Politieke partijen die meedoen aan de Tweede Kamerverkiezing zijn verplicht voorafgaand aan de verkiezingen overzichten van giften aan de partijen en aan de kandidaten en schulden van de partijen aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) te verstrekken. Deze overzichten geven een beeld van de financiën van de politieke partijen die meedoen aan de Tweede Kamerverkiezing van 22 november 2023. De overzichten zijn vandaag openbaar gemaakt op Rijksoverheid.nl. 

Er komt een hogere straf op het ronselen van volmachtstemmen. De straf gaat van maximaal een maand hechtenis naar maximaal zes maanden gevangenisstraf. Ook wordt duidelijker en scherper omschreven wat er onder ronselen wordt verstaan. Zo wordt met dit wetsvoorstel ook het online oproepen van mensen om hun volmacht af te geven strafbaar. Dit staat in het wetsvoorstel van minister De Jonge van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dat nu ter advisering wordt gezonden aan de Raad van State. Zo kan in de toekomst ronselen van volmachtstemmen sneller worden aangepakt en strenger worden bestraft.

Dankzij de grote inzet van gemeenten en de vele vrijwilligers zijn de provinciale staten- en waterschapsverkiezingen van afgelopen 15 maart goed verlopen. Op de verkiezingsdag hebben zich weinig tot geen incidenten voorgedaan en de opkomst was met respectievelijk 58,8 en 53,6% hoger dan voorgaande verkiezingen. Dat schrijft minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Hugo de Jonge in de evaluatie die hij aanbiedt aan de Tweede Kamer. Wel hebben deze verkiezingen een zeer grote druk gelegd op gemeenten. Met de vervroegde Tweede Kamerverkiezing van 22 november in aantocht zijn er verschillende maatregelen genomen om de druk op de gemeenten en vrijwilligers te verkleinen en het verkiezingsproces zo voorspoedig mogelijk te laten verlopen. 

De Kiesraad krijgt extra taken en bevoegdheden om de kwaliteit van het verkiezingsproces verder te bevorderen. De ministerraad heeft er op voorstel van minister De Jonge van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties mee ingestemd om het wetsvoorstel kwaliteitsbevordering uitvoering verkiezingsproces naar de Raad van State te verzenden voor advies. Met dit wetsvoorstel wordt de Kiesraad verantwoordelijk voor de ondersteuning van gemeenten en stembureaus bij het uitvoeren van hun taken rond de verkiezingen. Daarnaast krijgt de Kiesraad extra taken en bevoegdheden om te beoordelen of verkiezingen op de juiste manier verlopen.

De Tweede Kamerverkiezing wordt gehouden op woensdag 22 november 2023. Dat heeft het kabinet op voorstel van minister Bruins Slot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties besloten. Bij het kiezen van deze datum is rekening gehouden met de voorbereidingstijd voor politieke partijen, de uitvoerbaarheid voor gemeenten en de voorbereidingen door de Kiesraad.

Prof.dr.ir. H.J. (Herbert) Bos is voorgedragen als lid van de Kiesraad per 1 juli 2023. De ministerraad heeft ingestemd met deze voordracht op voorstel van minister Bruins Slot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Herbert Bos volgt Ronald Prins op, die sinds 2018 lid was van de Kiesraad.

Op dit moment kunnen alleen kiezers die vanwege een lichamelijke beperking niet zelfstandig kunnen stemmen, hulp krijgen in het stemhokje. Minister Bruins Slot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wil hulp in het stemhokje mogelijk maken voor iedereen die daarom vraagt. Bijvoorbeeld kiezers met een verstandelijke beperking of kiezers die laaggeletterd zijn. Een stembureaulid zal deze kiezers hulp bieden. Dat staat in het wetsvoorstel dat de minister gaat voorleggen aan de Raad van State voor advies.

Er komt een hogere straf op het ronselen van volmachtstemmen. De straf gaat van maximaal een maand hechtenis naar maximaal zes maanden gevangenisstraf. Ook wordt duidelijker en scherper omschreven wat er onder ronselen wordt verstaan. Dit staat in het wetsvoorstel van minister Hanke Bruins Slot (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) dat vandaag in consultatie is gegaan. Zo kan in de toekomst ronselen van volmachtstemmen sneller worden aangepakt en strenger worden bestraft.

Voor meer dan 2 miljoen Nederlanders gaat stemmen niet vanzelf. Dat komt bijvoorbeeld door een lichamelijke of (licht) verstandelijke beperking. Maar er zijn ook mensen die moeite hebben met lezen. Deze mensen moeten, net als ieder ander, hun democratische recht kunnen uitoefenen. Veel gemeenten maken al werk van toegankelijkheid. Om de toegankelijkheid van verkiezingen nog verder te verbeteren heeft het kabinet bij Najaarsnota besloten dat gemeenten eenmalig in totaal € 2,7 miljoen ontvangen.

De Kiesraad krijgt extra taken en bevoegdheden om de kwaliteit van het verkiezingsproces te beoordelen en verder te bevorderen. Dit staat in een wetsvoorstel van minister Hanke Bruins Slot (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) dat vandaag in consultatie gaat. In het wetsvoorstel wordt de Kiesraad verantwoordelijk voor de ondersteuning van gemeenten en stembureaus bij het uitvoeren van hun taken rond de verkiezingen. De Kiesraad krijgt daarbij extra taken en bevoegdheden in de beoordeling van het correcte verloop van verkiezingen.

Nederlanders die buiten Nederland wonen hebben al vele jaren kiesrecht bij verkiezingen voor de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Vanaf 2023 komt daar een verkiezing bij: de verkiezing van de leden van het kiescollege niet-ingezetenen. Deze verkiezing geeft kiezers buiten Nederland (in het buitenland of in Aruba, Curaçao of Sint Maarten) invloed op de samenstelling van de Eerste Kamer. 

Dankzij de grote inzet van gemeenten en de vele vrijwilligers zijn de gemeenteraadsverkiezingen van 14, 15 en 16 maart 2022 goed verlopen. Op de verkiezingsdagen hebben zich weinig tot geen incidenten voorgedaan. Dat schrijft minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Hanke Bruins Slot in de evaluatie die zij vandaag aanbiedt aan de Tweede Kamer. 

De Kiesraad wordt verantwoordelijk voor het beheer en de beveiliging van de programmatuur die wordt gebruikt ter ondersteuning van het berekenen en vaststellen van verkiezingsuitslagen. Dat staat in het wetsvoorstel Programmatuur verkiezingsuitslagen dat minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Hanke Bruins Slot vandaag heeft aangeboden aan de Tweede Kamer. Ook wordt het gebruik van de programmatuur die door de Kiesraad ter beschikking wordt gesteld verplicht. Het vastleggen van de verantwoordelijkheden en vereisten rond de uitslagprogrammatuur, draagt bij aan een betrouwbare en efficiënte vaststelling van de verkiezingsuitslag.

Mr. L.J. (Laetitia) Griffith is voorgedragen als lid van de Kiesraad per 1 juli 2022. De ministerraad heeft ingestemd met deze voordracht op voorstel van minister Bruins Slot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Laetitia Griffith volgt prof.mr. J.E. (Jacobine) van den Brink op die sinds 2017 lid was van de Kiesraad.

Het wetsvoorstel Nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen is vandaag door de Eerste Kamer aanvaard. Belangrijkste doel van dit wetsvoorstel is het creëren van mogelijkheden om tijdig voor de vaststelling van de uitslag van een verkiezing eventuele (tel)fouten te constateren en op een transparante en controleerbare manier te corrigeren. De nieuwe wet treedt per 1 januari 2023 in werking en geldt daarmee bij de gecombineerde provinciale staten- en waterschapsverkiezingen in maart van dat jaar.

De Tijdelijke experimentenwet nieuwe stembiljetten maakt het mogelijk dat bij een verkiezing een experiment plaatsvindt met een ander model stembiljet. Met een nieuw model stembiljet wil het kabinet gaan experimenteren hoe verkiezingen nog toegankelijker gemaakt kunnen worden. Het blijkt dat oudere kiezers, kiezers die slechtziend of blind zijn en ook veel stembureauleden het huidige stembiljet te groot vinden en de letters te klein. Gemeenten en maatschappelijke organisaties vragen daarom al geruime tijd om te experimenteren met een nieuw stembiljet.

Om te zorgen dat de ruim 13 miljoen stemgerechtigden bij de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart kunnen stemmen, wordt er veel werk verzet door de gemeenten. Minister Hanke Bruins Slot en burgemeester Jan van Zanen namen een kijkje in een loods met materiaal voor de verkiezing in Den Haag.

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen komt het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties met een handreiking over desinformatie om gemeenten, provincies, waterschappen en andere overheidsorganisaties te informeren. Deze handreiking geeft ambtenaren en bestuurders juridische en praktische tips om de impact van desinformatie te verminderen en geeft aan wat organisaties kunnen doen als ze ermee te maken krijgen.

De Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 (Twv) wordt verlengd tot 1 juli 2022. Hiermee is definitief duidelijk dat kiezers bij de gemeenteraadsverkiezingen van woensdag 16 maart 2022 al op de twee dagen voorafgaand aan de reguliere stemmingsdag hun stem kunnen uitbrengen. Om dat mogelijk te maken opent in elke gemeente een aantal stemlokalen op maandag 14 en dinsdag 15 maart.

Het kabinet heeft het voornemen de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 (Twv) te verlengen tot 1 juli 2022. Dit staat in het besluit dat minister Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de beide Kamers heeft gezonden. Door dit voornemen nu kenbaar te maken, biedt het kabinet gemeenten duidelijke richting om zich voor te bereiden op de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022.