"Een tegenvaller. Maar nog niet heel erg pijnlijk." Bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen wat voorzichtig. In een week tijd zijn alle belangrijke aanwijzers van de economie omgeslagen. Maar is dat nu even tegenwind, of de opmaat voor een economische optater?

Het eerste sombere cijfer kwam vorige week, over het vertrouwen van consumenten in hun eigen financiële positie voor het komende jaar. Dat is nog niet zo laag als het dieptepunt bij het uitbreken van de covid 19-pandemie, al weer zes jaar geleden. Maar de daling naar het op één na laagste punt sinds april 1986 noemt het CBS "uitzonderlijk".

Donderdag kwamen daar nog twee tegenvallers bij. Eerst de prijsstijgingen. Waar begin dit jaar werd verwacht dat de lang aanhoudende inflatie dit jaar eindelijk op een normaal niveau van 2 procent uitkomt, koerste die in april weer richting de 3 procent van vorig jaar. Vorige maand werd het leven vergeleken met een jaar geleden 2,8 procent duurder.

Drie belangrijke economische indicatoren zijn negatief:

En hoe mooi de bollenvelden rond Den Haag van de week ook in de lentezon schitterden: "Zo mooi bloeit de economie niet", oordeelt Van Mulligen als hij ook de cijfers van de economische groei uit de eerste drie maanden van dit jaar in handen heeft. Die was nog maar minimaal: 0,1 procent. Een kwartaal eerder kwam die groei nog uit op bijna 0,5 procent.

Vier zware en milde recessies

Van Mulligen is al een kwart eeuw hoofdeconoom bij het CBS. In die tijd zag hij vier zware en milde recessies komen en gaan. Normaal vormen stijgende prijzen, een kelderend consumentenvertrouwen en een minimale groei de opmaat voor economische stilstand of krimp. Twee of meer kwartalen van krimp op rij betekent een recessie.

Toch is niet te zeggen of de eerste cijfers van dit jaar voorspellen dat we aan de vooravond van een recessie staan. Van Mulligen erkent dat het "zeker niet uit te sluiten is" dat het economische stoplicht straks van oranje op rood springt. Maar de minimale groei uit de eerste drie maanden wijst daar niet automatisch op, vervolgt hij: "De Nederlandse economie is nog steeds gegroeid. Een recessie is dit jaar niet uit te sluiten. Maar dit is er geen aanzet voor."

En dat komt doordat de economische cijfers momenteel bijna "scorebord-journalistiek" aan het worden zijn. De Amerikaanse president Trump is zó grillig met zijn wereldwijde handelsruzies, de oorlog tegen Iran en wel of geen steun aan de NAVO en Oekraïne, dat alles de volgende dag weer kan omslaan. "Wat dat betreft is het een beetje per dag blijven kijken waar het heen gaat", concludeert Van Mulligen.

Met een vredesakkoord in het Midden-Oosten zal het vertrouwen onder consumenten om weer flink geld uit te geven niet meteen terug zijn: "Maar goed, het zou weer kunnen meevallen als er ineens toch een redelijk snel herstel komt, besprekingen tussen Iran en de Verenigde Staten, en dat op termijn ook de productie van olie en gas vanuit de Perzische Golf weer op gang kan komen. Dan kan het meevallen."

Geen heel mooi cijfer

Zorgelijk is wel dat de financiële pijn van het 'olieconflict' in slechts één van de drie maanden uit het eerste kwartaal meetelt. "In januari en februari was er nog niks aan de hand", benadrukt Van Mulligen. Pas sinds maart betalen automobilisten de hoofdprijs aan de pomp door de blokkade van de Straat van Hormuz. Consumenten worden huiverig omdat zij vrezen dat die hoge prijzen straks ook in de supermarkt te zien zijn.

Sinds de uitbraak van de pandemie in 2020 blijven consumenten huiverig, valt Van Mulligen op: "Dat is niet omdat ze geen geld hebben, want met de inkomens gaat het juist heel goed. Maar het is vooral het sentiment dat heel erg slecht is. Ook dit is weer voor heel veel mensen een reden om toch de hand op de knip te houden. Ook al hebben ze dat geld, ze geven het liever even niet uit."

Ondertussen zit het nieuwe kwartaal al weer in maand twee, terwijl de Hormuz-blokkade voortduurt: "Het zou heel goed kunnen dat de effecten in dit kwartaal en later nog meer zichtbaar zijn. Wat dat gaat betekenen voor de groei, dat is op dit moment koffiedik kijken. Maar de meeste analisten zijn het er toch wel over eens dat dat geen heel mooi cijfer kan worden."

Een Europa dat militair en economisch meer op eigen benen moet staan, onafhankelijker van de Verenigde Staten, daar gaat het de laatste tijd veel over. Daarom kan het onlangs afgesloten vrijhandelsakkoord tussen de Europese Unie en de Mercosur-landen nieuwe perspectieven bieden. In Latijns-Amerika gaat het om Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en Bolivia.

Het akkoord omvat een markt van meer dan zevenhonderd miljoen consumenten, waar ruim 25 jaar over is onderhandeld en waarbij de landen in de twee regio's nu handel kunnen drijven zonder dat er heffingen opgelegd worden. Alle Mercosur-landen hebben het verdrag al geratificeerd (deze week tekende Paraguay als laatste), maar in Europa is er vertraging opgetreden. Het Europees Parlement wil de stemming eerst voorleggen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Toch wordt het akkoord van kracht, zo heeft voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie bepaald, want een definitieve toetsing kan nog wel twee jaar duren. In Brazilië, het grootste land binnen de Mercosur, heerst enthousiasme onder bijvoorbeeld producenten van rundvlees en kip: die zien grote kansen.

Groeien

In de heuvels van São José do Vale do Rio Preto waar een grote pluimveeproductie is, bereiden kippenboeren zich al voor op het akkoord. Otavio Piccoli produceert er 60.000 kippen voor de slacht. Zijn afnemers zijn nationale opkopers, vooral in Rio de Janeiro, dat zo'n twee uren rijden hiervandaan ligt.

Maar meer export betekent ook groei voor hem. "Als het akkoord echt van start gaat zal de druk op de binnenlandse markt ook enorm toenemen, want er is meer kip nodig voor de export naar Europa. Mijn bedrijf zal hoe dan ook groeien, en dus zal ik gaan uitbreiden'', zegt hij.

Ook voor het Braziliaanse rundvlees zal er een grotere markt komen in Europa en juist daar zijn de Europese boeren, ook in Nederland, bang voor.

Meer ontbossing

Er bestaan grote zorgen in Europa over oneerlijke concurrentie met Zuid-Amerikaanse boeren die op grotere schaal en goedkoper vlees en kip kunnen produceren. In Brazilië is veel meer ruimte, de lonen zijn lager en regels zijn soepeler dan binnen de EU.

Daarover zijn ook zorgen bij milieuorganisaties. Die vrezen dat er door het vrijhandelsakkoord meer ontbossing komt in Zuid-Amerika, en de regels uit het akkoord niet worden nageleefd.

Boer Otavio Picolli begrijpt de zorgen van de Europese boeren, maar die hebben weer andere voordelen, denkt hij. "Zij maken veel minder transportkosten voor de export naar de eigen Europese markt, en hebben daardoor ook weer lagere kosten", zegt hij.

Wijn steeds populairder

Er zijn bovendien ook nogal wat voordelen straks voor Europa, want de export naar Zuid-Amerika van bijvoorbeeld auto's, auto-onderdelen, landbouwmachines, farmaceutische producten, maar ook van de betere wijnen en kazen wordt een stuk goedkoper. Nu nog zitten daar nog hoge accijnzen op en is wijn uit Europa echt een luxeartikel in Brazilië.

In wat beter gesorteerde wijnzaken kost een fles Rioja omgerekend al gauw zo'n dertig euro. Wijnhandelaar Carlos Henrique is blij met het vrijhandelsakkoord, want hij ziet dat wijn steeds populairder wordt in Brazilië.

"Vooral onder jonge Brazilianen is wijn steeds populairder geworden. Er komen ook steeds meer Braziliaanse wijnen op de markt, en we hebben natuurlijk goede wijnen in Chili en Argentinië. Maar Europese wijnen zijn nu nog heel duur, dus als ze straks goedkoper worden door dit akkoord worden ze ook toegankelijker voor een groter publiek en dat is goed."

Maar Braziliaanse wijnboeren maken zich juist weer zorgen over de concurrentie met hun Europese tegenhangers. Door de vraag naar wijn is de familie Tassinari een paar jaar geleden begonnen met de productie van wijn in de heuvels rondom Rio. Er wordt nog niet op grote schaal geproduceerd, daar is meer tijd en geld voor nodig.

Manager Jorge Tassinari is bang dat ze straks worden weggeconcurreerd als de Europese wijnen in de Braziliaanse supermarkt voor lagere prijzen te koop zijn. "De kwaliteit van de wijnen uit Europa is heel goed. Alleen wij zullen het niet overleven. Onze productie staat nog in de kinderschoenen en we maken hoge kosten. Pas over een jaar of tien zijn we in staat concurrentie met de Europese wijnen aan te gaan."

Ondanks de kritiek en zorgen die in Europa tijdens de vele protesten van boeren zichtbaar werden, is het vrijhandelsakkoord in januari officieel getekend door Europa en de Zuid-Amerikaanse landen. Hoewel het juridisch dus nog moet worden voorgelegd aan het Europese Hof kan er binnenkort wel al handel gedreven worden zonder heffingen.

Pluimveehouder Otavio Piccoli is optimistisch. "We hebben het over een van de grootste vrijhandelszones ter wereld. Er is genoeg voor iedereen, voor ons en voor de Europese boeren, we hoeven elkaar niet in de weg te zitten."

Vakbond FNV dreigt half juni te gaan staken in het openbaar vervoer. Wanneer die staking precies is en hoelang die zou duren is nog onduidelijk.

De grootste vakbond van Nederland is ontevreden over de kabinetsplannen rond sociale zekerheid en voert in de discussie daarover nu de druk op. "Het kabinet is van plan mensen langer te laten doorwerken en breekt afspraken over de AOW", zegt vakbondbestuurder Henri Janssen. "Op deze manier verdwijnen alle sociale vangnetten."

Volgens hem gaan de plannen om te staken alleen van tafel als het kabinet alle bezuinigingsplannen rondom sociale zekerheid schrapt. "Als dat niet gebeurt gaan wij in juni staken en vallen zowel landelijk als regionaal de treinen, bussen, trams en metro stil."

Spel tussen bonden en kabinet

De vakbond bereidt ook stakingen in andere sectoren voor. Zo kondigde de havensector eerder al aan na mei te gaan staken. "De actiebereidheid is zowel bij de havens als het ov groot", zegt Janssen, niet toevallig op de internationale Dag van de Arbeid.

"De plannen van het kabinet raken alle werkenden, niet alleen de mensen die in het ov of bij de havens werken", zegt Janssen. "Door te staken hopen we de sociale zekerheid voor al die mensen te behouden."

De aankondiging van een mogelijke ov-staking is onderdeel van het spel tussen bonden en kabinet. De vakbond is al langer kritisch op de kabinetsplannen om te besparen op de sociale zekerheid.

Vooral het voornemen van het kabinet om de AOW-leeftijd te verhogen en de WW te verkorten is slecht gevallen bij de vakbonden.

Op zoek naar alternatieven

Een deel van die plannen is inmiddels teruggedraaid. Vorige week trok het kabinet een bezuiniging op hulp bij de bijstandsuitkering in. In plaats daarvan stelde minister Aartsen (Werk en Participatie) voor om het kindgebonden budget vanaf volgend jaar voor meer gezinnen te versoberen.

Ook de verhoging van de AOW-leeftijd is nog niet definitief. Eind februari besloot het kabinet om die voorgenomen verhoging nog niet vast te leggen in de wet en eerst in overleg met onder meer de vakbonden op zoek te gaan naar alternatieven.

Maar het is nog maar de vraag of en wanneer dat overleg er komt. In maart liepen de vakbonden FNV, CNV en VCP weg uit het kennismakingsgesprek met het kabinet-Jetten. Toen klonk het al dat de bonden het "hele land platleggen" als het kabinet de bezuinigingsplannen doorzet. Het dreigement van vandaag past dus in dat patroon.

De Amerikaanse president Trump zegt volgende week de invoertarieven op auto's en voertuigen uit de Europese Unie te verhogen naar 25 procent. In juli vorig jaar spraken de VS en de EU nog af dat een tarief van 15 procent zou gelden voor de import van Europese auto's.

Trump voert op zijn socialemediakanaal Truth Social als reden aan "dat de EU zich niet houdt aan onze volledig overeengekomen handelsovereenkomst". Hij licht dat argument verder niet toe.

De president zegt in zijn bericht ook dat er al veel nieuwe fabrieken in de VS gebouwd worden door buitenlandse autoproducenten. Hij benadrukt dat het tarief niet geldt voor Europese auto's die in de Verenigde Staten worden gemaakt. Trump probeert al langer met importtarieven buitenlandse producenten ervan te overtuigen om fabrieken in de VS te bouwen.

De EU stemde er afgelopen zomer mee in om de importheffingen op Amerikaanse goederen, waaronder die op auto's, te schrappen. In ruil daarvoor gingen de Amerikaanse heffingen op Europese producten naar maximaal 15 procent. De Amerikanen lijken nu boos te zijn dat de aangepaste wetgeving aan Europese zijde waarschijnlijk pas de komende maanden wordt afgerond.

"Het gedrag van president Trump is onacceptabel", zegt voorzitter Bernd Lange van de Commissie internationale handel (INTA) van het Europees Parlement. "Deze actie laat weer zien hoe onbetrouwbaar de VS is. We hebben deze willekeurige aanvallen van de VS al gezien in de casus-Groenland; dit is niet de manier om met trouwe bondgenoten om te gaan."

"We kunnen nu alleen maar duidelijk en vastberaden reageren, op basis van onze krachtige positie", aldus Lange.

Hij krijgt bijval van een woordvoerder van de Europese Commissie, die stelt dat de handelsdeal het reguliere wetgevende proces doorloopt en dat de Amerikanen daarvan volledig op de hoogte worden gehouden. "Als de VS maatregelen neemt die niet stroken met de handelsovereenkomst, dan behouden we ons het recht voor om de Europese belangen te beschermen."

'Kosten gigantisch'

Vanuit de auto-industrie komen bezorgde reacties. De voorzitter van de Duitse branchevereniging van autobouwers VDA roept de VS en EU op snel om tafel te gaan en de eerder gemaakte afspraken te respecteren.

Volgens VDA zijn de kosten van extra importheffingen gigantisch en komen die waarschijnlijk ook voor rekening van Amerikaanse consumenten.

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) adviseert mensen die voldoende spaargeld hebben om te gaan beleggen. Volgens de AFM heeft een op de drie Nederlandse huishoudens wel de financiële ruimte om te beleggen, maar blijft het geld op een spaarrekening staan.

De AFM baseert dit advies op een onderzoek uit 2024, dat vandaag is gepubliceerd. Veel van de mensen die de financiële ruimte hebben zijn gepensioneerd, maar ook veel mensen die nog niet met pensioen zijn zouden hun spaargeld beter kunnen gebruiken.

Zo'n 800.000 huishoudens (ongeveer een op tien) bouwen mogelijk te weinig pensioen op om hun huidige levensstijl voort te zetten nadat ze gestopt zijn met werken, blijkt uit het onderzoek. Voor deze mensen geldt dat ze het beleggen van hun 'extra' financiële middelen goed zouden kunnen gebruiken voor financiële zekerheid in de toekomst, meent de AFM.

Hoewel het eventuele tekorten niet automatisch oplost, kan het wel hun financiële positie versterken. De helft van deze groep heeft minstens 30.000 euro over om te beleggen, boven op de financiële buffer die huishoudens volgens voorlichtingsinstantie Nibud nodig hebben.

Wat is beleggen?

Beleggen is het investeren van geld in activa, zoals aandelen, obligaties of vastgoed. Het doel is om op langere termijn financieel voordeel te behalen. Beleggen kent risico's: het kan zijn dat je de inleg (deels) verliest. Het is dus belangrijk om alleen geld te beleggen dat je niet nodig hebt.

Voor dit onderzoek gebruikte de toezichthouder de Nibud-referentiebuffer, een berekening op basis waarvan bepaald wordt hoeveel geld een huishouden achter de hand moet houden voor onvoorziene kosten, zoals voor de reparatie van een kapotte auto. Deze informatie is vervolgens gekoppeld aan de vraag of het huishouden wel of niet belegt.

Te weinig kennis en een te hoog risico om geld kwijt te raken worden veel genoemd als redenen om niet te beleggen, blijkt uit een ander onderzoek van de AFM uit 2024. Ook is er een groep die denkt niet genoeg geld te hebben, terwijl dit in werkelijkheid wel zo is. Andere mensen zijn er simpelweg niet in geïnteresseerd.

De AFM wil beleggen stimuleren en de drempel hiervoor verlagen, maar waarschuwt ervoor dat mensen alleen moeten beleggen met geld dat ze op de lange termijn kunnen missen. "Het is belangrijk dat mensen hun geld spreiden over tijd en verschillende producten, en doe goed je huiswerk", zegt een woordvoerder.

Hoewel de AFM officieel toezichthouder is van de financiële markten, gebeurt het volgens een woordvoerder vaker dat ze mensen adviseren. "We kijken over het algemeen naar het financiële welzijn in Nederland."

Techgigant Apple boekte het eerste kwartaal van dit jaar een recordwinst van 29,58 miljard dollar; 22 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Het bedrijf behaalde een omzet van meer dan 110 miljard dollar en dat is 17 procent meer dan vorig jaar. Van de omzet kwam meer dan de helft uit de verkoop van iPhones.

Het is het beste kwartaal ooit van Apple. Volgens het bedrijf is dit te danken aan het nieuwe iPhone model. Vooral in China werden veel van deze telefoons verkocht.

Volgens topman Tim Cook is de iPhone 17 het "meest populaire model" ooit. Het is een mooi afsluiter voor Cook. Hij stopt er dit jaar mee, nadat hij vijftien jaar geleden de toppositie bij het bedrijf overnam van oprichter Steve Jobs.

Toch staat de Amerikaanse techgigant voor grote uitdagingen. Zo hebben de leveringsproblemen van chips die nodig zijn voor apparaten de omzet gedrukt. Apple heeft daarom de prijzen verhoogd van een aantal laptops. Cook verwacht dat het bedrijf de komende periode nog last blijft houden van het tekort aan chips.

Vandaag trekken de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) zich officieel terug uit oliekartel OPEC. Dat samenwerkingsverband tussen olieproducerende landen stuurt al ruim zestig jaar de wereldwijde olieprijzen, maar de oorlog in het Midden-Oosten heeft bestaande frustraties binnen het kartel op scherp gezet.

Wat betekent het vertrek van de Emiraten voor de OPEC en voor de wereldwijde olieprijs? Vijf vragen (en antwoorden):

1. Wat is OPEC?

OPEC (Organization of the Petroleum Exporting Countries) werd in 1960 opgericht door Iran, Irak, Koeweit, Saudi-Arabië en Venezuela. Het was het tijdperk van dekolonisatie, en om weerstand te bieden aan de machtige westerse oliemaatschappijen besloten ze de handen ineen te slaan.

In de jaren erna kwamen er andere landen bij, waaronder de VAE. Ook sloot het kartel bondgenootschappen met onder meer Rusland, Kazachstan en Mexico, die samen bekendstaan als OPEC+. Met het vertrek van de Emiraten telt OPEC nog elf leden.

De OPEC-landen (blauw), hier nog met de VAE, en de OPEC+-landen (geel):

Het samenwerkingsverband opereert als een kartel omdat de leden onderling afspreken hoeveel olie ze jaarlijks produceren en exporteren. Ze beperken het aanbod op de oliemarkt, waardoor de prijs hoog blijft.

2. Waarom stapt de VAE eruit?

Vooral willen de Emiraten niet langer gebonden zijn aan die maximale productie. Een vertrek uit OPEC geeft het land de flexibiliteit om meer olie te exporteren dan het nu doet. Maar achter die beslissing zit ook veel frustratie, zegt Michel Don Michaloliákos van het Haagsch Instituut GeopolitiekNu. Vooral over de dominante rol die Saudi-Arabië speelt in het verbond. "Saudi-Arabië hield de Emiraten heel kort, tot ongenoegen van de VAE."

Volgens de analist liepen die spanningen door de oorlog in het Midden-Oosten verder op, met het vertrek uit de OPEC als gevolg. "Ik zie dit als een geopolitieke onafhankelijkheidsverklaring van de Emiraten, die zich definitief losweken van de Saudi's."

3. Waarom nu?

Van alle Golfstaten kregen de Emiraten de afgelopen maanden verreweg de meeste aanvallen te verduren van Iran. "Ze wilden graag meer bescherming van andere Arabische staten, maar kregen die niet", zegt Don Michaloliákos. "Ze voelen zich een beetje verraden."

Volgens hem hebben de Emiraten met deze stap een duidelijke kant gekozen in het conflict, "namelijk die van Israël en de Verenigde Staten, en anti-Iran". "Iran is erg verzwakt. Verschillende landen in de regio zijn daarom gaan nadenken waar ze het beste terechtkunnen voor bescherming."

Terwijl de Emiraten dus naar Israël en de VS toe bewegen, sorteert Saudi-Arabië juist voor op minder bescherming van de Amerikanen. "Om die reden heeft Saudi-Arabië toenadering gezocht tot onder meer Turkije en Pakistan."

4. Wat betekent het vertrek van de VAE voor OPECs macht?

OPEC wordt wel het machtigste kartel ter wereld genoemd, en dat is niet zonder reden. Want ondanks de opkomst van nieuwe energiebronnen is de oliemarkt nog steeds de belangrijkste markt ter wereld, zegt econoom Mathijs Bouman. "Als je erin slaagt om daar ruim zestig jaar lang je stempel op te drukken, ben je wel succesvol."

Tegelijk "heeft OPEC zichzelf minder belangrijk gemaakt", zegt Bouman. Want juist doordat OPEC de olieprijs hoog hield, zijn landen de afgelopen decennia actief gaan zoeken naar olievelden elders, of naar alternatieve energiebronnen.

De Emiraten waren tot vandaag de derde grootste olieleverancier van OPEC, goed voor zo'n 12 procent van de productie. Ook zonder die bijdrage blijft het een machtig blok, zegt Bouman. "Maar deze beslissing kan ook andere OPEC-landen ertoe aanzetten om meer olie te gaan produceren. Dat kan OPEC flink verzwakken."

5. Wat betekent dit voor de olieprijs?

Afgelopen dinsdag, op de dag dat de VAE het vertrek aankondigden, bereikte de olieprijs het hoogste niveau sinds 2022. Toch had dat waarschijnlijk weinig met elkaar te maken, zegt Bouman. "Op dit moment bepaalt de situatie in de Straat van Hormuz de olieprijs." Dinsdag zei de Amerikaanse president Donald Trump dat de zeestraat voorlopig dicht blijft, waarna de olieprijs steeg.

Maar op het moment dat de Straat van Hormuz weer opengaat, kan de onrust binnen OPEC op de lange termijn juist tot een lagere olieprijs leiden. Bouman: "Dan komen we misschien in een wereld met minder macht van OPEC, en dus een lagere olieprijs."

Vanwege de hoge gasprijs als gevolg van de oorlog in de Perzische Golf, zien energiebedrijven geen brood in het vullen van de seizoensopslagen voor aardgas. Dat komt op een moment dat die gasopslagen toch al op een historisch laag niveau gevuld zijn. Staatsbedrijf Energiebeheer Nederland (EBN) moet nu in opdracht van het kabinet voorkomen dat komende winter de cv-ketel het laat afweten.

Sinds begin deze maand vullen de handelaren van EBN vanuit een kantoor in Utrecht de gasopslag in het Drentse Norg. Toen ze op 1 april begonnen waren de opslagen in Norg en Grijpskerk leeg en die in Alkmaar zo goed als leeg. Alleen in Bergermeer was er nog wat gas over van afgelopen winter.

Na een maand handelen is de opslag in Norg voor 11 procent gevuld. De totale opslag zit nu op 10 procent. In de afgelopen tien jaar is het vulseizoen niet eerder zo slecht begonnen. Het Europees gemiddelde bij het begin van het vulseizoen is zo'n 30 procent. Voordat de winter begint moeten de Nederlandse gasopslagen op 1 november voor 74 procent gevuld zijn, ook als dat verliesgevend is.

Dat de gasvoorraden bijna op zijn komt niet doordat er de afgelopen tijd een gastekort was. GasTerra, het verkoopkantoor van de NAM dat vroeger het gas uit Groningen verkocht en opsloeg, stopt. Daarom moesten de opslagen in Norg en Grijpskerk leeg opgeleverd worden.

Seizoensopslag is normaal gesproken een commerciële aangelegenheid. Energiebedrijven en handelaren kopen gas in en slaan dat op om in de winter aan hun verplichtingen te kunnen voldoen.

Vroeger was gas goedkoop in de zomer en duur in de winter. Het opgepompte Groningse gas ging daarom in de zomer deels de opslag in en werd in de winter weer verkocht. Nederland exporteerde gas.

Na de sluiting van het Groningenveld komt nu nog maar 25 procent van het gas dat we gebruiken uit eigen (zee)bodem. Verder importeren we 25 procent via pijpleidingen uit Noorwegen. De overige 50 procent is vloeibaar gas (lng), vooral afkomstig uit de Verenigde Staten.

Nederland betaalt hierdoor de 'wereldgasprijs' op de internationale gasbeurs TTF in Amsterdam, die nu sterk reageert op de oorlog in de Perzische Golf. Hierdoor is de gasprijs in de zomer niet meer lager dan in de winter en is gasopslag commercieel niet meer interessant.

De verantwoordelijkheid voor het vullen van opslagen ligt daarom nu bij de overheid. EBN valt onder het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Om te kunnen handelen op de gasmarkt heeft EBN een bufferlening van ruim 20 miljard euro gekregen van het kabinet.

Vanwege de oorlog in het Midden-Oosten schoot de gasprijs op de handelsmarkt van ruim 30 euro even naar 70 euro per megawattuur. Nu balanceert de prijs alweer een tijdje rond de 45 euro. Niet goedkoop, maar het komt niet in de buurt van de gasprijzen in 2022, die na de Russische inval in Oekraïne door de 300 euro per megawattuur schoten.

Vanwege de oorlogsschade aan de grootste lng-installatie ter wereld in Qatar en de afsluiting van de Straat van Hormuz, is er wereldwijd veel minder lng beschikbaar. Desondanks hebben we hier nog genoeg gas. Tot nu toe troeft het rijke Europa met succes armere delen van de wereld af in het bieden op vloeibaar gas. Hierdoor komen er nog genoeg lng-tankers Rotterdam en de Eemshaven binnen.

'Huidige gasopslag niet meer van deze tijd'

Voor de zomer komt minister Van Veldhoven met haar toekomstplannen voor de gasleveringszekerheid. Gasunie pleit ervoor om het zogenoemde 'kussengas' dat zorgt voor de druk in de bergingen van Norg en Grijpskerk te gebruiken als strategische reserve, vergelijkbaar met de oliereserves die de overheid beheert.

Volgens de mensen die de afgelopen jaren bij GasTerra verantwoordelijk waren voor de gasopslag is seizoensopslag niet meer van deze tijd en marktverstorend. Bovendien kan het de overheid vele honderden miljoenen euro's kosten. Beter zou het zijn om de Norg en Grijpskerk uit de markt te halen en in zijn geheel te bestempelen als strategische reserve, zeggen zij in een analyse van de gasopslagen.

Ondanks de oorlog in de Golfregio loopt de inflatie nog maar gematigd op, maar economen van Rabobank waarschuwen nu voor de langetermijneffecten. Mogelijk zijn boodschappen begin volgend jaar zo'n 7 procent duurder dan begin dit jaar.

Eind februari vielen Amerika en Israël Iran aan. Daarop sloot Iran de Straat van Hormuz. Door die blokkade kunnen er maar weinig olietankers uit het gebied weg, waardoor de olieprijs oploopt. En een hoge olieprijs leidt tot een hogere prijs voor benzine en diesel.

Energie-inflatie

De inflatie in april is opgelopen tot 2,8 procent. Dat betekent dat goederen en diensten gemiddeld dus 2,8 procent duurder zijn dan in april 2025. Maar als je alleen kijkt naar energie, dan zijn de prijsstijgingen aanzienlijk hoger, meldt het CBS. Want de prijsstijging van energie, inclusief brandstoffen, is 7,8 procent.

En ook de rest van de economie gaat onder stijgende prijzen lijden, zo is de verwachting. Zo meldde Air France-KLM dat het dit jaar bijna 2 miljard euro meer kwijt is aan kerosine dan vorig jaar. En dat betekent duurdere vliegtickets in de tweede helft van 2026.

Energie nodig voor voedsel

Daarnaast worden boodschappen richting 2027 flink duurder, stellen economen van de Rabobank in een vandaag gepubliceerd rapport. Ook als er over een maand wel weer olietankers door de Straat van Hormuz kunnen varen.

"Dat zit zo: voor het produceren van voeding is veel energie nodig." zegt Cyrille Filott, econoom bij Rabobank. "Bijvoorbeeld brood. Voor het bakken van brood wordt gas gebruikt. En het maken van meel, daar wordt ook veel energie voor gebruikt." En voor het transport van levensmiddelen van boerderijen naar supermarkten wordt veel diesel gebruikt.

En olieproducten als diesel worden niet alleen gebruikt voor transport. "Olie is ook nodig voor plastic voor het verpakken van voedsel", zegt Filott. "Er zijn heel veel stappen in het productieproces van voedsel. Voordat al die prijzen in iedere stap zijn verhoogd, is het kerst."

In ruim tachtig gemeenten gaan nieuwkomers met een verblijfsvergunning hun inburgering combineren met werken. Minister Aartsen van Werk en Participatie schrijft aan de Tweede Kamer dat hij ze zogeheten 'startbanen' wil aanbieden, zo snel mogelijk nadat ze zich in een gemeente hebben gevestigd. Dat zijn banen waarin je ook kunt meekomen als je nog niet goed Nederlands spreekt, met name in de logistiek, horeca en bouw.

Uit cijfers blijkt dat een groot deel van de statushouders geen werk heeft en afhankelijk is van een bijstandsuitkering. Na drie jaar zit nog zo'n zeventig procent van de nieuwkomers zonder werk.

"Als je naar Nederland komt dan ga je aan het werk en leer je de taal. Dat moet het uitgangspunt zijn, maar zo is het nu niet", zegt minister Aartsen. Juist door te werken leer je de taal en statushouders bouwen zo ook makkelijker een zelfstandig bestaan op, is zijn redenering. "En we hebben iedereen keihard nodig op de arbeidsmarkt."

Proef

Er loopt al drie jaar een proef met startbanen in gemeenten als Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven. Uit een evaluatie blijkt dat 44 procent van de deelnemers die zich aanmeldden aan het werk is gegaan. Omdat statushouders ook naar inburgeringscursussen moeten, ging het aanvankelijk vooral om deeltijdbanen.

De proef kwam er op initiatief van Aartsen, die toen nog Kamerlid voor de VVD was. Hoewel hij het aantal nieuwkomers dat een baan vond nog te laag vindt, wil hij het project nu wel uitbreiden. Hij noemt het "een eerste stap" naar een nieuwe aanpak van het probleem. Voor de zomer wil hij met meer plannen komen.

Uit de evaluatie bleek wel dat het moeilijk is om geschikte werkgevers te vinden voor het aanbieden van de startbanen. Ook is er extra begeleiding nodig vanwege de taalachterstand en culturele verschillen. Ook het gebrek aan kinderopvang speelt een rol.

De economie is in de eerste drie maanden van dit jaar amper gegroeid. Hoewel huishoudens nog wel bleven uitgeven, bleef de economische groei in de eerste drie maanden van dit jaar steken op slechts 0,1 procent. Dat kwam vooral doordat de export inzakte.

Dat blijkt uit een eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In de laatste drie maanden van vorig jaar groeide de economie nog 1,2 procent.

In maart vielen de Verenigde Staten en Israël Iran aan. Daarop sloot Iran de Straat van Hormuz. Door die blokkade kunnen er weinig olietankers uit het gebied weg en stijgen de energieprijzen. In april steeg de inflatie naar 2,8 procent, zo meldde het CBS eerder op de dag al.

Kleding en voeding

Ondanks de hogere prijzen aan de pomp en de zorgen over de oorlog, gaven consumenten de afgelopen drie maanden net zo veel uit als het kwartaal daarvoor. Mensen kochten vooral kleding en eten. Op vervoersmiddelen en brandstof werd weer bezuinigd.

Hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen noemt de matige economische groei "een tegenvaller". "Juist de export zorgde vorig jaar voor een sterke economische groei. Nu droeg de export juist negatief bij."

Van Mulligen wijst naar het dalende consumentenvertrouwen, waarin te zien is dat huishoudens langzaam aan het somberen slaan: "We zien hier nog maar één maand onrust in het Midden-Oosten in, want in januari en februari was er nog niets aan de hand. Uitgaven aan energie en brandstof is niet de hoofdmoot van de economie."

Geen mooi cijfer

Dat de economische groei door één maand onrust uitkwam op 0,1 procent zegt dan ook veel. "Gezien dit effect, zien we de de effecten vermoedelijk in het tweede kwartaal verder terug", vermoedt Van Mulligen. "Het is nog koffiedik kijken, maar de meeste analisten zijn het erover eens dat dit geen mooi cijfer kan worden."

Opvallend is dat vooral de export kromp. Er werden flink minder machines en transportmiddelen aan het buitenland verkocht, vooral naar landen buiten de Europese Unie. Mogelijk spelen hier de Amerikaanse importheffingen hier een rol. Toch werd er ook minder naar China geëxporteerd.

Air France-KLM verwacht dit jaar veel meer kwijt te zijn aan brandstof dan vorig jaar. De luchtvaartmaatschappij denkt over heel 2026 bijna 8 miljard euro kwijt te zijn aan kerosine, ruim 2 miljard euro meer dan vorig jaar, blijkt uit de kwartaalcijfers. De hevigere impact van duurder geworden kerosine zal nog komen, zegt het bedrijf.

"Hoewel de prijsstijgingen voor brandstof nog niet terug zijn te zien in de vandaag gepresenteerde resultaten, drukken ze waarschijnlijk op de komende kwartalen", zei topman Ben Smith. De luchtvaartmaatschappij leed in het eerste kwartaal een verlies van 252 miljoen. Dat is 3 miljoen meer verlies dan in dezelfde periode vorig jaar.

Door contracten die Air France-KLM heeft afgesloten tegen het risico op hogere kerosineprijzen, zogeheten hedgecontracten, hoefde het nog niet een volledig hogere prijs te betalen voor kerosine. In de maanden april, mei en juni denkt het bedrijf ongeveer 1 miljard euro extra kwijt te zijn.

Midden-Oosten

KLM wordt hard geraakt door de oorlog in het Midden-Oosten. Het heeft last van de grote kerosinetekorten die zijn ontstaan doordat er nu bijna geen brandstof meer door de Straat van Hormuz wordt verscheept. Hierdoor zijn de prijzen flink gestegen.

"De hoge brandstofprijzen als gevolg van de geopolitieke onzekerheid, kunnen we niet volledig doorberekenen aan onze klanten", zegt CFO Bas Brouns.

KLM schrapte 160 vluchten van en naar Schiphol omdat deze niet meer rendabel zijn. Ook besloot het de vluchten naar Saudi-Arabië en Dubai te annuleren tot en met 14 juni. Gisteren verlengde KLM deze stop voor Dubai tot en met 22 juni.

Aan de andere kant profiteerden luchtvaartmaatschappijen hiervan door extra vraag naar tickets voor vluchten die wél doorgingen, vooral naar Azië. Deze tickets werden een stuk duurder en Air France en KLM vlogen hier vaker naartoe.

Winterweer

Dan was er begin dit jaar nog grote ellende door hevig winterweer in januari. Op Schiphol lag het vliegverkeer dagenlang plat en talloze passagiers strandden daardoor. Dit kostte Air France-KLM liefst 90 miljoen euro.

Afgelopen jaar waren er ook meermaals stakingen van het grondpersoneel bij KLM. Vakbonden FNV en CNV waren niet tevreden met een cao-akkoord dat KLM heeft gesloten met drie andere, kleinere vakbonden. FNV was vooral ontevreden over de loonsverhoging die in het akkoord is afgesproken en het wil een betere regeling voor zwaar werk.

Bonus

Het bedrijf lag al onder een vergrootglas. Deze maand ontstond er namelijk flinke ophef over de bonus van de topvrouw van KLM, Marjan Rintel. Haar salaris bleek vorig jaar met 30 procent te zijn gestegen ten opzichte van het jaar daarvoor. Dat kwam uit op bijna 1,6 miljoen euro, vooral door hogere bonussen en aandelen.

Minister van Financiën Eelco Heinen maakte namens de Staat bezwaar tegen deze beloning. Het is volgens hem ongepast en buitenproportioneel om deze bonus te krijgen ondanks de flinke bezuinigingen die het bedrijf doorvoert.

Tot nu toe gaat het dit jaar goed met ING. In de afgelopen drie maanden lukte het de bank om de winst hard te laten stijgen. Dat blijkt uit hun cijfers over het eerste kwartaal van 2026.

ING boekte een nettowinst van ruim 1,5 miljard euro. Dat is bijna 7 procent meer dan in hetzelfde kwartaal een jaar geleden.

De bank slaagt erin om nieuwe klanten aan zich te binden. In landen als Duitsland, Polen en Spanje groeit het aantal klanten. Veel van deze klanten gebruiken met name de app van ING voor hun bankzaken.

Rente

Ook wordt er goed verdiend aan rente. Banken betalen rente voor spaargeld en krijgen rente voor leningen. ING profiteert van het verschil tussen de rente die ze krijgen en die ze moeten uitbetalen.

Hoewel de grootste bank van Nederland vooralsnog niet echt geraakt lijkt te worden door de onrusten in het Midden-Oosten, uit ING wel zorgen hierover. De bank verwacht dat de onzekerheid over de transporten van energie de economie en uiteindelijk ook de bankenwereld kan raken.

Opnieuw is het leven wat duurder geworden. In de maand april is de inflatie opgelopen tot 2,8 procent, blijkt uit de eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Maandenlang leek de inflatie weer onder controle te komen. Maar sinds vorige maand loopt de inflatie toch weer op. In de maand maart stegen de prijzen met 2,7 procent. Doorgaans wordt een prijspeilstijging van 2 procent door economen gezien als acceptabel.

De prijs voor energie, vooral voor tanken, maakt het leven voor veel Nederlanders duurder. Wie niet op benzine of diesel rijdt en wie geen auto heeft, merkt mogelijk een stuk minder van de prijsstijgingen.

Oorlog en olie

Ondanks het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten/Israël en Iran varen er nog amper olietankers uit de Perzische Golf. Daardoor loopt de olieprijs hard op. Een hoge olieprijs per vat leidt tot een hogere prijs voor benzine en diesel.

De prijzen van voedingsmiddelen zakken juist een stuk minder hard dan vorige maand. Gemiddeld lagen de prijzen voor voeding, drank en tabak 1,5 procent hoger dan een jaar eerder.

Wel is de verwachting dat uiteindelijk ook hier de prijzen zullen gaan stijgen als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Zo zullen waarschijnlijk vakantievluchten en voedingsmiddelen duurder worden, maar ook verpakkingen. Het is de verwachting dat de prijsstijgingen maandenlang zullen aanhouden.

Tanken over de grens

Ook ziet het CBS dat Nederlanders meer geld kwijt zijn aan hun bestedingen in het buitenland. Waar die prijsstijging precies in zit, is het CBS nog aan het berekenen, maar dit gaat onder andere over wat Nederlanders spenderen aan recreatie in het buitenland, inclusief hun vervoer voor hun vakanties.

Als Nederlanders tanken in het buitenland valt dit ook onder consumptie in het buitenland. De prijzen voor tanken liggen in onze buurlanden weliswaar wat lager, maar ook daar zijn ze gestegen. Dat zou een deel van de verklaring kunnen zijn voor deze prijspeilstijging.

Parttimers en mensen met een minimumloon krijgen dit jaar bijna allemaal meer vakantiegeld dan vorig jaar. Dat blijkt uit een berekening van salarisdienstverlener ADP. Een aantal andere inkomensgroepen gaat er een klein beetje op achteruit.

In de berekeningen zijn enkele uitschieters. Zo krijgen parttimers met een brutomaandloon van 1000 euro netto 221 euro meer vakantiegeld dan vorig jaar. Bij deeltijdwerkers met een brutosalaris van 2250 euro gaat het om 132 euro extra. Dat is een flink verschil met vorig jaar, toen kregen de parttimers juist flink minder vakantiegeld.

Als je brutomaandloon meer dan 2500 euro is, dan ga je er in de meeste gevallen een klein beetje op achteruit in je vakantiegeld. Het gaat om zo'n 5 tot 8 euro minder.

ADP berekende ook het verschil voor mensen die het minimumloon verdienen. Vorig jaar was het bruto minimumloon voor een 36 uur durende werkweek 2202 euro en voor 40 uur 2446 euro. In beide gevallen is het vakantiegeld met zestig euro gestegen, maar bij deze berekening zit ook de loonstijging naar respectievelijk 2304 euro en 2560 euro inbegrepen.

Sleutelen

Volgens Karin Stam van ADP komen die verschillen door de keuzes van het kabinet. "Dat heeft onder meer te maken met de belastingschijven voor de inkomstenbelasting. Daar wordt elk jaar aan gesleuteld. Net als aan de korting op de belasting. Al die factoren hebben hun eigen regels en die hebben ook allemaal invloed op elkaar."

Het kabinet heeft in het nieuwe belastingplan geprobeerd om de groep met lagere inkomens tegemoet te komen. Daardoor gaat juist deze groep erop vooruit in de berekeningen.

Hoewel de hogere lonen dus geen extra vakantiegeld krijgen, gaan ze er onder de streep niet op achteruit. "Bij het nettoloon gaan ze er ook allemaal op vooruit vergeleken met vorig jaar, ongeacht in welke inkomensgroep ze zitten", zegt Stam.

De meeste werknemers krijgen in mei of juni hun vakantiegeld.

De olieprijs is naar het hoogste punt sinds 2022 geklommen. Vorige week was de prijs al rond de 100 dollar, maar door de verdere spanningen rond de Straat van Hormuz is de prijs voor ruwe olie omhooggeschoten.

Aan het begin van de oorlog in het Midden-Oosten piekte de prijs voor een vat Brent-olie, de internationale standaard, op 119,50 dollar. Vandaag rond 19.00 uur Nederlandse tijd overschreed de prijs dat niveau.

De Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal schreef gisteren dat president Trump instructies heeft gegeven om voorbereidingen te treffen voor een verlenging van de blokkade van de Straat van Hormuz.

Amerika blokkeert sinds twee weken alle schepen die richting Iran willen varen. Iran doet iets soortgelijks: het blokkeert sinds het begin van de oorlog alle schepen die door de Straat van Hormuz willen varen. Door die zeestraat ging voor de oorlog zo'n 20 procent van het dagelijkse wereldwijde olieverbruik.

Nucleaire ambities

Met de verlenging van de blokkade wil Trump volgens de krant de Iraanse economie harder raken. Hij hoopt onder meer de Iraanse regering zover te krijgen om de nucleaire ambities op te geven. Volgens de zakenkrant ziet de Amerikaanse president een langere blokkade ook als minder riskant dan een hervatting van de bombardementen op Iran.

Aan de pomp zal de prijsstijging van de olie niet direct te merken zijn. De adviesprijs voor pomphouders stijgt morgen met 2 cent per liter benzine en diesel. De literprijs is momenteel 2,58 euro voor benzine. Voor diesel is dat 2,55 euro. Het doorrekenen van de gestegen olieprijs duurt meestal een paar dagen voordat het aan de pomp te zien is.

Twee opblaasbare bokszakken staan begin deze week buiten de rechtbank in de Amerikaanse staat Californië. Daarop staan de hoofden van twee mannen die de komende weken in de rechtszaal hun strijd zullen uitvechten: Elon Musk en Sam Altman.

Musk is de man achter automaker Tesla, ruimtevaartbedrijf SpaceX, het sociale medium X en het AI-bedrijf xAI. Hij is de rijkste persoon op aarde met een geschat vermogen dat in de honderden miljarden dollars loopt.

Altman is het gezicht van OpenAI, het bedrijf achter het AI-tekstprogramma ChatGPT. De ontstaansgeschiedenis en groei van het bedrijf staan centraal in de rechtszaak die Musk tegen hem is gestart.

Musk beweert dat hij door Altman is misleid toen hij in de beginjaren van OpenAI geld doneerde.

OpenAI als onderzoeksbedrijf

Musk en Altman kennen elkaar uit het Amerikaanse techwereldje in Californië. Ze hadden in het begin een goede relatie en bespraken de zorgen rond kunstmatige intelligentie (AI). Ze waren het erover eens dat de technologie goed moet uitpakken voor de mensheid.

Na maandenlange gesprekken hierover richtten ze in 2015 samen OpenAI op. De organisatie beschrijft zichzelf als een "non-profit onderzoeksbedrijf op het gebied van kunstmatige intelligentie". Het plan was om te werken aan AI-technologie die "goed voor ons allemaal" is, zonder het doel om winst te maken.

Musk werd een van de belangrijkste geldschieters van OpenAI. Tot september 2020 doneerde hij ongeveer 38 miljoen euro. OpenAI gebruikte het geld onder meer om personeel te betalen, de huur te betalen en om computerrekenkracht te kopen die nodig is om AI-technologie te ontwikkelen.

Tien jaar na de oprichting van OpenAI, laten de protesten bij de rechtbank van begin deze week zien dat deze vraag wie profiteert van AI nog steeds speelt. Gaat de mensheid profiteren van AI-technologie, of zijn dat vooral een paar rijken uit de techwereld? Demonstranten spreken zich daarbij niet alleen uit tegen Musk en Altman, maar ook tegen AI-technologie in het algemeen.

Musk: OpenAI heeft belofte gebroken

Musk zegt dat hij zijn geld doneerde omdat OpenAI een organisatie zou blijven die AI-technologie ontwikkelde die ten goede zou komen aan de hele mensheid en geen winst zou maken. "Zonder die wezenlijke beloften, zou Musk niet aan OpenAI hebben bijgedragen", schrijven zijn advocaten.

Die belofte is gebroken, zegt Musk. In 2018 richtte OpenAI een commercieel bedrijfsonderdeel op. Andere bedrijven kunnen daarin geld investeren, in de hoop dat terug te verdienen. OpenAI doet dat omdat het beseft dat alleen donaties niet genoeg geld opleveren om de doelen te halen.

Altman en OpenAI wisten of hadden moeten weten dat Musk zijn geld doneerde voor OpenAI's oorspronkelijke doel en "niet om investeerders rijker te maken", zegt Musk. Volgens hem heeft Altman zijn geld voor non-profit gebruikt om OpenAI te veranderen "in een commerciële gigant gericht op winst" en heeft ook Altman zelf daar veel geld mee verdiend.

OpenAI: Musk wilde macht

OpenAI zegt dat er helemaal geen harde afspraken waren over de donaties van Musk. Bovendien was Musk zelf betrokken bij de gesprekken over een nieuw op winst gericht bedrijfsonderdeel, zegt OpenAI.

In die periode wilde Musk volgens OpenAI de macht over dit nieuwe bedrijfsonderdeel hebben. Altman zou dit hebben geweigerd. Daarna zou Musk hebben geprobeerd om OpenAI onderdeel te maken van zijn autobedrijf Tesla. Ook dat mislukte, schrijft OpenAI, waarna Musk in februari 2018 opstapte uit het bestuur van OpenAI. Een halfjaar later werd het op winst gerichte bedrijfsonderdeel opgericht.

In de jaren daarna ontving OpenAI 3 miljard dollar aan investeringen van Microsoft. Dat was nog voordat het bedrijf bekend werd bij het grote publiek. Dat gebeurde pas nadat OpenAI eind 2022 het AI-tekstprogramma ChatGPT uitbracht. Het wordt gezien als een belangrijk moment in de aandacht voor allerlei vormen van kunstmatige intelligentie.

Volgens OpenAI voert Musk de rechtszaak uit eigen belang, omdat hij begin 2023 een eigen AI-bedrijf oprichtte: xAI. Dit bedrijf is onder meer de ontwikkelaar van ChatGPT-concurrent Grok. Een jaar geleden werd het bedrijf eigenaar van het sociale medium X, en In februari werd xAI onderdeel van Musks ruimtevaartbedrijf SpaceX.

Persoonlijk en zakelijk gevecht

Dat maakt de rechtszaak niet alleen een persoonlijke ruzie tussen Musk en Altman, maar ook een zakelijke gevecht. SpaceX en OpenAI hebben allebei plannen voor een beursgang.

Met de rechtszaak wil Musk bereiken dat OpenAI's aanpassing naar een op winst gericht bedrijf wordt teruggedraaid. Ook wil hij dat "alle onrechtmatig verkregen winst" terechtkomt bij het non-profitonderdeel van OpenAI.

Musk vraagt niet om een specifiek bedrag, maar liet de onrechtmatig verkregen winst eerder schatten op 78 miljard tot 134 miljard dollar. Het gaat waarschijnlijk weken duren voordat de rechter een oordeel velt. Als dat is gebeurd, gaat de zaak verder over welke oplossing daar goed bij past.

In Nederland zijn de prijzen aan de pomp flink opgelopen, maar in Azië leidt de blokkade van de Straat van Hormuz tot veel zwaardere gevolgen. Uit gegevens van databedrijf Kpler die de NOS opvroeg over de strategische olievoorraden blijken grote verschillen tussen landen in dat deel van de wereld.

Met name arme landen hebben nog maar een kleine buffer om deze crisis nog langer te kunnen verduren. Terwijl de situatie in bijvoorbeeld Japan weer heel anders is.

Vorige maand gaven landen die zijn aangesloten bij het Internationaal Energieagentschap (IEA) een recordhoeveelheid olie vrij uit hun reserves om de prijzen te drukken. Die voorraden gingen vooral naar Azië omdat het fysieke tekort daar meteen gevoeld wordt, zegt Lucia van Geuns, onderzoeker bij The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS).

Ook Japan gaat vermoedelijk deze week weer een deel van zijn reserves vrijgeven, maar veel andere landen in Azië hebben deze mogelijkheid niet.

Het IEA adviseerde eerder dat landen een reserve van drie maanden moeten aanhouden. De reserves van Japan zijn veel groter. "Dat komt doordat het zelf geen olie en gas heeft, en dus heel kwetsbaar is", aldus Van Geuns. "Uiteindelijk is het vrijgeven van de voorraad nu wel een doekje voor het bloeden en kijken landen naar structurelere oplossingen."

Japan-correspondent Anoma van der Veere:

"Japan probeert snel minder afhankelijk te worden van olie uit het Midden-Oosten door over te schakelen op andere bronnen. Energiebedrijf Japan Petroleum Exploration (JAPEX) wil zijn olie- en gasproductie verviervoudigen met investeringen tot 7,3 miljard dollar in buitenlandse olievelden, vooral in de Verenigde Staten. Ook andere Japanse bedrijven volgen deze strategie en wijken in rap tempo uit naar alternatieve energieleveranciers.

Mede daarom weigert premier Takaichi om burgers op te roepen minder energie te gebruiken. Volgens haar is dit "niet het moment om de economie af te remmen". In plaats daarvan kiest de regering ervoor kolencentrales intensiever in te zetten en de herstart van kerncentrales te versnellen. Extra investeringen in duurzame energiebronnen zijn geen prioriteit.

Voor Japanners betekent dit dat het energieaanbod op de korte termijn weer lijkt te stijgen, maar wel tegen duidelijk hogere prijzen."

De situatie in Japan staat in schril contrast met die in andere Aziatische landen, zoals Pakistan, Sri Lanka en Indonesië. Zij hebben het geld niet om te kijken naar andere opties, laat staan dat ze hun al zeer kleine oliereserve kunnen vrijgeven.

"In Pakistan zijn noodmaatregelen genomen. Daar zie je dat het transport al heel erg beperkt is. Uiteindelijk kan dat de economie zo erg aantasten dat het kan leiden tot een recessie", zegt Van Geuns. "Landen daar nemen veel ingrijpendere maatregelen dan Nederland."

Beperkingen

Zo is in Pakistan de maximumsnelheid op snelwegen verlaagd. Scholen in Sri Lanka zijn op woensdag dicht om energie te besparen. En in de Filipijnen werken ambtenaren maar vier dagen, is te zien in een overzicht van crisismaatregelen van het Internationaal Energieagentschap.

"Voor een arm land als Sri Lanka wordt het extra nijpend", zegt econoom en expert opkomende markten bij ABN Amro Arjen van Dijkhuizen. "Ze hebben weinig financiële buffers en een kleinere olievoorraad. Dan moet je sneller harde maatregelen nemen om de olieconsumptie af te remmen. Vandaar dat ze bijvoorbeeld brandstof rantsoeneren, om de prijsstijgingen terug te dringen."

Dat Azië zo hard geraakt wordt, komt door de grote afhankelijkheid van de Straat van Hormuz. 80 procent van alle ruwe olie en olieproducten zoals diesel en kerosine die normaal gesproken worden verscheept door de zeestraat, ging naar Azië. En bijna 90 procent van het vloeibare aardgas uit de regio ging die kant op. Uit cijfers van Kpler blijkt dat het verkeer door de straat nog altijd heel minimaal is.

"De crisis is al acht weken bezig en in Nederland hebben we het over het schrappen van vluchten naar vakantiebestemmingen. Dat is van een heel andere orde", zegt Van Geuns. "Dat komt ook doordat wij in Nederland minder afhankelijk zijn van olieproducten die door de zeestraat worden vervoerd."

AI-modellen van Google kunnen gebruikt gaan worden voor geheime militaire informatie van het Amerikaanse leger. Het bedrijf heeft daarvoor een deal gesloten met het Amerikaanse ministerie van Defensie, bevestigt Google aan de NOS.

Het gaat om het Google-programma Gemini. Dat is een taalmodel dat bijvoorbeeld tekst en foto's kan genereren. Met de deal die nu gesloten is, kan die tool worden gebruikt in de geheime militaire omgeving van het Pentagon. Daar worden onder meer missies gepland en wapens bestuurd.

Het nieuws komt een dag nadat de Britse krant Financial Times had gemeld dat honderden medewerkers van Googles moederbedrijf Alphabet een kritische brief hadden geschreven aan CEO Sundar Pichai. Ze vroegen daarin om AI-systemen van Google niet te gebruiken voor geheime militaire werkzaamheden.

De Google-medewerkers schreven dat ze de verantwoordelijkheid hebben om "het meest onethische en gevaarlijke gebruik" van AI te benadrukken en te voorkomen. "We willen dat AI de mensheid ten goede komt, niet dat het wordt gebruikt op onmenselijke of extreem schadelijke manieren."

Ze wezen onder meer op het gebruik van AI-programma's voor "dodelijke autonome wapens en massasurveillance". De enige manier om die schadelijke inzet van AI te voorkomen is door te weigeren om met geheime militaire informatie te werken, schrijven de medewerkers.

De brief is volgens de Financial Times ondertekend door meer dan 560 medewerkers van Alphabet. Het bedrijf had eind 2025 zo'n 190.000 medewerkers.

Nu krijgt het Pentagon dus toch toegang tot de Google-modellen voor gevoelig werk. Een woordvoerder spreekt van een verantwoorde aanpak ter ondersteuning van de nationale veiligheid. Het bedrijf blijft zich naar eigen zeggen ervoor inzetten dat AI niet gebruikt mag worden voor "binnenlandse massasurveillance of autonome wapens zonder passend menselijk toezicht."

Anthropic

Andere AI-bedrijven, zoals OpenAI en Anthropic, sloten al eerder deals met het Pentagon voor gebruik van hun AI-modellen voor geheime militaire informatie. Bij de deal met Anthropic ontstond onenigheid tussen het bedrijf en de Amerikaanse overheid.

Defensieminister Hegseth wilde onbeperkte toegang tot de AI-systemen van Anthropic, terwijl het bedrijf probeerde te voorkomen dat zijn technologie zou worden gebruikt voor volledig autonome wapens en massasurveillance zonder menselijk toezicht.

President Trump gaf de Amerikaanse overheid daarom de opdracht om alle samenwerkingen met Anthropic stop te zetten. Eind vorige maand besloot de rechter dat de overheid de banden voorlopig niet mag verbreken. Een definitieve uitspraak van een federale rechter moet nog volgen.

Volgens de FT protesteerden duizenden Google-medewerkers in 2018 ook tegen zakendoen met het ministerie van Defensie. Toen beloofde Google niet meer te werken aan AI-programma's voor wapens en surveillance.

De Verenigde Arabische Emiraten stappen uit de OPEC. Met ingang van 1 mei, komende vrijdag dus, verlaat het land het oliekartel. Ook aan de gesprekken met de groep OPEC+, waarvan ook Rusland deel uitmaakt, doet de VAE niet meer mee.

Het besluit komt op een moment dat de oliemarkt onder hoge druk staat. Door de oorlog in de regio en de blokkade van de Straat van Hormuz zijn de olieprijzen flink gestegen, en wordt er minder olie verscheept.

Volgens de minister van energie van de VAE kwam het besluit tot stand na een "zorgvuldige afweging van het huidige en toekomstige beleid met betrekking tot het productieniveau".

Hij voegde daaraan toe dat de VAE extra olie op de markt wil brengen, en dat het verlaten van de OPEC het land flexibiliteit geeft, omdat het land dan geen verplichtingen meer heeft binnen de groep.

Het besluit van de Verenigde Arabische Emiraten komt niet als een verrassing voor Hans van Cleef, hoofd energieonderzoek bij onderzoeksbureau EqoLibrium. "Ze willen groeien in hun productie en door de OPEC-afspraken is daar beperkte ruimte in."

De timing verrast Van Cleef wel enigszins, gezien de onrust in de regio. "De energievoorzieningen in de VAE zijn net als die in veel omringende landen aangevallen door Iran. Dan helpt het juist als landen elkaar opzoeken."

Macht binnen OPEC

Het oliekartel OPEC werd in 1960 opgericht door Iran, Irak, Koeweit, Saudi-Arabië en Venezuela. Later volgden meer landen waaronder Algerije en Libië. De Verenigde Arabische Emiraten zijn al sinds 1967 lid. Eerst via het emiraat Abu Dhabi en later in 1971, toen de Verenigde Arabische Emiraten een zelfstandig land werden.

Qatar stapte een paar jaar geleden al uit de organisatie. Momenteel zijn er nog twaalf landen bij het oliekartel aangesloten. In totaal produceren zij ongeveer 35 procent van alle olie wereldwijd.

Als een land geen lid meer van de OPEC is, hoeft het zich niet meer aan productieafspraken te houden. Dat is volgens Van Cleef ook precies wat de VAE wil. "Saudi-Arabië is het land dat vaak bepaalde of de productie van olie omhoog- of omlaagging, de Emiraten gingen daar altijd in mee. Nu zij het kartel hebben verlaten wordt de slagkracht van de Saudiërs minder sterk."

Volgens Van Cleef wordt het afwachten of de Emiraten de productie wel kunnen verhogen, mede door de oorlog in het Midden-Oosten en de gesloten Straat van Hormuz. Of het vertrek van de VAE dan ook iets gaat betekenen voor de olieprijzen is nog onzeker.