Sanjay Shah, een Britse bankier die in het verleden onder meer voor Rabobank en ING werkte, moet Denemarken 1,7 miljard dollar plus 5 procent rente terugbetalen. Hij kreeg de straf vandaag opgelegd door het hooggerechtshof in de Verenigde Arabische Emiraten voor het grootschalig opzetten van belastingfraude met dividend, zo meldt persbureau AP.

De 52-jarige Shah wordt gezien als brein achter het zogenoemde dividendstrippen om de Deense schatkist op te lichten. Hij zette van 2012 tot 2015 constructies op waarin buitenlandse bedrijven met aandelen in Deense bedrijven onterecht belasting over dividend (winstuitkeringen) terugkregen. Hiermee werd in totaal 1,7 miljard dollar verdiend.

Dit geld moet nu tot aan de laatste cent worden terugbetaald, samen met 5 procent rente. De naar de Emiraten gevluchte Shah werd daar vorig jaar gearresteerd en na een rechtszaak veroordeeld voor fraude. Een rechtbank besloot in april dat hij aan Denemarken mag worden uitgeleverd. Voor hij op het vliegtuig wordt gezet veroordeelde het hooggerechtshof hem al tot het terugbetalen van de 1,7 miljard, plus rente.

Meerdere Europese landen jagen al jaren op het brein en andere betrokkenen achter wat de grootste belastingzwendel uit de Europese geschiedenis wordt genoemd. In een interview met de Belgische zakenkrant De Tijd zei Shah twee jaar geleden geen enkele spijt te hebben. "Ik zou meteen weer in deze business stappen", stelde hij.

In Denemarken zal de veroordeling als een overwinning worden gezien. "De Deense schatkist is voor een duizelingwekkend bedrag opgelicht. Het zou niet mogelijk moeten zijn dat daders zich in het Midden-Oosten kunnen verstoppen", zei minister Mattias Tesfaye van Justitie vorig jaar toen Shah vorig jaar na jarenlang diplomatiek getouwtrek werd gearresteerd in de Emiraten. Tot ergernis van de Denen woonde Shah jaren ongestoord in een villa op de palmeilanden voor de kust van Dubai.

Shah zou de zwendel hebben bedacht nadat hij via Credit Suisse en ING in 2007 bij de zakenbank van Rabobank in Londen aan de slag ging. "Tijdens een babbel aan de bar of een partijtje golf werd erover gesproken, alsof je het geheime recept van Coca-Cola aan elkaar verklapte", vertelde hij in De Tijd over de ontdekking van het dividendstrippen. "De mensen deden dat gewoon, ze dachten niet dat het illegaal was. Een grootbank zou haar traders toch niets illegaals laten doen?"

Nadat Shah in 2008 zijn baan bij Rabobank verloor, richtte hij het bedrijf Solo Capital op om via Londen en Dubai het dividendstrippen aan te bieden. In 2016 vluchtte hij naar Dubai na een inval in zijn kantoor in Londen.

Een te hoge huur, servicekosten die oplopen of gebreken aan de woning. Voorbeelden van geschillen die aan de Huurcommissie zijn voorgelegd, dat gebeurde vorig jaar 12.000 keer. De commissie kreeg vooral veel klachten van huurders die huren bij een particuliere eigenaar, blijkt uit het jaarverslag.

De huurmarkt waarover de commissie zich buigt betreft 2,5 miljoen woningen. Daarvan is 82 procent in handen van woningcorporaties en 16 procent van particuliere verhuurders. Over die laatste kwamen vorig jaar de meeste klachten binnen, 53 procent.

Opvallend is dat particuliere verhuurders bij geschillen ook vaak in het ongelijk worden gesteld, namelijk in 89 procent van de gevallen tegenover slechts 16 procent van de woningcorporaties. Als het gaat om geschillen over huurverhogingen, wordt de verhuurder vaak wel in het gelijk gesteld.

Het is voor het eerst dat de Huurcommissie een uitsplitsing maakt van de behandelde geschillen per type verhuurder, woningcorporaties of private huurders. Het gaat dan vooral om klachten over de servicekosten, gebreken aan de woning of puntengeschillen, dus meningsverschillen over het puntensysteem dat de maximaal toegestane huur bepaalt.

Wet Goed Verhuurderschap

Om huurders beter te beschermen tegen mistanden is er een nieuwe wet aangenomen, de Wet goed verhuurderschap, die op 1 juli in werking treedt. Deze geeft gemeenten meer mogelijkheden om in te grijpen en extra eisen te stellen aan verhuurders.

Minister De Jonge is ook gekomen met een voorstel om het puntensysteem aan te passen. Daarmee moeten woningen betaalbaar worden voor mensen die niet in aanmerking komen voor een sociale huurwoning. Dat wetvoorstel is nog niet aangenomen.

De wet arbeidsongeschiktheid is "onuitvoerbaar" en op een bepaald aspect zelfs "onrechtmatig". Deze harde conclusie trekt de Algemene Rekenkamer in het jaarlijkse verantwoordingsonderzoek naar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Volgens de instantie loopt de uitvoering van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen, de WIA, helemaal vast.

De Rekenkamer constateert dat inmiddels ruim 17.000 werknemers gemiddeld achttien weken op een beoordeling wachten of en in welke mate zij arbeidsongeschikt zijn. Daarnaast wachten 20.000 mensen gemiddeld een half jaar op een herbeoordeling.

Ook kampt uitkeringsinstantie UWV met een achterstand van ruim 18.000 beoordelingen bij mensen die zonder werkgever in de Ziektewet zitten.

Door het tekort aan keuringsartsen lopen de wachtenlijst de laatste drie jaar alleen maar verder op. Daar komt nog eens bij dat het kabinet en het parlement deze arbeidsongeschiktheidsverzekering ook voor zzp'ers verplicht willen stellen.

Daarmee is de situatie met de WIA hopeloos aan het worden. "Door deze ontwikkeling is de WIA-verzekering tegen inkomensverlies door arbeidsongeschiktheid niet meer uitvoerbaar", is de simpele conclusie van de Rekenkamer.

Om de problemen op te lossen, worden zelfs oplossingen bedacht die eigenlijk helemaal niet mogen. Zo is besloten dat mensen die wachten op een keuring een voorschot niet hoeven terug te betalen als blijkt dat ze (deels) toch aan het werk kunnen.

Het UWV keerde het afgelopen jaar 22.500 mensen een voorschot uit. "Dat is in het belang van de cliënten", erkent de Rekenkamer, "maar gaat tegen de wet in en is daarom onrechtmatig."

De Rekenkamer doet een dringende oproep aan verantwoordelijk minister Van Gennip om snel met maatregelen te komen die tot aantoonbare resultaten leiden.

In een reactie zegt Van Gennip dat de WIA nog wel uitvoerbaar is, maar ze erkent dat de wachttijd voor de keuringen veel te lang is en dat dat moet worden opgelost. Ze voegt eraan toe dat ze al diverse maatregelen voor de korte en middellange termijn heeft genomen. "Maar ik heb ook een onafhankelijke commissie ingesteld om te kijken wat voor soort WIA-stelsel we in Nederland willen." Van Gennip verwacht de aanbevelingen van die commissie begin volgend jaar.

De rijksoverheid is onvoldoende bestand tegen nieuwe crises. Dat constateert de Algemene Rekenkamer op Verantwoordingsdag, de dag waarop de ministeries hun uitgaven en ontvangsten over het afgelopen jaar toelichten. Waarnemend president Ewout Irrgang van de Rekenkamer lichtte de verslagen vanochtend toe in de Tweede Kamer.

Volgens de Rekenkamer is de rechtmatigheid van de uitgaven fors verbeterd, maar kampen tien van de twaalf ministeries met tekortkomingen in het financieel beheer. In zijn rapport spreekt Irrgang van een bijna paradoxale ontwikkeling: de rijksoverheid heeft de kas beter op orde, maar het kasbeheer niet.

De Rekenkamer vergelijkt dat met een dijkdoorbraak: "Het water mag weggepompt zijn en de meeste gaten gedicht, daarmee is de dijk zelf nog niet versterkt." De Rekenkamer onderstreept het belang van goed financieel beheer: "Het ijs is te dun. Als we weer in een crisis zoals de coronacrisis terechtkomen, is de kans groot dat we meteen weer door het ijs zakken met het zorgvuldig uitgeven van publiek geld", zei Irrgang in de Kamer.

De Rekenkamer noemt als meest in het oog springende voorbeeld van structurele zwakheden het financieel beheer van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In 2020, het eerste coronajaar, kwamen flinke onrechtmatigheden aan het licht. De minister had de ambitie om de administratie in 2022 op orde te hebben, maar dat is niet gelukt.

Tot maart van dit jaar waren correcties nodig om een goed beeld over 2022 te krijgen en het ministerie kon daardoor het jaarverslag niet op tijd afronden. De Rekenkamer vindt de ontwikkelingen zorgwekkend en vraagt de minister van Financiën om VWS de helpende hand te bieden.

De Rekenkamer gebruikt al jaren een "tolerantiegrens" van 1 procent. Omdat er altijd iets fout kan gaan, mag van maximaal 1 procent van de ontvangsten, uitgaven en verplichtingen de rechtmatigheid in het geding zijn.

Volgens Irrgang heeft het Rijk zich vorig jaar beter aan de regels gehouden dan in 2020 en 2021. Wel kwam nog steeds 1,22 procent van de verplichtingen niet aantoonbaar rechtmatig tot stand, dus boven de tolerantiegrens. Bij de uitgaven was dat percentage 0,56, dus beneden de grens.

Volgens de Rekenkamer is er geen reden om de vlag uit te steken: de onderzoekers benadrukken dat het aantal onvolkomenheden in het financieel beheer is toegenomen. Dat hangt ook samen met de erfenis uit de coronacrisis.

Er zijn destijds veel voorschotten verstrekt om de crisis te bestrijden en werkgelegenheid te behouden. Of dat rechtmatig is gebeurd, kan pas achteraf worden gecontroleerd, maar nu blijkt dat ministers het niet altijd meer kunnen aantonen. Van bijna 6 procent, 5,6 miljard euro, van de afgerekende voorschotten staat de rechtmatigheid niet vast en de Rekenkamer noemt dat een ernstige bevinding.

Kaag zei in de Tweede Kamer dat 2022 een jaar was waarin "we ruw werden geconfronteerd met de kwetsbaarheid van het leven". Ze doelde daarmee op de inval van Rusland in Oekraïne. Volgens haar moet het financieel jaarverslag van het Rijk in dat licht worden bezien: niet alleen als een "technische foto", maar als "een reeks ontwikkelingen en ingrepen die hun werkelijke consequenties pas in de toekomst laten zien".

Financiën wijst erop dat in 2022 de oorlog, de hoge inflatie en de snel stijgende energieprijzen elkaar in hoog tempo opvolgden, dat het kabinet een "historisch pakket aan koopkrachtmaatregelen" heeft genomen en dat desondanks de overheidsfinanciën er eind 2022 beter voor stonden dan een jaar eerder. "Het economisch herstel was sterk en de Nederlandse economie groeide met 4,5 procent." Kaag wees er verder op dat ze vorig jaar een "Taskforce" in het leven heeft geroepen om de onvolkomenheden in het financieel beheer te verbeteren.

Jongvolwassenen, migranten en mensen met een lagere opleiding blijven achter als het gaat om welvaart. Dat blijkt uit het jaarlijkse onderzoek naar 'brede welvaart' van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Het gaat dan niet alleen om inkomen en vermogen, maar ook om bijvoorbeeld gezondheid, welzijn, hun positie op de arbeidsmarkt, leefomgeving en vertrouwen in andere mensen en instituties. In totaal kijkt het CBS naar dertien factoren.

Bij acht van die factoren is de uitkomst ongunstig voor Nederlanders tussen de 25 en 35 jaar. Zij zijn minder dan gemiddeld tevreden met hun werk, de hoeveelheid vrije tijd, hun woning en het leven in het algemeen. Bovendien zijn ze vaker het slachtoffer van criminaliteit en hebben ze nauwelijks vermogen. Wel hebben ze meer vertrouwen in andere mensen en zijn ze bovengemiddeld gezond.

De jongeren scoren niet alleen slechter dan oudere generaties, ze scoren ook slechter dan voorheen. Er zijn inmiddels veel minder jongeren (18 tot 25 jaar) en jongvolwassenen (25 tot 35 jaar) die het op minstens zeven indicatoren goed doen dan in 2019.

Dat laatste geldt ook voor mensen van wie minstens een van de ouders buiten Europa geboren is. Net als bij lageropgeleiden gaat het ook al langer relatief slecht met hun brede welvaart.

Wie niet naar de onderlinge verschillen kijkt, ziet dat de brede welvaart in Nederland over het algemeen nog steeds hoog is, concludeert het CBS. Toch zien de statistici ook een paar punten waar ze minder positief over zijn.

Net als vorig jaar gaat de kwaliteit van de natuur in Nederland achteruit. De diversiteit aan dieren op het land en in het water neemt af, net als die van de vogels in de stad en op het boerenland. Verder gaat het ook minder goed met de kwaliteit van het oppervlaktewater.

Daarnaast ziet het CBS "haarscheuren in het sociaal kapitaal". Daarmee bedoelt het de kwaliteit van sociale verbanden in de maatschappij. Nederland zit op dat gebied nog steeds in de kopgroep van Europa, maar die positie staat wel onder druk. Nederlanders hebben steeds minder contact met familie, vrienden of buren, de animo voor vrijwilligerswerk neemt af en ook het vertrouwen in instituties als de Tweede Kamer daalt.

Toch is Nederland nog steeds de nummer 1 van Europa op het gebied van vrijwilligerswerk en nummer 2 op het gebied van vertrouwen in instituties en het vertrouwen in andere mensen.

Nederland scoort wel slecht op het gebied van stikstofoverschot (nummer laatste) en op het gebied van wonen. Vrijwel nergens in Europa zijn inwoners een groter deel van hun inkomen kwijt aan huur of hypotheek.

Bill Gates, Steve Jobs en Mark Zuckerberg hebben de afgelopen decennia stuk voor stuk hun stempel gedrukt op de technologische ontwikkelingen. Is Sam Altman de volgende in deze rij? Hij is bij het grote publiek nog relatief onbekend, maar wat zijn bedrijf OpenAI maakt, is dat allerminst: ChatGPT.

De geavanceerde tekstgenerator is symbool komen te staan voor de huidige hype rond AI (kunstmatige intelligentie). Het maakt Altman in een klap een van de machtigste personen in Silicon Valley. Zijn bedrijf concurreert nu met grote namen als Meta en Google en dat met dank aan Microsoft dat tot nu toe 13 miljard dollar stak in OpenAI en de technologie gebruikt in zoekmachine Bing.

Altman heeft ook de aandacht van de politiek getrokken. Gisteren sprak hij, samen met een vertegenwoordiger van IBM en een vooraanstaande professor, met Amerikaanse senatoren over hoe AI gereguleerd moet worden.

Vooraf was hij bezig geweest met een charme-offensief: hij had op maandag een diner met leden van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden en privéontmoetingen met senatoren, schrijft The New York Times. De behandeling in de senaatszaal zelf stond in sterk contrast met hoe hoorzittingen de afgelopen jaren gingen; de houding van politici was veel constructiever.

De hoorzitting komt nog geen week nadat in de EU een belangrijke stap is gezet richting het reguleren van AI. In de VS is het debat over hoe de regelgeving eruit moet zien nog volop gaande, signaleert persbureau Reuters.

Altman verkeert al jaren in Silicon Valley-kringen. Hij begon aan Stanford, maar stopte met studeren om z'n eigen bedrijf op te richten. Dat was geen succes. Hij werd in 2014 president van Y Combinator, een bedrijf dat start-ups helpt om te groeien, onder meer via startkapitaal. Daardoor stond hij vooraan bij de nieuwste ontwikkelingen. Hij investeerde daarnaast zelf in grote namen als Airbnb en Reddit.

In 2015 was hij betrokken bij de oprichting van OpenAI, dat begon als een non-profit-onderzoekslab. Samen met onder anderen Elon Musk en LinkedIn-oprichter Reid Hoffman zegde hij 1 miljard dollar aan steun toe. Begin 2019 werd Altman ceo. Musk was toen, vanwege onvrede over de koers, niet meer betrokken.

Tegen de traditie van Silicon Valley in, is Altman geen aandeelhouder in OpenAI. Hij vreest dat winst een verkeerde motivatie kan zijn in de ontwikkeling van AI, schrijft The Wall Street Journal. Bovendien heeft hij naar eigen zeggen al meer geld verdiend dan hij ooit nodig heeft. Altman heeft drie huizen, eigen personeel en een familiekantoor dat al zijn investeringen en non-profits beheert.

De 38-jarige Amerikaan, geboren in St. Louis, schrikt niet terug voor verstrekkende vergelijkingen. In gesprek met een verslaggever van The New York Times vergeleek hij de ambities van zijn bedrijf met het project van de Amerikaanse overheid om tijdens de Tweede Wereldoorlog een atoombom te ontwikkelen. De verslaggever merkte daarbij op dat hij erover sprak alsof hij het had over het weer van morgen.

Altman ziet in AI grote kansen, maar ook gevaren. Zijn motivatie om OpenAI te financieren, kwam mede voort uit de zorg dat andere onderzoeklabs buiten het publieke oog om werken aan technologie die potentieel gevaarlijk kan zijn. Tegelijkertijd besloot OpenAI, uit concurrentieoverwegingen, om het achterliggende model van GPT-4 niet openbaar te maken.

In februari van dit jaar schreef Altman dat het de missie van het bedrijf is om AI-systemen te ontwikkelen die over het algemeen slimmer zijn dan mensen. "Als dit lukt, kan deze technologie ons helpen om de mensheid op te tillen door de overvloed te vergroten en de wereldeconomie een boost te geven." Om vervolgens te benadrukken dat dit ook gepaard zal gaan met "serieus risico van misbruik, drastische ongelukken en sociale disruptie".

Toch besloot Altman in z'n eentje om, zoals hij zelf zegt, de "controversiële eenzijdige beslissing" te nemen om ChatGPT in november vorig jaar onverwacht naar buiten te brengen. Dat was een keuze die hem op veel kritiek is komen te staan, maar katapulteerde hem ook naar het centrum van de aandacht en de macht.

Amerikaanse politici zien de noodzaak in van het maken van nieuwe wetgeving voor AI (kunstmatige intelligentie). Dat bleek vandaag in een hoorzitting voor een commissie van de Amerikaanse Senaat met onder meer topman Sam Altman van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT.

Voor de gelegenheid had senator Richard Blumenthal (Democraten), die de hoorzitting opende, ChatGPT gevraagd wat hij zou moeten zeggen en dit vervolgens door een stemgenerator - getraind op zijn stem - laten uitspreken. Daarmee was de toon gezet. Hij vergeleek de huidige motor onder ChatGPT, GPT-4, met de eerste telefoon. Om maar aan te geven: het is pas net begonnen.

Blumenthal zei zich vooral zorgen te maken over de mogelijkheid dat er door AI heel veel banen gaan verdwijnen. Senator Josh Hawley (Republikeinen) vergeleek de onderliggende taalmodellen waar applicaties als ChatGPT op gebaseerd zijn met de uitvinding van het internet. "Het zou een van de belangrijkste tech-innovaties in de geschiedenis van de mensheid kunnen zijn."

OpenAI-topman Sam Altman zei dat kunstmatige intelligentie in hetzelfde rijtje zou kunnen staan als de uitvinding van de drukpers. Hij benadrukte in zijn verklaring ook de grote voordelen die AI kan hebben. Altman vroeg daarnaast om regulering en stelde dat Amerikaans leiderschap cruciaal is.

Naast Altman had de commissie twee andere sprekers uitgenodigd. Christina Montgomery, bij techgigant IBM betrokken bij AI-ontwikkelingen en hoofd privacy, en professor Gary Marcus van de New York University, een veelgevraagd spreker over AI deze maanden.

Dat zorgde ook voor een dynamiek die er bij hoorzittingen met tech-ceo's vaak niet is: namelijk dat er een deskundige is die iets tegenover het verhaal van de ceo kan zetten. Zo zei Marcus dat OpenAI niet transparant is over welke data er zijn gebruikt om GPT4 te trainen.

Daarnaast wees hij de senatoren erop dat Altman een vraag over wat zijn grootste nachtmerrie was, nog niet had beantwoord. Daarop zei Altman dat zijn grootste angst is dat de technologie "aanzienlijke schade" kan toebrengen aan de wereld. "Als het verkeerd gaat met deze technologie, kan het heel erg verkeerd gaan."

In de hoorzitting werd verder gesproken over wat voor soort toezichthouder er nodig is. Marcus pleitte voor iemand op kabinetsniveau in de VS, vanwege het grote aantal risico's en de grote hoeveelheid informatie die er over dit onderwerp beschikbaar is. Altman denkt dat er een wereldwijde organisatie nodig is en noemde het Internationaal Atoomagentschap als voorbeeld.

De hoorzitting komt nog geen week nadat het Europees Parlement een belangrijke stap zette in het vastleggen van regels voor binnen de EU. Er wordt al twee jaar gewerkt aan de Wet op kunstmatige intelligentie, een wet die nu ontzettend relevant is. Senator Blumenthal verwees in de hoorzitting ook naar dit feit en benadrukte dat de VS niet kan achterblijven.

In de VS worden al jaren hoorzittingen gehouden met de ceo's van techbedrijven. Beroemd zijn de hoorzittingen met Facebook-oprichter Mark Zuckerberg uit 2018. Twee jaar later moesten maar liefst vier ceo's - van Amazon, Apple, Facebook en Google - via een videoscherm meedoen aan een uren durende hoorzitting. Vaak gaan zulke hoorzittingen gepaard met politiek theater en leveren ze lang niet altijd echt iets op.

De hoorzitting van vandaag was juist heel inhoudelijk en constructief. De aanwezige politici leken gewillig om te luisteren en na te denken over de suggesties die werden gedaan.

De vraag is of de toon van de hoorzitting van vandaag - met de nadruk op de noodzaak dat er echt iets moet gebeuren - een voorbode is voor wetgeving op korte termijn. Er leek draagvlak voor regels bij zowel de Democraten als de Republikeinen, al is dat niet per se een garantie voor succes. Er staan in ieder geval meer hoorzittingen over het onderwerp gepland.

Zorgmedewerkers in de geestelijke gezondheidszorg krijgen dit jaar en volgend jaar een extra loonsverhoging. Dat hebben de vakbonden afgesproken met werkgeversorganisatie De Nederlandse ggz. De loonsverhoging komt boven op de verhogingen die al eerder in de cao waren afgesproken.

"De torenhoge inflatie waarmee de ruim 100.000 ggz-medewerkers te maken hebben, maken een aanzienlijke loonsverhoging noodzakelijk", zegt Elise Merlijn, bestuurder FNV Zorg & Welzijn. Onlangs zijn werknemers ook zelf een petitie gestart waarin ze vroegen om meer loon. "Dat tekent de noodzaak. We zijn blij dat we er ondanks moeizaam overleg met de werkgevers uit zijn gekomen."

Dit jaar zouden de ggz-medewerkers een loonsverhoging van 2 procent krijgen. Door de nieuwe afspraken komt daar nu 5 procent bovenop. Dat leidt tot een verhoging van minimaal 210 euro bruto per maand. Ook voor volgend jaar staat er een extra verhoging op de planning.

Wie begin dit jaar 2000 euro bruto verdiende, gaat er voor eind volgend jaar 450 euro (22,5 procent) op vooruit. Grootverdieners met een salaris tot 8000 euro bruto gaan er in diezelfde periode 12,95 procent op vooruit, zo'n 1036 euro.

De cao voor de ggz is in 2021 gesloten, voor drie jaar. "Toen zag de wereld er nog heel anders uit", zegt Merlijn. Een loonsverhoging van 2 procent per jaar leek toen redelijk. Maar met de huidige prijsstijgingen leidde dat tot onrust onder het ggz-personeel.

Door een speciale clausule in de cao kon de vakbond onderhandelen over een hoger loon, zonder de cao open te breken. "Het loon kan tussentijds gewijzigd worden bij zwaarwegende omstandigheden", legt Merlijn uit. "Zoals de inflatie in dit geval."

Merlijn noemt het resultaat "supertof". Of de vakbondsleden en de leden van de werkgeversorganisatie er ook zo over denken, moet nog blijken. De verhoging gaat pas in als de leden akkoord gaan.

De omstreden miljonair en zakenman Gerard Sanderink moet van de rechter nog meer betalen aan zijn ex Brigitte van Egten. Eerder moest hij van de rechtbank in Den Haag al bijna 2 miljoen euro aan dwangsommen aan haar betalen. Nu het gerechtshof in Den Haag ook andere dwangsommen verbeurd heeft verklaard, komt het totale bedrag uit op meer dan 4,6 miljoen euro.

Van Egten is de voormalig directeur van het zonnepanelenbedrijf van Sanderink. Nadat Sanderink een relatie had gekregen met de eveneens omstreden Rian van Rijbroek, beschuldigde hij Van Egten van fraude. Van Egten klaagde hem aan vanwege smaad en eiste rectificaties. De rechtbank bepaalde dat Sanderink een rectificatie moest plaatsen op de websites van zijn bedrijven.

Sanderink ging door met het beschuldigen van Van Egten, ondanks rechterlijke uitspraken die hem dat hadden verboden. De rechtbank heeft hem daarom verschillende dwangsommen opgelegd.

De conflicten tussen Sanderink en zijn voormalige partner kregen veel aandacht vanwege de bedrijven waar Sanderink bestuurder was. Sanderink betrok namelijk zijn IT-bedrijf Centric, dat ook veel publieke instellingen en overheidsinstanties als klant heeft, bij de ruzies. Dat leidde daarom tot Kamervragen.

Het Openbaar Ministerie stapte naar de Ondernemingskamer vanwege de ontstane bestuurlijke crisis. De rechter stuurde Sanderink daarop weg als bestuursvoorzitter van Centric.

Sanderink werd in maart van dit jaar ook per direct geschorst als topman van bouwbedrijf Strukton en ingenieursbureau Oranjewoud.

Na het aanbieden van excuses trekt De Nederlandsche Bank (DNB) ook de portemonnee voor de rol die de centrale bank speelde in het slavernijverleden van Nederland. Er wordt 5 miljoen euro gestort in een speciaal fonds voor "lokale initiatieven die bijdragen aan een verbetering van de leefomstandigheden van nazaten".

DNB werkt hiervoor samen met het Prins Bernhard Cultuurfonds, dat de komende tien jaar de aanvragen beoordeelt. De eerste aanvragen zijn al ingediend en goedgekeurd. Het gaat om geld voor het nog te bouwen Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam, het Elisabeth Samson Huis in Suriname en het Tula Museum op Curaçao.

Vorig jaar bood DNB-president Klaas Knot tijdens de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij in Amsterdam excuses aan voor de rol van de bank in het slavernijverleden. In een verklaring zegt DNB dat er sinds de excuses "uitgebreid is gesproken met nazaten, organisaties en wetenschappers over hoe de centrale bank kan helpen met bewustwording en het verminderen van de doorwerking van het slavernijverleden".

Eerder bood ABN Amro al excuses aan voor de rol van de voorgangers van de bank. Verder dan het aanbieden van excuses wilde ABN Amro toen niet gaan. Wel beloofde topman Robert Swaak dat de bank zich zou inzetten tegen sociale ongelijkheid en voor diversiteit en inclusie in de samenleving.

Knot sprak vorig jaar in het Amsterdamse Oosterpark nazaten van slaafgemaakten toe:

Voormalig Audi-topman Rupert Stadler heeft in de rechtbank bekend dat hij fouten heeft gemaakt in dieselgate, het schandaal rond het gesjoemel met de emissiewaarden van dieselauto's. Stadler geeft toe dat hij nalatig is geweest en de verkoop van auto's met sjoemelsoftware heeft laten gebeuren.

De 60-jarige Stadler zat als baas van Audi ook in de directie van moederbedrijf Volkswagen, waar dieselgate begon. Hij is het eerste directielid dat voor de rechter een bekentenis aflegt. Stadler was aangeklaagd voor fraude. Hij wist volgens justitie van de fraude met de uitstootwaarden van dieselmotoren, maar greep niet in.

Door zijn bekentenis ontloopt de vroegere Audi-baas naar verwachting een verblijf in de cel. Hij kan nu rekenen op een voorwaardelijke gevangenisstraf.

In het najaar van 2015 werd bekend dat dieselauto's van de Volkswagen-groep software hadden die testsituaties herkende en dan de uitstootwaarden manipuleerde. Daardoor leken de wagens veel schoner dan ze waren.

De bewuste motoren zaten in modellen van Volkswagen, Audi, Skoda en Seat. Miljoenen auto's werden teruggeroepen. Volkswagen moest miljarden betalen aan schadevergoedingen, boetes en hersteloperaties.

In de rechtbank in München liet Stadler zijn advocaat vanochtend een verklaring van vier minuten voorlezen. Daarin zei hij dat hij niet wist dat er werd gefraudeerd, "maar het voor mogelijk hield en in die zin op de koop toe had genomen" dat auto's met sjoemelsoftware werden verkocht. Ook erkende Stadler nalatigheid en onzorgvuldigheid.

De rechtbank had Stadler eerder laten blijken dat hij kon rekenen op een voorwaardelijke straf als hij zijn aandeel in het dieselschandaal zou toegeven en ruim 1 miljoen euro zou betalen. Stadler werd al in 2018 aangeklaagd; tot nu toe had hij de aanklacht steeds tegensproken.

Behalve Stadler staan in München nog drie andere ex-Audi-medewerkers terecht: twee ingenieurs en het voormalige hoofd motorontwikkeling. Zij gaven eerder al toe dat ze de opdracht hadden gegeven tot het inbouwen van de sjoemelsoftware.

Transavia zet voor volgende maand een streep door nog eens 331 vluchten. De luchtvaartmaatschappij moet al langer vliegtuigen aan de grond houden vanwege problemen met onderhoud, reparaties en vertraagde leveringen van vervangende toestellen.

Volgens Transavia vertrekt in juni door het besluit 5 procent van de geplande retourvluchten niet. Hier blijft het niet bij: ook in juli en augustus moet waarschijnlijk nog eens 2 procent van de vluchten worden geannuleerd. Passagiers die hiervan de dupe zijn, worden binnenkort ingelicht, zegt Transavia.

De maatschappij zegt voor de vluchten die nu zijn geschrapt inmiddels voor bijna 80 procent van de gedupeerde passagiers "een redelijk alternatief" te hebben gevonden. "Voor een beperkte groep passagiers is dit helaas niet gelukt", laat het bedrijf weten.

Het schrappen van vluchten is volgens Transavia-directeur Marcel de Nooijer nodig om ervoor te zorgen dat de vliegtuigen die gepland staan straks ook daadwerkelijk vertrekken. "Passagiers en partners die bij ons boeken, moeten er vooral zeker van kunnen zijn dat ze de reis krijgen die ze met onze vliegmaatschappij willen maken", benadrukt hij in een persverklaring.

In april en mei schrapte Transavia door de logistieke problemen ook al vluchten. Hoeveel reizen er in deze maanden precies niet doorgingen, kan een woordvoerder niet zeggen. In mei ging ook een streep door 5 procent van de vluchten. "Dat is in dezelfde omvang van grootte zoals juni."

Vergeleken met eind vorig jaar is de economie in de eerste drie maanden van dit jaar toch weer gekrompen, met 0,7 procent, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In het laatste kwartaal van vorig jaar werd met een groei van 0,4 procent een recessie nog verrassend voorkomen. De krimp in het afgelopen kwartaal komt vooral doordat de import en met name de export afnamen.

CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen spreekt van een "behoorlijk grote krimp". Hij constateert dat de economie eigenlijk al sinds afgelopen zomer is gestagneerd. "De export deed het dit kwartaal slechter en er is heel veel gas aan de voorraden onttrokken. Dat telt ook als krimp", zegt hij.

Aan de onstuimige manier waarop consumenten na het einde van de corona-lockdowns aan het consumeren sloegen, is volgens Van Mulligen een einde gekomen. Waar huishoudens in het slotkwartaal van 2022 nog veel geld uitgaven, bleef de consumptie begin dit jaar op nul steken: "Her en der krimp en groei, maar per saldo geven we niet meer uit. Misschien merken consumenten de hoge prijzen ook wel."

Of er sprake is van een trend durft de CBS-econoom niet te voorspellen: "Het kan zijn dat de consumptie straks weer aantrekt. De inflatie daalt weer en voor het eerst stijgen de lonen harder dan de prijzen, maar het blijven economisch onzekere tijden."

De krimp van de Nederlandse economie valt Europees uit de toon. In België en Frankrijk groeide de economie in de eerste drie maanden met respectievelijk 0,4 en 0,2 procent. De Duitse economie stagneerde opnieuw met 0 procent.

Echt somberen wil Van Mulligen nog niet. "Het is een kwartaalcijfer. Als er volgend kwartaal weer een krimp uitkomt, dan lijkt het erop dat er toch echt iets aan de hand is.

Tegelijk meldde het CBS dat de werkloosheid in het eerste kwartaal van dit jaar licht is afgenomen. Er waren in deze periode 2000 werklozen minder dan een kwartaal eerder. Daarnaast groeide opnieuw het aantal banen, met 63.000 banen.

Het aantal openstaande vacatures bleef uiteindelijk gelijk. Tegenover elke honderd werklozen stonden in het eerste kwartaal 122 vacatures open. In de optiek van Van Mulligen is de kans op een baan voor de consumptie belangrijker dan hogere lonen. "Als je geen baan had en nu wel, dan gaat je koopkracht echt vooruit. Dat zien we in de cijfers."

Door de enorme krapte op de arbeidsmarkt en de hoge inflatie zijn de lonen in het hele bedrijfsleven flink gestegen. Ondernemers zagen hun loonkosten in 2023 daardoor stijgen met zo'n 17 miljard euro, becijferden economen van ABN Amro.

Door de enorme krapte op de arbeidsmarkt en de hoge inflatie zijn de lonen in het hele bedrijfsleven flink gestegen. Vorig jaar stegen de cao-lonen met gemiddeld 3,2 procent en naar verwachting dit jaar met 6,1 procent. Ook het minimumloon stijgt met ruim 13 procent, wat de totale loonkosten nog sterker doet toenemen.

Ondernemers zien daardoor de loonkosten in 2023 stijgen met zo'n 17 miljard euro, zo hebben economen van ABN Amro becijferd in het rapport Sectorprognoses 2023-2024 voor het Nederlands bedrijfsleven.

De lagere koopkracht van consumenten en de snel stijgende rente leiden ertoe dat de economie afkoelt. De vraag loopt terug. Hoewel de gevolgen van de energiecrisis meevallen en bedrijven er doorgaans redelijk in geslaagd zijn de hogere kosten voor personeel, energie en grondstoffen door te berekenen aan klanten, neemt de bedrijvigheid af. ABN Amro verwacht daling van de bedrijvigheid in de maakindustrie, de voedingsindustrie, de bouw, de land- en tuinbouw en de detailhandel.

Personeelskosten verschillen per sector en van bedrijf tot bedrijf. In 2019 bedroegen de kosten voor lonen, salarissen en sociale premies 15 procent van de omzet voor alle sectoren gemiddeld. Vuistregel is dat hoe meer handjes nodig zijn en hoe arbeidsintensiever het werk, des te groter het beslag van de loonkosten op de omzet.

Zo zijn in de zorg de loonkosten goed voor ruim de helft van de omzet, in de transportsector bedragen de loonkosten gemiddeld 22 procent van de omzet en in de horeca is dat ruim een derde van de horecaomzet. In de industrie en de detailhandel vormen loonkosten een veel kleiner deel, minder dan 15 procent van de omzet.

Ondertussen koelt de economie af. Onder druk van de stijgende rente en de hoge inflatie daalt de productie in veel bedrijven en nemen investeringen af. Hoewel er nog overal een tekort aan personeel is, daalt het aantal openstaande vacatures. "Ondernemers kunnen proberen kostenstijgingen door te berekenen aan afnemers, maar in een krimpende markt is het risico dat zij zich dan uit de markt prijzen duidelijk aanwezig", zegt sector-econoom Albert Jan Swart van ABN Amro.

De druk van de gestegen kosten op de winstmarges verschilt per sector en ook per branche. Zo zijn in de retail de marges in kleding- en schoenenwinkels en supermarkten relatief klein, maar bij juweliers en voedingsspeciaalzaken juist hoog. Bedrijven met relatief veel marktmacht en veel vraag kunnen de kosten goed doorberekenen, terwijl bedrijven met een zwakkere markt- en onderhandelingspositie moeten inboeten op hun winstmarges.

Volgens Swart is de noodzaak van efficiënter werken en het verhogen van de arbeidsproductiviteit het grootst in de meest arbeidsintensieve sectoren. Daarbij moeten technologische innovaties en inzet van robots soelaas bieden. Te denken valt aan prefab-bouwen en bouwrobots, QR-codes voor bestellen en betalen, bestelzuilen in fastfoodketens, zelfscankassa's en zorgrobots.

Maaltijd- en flitsbezorgers zijn geregeld te jong, krijgen onvoldoende betaald of werken onder slechte arbeidsomstandigheden. Dat blijkt uit een grote steekproef van de Arbeidsinspectie in 13 steden onder ruim 350 maaltijd- en flitsbezorgers.

In zeker 20 gevallen was de bezorger jonger dan 16 jaar, wat sinds 2020 verboden is vanwege de grote hoeveelheid verkeersongelukken. De jongste bezorger was 13 jaar.

In drie gevallen werkten bezorgers te vaak en te lang naast hun schooltijd. Ook werden tijdens de inspectie 21 bezorgers gevonden die geen vergunning hadden om in Nederland te werken en zijn er medewerkers die contant of te weinig betaald kregen.

Naast de bezorging was ook de veiligheid in de panden van de bezorgdiensten niet altijd op orde. Zo stonden soms te zware spullen hoog opgestapeld, die makkelijk op de medewerker kunnen vallen. Ook was de nooduitgang niet bereikbaar.

De Inspectie voerde het grootschalige onderzoek samen met de politie en gemeente uit. De te jonge bezorgers moesten van de Arbeidsinspectie direct stoppen met hun werk. Ook deelde de politie boetes uit voor het rijden door rood licht, het niet dragen van een (juiste) helm en rijden over de stoep.

Microsoft heeft in zijn pogingen om game-uitgever Activision Blizzard over te nemen een meevaller gekregen. De Europese Commissie heeft besloten dat de deal mag doorgaan. Een opvallende stap, eind april zette de Britse toezichthouder nog een streep door de overname. Ook de Amerikaanse toezichthouder is tegen.

In een vooronderzoek had de commissie nog geconcludeerd dat de overname zou kunnen leiden tot oneerlijke concurrentie, onder meer op het vlak van game-distributie. Daarop werd er een uitgebreider onderzoek opgestart, waaruit naar voren kwam dat de deal nadelige gevolgen kon hebben voor onder meer cloud gaming. Daarbij kunnen spellen worden gestreamd naar een apparaat, net als muziek of films. Je hoeft dus niet zelf een zware spelcomputer in huis te hebben.

Microsoft, de eigenaar van gameconsole Xbox, heeft daarop toezeggingen gedaan. Consumenten in de EU krijgen het recht om huidige en toekomstige spellen van Activision Blizzard op elk denkbaar platform van hun keuze te streamen als ze hiervoor een licentie hebben. Het betekent ook dat de platforms een gratis licentie krijgen om spellen aan consumenten binnen de EU aan te bieden. De afspraken gelden voor tien jaar.

De commissie zegt dat de concessies van Microsoft de zorgen van de toezichthouder "volledig adresseren" en een "significante verbetering" zijn.

De Britse waakhond zei vorige maand juist bezorgd te zijn over de toekomst van cloud gaming. "Microsoft heeft al een machtige positie en een voorsprong op de concurrentie op het gebied van cloud gaming", zei Martin Coleman toen, die het onderzoek van de Britten leidde. De overname zal die voorsprong versterken, aldus Coleman.

Brad Smith, president bij Microsoft, reageerde toen bij de BBC woedend op het Britse besluit. Hij noemde het Microsofts "donkerste dag" in de vier decennia dat het bedrijf actief is in het Verenigd Koninkrijk. "Er is hier een duidelijk boodschap: de EU is een aantrekkelijker plek om een bedrijf te beginnen dan het Verenigd Koninkrijk."

Een woordvoerder van premier Sunak zei tegen de Britse omroep dat Smith het bij het verkeerde eind had. "Dit soort claims zijn niet gebaseerd op de feiten."

Hoewel het besluit van de Europese Commissie voor Microsoft en Activision Blizzard goed nieuws is, betekent het niet dat hiermee de overname afgerond kan worden. De twee bedrijven staat een flinke juridische strijd te wachten in de VS en in het VK.

De Nederlandsche Bank heeft de afgelopen vier weken in het diepste geheim 200.000 kilo aan goudstaven en gouden munten verhuisd van de DNB-kluis in Haarlem naar het nieuwe DNB Cashcentrum in Zeist.

Vandaag was het laatste transport van de 10,4 miljard aan goudreserves. Ook de strategische voorraad bankbiljetten, ter waarde van 4,5 miljard, is van Haarlem naar Zeist gebracht. De Koninklijke Marechaussee zorgde voor de beveiliging van de goud- en geldtransporten.

Op onderstaande beelden is te zien hoe dat transport verliep:

Het goud en de bankbiljetten lagen jarenlang onder het DNB-hoofdkantoor in het centrum van Amsterdam. Vanwege de verbouwing van dat gebouw werd het goud en geld in oktober 2020 verplaatst naar de voormalige gelddrukkerij van Joh. Enschedé in Haarlem. Toen was het plan al dat het uiteindelijk in Zeist terecht zou komen in een nieuw te bouwen Cashcentrum op het defensieterrein Camp New Amsterdam.

Dat centrum is op tijd en binnen budget gebouwd, waardoor de verhuizing nu kon plaatsvinden. Het goud in Zeist bedraagt 31 procent van de totale goudvoorraad van DNB. Nog eens 31 procent ligt in kluizen van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, in New York. De overige 38 procent ligt in Londen en de Canadese hoofdstad Ottawa.

Het goud en geld gaan niet meer terug naar het DNB-hoofdkantoor in Amsterdam, dat eind volgend jaar verbouwd moet zijn. Daar, midden in Amsterdam, is dan veel minder strenge beveiliging nodig en het pand wordt toegankelijk voor publiek.

Het noodlijdende mediabedrijf Vice heeft uitstel van betaling aangevraagd. Vice richt zich vooral op jongeren, in magazines (Vice en i-D), online en op TV (Vice.com, Vice News en Vice TV). In 2017 was het bedrijf nog 5,7 miljard dollar waard.

Het lukt het bedrijf met een tegendraads en hip imago maar moeilijk om winst te maken met advertentieverkopen. In 2019 moest Vice al 250 miljoen dollar lenen om te overleven. Volgens The New York Times is Vice al maanden geleden gestopt met het terugbetalen van die lening.

Vice heeft nu in de VS faillissementsbescherming aangevraagd, chapter 11. Dat is vergelijkbaar met uitstel van betaling. Vice krijgt daarmee tijd om het bedrijf en de schulden te reorganiseren en een doorstart te maken.

Het plan is dat schuldeisers van Vice het bedrijf overnemen, in ruil voor het wegstrepen van een schuld van 225 miljoen dollar. Die verkoop moet in de komende twee, drie maanden rond zijn. Vice staat ook nog open voor andere partijen als die meer bieden.

De merken van Vice blijven de komende tijd nieuwe artikelen, video's en andere inhoud publiceren. Het bedrijf zegt medewerkers te kunnen blijven betalen. Vice heeft ook een Nederlandse tak, die valt buiten de procedure, net als de andere internationale takken van het bedrijf.

Op Facebook heeft Vice Nederland meer dan 300.000 volgers, op Instagram ruim 100.000. Vice Nederland publiceert lokale video's en artikelen en ook vertaalde artikelen.

Vice is niet het enige online mediabedrijf dat moeite heeft met geld verdienen. Buzzfeed, vooral bekend van de lijstjes en grappige content, sloot onlangs de nieuwswebsite Buzzfeed News en ontsloeg 15 procent van de medewerkers.

"We hebben vastgesteld dat het bedrijf niet langer Buzzfeed News als zelfstandige organisatie kan financieren", zei topman Jonah Peretti toen.

Sinds begin dit jaar mogen de ruim 1,4 miljard inwoners van China na een lange lockdown weer reizen naar het buitenland. Maar naar Nederland doen ze dat veel minder dan voorheen. In Giethoorn, de Zaanse Schans en Amsterdam zijn weinig Chinese toeristen te bekennen, blijkt uit een rondgang van de NOS.

In Giethoorn hadden ze dit voorjaar rekening gehouden met een stroom bezoekers uit het Aziatische land. "De boten gaan normaal met Pasen het water in. Nu deden we dat iets eerder, omdat we dachten dat ze misschien al zouden komen", zegt Ronald de Boer van de plaatselijke ondernemersvereniging. "Maar ze komen slechts mondjesmaat."

En het ziet er niet naar uit dat het deze zomer veel beter wordt, want er zijn nog niet veel boekingen vanuit China gedaan. Voor Giethoorn is dat niet een heel groot probleem. "De Chinese bezoekers zijn voor ons een extraatje", zegt De Boer. "Ze komen vaak doordeweeks, wanneer het rustig is, waardoor we ook in rustige tijden omzet draaien."

Ook de Designer Outlet Roermond was voor de coronacrisis een geliefde bestemming bij Chinezen, die ze vaak aandeden op reis van Amsterdam naar Parijs of Düsseldorf. En Chinese toeristen gaven relatief veel geld uit.

"Een derde van onze Chinese bezoekers reisde met georganiseerde busreizen", zegt outletmanager Rudolf van Gompel. "En twee derde waren individuele reizigers. Dat zijn vaak zakenreizigers die meer te besteden hebben en waar wij ons ook vooral op richten."

En juist die tweede categorie laat volgens Van Gompel zijn gezicht weer langzaam zien in Roermond. "Deze mensen zijn minder afhankelijk van traditionele reisbureaus, die afgelopen jaren hun capaciteit hebben afgebouwd. Ze kunnen dus makkelijker zelf hun visum regelen en een vlucht boeken."

Op de Zaanse Schans zijn weinig bussen met Chinezen te bekennen. Maar daar zijn ze er niet rouwig om. "Ik zou het redelijk spannend vinden als er nu nog heel veel Chinese toeristen naar hier waren gekomen", zegt directeur Maarten van der Meer. "Het is hier namelijk hartstikke druk."

Waar de Aziatische toeristen wegbleven, kwamen er in de coronacrisis veel meer toeristen uit buurlanden. Ook Nederlanders bezochten weer massaal hun eigen erfgoed. "Zij voelden zich wellicht de afgelopen jaren niet helemaal meer de doelgroep van de Zaanse Schans, omdat het zo'n grote internationale toeristenattractie was geworden", zegt Van der Meer.

Hij is blij met deze ontwikkeling, omdat er nu meer ruimte is voor individuele bezoekers, in plaats van busladingen vol. "In het algemeen zijn de bezoeken van touroperators korter. Individuele bezoekers bewegen zich in kleinere groepen en hebben meer ruimte om het verhaal en de historie tot zich te nemen."

Voor corona had Gassan Diamonds in Amsterdam zo'n 60.000 Chinese bezoekers per jaar. "Als we optimistisch ernaar kijken, hopen we dit jaar weer naar zo'n 10.000 te gaan. Maar dat is het maximale", zegt ceo Benno Leeser van de juwelier, die ook tours aanbiedt in een diamantfabriek.

De lage aantallen Chinese bezoekers komen volgens hem ook doordat vliegtickets nu veel duurder zijn. "Er zijn ook maar weinig vluchten. KLM vliegt bijvoorbeeld nog steeds veel minder van en naar China. Luchtvaartmaatschappijen zijn dat nu langzaam aan het veranderen." Ondertussen heeft zijn bedrijf zich meer gericht op bezoekers uit Nederland. "Die hebben ons ook mede overeind gehouden. We hebben nu een goede aanloop van Nederlanders."

Lopen we het risico dat AI, kunstmatige intelligentie, straks de mensheid vernietigt, of is dat echt overdreven? Hoewel de ontwikkelingen van AI al jaren gaande zijn, heeft de enorme versnelling een debat aangewakkerd onder wetenschappers over hoe de toekomst eruitziet.

De NOS sprak vier AI-deskundigen, die bij elkaar tientallen jaren aan kennis op dit gebied hebben. Allemaal vinden ze dat er snel regelgeving moet komen. Het feit dat het Europees Parlement daarin deze week een stap zette, vinden ze belangrijk. Ze zich allemaal zorgen over wat er nu gebeurt, al verschillen ze wel van mening over wat de meeste aandacht verdient.

Die zorgen, die horen we al langer. Van een open brief die opriep tot een 'AI-pauze', tot AI-pionier Geoffrey Hinton die zijn baan bij Google opgaf zodat hij zich vrijer kan uitspreken.

De Amerikaanse president Biden drukte de bazen van belangrijkste AI-bedrijven vorige week op het hart dat de technologie een "enorm potentieel" heeft, maar ook een "enorm gevaar".

"Er zijn nu maar negen landen die kernwapens hebben", zegt Wim Nuijten, wetenschappelijk directeur bij het AI-instituut EAISI van de TU Eindhoven. "Het is nu tijd om te kijken naar soortgelijke maatregelen voor AI."

Van de experts die de NOS sprak, maakt hij zich het meeste zorgen over de gevolgen op lange termijn. "Mijn grootste zorg is dat AI ongelooflijk heftige dingen kan doen."

Zonder een 'moreel kompas' zou AI op termijn zelfs het leven op aarde kunnen uitroeien, stelt Nuijten. "Dat geloof ik echt." De hypothese is daarbij dat AI op dat moment intelligenter en machtiger is dan de mensheid en een besluit neemt dat bedoeld of onbedoeld het leven op aarde beëindigt.

De andere experts nuanceren deze zorgen behoorlijk. Het laat zien dat de wetenschap volop in de discussie is. Jelle Zuidema, universitair hoofddocent explainable AI aan de UvA, denkt dat het alarmisme dat nu klinkt niet terecht is. "Tuurlijk zijn we een stapje verder. Maar de toekomst waarin andere intelligentie dan de mens het voor het zeggen krijgt, is nog echt heel erg ver weg."

Hij is in het gezelschap van Virginia Dignum, als hoogleraar responsible AI verbonden aan de Zweedse Umeå Universitet, en Maarten de Rijke, hoogleraar kunstmatige intelligentie aan de UvA. Zij waarschuwen alle drie vooral voor wat er nú gaande is.

"Het is erg makkelijk geworden om toepassingen boven op de AI-systemen te bouwen", zegt Dignum. "Daar heb ik de meeste zorgen over. We laten mensen toch ook niet zonder rijbewijs in een auto rijden?"

Ook klinkt er flinke kritiek op de snelheid waarmee alles wordt uitgerold, ook door de techgiganten. Zo is er een strijd gaande tussen met name Google en Microsoft om zo snel mogelijk nieuwe AI-toepassingen te presenteren.

"We zijn beland in een wereld waar die technologie wordt ontwikkeld met de maatschappij als onderzoekslab", zegt De Rijke. "Het is toch te zot dat we dit soort technologische ontwikkelingen alleen maar overlaten aan een handjevol techbedrijven." Bovendien, zegt hoofddocent Zuidema, is het nog helemaal niet duidelijk wat er mis kan gaan met de technologie.

Tegelijkertijd is óók duidelijk dat AI heel veel kansen gaat bieden en hoe dan ook tot veranderingen gaat leiden in de samenleving. Zuidema zegt ook enthousiast te zijn. "Het is een grote sprong voorwaarts. Het is een combinatie van bewondering en kritiek."

Ondanks zijn doemscenario's ziet ook grote voordelen van met name generatieve AI, die op basis van vragen zelf teksten of bijvoorbeeld afbeeldingen kan genereren. Hij denkt dan aan nieuwe manieren om kanker of alzheimer tegen te gaan of om gewassen te verbouwen.