschillende leveranciers uit verschillende landen belangrijk.

De bestaande EU-gasopslagen bieden potentieel genoeg kussengas om een tekort van 500 miljard kilowattuur op te vangen, mits de noodvoorraad snel operationeel kan worden gemaakt, meldt GTS. Het CBS meldde in 2025 dat heel Nederland het jaar ervoor 30 miljard kubieke meter aardgas verbruikte. Dat komt ongeveer neer op 300 miljard kilowattuur.

GTS noemt een langdurige gasonderbreking "een Europees risico". EU-lidstaten moeten gezamenlijk risico's beoordelen en afspraken maken over strategische noodvoorraden, zodat deze direct kunnen worden ingezet om huishoudens te beschermen en de industrie draaiende te houden.

De Simsimah, Clean Mistral en de BW Brussels. Het zijn de namen van drie lng-tankers die vloeibaar gas naar Europa zouden vervoeren, maar nu naar Azië varen. Het heeft allemaal te maken met de snel gestegen gasprijzen na het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten.

Databedrijf Kpler zag dat de route van één lng-tanker uit Nigeria en twee tankers uit de VS zijn verlegd naar Azië. Aziatische gasbedrijven hebben meer geboden voor het gas dan Europese en daarom veranderen de schepen van koers.

Na de Russische invasie in Oekraïne bouwde Europa in een razend tempo de gasinvoer via de pijpleidingen vanuit Rusland af. Liquefied natural gas (lng) uit vooral de Verenigde Staten moest de gasvraag vervangen.

Maar de nieuwe oorlog gooit nu opnieuw de hele gasmarkt op zijn kop. De lng-productie in Qatar is vanwege de oorlog stilgelegd en gas dat daar in de opslagen zit kan ook niet meer vervoerd worden, Dat laatste komt door de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz, de belangrijke zeestraat tussen Oman en Iran waar veel gas en olie doorheen vervoerd wordt.

Aziatische landen nemen normaliter het grootste deel van het Qatarese gas af. Maar nu dat niet kan, bieden ze op gas dat al met tankers onderweg was naar Europa.

"Als Azië meer betaalt, veranderen de Amerikaanse tankers hun koers en gaat het gas dat voor Europa bedoeld was die kant op", zegt energieconsultant Sjak Lomme. "Wie het meest betaalt, krijgt het meeste gas."

De Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat, maakt zich niet zo'n zorgen over de afbuigingen van de drie tankers richting Azië. Volgens de organisatie komt er nog voldoende gas vanuit de velden die Nederland heeft in de Noordzee en leveren Noorwegen en de VS nog voldoende lng.

"Daarnaast varen er jaarlijks ruim 1500 tankers naar Europa", zegt Hans Coenen, lid van de raad van bestuur van de Gasunie."Dat er nu drie schepen afwijken is dus niet meteen aanleiding tot zorg, maar we blijven het monitoren."

In die concurrentiestrijd hebben veel Aziatische landen volgens Lomme wel een voordeel. Ze hebben meer langetermijncontracten afgesloten, waardoor ze minder last hebben van veranderende prijzen. Nederland heeft minder van die contracten en voelt tekorten dus sneller in de portemonnee.

Amerikaanse handelaren profiteren voorlopig het meest van de blokkade bij de Straat van Hormuz, weet Chris Guth van energieleverancier Engie. In de VS wordt relatief veel lng op kortetermijnbasis verkocht. Ook krijgt de VS er dit jaar veel extra lng-capaciteit bij.

Op korte termijn lijken de problemen niet heel groot te worden, maar op de lange termijn kan dat anders zijn. In de zomer neemt de vraag naar gas af omdat de verwarming minder vaak draait, maar de gasvoorraad voor de winter moet in de zomermaanden wel aangevuld worden.

Als de gasprijs zo hoog blijft, zal dat doorberekend worden aan de klanten. "De huis-tuin-en-keuken-consument zal de verwarming de volgende winter weer een paar graden lager zetten", verwacht energiedeskundige Aad Correljé van de TU Delft. "Dat is ook afhankelijk van het soort maatregelen dat de overheid zal nemen om de gestegen gasprijzen te dempen."

Volgens Gasunie-bestuurder Coenen is het daarnaast belangrijk dat Nederland zich gaat voorbereiden op een mogelijke lange onderbreking van de gastoevoer in de toekomst.

Gasunie bouwt momenteel een extra tank om importmogelijkheden van lng te vergroten. "Dat is alleen effectief als er ook voldoende aanvoer van lng is om in die tank op te slaan", zegt energieconsultant Lomme. "Dat wordt de komende maanden nog best spannend."

De oorlog in Iran leidt ertoe dat de politieke discussie over gaswinning in Groningen en het openhouden van de gasputten van het Groningenveld weer oplaait. Het Groningenveld werd gesloten vanwege de vele aardbevingen.

JA21-leider Eerdmans kondigt aan met een eigen wetsvoorstel te komen om de gasvoorraad uit het Groningenveld als "strategische reserve" achter de hand te houden. Die voorraad kan worden aangesproken als de gasprijzen enorm stijgen of gas onvoldoende beschikbaar is.

Hij maakte al voor de oorlog een punt van het definitief volstorten van de gasputten met cement. Hij noemde dat dom en een historische fout. Het Groningenveld bevat nog zo'n 550 miljard kuub aardgas, goed voor ongeveer 18 jaar aan binnenlands gebruik.

PVV-leider Wilders sluit zich bij Eerdmans aan en zegt het wetsvoorstel van Eerdmans te gaan steunen. "In de huidige geopolitieke situatie is het beschikbaar houden van onze eigen gasputten als noodreserve verstandig", zegt hij op X.

Hij stelt als voorwaarde dat het gas alleen gewonnen mag worden in geval van nood en niet aan andere landen verkocht mag worden. De PVV keerde zich tot nu tegen nieuwe gaswinning in Groningen.

Ook de Groep Markuszower, de fractie van PVV'ers die zich hebben afgesplitst, steunt het voorstel van Eerdmans. Kamerlid Heutink voegt daar onder meer aan toe dat ze voor het "direct beginnen met boren" zijn en dat Groningers "direct, ruimhartig en onbureaucratisch" gecompenseerd moeten worden voor schade door aardbevingen.

FVD is al langer voorstander van het openhouden van het Groningenveld, ook voor commerciële gaswinning. Daar zouden de Groningers wat de partij betreft dan een ruime schadevergoeding voor moeten krijgen.

Ook partijleider De Vos wijst nu op de actuele situatie waardoor de levering van buitenlands gas aan Nederland in gevaar kan komen en de gasprijzen gaan stijgen.

De vier partijen hebben samen 42 zetels in de Tweede Kamer, dus een meerderheid is vooralsnog niet in zicht. Vanmiddag is er een Kamerdebat over energie met minister Van Veldhoven (D66), die over de gasvoorraden gaat.

Nog maar drie weken geleden adviseerde onderzoeksinstituut TNO de politiek om het Groningenveld niet helemaal af te sluiten. Nederland zou een strategische reserve moeten aanhouden voor noodgevallen, zeiden de onderzoekers.

Ook de Gasunie pleit voor "strategische reserves op eigen bodem" en waarschuwde de politiek al jaren geleden voor sluiting van het Groningenveld. De Gasunie brengt binnenkort een rapport uit over de "weerbaarheid van de aardgasvoorziening" en het belang van reserves.

Ondertussen duurt het nog tot 2034 om de schade te herstellen die tot nu toe is ontstaan door de aardbevingen. Nieuwe gaswinning betekent ook nieuwe aardbevingen, zegt het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM).

De Eerste Kamer stemde op 16 april 2024 in met de wet die de sluiting van het Groningenveld definitief regelt. Ze zijn nog lang niet allemaal volgegooid met cement. De ontmanteling van de winningsapparatuur en dergelijke duurt nog jaren.

De kans is groot dat de energierekening de komende tijd omhoog zal gaan door de gisteren uitgebroken oorlog in het Midden-Oosten. De Nederlandse gasvoorraad was met minder dan 11 procent nog nooit zo laag als nu. De Gasunie vreest niet dat de voorraad leeg zal raken, maar het vullen daarvan kan door de onrust flink duurder worden.

Dinsdag maakte de Gasunie zich nog geen zorgen over de historisch lage gasvoorraad. Wel benadrukte een woordvoerder dat er geen onverwachte dingen moeten gebeuren: "Er moet niet opeens een blokkade komen van de Straat van Hormuz, bijvoorbeeld."

Sinds zaterdag heeft de Iraanse Revolutionaire Garde die zeestraat bij Iran vanwege de Amerikaanse en Israëlische bombardementen afgesloten voor schepen. Vanmorgen werd er al een tanker uit Oman aangevallen.

De Straat van Hormuz is cruciaal voor de aanvoer van olie en gas uit het Midden-Oosten. Bijvoorbeeld voor Qatar, dat een van de grootste LNG-exporteurs ter wereld is, het vloeibaar gemaakte aardgas dat ook Nederland importeert.

De Gasunie zegt dat de afsluiting voor Nederland "op een hoogst ongelukkig moment komt nu de gasbergingen weer gevuld moeten worden". Dat komt niet omdat Nederland afhankelijk is van LNG uit Qatar, maar omdat de prijzen van gas wereldwijd door onrust kunnen gaan stijgen. Met de lente voor de deur is dit doorgaans het juiste moment om de gasvoorraad flink bij te vullen omdat gas nu goedkoper is.

"Het grootste effect is de onrust die het op de wereldmarkt kan gaan veroorzaken en de stijgende gasprijzen", laat de Gasunie weten. "LNG is een wereldmarkt en onderbrekingen in deze toevoer zullen ongetwijfeld negatieve effecten voor de gasmarkt met zich meebrengen, onder andere qua prijs."

Sinds het afsluiten van de gaskraan in Groningen, haalt Nederland zijn gas uit het buitenland. Meer dan dan helft komt via pijpleidingen, met name uit Noorwegen. Van het gas dat via schepen met LNG aan Nederland wordt geleverd, komt volgens de Gasunie maar een klein deel deel van de LNG uit Qatar.

De Straat van Hormuz is ook belangrijk voor de oliehandel, waarmee de prijzen aan de pomp ook zouden kunnen stijgen. Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten door de zeestraat, zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel.

De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoogschiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.

Acht olieproducerende landen, onder leiding van Saudi-Arabië en Rusland, verhogen per 1 april de olieproductie. Dat maakte deze zogenoemde OPEC+ zondag bekend. Door de oorlog in het Midden-Oosten dreigt de olieproductieproductie te laag te worden, schrijven zij.

Vanaf april verhogen zij de productie daarom met 206.000 extra vaten per dag. Saudi-Arabië zal daarvan ongeveer de helft voor zijn rekening nemen. Rusland zal ruim 9600 vaten per dag extra produceren.

Terwijl de NAM druk bezig is met dichten van de gasputten, pleit TNO ervoor het Groningenveld niet helemaal af te sluiten. Dat heeft te maken met de afhankelijkheid van Nederland van gas uit het buitenland, 80 procent wordt inmiddels geïmporteerd.

Er wordt nadrukkelijk niet gepleit voor nieuwe commerciële gaswinning, het gaat om een zogenoemde strategische reserve. Vergelijkbaar met de strategische oliereserve die Nederland sinds de oliecrisis in de jaren 70 heeft.

"Dat is een reserve die je beschikbaar hebt maar die je in principe niet gebruikt", zegt René Peters, directeur gastechnologie van onderzoeksinstituut TNO. "Dan is Groningen een hele goede kandidaat omdat het veld nog heel veel reserve heeft en ook in staat is om snel gas te leveren."

Het opblazen van een gaspijpleiding door Rusland waardoor er geen of minder gas uit Noorwegen komt; het afsluiten door Iran van de Straat van Hormuz waardoor de aanvoer van vloeibaar gas (lng) uit Qatar stopt; president Trump die de lng-tankers uit de Verenigde Staten tegenhoudt uit onvrede met Europese politiek. Het is volgens Peters en veel van zijn collega's allemaal niet langer ondenkbaar en kan leiden tot een groot en acuut tekort aan gas in Nederland en de rest van Europa.

Een stevige poolwind raast over het Groningse platteland als bulldozers met grof geweld en veel lawaai de stalen gasinstallatie van de NAM in Siddeburen slopen. "We zorgen dat het hier permanent en definitief is afgedicht", vertelt Emile Luchtmeijer, verantwoordelijk voor de ontmanteling van het Groningenveld bij de NAM. Luchtmeijer leidt ons langs stapels losgetrokken buizen en andere onderdelen van het voormalige gasbehandelingsstation.

De ontmanteling en sluiting van het Groningenveld is een grote operatie die zo'n 2 miljard euro kost en waar 200 mensen aan meewerken. "We verwachten dat we in Groningen nog circa tien jaar bezig zijn om alle putten af te dichten en de bovengrondse installaties te verwijderen." Uiteindelijk moeten alle locaties weer teruggebracht worden in oude staat, op de meeste plaatsen is dat landbouwgrond.

Het Groningenveld bevat nog zo'n 550 miljard kuub aardgas. Ter vergelijking: Nederland verbruikt jaarlijks 30 miljard kuub gas. Er zit dus potentieel voor 18 jaar aan binnenlands gebruik onder de grond. Inmiddels zijn 70 van de 300 putten in Groningen gedicht, 6 van de 22 locaties zijn gesloopt. Siddeburen is de zevende locatie die afgebroken wordt.

De sluiting van het Groningenveld is al bij wet geregeld. Het nieuwe kabinet heeft in het coalitieakkoord nog eens bevestigd dat het veld gesloten blijft. Ook de NAM heeft zich hier inmiddels bij neergelegd. "60 jaar heeft dit gasveld veel welvaart gebracht maar de laatste jaren ook veel onrust en zorgen, wij richten ons nu op het netjes opruimen van de installaties", zegt Luchtmeijer.

Onder meer om de Groningers te overtuigen dat het echt afgelopen is met de gaswinning worden de putten volgestort met beton. Dat gebeurt door een gespecialiseerd bedrijf dat met een gigantische omgekeerde boortoren door de provincie trekt. "Die trekt de drie kilometerlange productiebuizen uit de grond", vertelt directeur Harry Venema van WellGear. "Als de buizen eruit zijn gehaald worden op meerdere dieptes cementpluggen van 50 tot 100 meter geplaatst, die de boorput volledig afsluiten. En dan is het afgelopen."

Hier laat Venema zien hoe dat in zijn werk gaat:

Zowel de Mijnraad als de Gasunie heeft al gepleit voor een strategische gasreserve. Hoe die er precies uit moet zien is onderwerp van discussie. Vanuit het oogpunt van leveringszekerheid zien veel gasdeskundigen het Groningenveld als een logische optie. Maar, bij de officiële instanties wordt dat vanwege de gevoeligheid van het onderwerp niet hardop gezegd.

Gasunie werkt aan een rapport over leveringszekerheid waarin het plan voor een strategische reserve uitgewerkt wordt. Peters van TNO vindt dat de optie op zijn minst serieus onderzocht moet worden. Het is theoretisch mogelijk om een paar productielocaties van het Groningenveld open te houden zegt de NAM, maar dat gaat dan wel weer gepaard met risico's op aardbevingen volgens Luchtmeijer: "Wij adviseren dat niet."

Er zijn zorgen over Europa's groeiende afhankelijkheid van vloeibaar gas (lng) uit Amerika. Deskundigen van onderzoeksinstituut TNO en Instituut Clingendael waarschuwen dat president Trump de levering van aardgas als politiek drukmiddel kan gebruiken.

Diezelfde zorgen uitte de Mijnraad vorig jaar ook al, een adviesorgaan voor de minister van Klimaat en Groene Groei. Sindsdien is de afhankelijkheid van de VS alleen maar toegenomen: het land is inmiddels samen met Noorwegen onze belangrijkste leverancier van gas dat onze huizen verwarmt. Volgens berekeningen van het Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA) komt over vier jaar zelfs 80 procent van alle lng uit Amerika.

Dat is veel te veel, vindt gasexpert René Peters van TNO. "We hebben ervaren wat het is om heel afhankelijk te zijn van één land en dat dat land die afhankelijkheid ook tegen ons gebruikt."

Peters doelt op Rusland. Europa importeerde decennialang veel gas uit dat land, maar bouwde dat sterk af na de inval in Oekraïne in 2022. Sindsdien is ons continent aangewezen op Amerika. Dat land is van oudsher Europa's bondgenoot, maar de relatie vertroebelt.

Bij Instituut Clingendael, een kenniscentrum voor internationale betrekkingen, zijn daar al langer zorgen over. Volgens expert geopolitiek Louise van Schaik ziet de Trump-regering olie- en gasexport als belangrijk onderdeel van het buitenlandbeleid. "Ze schuwen niet om economische instrumenten in te zetten als er ruzie ontstaat, bijvoorbeeld met Groenland."

De EU sloot vorig jaar een handelsakkoord met Amerika om zo de eerder aangekondigde forse importheffingen te verlagen. Onderdeel van dat akkoord is dat de EU voor 250 miljard dollar per jaar aan Amerikaanse olie, uranium en vooral lng afneemt.

Het Europees Parlement moet de deal nog goedkeuren. De verwachting is dat dat volgende maand gebeurt. "Op dit moment hebben we dit handelsakkoord nodig", zegt Europarlementariër Ingeborg ter Laak van het CDA. "We willen de energieleveringen in Europa zekerstellen. Dat hebben we nodig voor onze huishoudens en bedrijven."

Toch ligt er nog een bommetje onder de deal: lng uit Amerika is namelijk slecht voor het milieu. TNO schat dat het zes tot zeven keer vervuilender is dan gas uit Europa. Bij de winning van Amerikaans gas komt veel methaan vrij, een verontreinigend broeikasgas. Ook zorgt het transporteren en vloeibaar maken van het gas voor extra uitstoot.

De EU eist dat lng-producenten uit de VS de methaanuitstoot vanaf 2027 beter monitoren. Maar het lijkt erop dat de Amerikanen dat niet van plan zijn. Gasexpert Peters verwacht dat de VS dan stopt met leveren aan Europa en de afzetmarkt verplaatst naar landen in Azië. "Dan hebben wij een probleem, want dan moeten wij onze lng uit andere landen halen." De vraag is of die landen wel milieuvriendelijk produceren.

Inmiddels deelt ook de Europese Commissie de zorgen over de afhankelijkheid van Amerika. Daarom wordt gezocht naar alternatieve leveranciers die de plek van de VS (deels) kunnen innemen. De vraag is vervolgens: hoe zal Trump reageren als de eerder mondeling toegezegde olie- en lng-deal uit zicht raakt?

Louise van Schaik: "Je hoopt eigenlijk dat hij dan alweer druk is met andere brandjes in de wereld en met armpje drukken met andere landen. Maar dat is misschien ook een beetje wensdenken."

Een omstreden gasproject in Mozambique is officieel weer van start gegaan. Het Franse olie- en gasbedrijf TotalEnergies legde het project in 2021 stil vanwege aanvallen van een jihadistische groepering. Daarbij vielen zeker 1500 doden, onder wie werknemers van het project en veel burgers.

Vanochtend liet de Mozambikaanse overheid weten dat het project vandaag weer van start gaat, onder toeziend oog van de Mozambikaanse president Chapo en de hoogste baas van Total.

Het miljardenproject bij de stad Palma, in het uiterste noorden van Mozambique, moet ervoor zorgen dat Total aardgas uit een van de grootste velden ter wereld kan tappen, vlak voor de kust. Een fabriek op land moet dit gas vloeibaar maken om het vervolgens de wereld over te verschepen.

Er is veel kritiek op het bouwproject. Milieuorganisaties wijzen op gedwongen verhuizingen en zeggen dat de gaswinning bijdraagt aan instabiliteit in het noorden van Mozambique.

Toch was het al een paar maanden duidelijk dat Total de werkzaamheden weer wilde hervatten. Daardoor kwam het dossier ook in Den Haag weer bovenaan de stapel te liggen. Want het project heeft ook een Nederlands tintje.

De Nederlandse baggeraar Van Oord nam een deel van het werk op zee op zich. En de Nederlandse overheid stond daarvoor garant.

Naast de zogeheten exporteurspolis verzekerde Nederland ook een deel van de financiering van het gasproject. Vanwege alle kritiek overwoog Nederland dit najaar of het daarmee wel moest doorgaan. Die keuze werd uiteindelijk voor de minister gemaakt: Total liet eind november weten de garantie niet meer nodig te hebben.

Tegelijkertijd kwam het ministerie met de resultaten van twee onderzoeken naar de situatie in Noord-Mozambique. De onderzoekers bevestigen de structurele mensenrechtenschendingen door Mozambikaanse veiligheidsdiensten in het gebied. Ze stellen dat de rust nu wat terug is doordat het Rwandese leger een oogje in het zeil houdt. Maar tegelijkertijd is de situatie op de lange termijn niet stabiel en blijven de onderliggende conflicten spelen, volgens de onderzoekers.

Ondanks deze conclusies loopt de Nederlandse verzekering voor Van Oord wel door. Volgens een Kamerbrief uit december kan de Nederlandse overheid niet onder deze garantstelling uit. De baggeraar is op dit moment voorbereidingen aan het treffen om het werk in Mozambique ter hervatten.