Wat verwachten we van de Nationale Investeringsinstelling (NII)? Bedrijven aan financiering helpen, maatschappelijke opgaven aanpakken of de overheid aan langetermijnbeleid binden? CPB’er Jurre Thiel bespreekt waarom het doel eerst helder moet zijn: dat bepaalt hoe de instelling eruit komt te zien.

Het lijkt verstandig publieke investeringen deels met geleend geld te financieren, omdat de baten pas in de toekomst ontstaan. Maar investeringen leiden niet automatisch tot gezondere overheidsfinanciën.

Verschillen in personeelstekorten tussen sectoren leiden nauwelijks tot verschillen in cao-loongroei. Pas als de arbeidsmarkt als geheel zeer krap wordt, stijgen de cao-lonen duidelijk sneller.

Hoe verdelen we de schaarse ruimte in Nederland? Er is behoefte aan meer woningen, ruimte voor natuur en landbouw, de energietransitie en defensie. Hoe passen al die ambities in de ruimtelijke puzzel van Nederland?

Volgens critici leidt het boekhouden van de Nederlandse overheid tot te weinig investeringen. Maar een baten-lasten stelsel levert geen extra budgettaire ruimte: het blijft belangrijk niet te veel te lenen.

Diversificatie. Ik denk dat ik er voor het eerst over hoorde in de collegebanken tijdens mijn studie. Destijds ging het over beleggen: door je geld te spreiden over verschillende beleggingen, sectoren en regio’s kun je risico’s beperken. Tegenwoordig staat diversificatie hoog op de agenda in het Europese beleidsdebat.

Hoe veranderde de komst van vrouwen op universiteiten en in de economische wetenschap onze kijk op werk en welvaart? CPB’er Frits Bos bespreekt hoe economen als Lilian van der Goot en Marga Hundt bijdroegen aan een bredere economische blik.

Langer doorwerken kan de personeelstekorten in het primair en voortgezet onderwijs slechts beperkt verminderen. Als alle leraren die minstens een schooljaar voor de AOW-leeftijd met pensioen gingen één jaar langer hadden doorgewerkt, zou dat gemiddeld ongeveer 770 fte extra hebben opgeleverd in het primair onderwijs (po) en 520 fte in het voortgezet onderwijs (vo).

Nederlandse bedrijven betrekken geïmporteerde producten vaak uit één land, maar dat betekent niet dat zij daarvan ook echt afhankelijk zijn. In 2023 was 96% van de combinaties van een bedrijf en een geïmporteerd product sterk geconcentreerd: het bedrijf haalde het product grotendeels uit één land.

Europa zal zichzelf moeten versterken. Draghi (2024) constateert terecht dat Europa op technologisch vlak steeds verder achterblijft bij de Verenigde Staten en China, wat in de huidige geopolitieke situatie ook gevolgen kan hebben voor het borgen van vrede en van gedeelde waarden – twee kerndoelen van de Europese samenwerking.

Deze studie presenteert nieuwe schattingen van uitkeringselasticiteiten bij werkloosheid, voor veranderingen in de uitkeringsduur en -hoogte. Uit de analyse blijkt dat de werkloosheidsduur met 0,4% toeneemt bij een 1% langere maximale uitkeringsduur. Een verhoging van de WW-uitkering met 1% leidt tot een 0,8% langere werkloosheidsduur.

Nut en noodzaak van een Nationale Investeringsinstelling (NII) zijn onderwerp van een breed maatschappelijk debat. In een nieuwe publicatie concludeert het Centraal Planbureau (CPB) dat een NII vooral meerwaarde kan hebben bij het toegankelijker maken van financiering voor bedrijven.

Wanneer we over algoritmes praten, gaat het vaak over de prestaties van het model zelf. Hoe nauwkeurig voorspelt het? Hoe hoog is de trefkans? Herkent het systeem de juiste informatie? Dat zijn belangrijke vragen, maar ze vertellen slechts een deel van het verhaal.

Het CPB analyseert met enige regelmaat de afwijkingen tussen de ramingen die het uitbrengt en de realisaties. Dit laat zien of de ramingen systematisch afwijken en onder welke omstandigheden de ramingen afwijken van de realisaties.

Deze publicatie geeft een overzicht en verantwoording van gedragseffecten die door het CPB en het ministerie van Financiën zijn toegepast bij het ramen van standaard belastingmaatregelen, zoals een tariefwijziging.

Het CPB raamt het gemiddelde aantal bijstandsuitkeringen op 350 dzd in 2026. Dit is een lichte stijging van 4 dzd uitkeringen ten opzichte van het gerealiseerde volume in 2025. De stijging komt grotendeels door de toename van de werkloze beroepsbevolking in 2025 en 2026.

Het CPB certificeert budgettaire ramingen van de fiscale beleidsmaatregelen uit het wetsvoorstel Belastingplan 2025 en overige wetsvoorstellen in het pakket Belastingplan 2027. Het CPB acht de ramingen van de budgettaire effecten van de maatregelen redelijk en neutraal. Vier maatregelen krijgen het onzekerheidsoordeel ‘hoog’.

Het kabinet trekt het meeste extra geld uit voor defensie. Ook gaat er extra geld naar onderwijs, klimaat, natuur, wonen en infrastructuur. Keuzes die de brede welvaart in de toekomst kunnen versterken. Tegelijkertijd blijven belangrijke opgaven liggen en worden lasten doorgeschoven.

Dit Verantwoordingsdocument hoort bij de Macro-Economische Verkenning 2027, gepubliceerd op 15 september 2026.