De Raad van State heeft geen grote bezwaren tegen de plannen van het kabinet over Schiphol. Er moet wel nog het een en ander aangepast worden, met het oog op omwonenden en het milieu, blijkt uit hun advies. Hoewel de minister en Schiphol zelf blij zijn, hebben omwonenden en de Milieufederatie nog hun bedenkingen.

Al jarenlang is er gesteggel over het aantal vluchten op Schiphol. Schiphol moest krimpen vanwege geluidsoverlast voor omwonenden, maar er was discussie over hoeveel vluchten precies. Toenmalig minister van Infrastructuur en Waterstaat besloot uiteindelijk dat er nog 478.000 vluchten van en naar Schiphol zouden mogen vertrekken.

Nu is het aan huidig minister Karremans om de regels over het maximale geluid, de veiligheid, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van stoffen rondom de luchthaven te verbeteren.

Omwonenden vinden het aantal vluchten nog altijd te hoog. "We vinden dat nog steeds onze gezondheid niet wordt meegenomen in de besluitvorming", zegt Stefan Molenaar namens de bewoners.

Geen fundamentele bezwaren

De Raad van State heeft geen fundamentele bezwaren tegen het voorstel. Daarmee lijkt het kabinet weer een stap dichterbij te komen in het vormen van wettelijke regels over het aantal vliegbewegingen en in het verminderen van de geluidshinder voor omwonenden, het zogeheten luchthavenverkeersbesluit (LVB).

Tegelijkertijd is de RvS ook kritisch: de duidelijkheid voor omwonenden is namelijk nog altijd onvoldoende. Zo luidt het advies om duidelijk uit te leggen welke maatregelen getroffen kunnen worden als de geluidsnormen worden overschreden. En als de luchthaven wil doorgroeien naar 500.000 vluchten, wat met deze regels mogelijk is, moet volgens de RvS eerst de bescherming van omwonenden op orde zijn.

Bovendien vindt de RvS de onderbouwing van de milieubelangen nog niet voldoende. Het kabinet stelde voor deze regels een milieueffectenrapport op, maar de keuzes die het kabinet daarin maakt zijn volgens de RvS nog te onduidelijk.

'Niets liever dan duidelijkheid'

Toch is minister Karremans blij met het advies. "Gegeven alle kritiek die het LVB heeft gekregen, is dit advies van de Raad van State absoluut een opsteker", zegt hij. Ook zegt hij de opmerkingen van de RvS mee te nemen in de uiteindelijke regels.

Ook Schiphol zelf staat positief tegenover het advies. "Die 478.000 vluchten zijn genoeg om Schiphol als internationaal knooppunt in Europa in stand te houden", zegt bestuursvoorzitter van Schiphol Pieter van Oord. "Elke industrie wil niets liever dan duidelijkheid van de overheid. Dan kunnen we namelijk verder investeren."

Net zoals Schiphol, zijn ook luchtvaartmaatschappijen blij met de duidelijkheid die er nu is ontstaan."Die aandachtspunten lijken alleen maar nuttig om tot een weloverwogen besluit te komen, dat recht doet aan de omwonenden, Schiphol en de luchtvaartmaatschappijen", schrijft Brancheorganisatie Barin.

Werk aan de winkel

Toch zijn het de omwonenden die op basis van het advies zien dat er nog veel werk aan de winkel is voor de minister. "Toen ik het las moest ik eerst een beetje lachen, want er staat echt nog fundamentele kritiek in waar de minister nog niets mee heeft gedaan", zegt Molenaar.

Hij uitte een half jaar geleden namens de omwonenden al kritiek op de plannen van het kabinet, die volgens hem veel lijken op de kritiek die in het advies van de RvS staat. "Wij zien als omwonenden en bewoners dat dit niet zomaar opgelost is. We vinden namelijk dat onze gezondheid bijvoorbeeld nog niet wordt meegenomen in het beleid", zegt hij.

Molenaar hoopt dat de minister aan de slag gaat met het advies, met name met het oog op de bewoners.

Ook de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland neemt het op voor de omwonenden in hun reactie. Wat de organisatie betreft moet de minister terug naar de tekentafel. "Ik hoop dat minister en ministerie niet horende doof en ziende blind blijven voor deze adviezen. De onderbouwing is als een kaartenhuis dat instort. Het ontwerp-LvB beschermt omwonenden onvoldoende tegen vliegtuiglawaai. Dat is nu klip en klaar", zegt Sijas Akkerman, directeur van de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland.

De RvS adviseert het kabinet om rekening te houden met de opmerkingen voordat een besluit wordt genomen. Minister Karremans wil de nieuwe regels op 1 november laten ingaan.

Vakbond FNV eist 5,5 procent meer loon. Dat is dan inclusief automatische prijscompensatie, oftewel compensatie voor de inflatie. Daarnaast wil de vakbond 80 euro extra per maand. Hier zet de grootste vakbond van Nederland op in komend jaar bij nieuwe cao-onderhandelingen.

Traditiegetrouw komt de grootste vakbond van Nederland vandaag, de dag voor Prinsjesdag, met een nieuwe looneis. Vrijdag werd al bekend dat vakbond CNV inzet op 3 tot 5,5 procent loonsverhoging en daarnaast een hogere reiskostenvergoeding.

Schoonmakers staken

Naast de looneis maakt FNV vandaag bekend dat schoonmakers deze week gaan staken op onder andere Schiphol en stations. Daarmee protesteren ze tegen een cao die vakbond CNV en werkgeversorganisatie Schoonmakend Nederland hebben afgesloten.

De voorgestelde verhoging van 3,1 procent per januari 2027 en 3 procent per januari 2028 is voor vakbond FNV Schoonmaak niet voldoende en komt te laat. "Doordat de lonen niet zo veel stijgen als de inflatie gaan onze schoonmakers erop achteruit in koopkracht", zegt Caroline Lamberts, bestuurder FNV Schoonmaak.

Bovendien is de vakbond ontevreden over het feit dat in de nieuwe cao schoonmakers die sinds vrij recent (tot 6 jaar) in dienst zijn, minder geld krijgen uitgekeerd bij ziekte.

Opnieuw meer dan inflatie

De hogere looneis van 5,5 procent waar FNV vandaag mee komt, is volgens hen ook nodig door de inflatie. "We zien dat de inflatie stijgt en nog steeds bovengemiddeld hoog is, de arbeidsproductiviteit stijgt, de winsten van bedrijven zijn hoog en de arbeidsmarkt is nog steeds krap", zegt Jacqie van Stigt, cao-coördinator bij de FNV.

De looneis ligt ook dit jaar weer flink boven de prijspeilstijgingen. Door de oorlog in Iran loopt de inflatie in Nederland op tot boven de 3 procent.

80 euro

Vakbond FNV wil dus ook dat iedereen er 80 euro per maand bij krijgt. "Hiermee gaan de laagste inkomens er relatief meer op vooruit dan de hoogste", aldus Van Stigt.

Naast de looneis zet vakbond FNV dit jaar in op "zeggenschap van werknemers over AI en betere handhaving van cao-afspraken".

Volgens FNV zorgt de verdere ontwikkeling van AI op de werkvloer vooral voor een verhoging van de werkdruk en wordt het als excuus aangegrepen om te reorganiseren.

Het invoeren van nieuwe technologie moet daarom in goede banen worden geleid, waarbij "mens voor machine" gaat. In specifieke gevallen wil de vakbond dat via scholing geïnvesteerd wordt in de "AI-geletterdheid' van werknemers".

Geplande bezuinigingen van tafel

De vraag om meer loon komt bovenop de eis dat het kabinet geplande bezuinigingen op sociale zekerheid helemaal van tafel haalt.

Uit de gelekte Prinsjesdagstukken blijkt dat het sneller laten oplopen van de AOW-leeftijd van tafel is. Ook het verlagen van het maximum dagloon waarop de hoogte van de WIA-uitkering wordt gebaseerd gaat niet door. De geplande bezuiniging op de WW wordt uitgesteld tot 2029.

Op heterdaad betrapte winkeldieven kunnen vanaf vandaag een stuk duurder uit zijn. Het grootste incassobedrijf verhoogt vanaf vandaag de schadevergoeding van 181 euro naar 242 euro. Het is de eerste verhoging in veertien jaar tijd.

De verhoging is nodig "om het bedrag weer in verhouding te brengen en de preventieve werking te behouden", schrijft SODA. Het bedrijf wordt door een aantal grote supermarkten ingezet.

Veel mensen zullen de stickers met de waarschuwing 'Winkeldieven betalen 181 euro' wel kennen. Het is geen boete, maar een schadebedrag. Het is bij wet verplicht dat de veroorzaker van de schade deze moet vergoeden.

Afschrikken

Winkeliers zijn vaak veel tijd kwijt aan het doen van aangifte en het inschakelen van de politie. Ze kiezen daarom steeds vaker exclusief voor de route via een incassobedrijf. Dat wordt dan verzocht de schade bij de dief te innen. Bij een winkeldiefstal bestaat die schade doorgaans uit de tijd die winkeliers kwijt zijn aan de afhandeling van de diefstal.

Branchevereniging InRetail staat positief tegenover het doel van de verhoging, namelijk het afschrikken van winkeldieven. "Een jonge dief voelt een schadeclaim van meer dan 200 euro goed in de portemonnee. Wij staan natuurlijk positief tegenover elk instrument dat wordt gebruikt om criminaliteit in te dammen want diefstal blijft abnormaal", aldus een woordvoerder van Inretail.

Kruidvat is een van de winkels die gebruikmaken van de diensten van SODA. "De dief betaalt een schadevergoeding en wij doen geen aangifte bij de politie", zegt een Kruidvat-woordvoerder. De winkel zegt zo tijd te besparen, omdat de politie niet altijd ter plaatse kan komen maar er nu wel een snelle afhandeling is.

Wanneer er geen aangifte wordt gedaan, wordt een winkeldief ook niet strafrechtelijk vervolgd. InRetail moedigt winkeliers aan om aangifte te blijven doen. "Zodat de statistieken de werkelijke situatie blijven tonen."

Juridisch draagvlak

De vraag is of het schadebedrag voor de civiele rechter standhoudt als winkeliers geen tijd meer kwijt zijn met het doen van aangifte. Mede dankzij de dienstverlening van de incassobureaus zijn winkeliers vaak in een kwartier klaar met de zaak. In 2012 zijn destijds door verschillende incassobureau de kosten vastgesteld op 181 euro, omdat een winkelier gemiddeld 2 uur kwijt is.

In het verleden is het mensen al gelukt dit bedrag voor de rechter omlaag te krijgen omdat een winkelier niet goed kon bewijzen dat die daadwerkelijk zoveel tijd kwijt was. De komende tijd is het afwachten hoe rechters zullen omgaan met het nog hogere bedrag.

Meewerkende winkeldieven

Dieven die niet meewerken met de incassobureaus kunnen alsnog te maken krijgen met een rechtsgang, al is dat een kostbare en langere procedure. Problematisch wordt het als de dief niet meewerkt en de identiteit onbekend blijft.

Winkeliers en Soda moeten het dan ook vooral hebben van winkeldieven die meewerken en de rekening betalen. "De winkeldieven betalen. Ze hebben er ook een belang bij het op te willen lossen", zegt Niels van Os, directeur van SODA.

De kosten die elk huishouden betaalt voor onderhoud en beheer van het stroomnet gaan komend jaar flink omhoog. Hetzelfde geldt voor de kosten van gasleidingen. Dat blijkt uit een prognose van toezichthouder ACM van de nieuwe tarieven van de netbeheerders.

Een gemiddeld huishouden betaalt volgend jaar 89 euro meer voor de levering van elektriciteit en 52 euro meer voor gas. Dat is een stijging van bijna 20 procent vergeleken met dit jaar. Bovenop de transportkosten komen nog de kosten van gas en elektriciteit zelf, die door de oorlog rond de Perzische Golf verder stijgen.

De hogere kosten voor met name het stroomnet weerspiegelen de grote opgaven waar netbeheerders als Stedin en Liander voor staan. Nederland wil meer huizen bouwen en juist minder afhankelijk zijn van fossiele energiebronnen uit het buitenland, maar alle nieuwe wijken en windparken op zee vragen om extra kabels en transformatorstations.

"Hiervoor zijn grote investeringen van netbeheerders nodig die via de transporttarieven door huishoudens en bedrijven worden betaald", zegt Manon Leijten, bestuurslid van de ACM.

Miljarden voor verbouwing

De kosten voor de verbouwing van het stroomnet nemen de komende jaren alleen maar toe. In 2023 staken de netbeheerders nog iets meer dan 6 miljard euro in het stroomnet. Dit jaar ligt dat bedrag naar verwachting al dubbel zo hoog en in 2028 zou het boven de 16 miljard euro in een jaar komen.

Toch verwachten de netbeheerders niet dat de post 'netbeheerskosten' op ieders energierekening de komende jaren elk jaar met een vijfde toenemen, zoals volgend jaar dus het geval is. "De komende jaren blijft het wel stijgen, maar eerder met 5 à 7 procent per jaar", zegt Jinny Moe Soe Let van branchevereniging Netbeheer Nederland.

Niet bij elke netbeheerder stijgen de kosten even snel:

Dat de kosten voor huishoudens juist in 2027 zo snel toenemen, komt deels doordat eerdere uitbreidingen van het energienet onverwacht duurder uitvielen. "En de ACM gebruikt een nieuwe rekenmethode", zegt Moe Soe Let. De kern daarvan is dat de kosten van netbeheerders sneller worden vergoed en dat ze beter kunnen inspelen op de onzekere kosten die ze maken voor de uitbreiding van het net.

Kosten verschuiven

Het is al langer duidelijk dat de grote investeringen in het stroomnet de komende vijftien jaar kunnen leiden tot fors hogere energierekeningen. Dus keken ambtenaren vorig jaar naar opties om de kosten voor burgers aanvaardbaar te houden, bijvoorbeeld door warmtenetten te subsidiëren. In dat geval zijn er minder warmtepompen en dus minder elektriciteit nodig.

Voor dit soort ideeën hoeft het stroomnet minder te worden verzwaard. Dat bespaart geld. Een andere optie is om de investeringen van de netbeheerders meer te betalen uit de staatskas, via bijvoorbeeld een hogere staatsschuld. Op die manier verschuiven de kosten naar toekomstige generaties.

"Van dat laatste zijn wij geen voorstander", zegt Moe Soe Let. "Maar de vraag hoe verdeel je de kosten is wel belangrijk. Dat is een vraag die de politiek moet beantwoorden."

Flexibeler tarief

Toch hebben de netbeheerders zelf ook plannen. "We willen in 2029 gaan werken met een flexibeler tarief", zegt Moe Soe Let. "Het maakt dan uit op welk moment op de dag je stroom gebruikt." Dit soort daluren en piekuren zijn er nu ook al voor stroomlevering, maar dan straks ook voor de kosten van het net zelf.

Dat zou leiden tot minder pieken op het stroomnet, waardoor er ook minder investeringen nodig zijn.

Amazon heeft de samenwerking met de Amerikaanse vrachtluchtvaartmaatschappij 21 Air opgeschort. Een vrachttoestel van de luchtvaartmaatschappij, dat in opdracht van Amazon vloog, schoot 6 september in Miami van de landingsbaan. Daarbij kwamen vijf mensen op de grond om het leven.

Amazon heeft zelf geen vliegtuigen, maar werkt met meerdere bedrijven die onder hun vlag pakketjes vervoeren. 21 Air heeft acht toestellen die voor Amazon vluchten uitvoeren.

Eerdere waarschuwingen

Oud-medewerkers van 21 Air waarschuwden al voor het ongeluk dat het bedrijf zich niet aan de veiligheidsvoorschriften hield, meldde CBS News eerder. Volgens meerdere voormalige piloten hielden managers van het bedrijf bewust veiligheidsrapporten achter en werd bemanning onder druk gezet om zonder voldoende rust te vliegen.

Uit vrijgegeven opnames van het ongeval blijkt dat een piloot in het vliegtuig zijn collega in de cockpit iets meer dan een minuut voor de landing waarschuwde dat het vliegtuig te snel ging. Op die waarschuwingen is niet gereageerd in de cockpit.

De National Transportation Safety Board (NTSB), die het ongeluk onderzoekt, meldde vorige week wel dat uit gegevens van de vluchtdatarecorder bleek dat de piloten van het vrachtvliegtuig overwogen de landing af te breken nadat het toestel de grond had geraakt.

Twee voertuigen

Het vliegtuig gleed van de landingsbaan af en raakte vervolgens twee voertuigen. Vijf mensen kwamen om het leven, drie anderen raakten zwaargewond en twee anderen werden met lichte verwondingen opgenomen in het ziekenhuis. De twee piloten overleefden de crash.

Tegen persbureau Reuters zegt 21 Air dat het bedrijf "vertrouwen heeft in ons veiligheidsbeleid, onze procedures en onze trainingen".

Niet alleen binnen de politiek, ook daarbuiten is de discussie over de box 3-belasting weer opgelaaid. Vanaf 2028 zou er een nieuw systeem van belastingheffing ingaan op spaargeld, beleggingen en vastgoed, maar of dat doorgaat is onduidelijk. De coalitie is er nog niet uit.

Buiten Den Haag is de één blij met uitstel, de ander niet. Hoe kijken verschillende typen vermogenden naar de geplande wetswijziging en het uitstel daarvan?

Cryptobeleggers

Blij zijn bijvoorbeeld beleggers in crypto, met name vanwege de vermogensaanwasbelasting, zegt cryptobelegger Rob Duijvestijn. "Goed dat ze terug zijn naar de tekentafel, want met deze wet wordt risico nemen voor mij afgestraft in plaats van beloond."

Hoe wordt er belasting geheven in de nieuwe wet

De discussie over box 3 gaat over de manier waarop er belasting wordt geheven over de inkomsten die met vermogen worden verdiend.

De ene manier is via een vermogensaanwasbelasting. Dan betaal je elk jaar belasting over de winst die is gemaakt, ook als die nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen of crypto. Wie geen spaargeld heeft om die belasting te betalen, moet (een deel van) de aandelen of crypto verkopen.

De andere manier is via een vermogenswinstbelasting. Dan betaal je alleen belasting op het moment dat je je aandelen of vastgoed verkoopt. Het nadeel is dat belastingbetalers de verkoop van hun aandelen dan kunnen uitstellen en zo belasting kunnen ontwijken.

Duijvestijn is tegen de gekozen vorm in het nieuwe stelsel. Hij legt uit dat het voor hem als cryptobelegger ingewikkeld is om aanwasbelasting te betalen, omdat de cryptomarkt heel sterke stijgingen en dalingen van de koers kent.

"Je kunt 100 procent rendement maken, maar ook veel verlies. Als je het geld dan niet reserveert om de belasting tussendoor te betalen, kun je financieel in de problemen komen", zegt hij. "Wie in december een piek raakt en in het voorjaar een crash meemaakt, betaalt over winst die niet meer bestaat."

Vastgoedbeleggers

Vastgoedbeleggers, zoals verhuurders, zijn juist niet blij met het uitstel. Hoewel zij geen aanwasbelasting gaan betalen, zouden ze graag willen dat de nieuwe wet sneller ingaat. In box 3 betalen ze nu 36 procent belasting over een fictief rendement van 6 procent, maar het echte rendement is vaak veel lager.

Dat komt bijvoorbeeld doordat veel verhuurders hun huurprijzen door de Wet betaalbare huur niet konden verhogen.

Verhuurder Wim Steenks heeft de huur van zijn vastgoed niet kunnen verhogen, omdat zijn huurders er al ruim 50 jaar in zitten. Omdat hij sinds 2021 over een hoger fictief rendement betaalt van 6 procent levert hij meer in dan er aan huuropbrengsten binnenkomt.

Vastgoedbeleggers mogen op dit moment hun werkelijke rendement al doorgeven aan de Belastingdienst als ze denken dat dat lager is dan het fictieve rendement, maar de Belastingdienst rekent de woz-waardestijging van woningen ook mee als rendement. Omdat de huizenprijzen de afgelopen jaren alleen maar stegen, maakt Steenks op papier wel meer rendement.

"Als het leeg komt, verkoop ik het, want het kost me ieder jaar geld", zegt Steeks. Hij zou bij het belasten op werkelijk rendement, wat in het nieuwe stelsel gaat gebeuren, veel baat hebben. "Mits de kosten aftrekbaar zijn", zegt hij.

Pensioenbeleggingen

Een andere manier om pensioen op te bouwen, is door middel van beleggingen. Veel zzp'ers doen dat.

Dat kan via pensioenbeleggen bij een pensioenaanbieder, die dan geld voor je belegt op een aparte geblokkeerde pensioenrekening. Of je kunt het zelf beleggen via een gewone beleggingsrekening. Pensioenaanbieders zagen al een stijging in het aantal nieuwe klanten.

Petra van Rooijen is ondernemer en een van die zelfstandige beleggers die bij het nieuwe stelsel overweegt om over te stappen naar pensioenbeleggen. "Mijn kijk is wel veranderd door het nieuwe stelsel", zegt ze.

Ze is tegen de vermogensaanwasbelasting, omdat ze dan jaarlijks belasting moet betalen over koerswinsten die nog niet in geld zijn omgezet, omdat ze nog vastzitten in aandelen.

"Het voelt niet helemaal eerlijk om belasting te betalen over winst die alleen nog op papier bestaat. Daarnaast wil je je beleggingen juist zo lang mogelijk ongestoord laten groeien."

Als Van Rooijen ook zou gaan pensioenbeleggen, betaalt ze er pas belasting over als het pensioen wordt uitgekeerd. Daar staat tegenover dat ze de flexibiliteit kwijtraakt om het geld te kunnen opnemen voordat ze de pensioengerechtigde leeftijd bereikt.

"Die flexibiliteit was voor mij juist een belangrijke reden om niet voor pensioenbeleggen te kiezen, maar door het nieuwe stelsel gaat het belastingvoordeel van pensioenbeleggen voor mij zwaarder wegen dan voorheen."

Veel mensen die nu een nieuw vast energiecontract nodig hebben, krijgen te maken met een flink hogere rekening. Dat blijkt uit de Energiemonitor van de Autoriteit Consument & Markt (ACM).

In augustus is de prijs voor gas op de wereldmarkt hard gestegen en dat is terug te zien in de energierekening. Ook de prijs van stroom loopt op.

De ACM raadt consumenten aan om voor het begin van het stookseizoen hun energiecontract te controleren.

Gas en stroom

Met 80 euro per megawattuur ligt de gasprijs nu ruim twee keer zo hoog als voor het uitbreken van de Iranoorlog. Sinds de Amerikaanse bombardementen op Iran en de vrijwel volledige afsluiting van de Straat van Hormuz komt er amper vloeibaar gas uit het Midden-Oosten.

Dat duwt de gasprijzen omhoog. En die prijzen zullen voorlopig niet dalen, verwachten energiehandelaren. Dat werkt ook door op de prijs van elektriciteit omdat deel van onze stroom wordt opgewekt in gascentrales.

Daarnaast wijst de ACM op de lage vulgraden van de Nederlandse gasvoorraden. Die zijn momenteel slechts voor de helft gevuld, veel minder dan voorgaande jaren op dit moment van het jaar en lager dan de vulvoorraad in andere Europese landen. Die voorraad moet nu alsnog gevuld worden tegen een hoge gasprijs. Bij de strenge winter kan dat de gasprijs voor de Nederlandse consument verder opdrijven.

Vast en variabel

Huishoudens die een nu nieuw energiecontract afsluiten, zien dit terug op de rekening. De tarieven van aangeboden vaste contracten voor gas zijn de afgelopen maand met circa 4 procent gestegen. Daarmee komt het op het hoogste prijsniveau van de afgelopen drie jaar.

"Veel huishoudens zetten in oktober weer de verwarming aan en gaan vanaf dan dus weer meer gas gebruiken", zegt Manon Leijten, bestuurslid van de ACM. "Daarom is september traditioneel een goede maand om te controleren of je energiecontract nog steeds het meest passend is voor je eigen situatie."

De ACM wijst consumenten op de verschillende contractmogelijkheden. "Een vast contract biedt zekerheid over het tarief, maar consumenten profiteren gedurende die periode niet van eventuele prijsdalingen op de markt. Bij een variabel contract wijzigen de tarieven meestal vier keer per jaar; deze tarieven kunnen zowel dalen als stijgen."

De Amerikaanse chipfabrikant Micron gaat productiemedewerkers in Taiwan een bonus geven ter waarde van 35 tot 68 maandsalarissen, met een minimale vergoeding van 1,7 miljoen Taiwanese dollar, omgerekend ruim 46.000 euro. De bonussen volgen op een voor de chipfabrikant goed jaar.

De fabrikant heeft in Taiwan een van zijn belangrijkste productielocaties. Er werken daar ongeveer 15.000 mensen voor het bedrijf. De bonussen zijn een poging om een staking af te wenden. Daar hadden de Taiwanese vakbonden mee gedreigd.

Enorm in trek

Door de wereldwijde AI-boom zijn bedrijven die geheugenchips produceren enorm in trek. Die chips zijn belangrijk in computers om complexe berekeningen uit te voeren die nodig zin voor AI.

Medewerkers van die fabrikanten vinden dat zij meer in de winsten moeten delen. In mei was bij de Zuid-Koreaanse rivaal Samsung ook een staking aangekondigd die werd afgewend nadat dat bedrijf had toegezegd werknemers beter te vergoeden.

Daar beloofde het techbedrijf 10,5 procent van de winst uit te keren aan medewerkers van de chipsafdeling. Werknemers kregen daarmee bonussen van omgerekend 120.000 tot 350.000 euro.

Bonus van 79.000 euro

Ook de Zuid-Koreaanse chipfabrikant Hynix kondigde een betere winstdeling aan. Door die beslissingen was volgens de Taiwanese vakbonden de kloof tussen werknemers van Micron en hun Zuid-Koreaanse collega's vergroot.

De beloningen die nu bij Micron gaan komen, bestaan onder meer uit een contante bonus van 1 miljoen Taiwanese dollar (ongeveer 27.000 euro) voor werknemers in Taiwan die vóór 29 augustus 2025 in dienst zijn getreden. Beginnende ingenieurs krijgen gemiddeld een bonus van zo'n 93.000 euro, waarvan bijna 79.000 euro in contanten.

De rest krijgen zij in aandelen. Daarnaast krijgt elke werknemer een jaarlijkse toekenning van aandelen, meldt het bedrijf.

De lonen moeten volgend jaar met 3 tot 5,5 procent omhoog. Die eis legt vakbond CNV vandaag op tafel.

Ook de reiskostenvergoeding voor werknemers, vindt de vakbond. Werknemers zouden standaard 25 cent per kilometer vergoed moeten krijgen.

Traditioneel komen de vakbonden vlak voor Prinsjesdag met hun looneis. De andere grote vakbond, FNV, volgt maandag.

Meeprofiteren

Een hoger loon is, volgens CNV, nodig om te kunnen voorzien in de stijgende kosten voor het dagelijks leven. Door de oorlog in Iran loopt de inflatie in Nederland op tot boven de 3 procent. CNV eist meer dan dat omdat de bond verwacht dat niet alleen energie, maar ook boodschappen duurder zullen worden.

Daarnaast vindt CNV-voorzitter Hans van den Heuvel dat werknemers moeten meedelen in het succes van bedrijven. "Als werknemers bijdragen aan een hogere productiviteit en groei, moeten ze daar ook van meeprofiteren."

Vandaag uit werkgeversvereniging AWVN in het FD kritiek op de vakbonden. Zij zouden alleen maar vragen om meer loon, zonder na te denken wat dat voor de werkgever betekent. CNV zegt wel degelijk rekening te houden met hoe goed een bedrijfstak er voorstaat. "Het doel is niet om het onderste uit de kan te halen, maar om eerlijk te delen."

Reiskosten

Naast een hoger loon eist CNV ook een hogere reiskostenvergoeding. De prijzen aan de pomp zijn hard gestegen sinds de VS en Israël begonnen met hun bombardementen op Iran.

Omdat de Straat van Hormuz vrijwel volledig is afgesloten, komt er minder olie en gas uit het Midden-Oosten. Inmiddels betaal je voor een liter benzine zo'n 50 cent meer dan een half jaar geleden.

Volgens de vakbond krijgt nu slechts vijf procent van de werkenden een vergoeding van 25 cent per kilometer. "Dat is veel te weinig. Je gaat naar je werk om geld te verdienen, niet om geld te betalen." CNV wil dat die 25 cent per kilometer in alle cao's de norm wordt en dat deze niet belast wordt.

WIA, WW, AOW

De vraag om meer loon en hogere reiskosten komt boven op de eis dat het kabinet geplande bezuinigingen op sociale zekerheid helemaal van tafel haalt. In eerste instantie wilde het kabinet geld besparen op de AOW, de WIA en de WW.

Uit de gelekte Prinsjesdagstukken blijkt dat het sneller laten oplopen van de AOW-leeftijd van tafel is. Ook het verlagen van het maximum dagloon waarop de hoogte van de WIA-uitkering wordt gebaseerd gaat niet door. De geplande bezuiniging op de WW wordt uitgesteld tot 2029.

De vakbonden vinden dat niet genoeg en voerden daarom afgelopen weken acties. Naast een ov-staking, legden onder andere havenmedewerkers, ambtenaren en zorgmedewerkers het werk neer.

"Laten we weer vaker gewoon vijf dagen in de week werken als norm stellen." Een uitspraak van VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans gisteravond tijdens de Binnenhoflezing. Hij wil op die manier de Nederlandse economie verder laten groeien, maar kan dat ook?

De toespraak maakte behoorlijk wat los. Niet alleen zijn aanval op de vakbonden ("Kijk even wat verder dan je protestbord lang is.") was opmerkelijk, ook had hij dus een boodschap voor werkend Nederland: we moeten meer werken. Hij noemt dat een "ongemakkelijk gesprek".

'Redden we het niet mee'

Brekelmans wijst daarbij specifiek naar de groep jongeren. "Nog geen kinderen, gelukkig geen gezondheidsproblemen, maar die wel al in hun eerste baan parttime willen werken. Maximaal vier dagen in de week, soms zelfs drie. En daar redden we het dus niet mee. Laten we weer vaker gewoon vijf dagen in de week werken als norm stellen en dan natuurlijk ook zorgen dat meer werken loont en dat voor wie dat wil ook overwerken loont."

Hij wees ook naar het aantal mensen met een werkloosheidsuitkering, bijstandsuitkering en arbeidsongeschiktheidsuitkering. "We kunnen het ons simpelweg niet veroorloven dat een miljoen mensen aan de kant staan en dat dit aantal iedere maand opnieuw blijft oplopen. Dat is voor niemand goed", sprak hij.

Zorgtaken

Meer mensen en meer uren, is de boodschap. Volgens economen is dat makkelijker gezegd dan gedaan. "Bijna driekwart van de Nederlandse bevolking heeft werk. Er wordt veel parttime gewerkt, maar als je wil dat die fulltime gaan werken, gaat dat ook ten koste van andere dingen, zoals mantelzorg of vrijwilligerswerk", vertelt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS.

Dat mensen deeltijd werken, heeft dan ook vaak een reden, vertelt hoogleraar arbeidsmarkt Sonja Bekker van de Universiteit Utrecht. "Er wordt voorbijgegaan aan het feit dat zorg voor bijvoorbeeld kinderen ook een flinke taak kan zijn. Niet iedereen kan kinderopvang betalen en kinderopvang is ook niet altijd flexibel genoeg. Sommige mensen werken juist 's nachts of heel vroeg, dan is de kinderopvang niet altijd open. Het is een breder vraagstuk dan alleen de bal bij werknemers leggen."

Bekker wijst erop dat als je iets wil doen aan het hoge aantal parttimewerknemers, er ook aan de werkgeverskant iets moet veranderen. "Flexibele deeltijdswerkers zijn ook een instrument dat voor werkgevers handig is. Bijvoorbeeld bij piekbelasting in de zorg, daar heb je 's ochtends meer werk, want je moet de mensen uit bed helpen, maar in de middag is het rustiger. Dan kan je dat opvangen met deeltijdwerknemers."

Brekelmans kijkt dus specifiek in de richting van jongeren. De laatste jaren is het aantal werkende jongeren al flink gestegen, vertelt Van Mulligen. "Bij jonge vrouwen vooral. Je ziet daar wel een toename. Ook de arbeidsdeelname bij jongeren is veel hoger dan bij eerdere generaties", vertelt Van Mulligen. Uit CBS-cijfers blijkt zelfs dat het aandeel werkende vrouwen in de groep 15 tot 25-jarigen net iets hoger ligt dan het aandeel mannen.

Sowieso doet Nederland het goed in de Europese lijstjes qua 'arbeidsparticipatie'. Dat is het deel van de bevolking dat meedoet aan het arbeidsproces door betaald werk te doen.

Uitkering

Toch ziet Brekelmans nog mogelijkheden om dat aandeel te vergroten. Daarbij kijkt hij naar mensen die een uitkering ontvangen. Van Mulligen zet daar een kanttekening bij: "De winst die daar te halen valt is heel beperkt. Voor sommigen zit werken er niet in, omdat ze ziek zijn. De zorg en de bouw, sectoren waar veel personeel nodig is, daar kan je niet zomaar aan de slag. Daarvoor moet je geschoold zijn."

En als die mensen al kunnen werken, is het ook de vraag of de werkgever daarvoor openstaat. "Er is een groep mensen die kan werken en wil werken, maar onder bepaalde randvoorwaarden omdat ze bijvoorbeeld ziek zijn. Een werkgever moet dat willen."

En meer mensen aan het werk krijgen door werk meer te laten lonen? Ook dat brengt Brekelmans' wens niet direct dichterbij, bleek een paar jaar geleden uit onderzoek van het CPB.

De Europese Centrale Bank (ECB) verhoogt de beleidsrente voor de tweede keer dit jaar, van 2,25 naar 2,5 procent. Daarmee probeert de ECB de aanhoudend hoge prijsstijgingen tegen te gaan. Een hogere rente maakt geld lenen duurder, waardoor de economie minder hard moet gaan draaien en de prijzen minder hard stijgen.

De hogere ECB-rente is ook goed nieuws voor Nederlandse spaarders, omdat banken de ECB met hun spaarrente vaak volgen. Dat voordeel wordt echter deels tenietgedaan doordat de inflatie ruim 3 procent blijft. Ondertussen groeit de berg aan spaargeld. Vijf vragen over het spaargedrag van Nederlanders.

Hoeveel sparen we?

Nederlandse huishoudens hadden in juli bij elkaar meer dan 551 miljard euro op spaarrekeningen gezet, zo blijkt uit cijfers van De Nederlandsche Bank (DNB). Vooral sinds de coronacrisis stijgt de berg spaargeld hard. Tijdens de lockdowns gaven consumenten amper uit, vakantiegeld bleef op de plank liggen. Maar ook na corona blijven huishoudens maar doorsparen. Bijna 460 miljard euro staat op vrij opneembare spaarrekeningen.

Naast de 551 miljard euro op spaarrekeningen staat ook nog ruim 110 miljard euro op gewone betaalrekeningen, zonder spaarrente.

Waarom sparen we zo veel?

Nederlanders zijn traditioneel fervente spaarders. In andere Europese landen stoppen huishoudens een groot deel van hun appeltjes voor de dorst ook in aandelen. In de vele onderzoeken naar spaarredenen noemen Nederlanders vaak de risico's om hun geld op de beurs kwijt te raken. En omdat hun pensioenfondsen al beleggen voor de oude dag.

Geld op een spaarrekening wordt ook aangehouden als buffer, zegt Jenna Barrett, universitair docent aan de Tilburg University. "Voor een kapotte wasmachine, autoreparatie of een periode zonder inkomen."

Hoeveel rente krijgen we over dat spaargeld?

Toen de ECB tijdens de kredietcrisis de economie op gang probeerde te krijgen met een negatieve beleidsrente, kregen spaarders jarenlang vrijwel nul. De spaarrentes stegen nadat de ECB in 2022 de beleidsrente snel had verhoogd. Om de grote prijsstijgingen door de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne af te remmen, ging de ECB-rente in anderhalf jaar naar een record van 4 procent.

Vorig jaar keerde de rente bij de ECB terug naar het niveau van 2 procent. Maar nadat de prijzen dit voorjaar door de oorlog in het Midden-Oosten opnieuw hard waren gestegen, ging de rente in juni weer omhoog. Ondertussen bieden ING en ABN Amro 1,25 procent op een normale spaarrekening. Bij Rabobank ligt dat op 1,5 procent.

Kan ik ergens wat meer krijgen?

Sparen bij banken in andere Europese landen kan voor meer dan 3 procent, via platformen als Raisin. Nederlandse banken bieden Europees gezien vrij lage rentes op reguliere spaarrekeningen, blijkt uit gegevens van de ECB. Met een gemiddelde van 0,14 procent rente op betaal- en spaarrekeningen is dat de helft van het gemiddelde van 0,28 procent in de eurozone. Banken in Luxemburg en Duitsland zijn de twee koplopers.

Wie wat verder kijkt, ontdekt dat er best wat te shoppen valt met spaarrentes in Nederland. Prijsvechters zoals Bunq, Santander en Garanti bieden met 3 procent soortgelijke rentes als buitenlandse aanbieders. En wie zijn geld voor één jaar vastzet op een spaarrekening krijgt in Nederland gemiddeld met 2,54 procent de hoogste rente in de eurozone, samen met Finland.

Ook met twee jaar vast of meer zitten we boven of op het Europese gemiddelde. Bij de grote banken in Nederland gaat de rente op een spaarrekening waarop geld tien jaar vaststaat al snel richting de 3 procent.

Toch stappen Nederlanders maar weinig over met hun spaargeld. Mede omdat je vaak ook een betaalrekening bij een bank moet openen, zo concludeerde de Autoriteit Financiële Markten (AFM) eerder. Die kosten, en moeite, wegen vaak niet op tegen de opbrengsten op de spaarrekening.

Dan maar naar de beurs?

Hoewel de beurzen en aandelen op en neer gaan, wordt de laatste tien jaar record op record gevestigd. Een belegger die de afgelopen 20 jaar simpelweg de Amsterdamse beursgraadmeter AEX volgde, verdiende ruimschoots meer dan de inflatie.

Maar er zijn historisch bekeken ook langere perioden geweest waarin het rendement op de beurs flink tegenviel. Wie op zo'n moment het geld nodig heeft, loopt dan risico minder over te houden.

Alleen geld dat je langere tijd kunt missen is geschikt om mee te beleggen, is een welbekende beurswijsheid. "Wie binnenkort een huis wil kopen, doet er bijvoorbeeld verstandig aan te sparen", zegt universitair docent Barret.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft een kandidaat voor een toppositie op het laatste moment geschrapt, omdat die in het verleden kritiek heeft geuit op het handelsbeleid van Trump. Volgens de Financial Times heeft de directie toen besloten om een andere kandidaat voor de post van hoofdeconoom te kiezen.

De Portugese econoom Ricardo Reis, een professor bij de Londen School of Economics, was de oorspronkelijke kandidaat. Toen Trump in april vorig jaar de handelsoorlog ontketende op de zelfverklaarde Liberation Day, waarschuwde de Portugees ervoor dat de prijzen en de inflatie in de VS zouden stijgen. In interviews waarschuwde hij ervoor dat produceren in de VS "moeilijk, duurder en inefficiënter" zou worden.

Omdat de VS een belangrijke rol speelt bij het IMF als financierder, ontstonden er twijfels bij de directie vanwege de kritiek die Reis had geuit, reconstrueert FT.

Minder luide kritiek

Op het laatste moment werd hij daarom gewisseld. Reis viel af en in juli ging de post naar Silvana Tenreyro, ook een econoom van de Londen School of Economics. Zij had in het verleden minder uitgesproken kritiek op Trumps handelsbeleid.

Dat IMF gevoelig is voor kritiek vanuit de Amerikanen bleek vorig jaar al. De Amerikaanse handelsminister Scott Bessent beschuldigde de VN-organisatie van "doelvervaging", omdat de organisatie een klimaat- en genderdiversiteitsbeleid had. Na die kritiek besloot de directie om het beleid te schrappen, schreef de FT toen.

Het IMF is onderdeel van de Verenigde Naties. Het onderzoekt hoe de economie van landen ervoor staat en maken daar rapporten over. Ook kunnen landen die in de problemen zitten en daardoor minder geld op de kapitaalmarkt kunnen krijgen, geld lenen om tekorten tijdelijk op te vullen.

Uitkeringsinstantie UWV ziet zich genoodzaakt om 13.000 WIA-uitkeringen alsnog te controleren op fouten.

Eerder werd aan de uitkeringsgerechtigden verteld dat een controle niet nodig was. "Voor het verkeerd informeren bieden wij onze excuses aan", zegt UWV-bestuurslid Judith Duveen in een persbericht.

De controles worden de komende tijd handmatig gedaan. De WIA is een uitkering voor arbeidsongeschiktheid.

Als wordt vastgesteld dat de uitkering te laag was, krijgen mensen het resterende geld uitgekeerd. Mensen die te veel hebben ontvangen, hoeven dat niet terug te betalen.

Het UWV maakte van 2020 tot en met 2024 fouten in de berekening van de hoogte van de WIA-uitkering. Bij het achteraf controleren bleek dat een deel van de uitkeringsgerechtigden te weinig kreeg. Zij krijgen een nabetaling.

Opnieuw bekeken

In het voorjaar van 2025 begon het UWV met het controleren van de WIA-berekeningen. Het ging toen om 47.000 uitkeringen die opnieuw bekeken zouden moeten worden.

Inmiddels is het aantal uitkeringen dat de uitkeringsinstantie onder de loep wil nemen verhoogd naar 73.000. Dat komt, zegt het UWV, omdat bij de eerste controles bleek dat niet alle uitkeringen waarin een fout zat goed in beeld kwamen.

UWV heeft inmiddels van ongeveer 21.000 uitkeringen kunnen vaststellen dat er geen fout is gemaakt. Voor de overige 52.000 uitkeringen is een handmatige controle nodig.

100 miljoen

Het UWV reserveerde 100 miljoen euro voor nabetalingen aan mensen die te weinig WIA-uitkering kregen. Het is nog niet duidelijk of het opschroeven van het aantal te controleren uitkeringen ook leidt tot hogere reserveringen.

Komend najaar worden de eerste nabetalingen gedaan.

De plotselinge afsluiting van de Hardenbergerbrug op de A28 bij Nijkerk heeft geleid tot groeiende irritatie bij transportbedrijven. De brug gaat vannacht weliswaar weer open, maar de belangrijke Merwedebrug op de A27 bij Gorinchem blijft nog tijden dicht voor vrachtverkeer. Binnenkort wordt ook de Houtribdijk tussen Lelystad en Enkhuizen daarvoor afgesloten.

"Dit geeft wel kopzorgen", zegt Pieter Jan Stadt, operationeel directeur bij transportbedrijf SVZ. Hij had graag de mogelijkheid gehad om zich op de sluitingen voor te bereiden. "Het omrijden zorgt voor een behoorlijke kostenpost en extra reistijd."

'Gewoon mee dealen'

Ook bij transportbedrijf Van der Werff Logistics worden de uitdagingen herkend. "Je hebt als transportbedrijf geen keuze. Je hebt er gewoon mee te dealen", vertelt transportmanager Eeuwe de Boer.

ING-econoom Rico Luman begrijpt de zorgen bij de transportbedrijven. "De alarmbellen gaan nu wel af in Den Haag", vertelt hij. "Dit is vrij nieuw voor Nederlandse begrippen. We hebben er niet vaak mee te maken gehad."

Toch komen de problemen met de infrastructuur niet geheel als een verrassing. De Algemene Rekenkamer waarschuwde in 2024 al dat Rijkswaterstaat een tekort van 34,5 miljard euro heeft om de infrastructuur voor wegen en water tot 2038 in stand te houden.

Door de jaren heen zijn auto's en vrachtwagens ook een stuk zwaarder geworden, waardoor onderhoud sneller noodzakelijk is. "De bruggen uit de jaren 60 of 70 zijn daar niet op gebouwd. Een vrachtwagen was toen 30 ton, nu tik je regelmatig de 50 ton aan", vertelt Luman. Een ton is duizend kilo.

Frustratie overheid

Brancheorganisatie Transport en Logistiek Nederland (TLN) roept de politiek op om actie te ondernemen. "Gepland onderhoud begrijpen we natuurlijk. Want je moet een brug onderhouden. Maar bruggen die als een verrassing dichtgaan, dat leidt tot problemen. We hebben jarenlang onderhoud uitgesteld en onvoldoende geïnvesteerd in vitale infrastructuur", vertelt een woordvoerder.

Het achterstallige onderhoud veroorzaakt onzekerheid bij transportbedrijven. "We kunnen niet inschatten waar de volgende abrupte sluiting zich gaat voordoen, dus dat baart ons wel zorgen. Waar houdt dit dan op?", vraagt Stadt van SVZ zich af.

De frustratie van het transportbedrijf richt zich op de overheid. "Zowel door de accijns op brandstof als de vrachtwagenheffing maken we een redelijke som geld over naar het Rijk, maar hebben wij het gevoel dat zij niet genoeg in ons investeren", vertelt Stadt.

Minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat zegt veel geld vrij te maken voor onderhoud en vernieuwing. "We staan aan de vooravond van de grootste verbouwing van het Mobiliteitsfonds ooit." Dat is het potje van de overheid dat investeringen in infrastructuur financiert.

Maar hij kan niet garanderen dat er geen bruggen meer plotseling worden afgesloten. Ook hij wijst erop dat de infrastructuur die er nu ligt is gebouwd in de jaren 60. "Die is niet berekend op het aantal auto's dat er vandaag de dag overheen rijdt. Dat betekent een bepaalde mate van onvoorspelbaarheid."

Extra kosten

Volgens TLN is de schade groot. Het omrijden kost transportbedrijven iedere dag bij elkaar een miljoen euro, zo schat de brancheorganisatie. Die extra kosten kunnen ze niet meteen doorberekenen. Bedrijven hebben vaak vaste bedragen afgesproken. "Van zo'n plotselinge afsluiting heb je dan schade. Vaak kun je pas verhogen als de overeenkomst afloopt", vertelt ING-econoom Luman.

De Boer van transportbedrijf Van der Werff wil er niet veel over kwijt, alleen dat "het wel serieuze bedragen zijn."

Prijzen doorberekenen

De transportsector heeft financieel al flink wat voor de kiezen gekregen: de gestegen brandstofkosten, hogere personeelskosten, de vrachtwagenheffing en dus de problemen op de weg. "En dat is weer een druppel die de emmer doet overlopen", vertelt Marieke Kuijpers, econoom bij Rabobank die de transportsector volgt.

Binnen de transportsector worden al vaak lage marges gerekend. Dat zit volgens Kuijpers in het karakter van de sector. Toch ontkomen de transportbedrijven er niet aan om de prijzen omhoog te gooien. Al zal dat ook de concurrentie vergroten.

"De kosten gaan de komende twee jaar gemiddeld 16 procent omhoog. Daar komen duurzaamheidsinvesteringen nog bovenop. Dus dat moet aan de klant worden doorbelast", zegt Kuijpers. Dan gaat het bijvoorbeeld om het overschakelen op elektrische vrachtwagens. Maar het doorberekenen van alle kosten is ook spannend, zegt ze. "Want wat als je buurman dat niet doet?"

Drie grote Amerikaanse veiligheidsdiensten beschuldigen Chinese AI-bedrijven van het op grote schaal kopiëren van AI-modellen van Amerikaanse bedrijven. Deze "agressieve en kwaadaardige" praktijken vormen volgens de veiligheidsdiensten "de kern" van de ontwikkeling van Chinese AI-technologie.

De overheidsorganisaties zeggen dat onder meer de Chinese bedrijven DeepSeek, Moonshot, Alibaba en Z.ai op grote schaal kennis "onttrekken" uit Amerikaanse AI-modellen zoals Claude (van Anthropic), GPT (van OpenAI) en Gemini (van Google).

"De enorme omvang van deze operaties en de gespecialiseerdheid, wijzen erop dat onttrekking geen aanvulling is op de ontwikkeling van AI-modellen door deze bedrijven, maar juist de kern ervan vormt", schrijven de Amerikaanse veiligheidsdiensten.

AI-model ontwikkelen

'Onttrekking' is een methode waarbij een AI-toepassing wordt ontwikkeld op basis van een ander krachtig AI-model. Het krachtige AI-model genereert antwoorden die gebruikt worden om een nieuw AI-model te ontwikkelen.

De techniek wordt veel gebruikt in onderzoek en ontwikkeling rond kunstmatige intelligentie, maar de Chinese AI-industrie gebruikt de methode volgens de Amerikaanse veiligheidsdiensten om "het gat tussen hun AI-modellen en de krachtigste Amerikaanse modellen te overbruggen".

Amerikaanse AI-bedrijven klagen al langer over kopieergedrag door Chinese concurrentie. In februari beschuldigde Anthropic, het bedrijf achter AI-model Claude, de Chinese bedrijven DeepSeek, Moonshot en MiniMax van het "illegaal onttrekken van Claudes vaardigheden om hun eigen modellen te verbeteren".

Politieke discussie

De Chinese AI-bedrijven hebben de aandacht van het Witte Huis. In juli beschuldigde een belangrijke adviseur van president Trump het Chinese bedrijf Moonshot al van het kopiëren van AI-technologie van Anthropic.

Een woordvoerder van de Chinese overheid spreekt van valse beschuldigingen, meldt persbureau Reuters. De kwaliteit van AI-technologie uit China is volgens haar het resultaat van "wetenschap op hoog niveau en technologische zelfstandigheid".

Na de nieuwe aanvallen van de Verenigde Staten en Iran zijn de olieprijzen opnieuw gestegen. De prijs van een vat Brent-olie kwam vanochtend boven de 100 dollar uit.

Dat is voor het eerst sinds juli. Een vat Brent-olie is inmiddels bijna 60 procent duurder dan begin dit jaar.

Door de aanvallen tussen de Verenigde Staten en Iran is er onrust op de oliemarkt. Het aanhoudende geweld vergroot de zorgen over mogelijke verstoringen van de olie-export uit de regio. De Amerikaanse bank Goldman Sachs heeft gewaarschuwd dat de olieprijs kan oplopen naar 120 dollar per vat als de aanvallen aanhouden.

De stijgende olieprijs is ook al te merken aan de pomp. De adviesprijs voor een liter benzine ligt nu rond de 2,72 euro.

De lage waterstanden deze zomer waren een groot probleem voor de binnenvaart. In augustus is er bijna 19 procent minder gewicht aan goederen vervoerd dan een jaar eerder. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Door de aanhoudende droogte daalde de vaardiepte, waardoor schepen minder zwaar beladen konden worden. In totaal werd er 21,8 miljoen ton vervoerd. Dat is het laagste vervoerde gewicht in de maand augustus in de afgelopen vijftien jaar.

In augustus bedroeg het gemiddelde gewicht per schip zo'n 1299 ton, terwijl dat normaal rond de 1500 ton ligt. Het is niet de eerste keer dat het vervoerde gewicht in de binnenvaart fors afneemt door lage waterstanden: dit gebeurde in 2018 en 2022 ook.

Verschillen

Naar bijna elk land werd er minder vervoerd via de binnenvaart. Het vervoer tussen Nederland en Duitsland nam het sterkst af. Er ging bijna 40 procent minder gewicht aan goederen naar Duitsland, en omgekeerd kwam er voor een kleine 50 procent minder naar Nederland. Het overgrote deel gaat via de Rijn, waar het waterpeil bij Lobith deze zomer lager stond dan ooit.

Ook van en naar Frankrijk daalde het binnenvaartvervoer sterk. Het vervoer van en naar België nam juist toe. "Dit wordt vooral verklaard door meer vervoer van natte bulkgoederen, zoals aardolie en aardolieproducten", zegt CBS-onderzoeker Marjolijn Jaarsma.

Dat er meer vervoer was van aardolie koppelt ze aan de oorlog in Iran en de sluiting van de Straat van Hormuz. "Hierdoor moet er flexibeler omgegaan worden met bestaande voorraden en is er meer uitwisseling om tekorten of uitval op te vangen."

Het lijkt iets uit een sciencefictionfilm: auto's die boven de weg vliegen om pakketjes of personen van A naar B te vervoeren. Nu het Nederlandse bedrijf Pal-V toestemming heeft gekregen om vliegende auto's te produceren, wordt dat mogelijk werkelijkheid.

De vliegende auto's zijn vooral bedoeld om personen te vervoeren. "Bijvoorbeeld hulpdiensten die snel naar een moeilijk bereikbaar gebied moeten", zegt algemeen directeur van Pal-V Robert Dingemanse.

De verwachting is dat de eerste vliegende auto's in 2028 de lucht in kunnen. Of dat ook op grote schaal in Nederland gaat gebeuren is volgens experts afwachten.

Zo ziet de vliegende auto eruit:

Het idee van een vliegende auto is niet nieuw. Al in 1842 vroegen twee uitvinders patent aan op een 'vliegend stoomrijtuig'. Sindsdien wordt er volop geëxperimenteerd.

De meeste van die experimenten strandden. "Rijden en opstijgen wanneer je maar wil, het klinkt geweldig", zegt luchtvaartdeskundige Joris Melkert. "Maar technisch is het ingewikkeld. En als het al lukt, moet het ook nog allemaal worden goedgekeurd."

Een paar voorbeelden van schetsen en prototypes van vliegende auto's, door de jaren heen.

Bij Pal-V duurde de goedkeuring jaren. Sinds 2020 mag het voertuig van de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) de weg op. Het bedrijf hoopte daarna in 2021 het eerste commerciële model op de markt te brengen.

Dat werd later uitgesteld naar 2025 en uiteindelijk 2026. "Nu de goedkeuring van de Europese luchtvaartautoriteit EASA binnen is, starten we binnenkort echt met het produceren van de eerste auto's", zegt Dingemanse. "Die moeten we daarna nog een keer testen, om nogmaals aan te tonen dat we aan alle richtlijnen voldoen. Dat duurt nog zo'n anderhalf jaar."

Praktische bezwaren

De vliegende auto heeft naast drie wielen ook wieken, die tijdens het rijden ingeklapt zijn. Op een volle tank kan het toestel zo'n 500 kilometer vliegen.

"Het grote voordeel is dat ze ook de weg op mogen", zegt luchtvaartprofessor Jacco Hoekstra. "Door het ontwerp is weinig ruimte nodig om op te stijgen en te landen. En het is in serie te produceren, net zoals een auto. Bij grote aantallen kan het dan veel goedkoper worden dan het produceren van helikopters."

Toch betekent dat volgens Hoekstra niet dat er binnenkort massaal auto's gaan vliegen. Zo gelden voor vliegende auto's dezelfde regels als voor vliegtuigen. "Je mag niet zomaar overal vliegen", zegt Hoekstra. "En het Nederlandse luchtruim is vrij vol. Daar lopen ook andere bedrijven tegenaan, die bijvoorbeeld pakketjes willen laten bezorgen met drones."

Opstijgen en landen mag alleen op zogeheten airstrips, kleine vliegvelden met een eenvoudige landingsstrook. Daar zijn er nu ongeveer twintig van in Nederland. Maar volgens Hoekstra is het "niet ondenkbaar" dat er meer komen als de vraag toeneemt.

"Pal-V denkt bijvoorbeeld al na over het aanleggen van speciale vliegstrips naast tankstations. Dat lijkt nu misschien ondenkbaar, maar als de vraag groot genoeg is, maak je plaats. Dat gebeurde jaren geleden ook met elektrische oplaadpunten voor auto's."

Vooral handig in het buitenland

Een vliegende auto kost straks tussen de 299.000 en 499.000 euro. Inmiddels zijn de eerste 250 exemplaren verkocht. Omdat het bedrijf maximaal honderd auto's per jaar kan produceren geldt voorlopig een verkoopstop.

Ongeveer de helft van de bestellingen is volgens directeur Dingemanse gedaan door hulpdiensten zoals de brandweer, politie of defensie. "De rest is van specialisten die voor hun werk snel ter plekke moeten zijn, zoals onderhoudspersoneel. En er zijn een paar bestellingen voor privégebruik."

Op de Nederlandse brandweer na komen de bestellingen vooral uit het buitenland. "In Nederland hebben we een goed wegennet", zegt Melkert. "Maar dat is niet overal zo. Bijvoorbeeld in Noorwegen is het soms onmogelijk om snel aan de andere kant van een fjord te komen."

Ook in Nederland zijn volgens Melkert scenario's denkbaar waarbij het fijn is als hulpdiensten snel ter plaatse zijn. "Denk bijvoorbeeld aan de bosbranden van deze zomer, waarbij een inschatting moest worden gemaakt van de situatie. Maar je komt dan een heel eind met een klein vliegtuigje of een drone. Een vliegende auto is hier niet cruciaal."

Rechtszaak

Pal-V moet in 2027 voor de rechter verschijnen wegens een verdenking van fraude met NOW-coronasteun, wat een tegemoetkoming was voor de loonkosten in coronatijd. De Arbeidsinspectie en het Openbaar Ministerie vermoeden dat het bedrijf ten onrechte miljoenen aan coronasteun heeft ontvangen. Het bedrijf ontkent dat dat het geval was en zegt zich aan de regels te hebben gehouden.

De fabriek van Volkswagen in het Duitse Osnabrück wordt overgenomen door een buitenlands bedrijf. Het gaat om de Israëlische investeringsmaatschappij Aurelius, die zich bezighoudt met defensie en cyberveiligheid.

Volgend jaar stopt de productie van Volkswagen-auto's in de fabriek, laat het bedrijf weten. In plaats daarvan gaan er luchtverdedigingssystemen gemaakt worden voor Europa en Duitsland.

De fabriek zal ook onderdelen produceren voor een Israëlisch defensiebedrijf dat ook meewerkt aan de Iron Dome. Dat is een geavanceerd luchtverdedigingssysteem van Israël.

Volkswagen verkeert in zwaar weer. Vorige week maakte het concern bekend dat 50.000 medewerkers hun baan verliezen en dat vier fabrieken mogelijk dichtgaan. Door de overname wordt in ieder geval een van de fabrieken gered.

Nieuwe toekomst

Aurelius neemt de fabriek en de meeste medewerkers over, laten de partijen weten in een persbericht. Volgens persbureau Reuters betekent dit dat 1400 van de 1800 banen in de fabriek worden gered.

"Door deze overname zetten we een belangrijke stap richting een nieuwe industriële toekomst voor deze plaats", aldus CEO van Volkswagen Oliver Blume in een persbericht. "Het personeel in Osnabrück heeft herhaaldelijk laten zien hoeveel expertise, flexibiliteit en toewijding deze locatie te bieden heeft."

Een Belg heeft mogelijk bedrijfsgeheimen van chipfabrikant Belgan doorgespeeld aan China. Een oud-topman van het chipbedrijf wordt verdacht van spionage, meldt het Belgische Openbaar Ministerie (OM).

De 52-jarige man, die leiding gaf aan de onderzoeksafdeling, werd al in mei gearresteerd op het Brusselse vliegveld Zaventem. Hij stond op het punt om naar zijn geboorteplaats Peking te vliegen. De man heeft naast de Chinese ook de Belgische nationaliteit. Voordat hij werd gearresteerd, woonde hij in het Vlaams-Brabantse Leuven.

Chipbedrijf Belgan

Belgan (inmiddels failliet) was een chipfabrikant gespecialiseerd in het maken van zogenoemde halfgeleiders. Dat zijn materialen die in beperkte mate stroom doorgeven. De producten van Belgan konden volgens het Belgische OM worden gebruikt voor elektrische voertuigen, de lucht- en ruimtevaart en het leger.

In 2021 is Belgan overgenomen door een Chinees bedrijf. De krant De Standaard schrijft dat de overname mogelijk als doel had om technologie naar China door te sluizen.

Halverwege 2024 werd het bedrijf uit Oudenaarde (Oost-Vlaanderen) bankroet verklaard. Honderden werknemers kwamen op straat te staan.

De oud-topman van Belgan had dubbele petten op. Naast zijn hoge functie bij het bedrijf was hij ook directeur van een Chinese onderneming die dezelfde soort chips maakte. Dat chipbedrijf kreeg geld van de Chinese overheid.

Het OM is nog op zoek naar een tweede verdachte in de zaak. Volgens De Standaard zou het gaan om de laatste directeur van Belgan, Alan Zhen Zhou. Hij zou ook een rol hebben gespeeld bij het doorspelen van informatie, aldus de Belgische krant.