Het moest reizigers de trein intrekken: het Nederland-ticket. Sinds half juni was het verkrijgbaar en werden ruim 550.000 abonnementen van 49 euro per maand gekocht. Vandaag is de laatste verkoopdag. Het kabinet hield rekening met de verkoop van 1 miljoen maandtickets, maar houdt geld over.

Er werd 118 miljoen euro opzijgezet voor het Nederland-ticket. Het goedkopere treinkaartje moest een alternatief bieden voor de hoge brandstofprijzen. Wie met het ticket reist, kan dat wel alleen buiten de spits doen: de zogenoemde daluren.

Uit cijfers van de NS blijkt dat ongeveer een op de drie kopers nog geen abonnement had bij de NS. De grootste groep reizigers zijn mensen tussen de 25 en 29 jaar, zo'n 53.000 mensen.

"Dit is voor ons wel een gigantisch succes", zegt een woordvoerder. "We hopen dat alle mensen die nu zijn ingestapt voor het voordelige tarief, fan zijn geworden van de trein. Na de zomer blijven we voordelige tickets aanbieden. Dit abonnement smaakt naar meer."

Gewoontegedrag

Vanaf 1 september verdwijnt het goedkope ticket weer. Grote vraag is: gaan reizigers overstappen op een ander abonnement? Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid aan de TU Delft, is sceptisch. "Uit onderzoek blijkt dat reisgedrag in grote mate gewoontegedrag is. Je gaat automatisch elke dag met de auto, de fiets of de trein. De kaart zal voor sommige mensen het gedrag hebben doorbroken, maar hoeveel dat er zijn is nog maar de vraag."

Als kopers het abonnement niet opzeggen, gaat het automatisch terug naar het reguliere tarief van 127,95 euro per maand. "Dat is 2,5 keer duurder dan wat mensen nu betalen. Het is belangrijk dat mensen kijken welk abonnement past: wil ik dit voortzetten of een ander abonnement afsluiten", vertelt de NS-woordvoerder.

Van Wee verwacht dat de meeste mensen vanwege het prijsverschil het abonnement niet gaan verlengen. "Er zullen wel mensen zijn die vergeten op tijd op te zeggen, maar een kleine groep denkt: we gaan die kaart in de toekomst ook kopen." Hij vindt het goed dat de kaart eerst geëvalueerd wordt, voordat de aanbieding wordt verlengd.

De kaart is geïnspireerd op het Deutschlandticket. Sinds 2022 kunnen reizigers daar voor 63 euro een maand door het land reizen.

Een groot verschil tussen het Duitse en het Nederlandse ticket is dat de reizigers in Nederland alleen buiten de spits met het ticket mochten rijden. Het effect op woon-werkverkeer is daardoor gering, verwacht Van Wee.

'Stuk goedkoper'

Een van de reizigers is de 21-jarige Mart Leegsma. Hij woont op kamers in Zwolle en reist in het weekend terug naar zijn ouders in Groningen. "Een retour Groningen-Zwolle is 28 euro geworden. Als je een maand lang ieder weekend gaat, ben je voor 49 euro een stuk goedkoper uit", vertelt Leegsma.

Ook de 27-jarige Maartje Soeters maakt gebruik van het ticket. "Ik ben docent en heb nu zes weken zomervakantie, maar mijn vriend niet. Wat ga je dan de hele tijd in je eentje doen? Ik heb geen auto, dus het is wel lekker om met de trein op pad te gaan. Ik heb ook een museumkaart en ga nu zo'n beetje heel Nederland door."

Voor Melvin Dirks (28) was duurzaamheid juist een belangrijk reden om het ticket te kopen. "Ik vind het fijn om met de trein te reizen. Lekker zitten en je hoeft zelf niet te rijden. Maar ik betrapte me erop dat ik vaak de auto pak, omdat het een stuk goedkoper is. Ik vond dat altijd jammer", vertelt hij. "Toen deze actie kwam, dacht ik: dat is iets voor mij." Voor werk moet Dirks veel reizen. "Na een week had ik de kosten er al uit", vertelt hij.

Alle drie vinden ze dat het ticket moet blijven. "Het enige vervelende zijn die piek- en daluren. Voor de rest is het top", vertelt Leegsma.

Landelijk ticket

Voor de NS "smaakt het ticket naar meer" en ook het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is enthousiast. Na de zomer gaat het ministerie kijken of er een definitieve variant kan komen van het Nederland-ticket. "Dit tijdelijke product past uitstekend om de drempel om het ov te gebruiken zo laag mogelijk te houden", laat staatssecretaris Bertram weten.

Het ministerie gaat met alle vervoerders kijken of er een landelijk product kan komen. Daarin wordt ook de bus, de tram en de metro meegenomen. Die vervoermiddelen vallen niet onder het huidige ticket.

AI-bedrijf Suno moet auteursrechten betalen voor het gebruik van bestaande liedjes waarmee met kunstmatige intelligentie 'nieuwe' nummers worden gemaakt. Dat is het oordeel van een Duitse rechtbank. Suno betaalt op dit moment niet voor het gebruik van de nummers.

Met deze uitspraak van de rechtbank in München behaalt de Duitse organisatie voor auteursrechten GEMA een klinkende overwinning op het Amerikaanse bedrijf Suno.

Prompt

Gebruikers van Suno kunnen een liedje laten maken door online een opdracht (prompt) in te voeren hoe het liedje moet klinken en waarover het gaat. Daar rolt dan er een kant-en-klaar lied uit.

GEMA wist de rechtbank ervan te overtuigen dat melodieën, harmonieën en ritmes van die AI-nummers vaak verdacht veel lijken op bestaande nummers waar auteursrechten op rusten.

In de rechtszaak stonden onder meer de composities Atemlos durch die Nacht, Forever Young en Mambo No. 5. centraal. GEMA behartigt de belangen van de Duitse componisten van die nummers.

Betoog

De rechtbank gaat grotendeels mee in het betoog van GEMA dat Suno de nummers gebruikte om zijn kunstmatige intelligentie te trainen, zonder dat daarvoor is betaald.

Er is nog niet bepaald hoe Suno alsnog de auteursrechten zou moeten voldoen. Ook is het voor het Amerikaanse bedrijf mogelijk om in beroep te gaan tegen de uitspraak.

Volgens GEMA is het de eerste zaak in Europa waarin een rechter oordeelt dat een bedrijf auteursrechten moet betalen voor het trainen van AI met bestaande composities.

Vakbond FNV kondigt een landelijke staking aan voor het openbaar vervoer op woensdag 9 september. Dat doet de vakbond vanwege de bezuinigingsplannen van het kabinet op de sociale zekerheid.

De staking gaat 24 uur duren. In het hele openbaar vervoer - bij de NS, streekvervoer en stadsvervoer - leggen medewerkers het werk neer.

Het kabinet is van plan om onder meer de WW-uitkering in te korten en de WIA, de uitkering voor langdurig zieken, te versoberen. De FNV is daar fel op tegen, maar het kabinet vindt de bezuinigingen nodig om de uitkeringen betaalbaar te houden.

Zwaar werk

Volgens FNV wordt het openbaar vervoer gekozen vanwege de aard van het werk. "Door het zware werk dat zij verrichten, hebben zij een bovengemiddelde kans om in de WIA terecht te komen. Zij moeten erop kunnen vertrouwen dat er hulp is wanneer het tegenzit", zegt Edwin Kuiper van FNV Streekvervoer.

Eind juni werd ook actie gevoerd op het spoor. Op 24 juni reden er vier uur lang geen treinen in het hele land. Ook toen legde het treinpersoneel het werk neer vanwege de geplande bezuinigingen.

Volgens de vakbond zijn er ook in andere sectoren plannen om het werk neer te leggen. Bij de havens, afvalverwerking, schoonmaak, metaalindustrie en de bouw gaan er volgens FNV stakingen komen. Ook die worden in september gehouden, maar de datums zijn nog niet bekendgemaakt.

De oorlog in Iran leidt opnieuw tot een hogere inflatie. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende dat die deze maand uitkomt op 3,1 procent. In juni was de inflatie nog 2,9 procent.

Het gaat om stijgingen ten opzichte van dezelfde maand een jaar geleden. De prijzen zijn dus in een jaar tijd met ruim 3 procent omhooggegaan.

Olieprijs

Dat de inflatie nu hoger is dan vorige maand, komt vrijwel geheel door de hogere olieprijs. "Eind juni klapte het bestand tussen de Verenigde Staten en Iran. De olieprijs ging omhoog en dat merk je aan de pomp", zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS.

De prijzen in de supermarkt blijven voorlopig stabiel. "De voorspellingen van een snel stijgende inflatie komen vooralsnog niet uit", zegt Van Mulligen. "Maar je kan er wel van uitgaan dat hogere energieprijzen uiteindelijk ook in de winkels belanden."

Eurozone

De inflatie voor de eurozone steeg in een voorlopige raming van 2,8 procent in juni naar 2,9 procent deze maand. Dat cijfer komt van het Europese statistiekbureau Eurostat.

Eurostat berekent de inflatie op een andere manier dan het CBS. Het verschil zit onder meer in hoe de kosten voor een eigen woning worden meegewogen.

Volgens de Eurostat-methode ging de inflatie in Nederland omhoog van 2,5 naar 2,9 procent.

Gezond

De Europese Centrale Bank streeft voor een gezonde economie naar een inflatie van rond de 2 procent.

ECB-president Christine Lagarde zei eerder al dat de inflatie in de eurozone zeker tot in 2027 ruim boven dat doel van 2 procent blijft. Hoge energieprijzen zijn ook hier de oorzaak.

Het CBS-cijfer van vandaag is voorlopig. Het definitieve cijfer volgt op 11 augustus.

Het bekende AI-systeem Claude van het Amerikaanse bedrijf Anthropic heeft ingebroken bij drie bedrijven, nadat het onbedoeld toegang had gekregen tot het internet. Dat heeft Anthropic bekendgemaakt.

Volgens Anthropic hebben de hacks ergens sinds april plaatsgevonden, tijdens zogeheten 'capture-the-flag'-oefeningen. Daarbij kreeg Claude de opdracht om verborgen informatie los te peuteren uit speciaal voor dit doel ontworpen netwerken, om te kijken hoe goed het systeem is in hacken.

De hack past in een reeks van meldingen waarmee AI-bedrijven graag laten zien hoe gevaarlijk hun nieuwste AI-programma's zijn. Concurrent OpenAI meldde een week geleden ook al dat hun programma hacks had uitgevoerd. Het zijn vooral tactieken waarmee grote AI-bedrijven in het nieuws willen blijven.

Over die tactieken schreven we eerder al dit bericht:

Door een misverstand met een ander bedrijf dat de 'capture-the-flag'-oefeningen zou analyseren, kreeg Claude toegang tot het algemene internet, waarna het inbrak bij drie andere bedrijven. Daarbij zou het systeem gebruik hebben gemaakt van "basale technieken zoals het misbruik maken van zwakke wachtwoorden en niet-beveiligde toegangspunten", aldus Anthropic. Met andere woorden: het systeem maakte gebruik van de zwakke beveiliging van de slachtoffers.

Twee van de drie getroffen bedrijven zijn inmiddels op de hoogte gesteld door Anthropic, met de derde wordt nog contact gezocht. Welke bedrijven dat zijn en of zij schade hebben geleden is niet bekendgemaakt.

Meer werk van beveiliging

Anthropic zegt dat het bedrijf de hacks op het spoor kwam toen het ruim 141.000 van de hack-oefeningen van Claude ging controleren, die in de afgelopen maanden zijn uitgevoerd. Dat deed het bedrijf naar eigen zeggen omdat het geschrokken was van de hacks die door de systemen van concurrent OpenAI waren uitgevoerd.

Volgens het bedrijf toont het aan dat er meer werk moet worden gemaakt van de beveiliging van oefeningen met AI-systemen, die steeds krachtiger worden en steeds meer in staat zijn om schade aan te richten in de echte wereld.

Ondanks de stijgende kerosineprijzen en de oorlog in het Midden-Oosten heeft Air France-KLM toch nog winst gemaakt. Bij de presentatie van de kwartaalcijfers bleek dat het luchtvaartbedrijf de afgelopen drie maanden 190 miljoen euro winst heeft gemaakt.

Dat is wel fors minder dan dezelfde periode een jaar geleden. Door de oorlog in het Midden-Oosten was Air France-KLM dit kwartaal anderhalf keer zo veel kwijt aan kerosine.

De Nederlandse tak van het bedrijf profiteert van meer mensen die met de maatschappij naar Azië vliegen. Voorheen reisden mensen vaak via het Midden-Oosten, maar door de onrust daar kozen meer reizigers voor een directe vlucht met KLM.

Niet minder gevlogen

De komende tijd blijven de kerosinekosten op de bedrijfsresultaten drukken. De meeste kosten wordt doorberekend aan de passagiers.

Ondanks de gestegen kosten zijn we niet minder gaan vliegen. Air France-KLM had bijna 4 procent meer klanten dan een jaar eerder.

Air France-KLM moet de komende jaren flink winst blijven maken om het verduurzamen van de vloot te bekostigen. Eerder zei KLM-topvrouw Marjan Rintel dat het bedrijf minstens 8 procent winst per jaar moet maken.

ING ondervindt nog altijd weinig last van alle onrust in de wereld. De grootste bank uit Nederland blijft in alle landen waar het actief is meer klanten trekken. Aan die klanten worden ook meer leningen verstrekt, met name hypotheken, en ze openen meer beleggingsrekeningen.

In het tweede kwartaal van dit jaar kwam de nettowinst uit op ruim 1,9 miljard euro. Dat is 16 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar.

Opvallend in de resultaten is de groei van commissie-inkomsten. Dat zijn diensten waar klanten voor betalen. Volgens de bank komt dat vooral doordat meer klanten bij de bank een beleggingsrekening hebben geopend.

SpaceX-effect

In juni was ING betrokken bij de beursgang van SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk. Op een speciale website kon bij diverse banken hiervoor een beleggingsrekening worden geopend, ook bij ING.

Bestuursvoorzitter Steven van Rijswijk wil niet spreken van een 'SpaceX-effect' bij de grote toename aan beleggende klanten bij ING. Hij wijst vooral naar fiscale voordelen in verschillende Europese landen om beleggen aantrekkelijk te maken. Op die manier hoopt de Europese Unie dat een deel van de grote berg spaargeld in Europa in de economie wordt gestopt.

Dat lijkt zijn vruchten af te werpen. "Je ziet in toenemende mate dat klanten geïnteresseerd zijn om hun geld niet alleen in sparen te beleggen, maar ook in andere producten", ziet Van Rijswijk. "Wij hebben meer dan 41 miljoen particuliere klanten. We zijn klanten ook een groter aanbod gaan aanbieden. Dat zie je nu terug in de cijfers."

Weerbare economie

Dat noch particulieren noch zakelijke klanten van ING zich kennelijk laten afschrikken door de economische en politieke onrust in de wereld is best opvallend. Vanmorgen bleek uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek dat bijvoorbeeld de Nederlandse economie in het tweede kwartaal van dit jaar met 0,4 procent verrassend goed doorgroeide.

Dat merkt ING ook. "De economie is best weerbaar, ondanks alle onzekerheid. Het vertrouwen neemt weer toe", zegt Van Rijswijk. "Dat zie je zowel bij bedrijven als consumenten. We zijn een van de grootste hypotheekverstrekkers in Europa en dat blijft gewoon goed doorgroeien."

Wel zijn bedrijven die in meerdere landen actief zijn of die afhankelijk zijn van de olieprijs klanten waar ING "bij moet opletten", zegt Van Rijswijk. "Daar moeten we kijken hoe weerbaar ze zijn. Op dit moment zien we die risico's nog weinig terug in ons leningenboek, maar doorgaans merk je de impact pas over een jaar."

Shell heeft de afgelopen drie maanden een winst geboekt van 10,8 miljard dollar, omgerekend 9,44 miljard euro. Dat is bijna drie keer zoveel als in dezelfde periode vorig jaar. Toen bedroeg de winst 3,6 miljard dollar.

De goede resultaten van de oliegigant komen mede door de oorlog in het Midden-Oosten. De prijs van met name olie is de afgelopen maanden flink gestegen op de wereldmarkt.

Shell profiteerde ook van de hogere prijzen voor vloeibaar gas. Dit is het eerste kwartaal waarin de volledige effecten zichtbaar zijn van de prijsstijgingen die door de oorlog zijn veroorzaakt.

De oorlog in het Midden-Oosten begon eind februari, tijdens het vorige kwartaal. Toen sloot het concern ook al af met een hoge winst: 5,7 miljard dollar.

Onvrede over overwinsten

De hoge winsten bij oliemaatschappijen leidden afgelopen mei nog tot discussie in Den Haag. De politieke partijen Pro en D66 dienden dit voorjaar een motie in om de overwinsten aan te pakken. Een meerderheid van de Tweede Kamer stemde ermee in.

Maar het kabinet heeft nog geen concrete maatregelen genomen, omdat het graag met andere Europese landen wil optrekken. Bovendien stelt het kabinet dat hogere winsten al belast worden via de vennootschapsbelasting.

De economie lijkt zich maar weinig aan te trekken van alle onrust in de wereld. In het afgelopen kwartaal groeide de economie met 0,4 procent ten opzichte van het eerste kwartaal van dit jaar, blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Na de eerste drie maanden van dit jaar hielden economen de adem nog in, toen de economie met 0,3 procent maar licht was gegroeid. In de eerste ramingen werd toen nog uitgegaan van 0,1 procent, dat werd later gecorrigeerd.

Gevreesd werd dat er in het tweede kwartaal minder groei of zelfs krimp zat aan te komen, omdat bedrijven en consumenten door de oorlog rond de Perzische Golf en de hoge energieprijzen de hand op de knip zouden houden.

Zorgen verminderd

Het afgelopen kwartaal lijken die zorgen wat naar de achtergrond te zijn verschoven. CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen spreekt van een verrassend goed kwartaal. "Tot nu toe doorstaat de Nederlandse economie de crisis in het Midden-Oosten prima", concludeert hij.

Vergeleken met het tweede kwartaal van vorig jaar groeide de economie ditmaal met 1,3 procent.

Met name de handel groeide sterk. Ook trokken consumenten de portemonnee weer. Daar profiteerde vooral de horeca sterk van. Ook besteden huishoudens meer aan voedings- en genotsmiddelen en auto's.

Benzine heeft indirect invloed

Toch zijn de hoge energieprijzen wel degelijk van invloed geweest op de economie het afgelopen kwartaal. "Maar niet op de manier waarop je zou verwachten", zegt Van Mulligen. "Als je inzoomt zie je iets verrassends, namelijk dat mensen vooral meer elektrische auto's hebben gekocht."

Dat kan volgens Van Mulligen niet anders dan het gevolg zijn van de hoge benzineprijzen: "De prijzen aan de pomp schoten omhoog. En dat kan voor heel veel mensen die toch al twijfelden over de aanschaf van een elektrische auto de reden zijn om het nu toch maar te doen."

Lage waterstanden zijn voor veel ondernemers langs het Twentekanaal niet nieuw. Maar dat het kanaal nu zelfs is afgesloten, noemen ze extreem.

Al vijf dagen is het kanaal volledig dicht voor de scheepvaart. Door de aanhoudende droogte is het niet meer mogelijk om grondstoffen te vervoeren. Dat raakt ondernemers in de buurt hard. En dus moeten ze op zoek naar alternatieven. Dat kost tijd en geld.

Tot 500.000 euro per dag

"Hoe langer het Twentekanaal afgesloten blijft, hoe groter de economische gevolgen zullen zijn", zegt Frank van Zomeren van havenbedrijf Port of Twente. Een prijskaartje voor de financiële schade kan hij nog niet maken.

De branchevereniging Koninklijke Binnenvaart Nederland kwam wel met een eerste voorzichtige inschatting. Het zou gaan om zeker 125.000 euro per dag. Dat bedrag kan oplopen tot 500.000 euro per dag voor alle bedrijven in de regio.

Haven Deventer ook dicht

Volgens Van Zomeren brengen bedrijven nu in kaart welke uitwijkmogelijkheden ze hebben. Een van de opties was de haven van Deventer, maar die treft hetzelfde lot als het Twentekanaal: zaterdag gaat de haven dicht vanwege de lage waterstand.

Bedrijven kunnen nog wel uitwijken naar havens in Zwolle, Kampen en Meppel. "Het lukt nog via deze regio, omdat wij nog steeds worden gevoed vanuit het IJsselmeer", zegt directeur Jeroen van den Ende van havenbedrijf Port of Zwolle. "We liggen aan het uiteinde van de IJssel en hebben in de regio eigenlijk nog nooit last gehad van laag water."

Bedrijven laten hun schepen dus varen via een andere route en lossen de lading in één van die havens. Vervolgens gaan de producten per vrachtwagen naar de eindbestemming.

"We zijn heel dankbaar dat Port of Zwolle als het ware over de eigen schaduw heen is gesprongen om ons te helpen", zegt Van Zomeren. Tegelijkertijd zegt hij ook dat het een hele klus is om in hartje zomer vrachtwagenchauffeurs in te schakelen.

Daar sluit veevoerproducent ForFarmers in Lochem zich bij aan. Al het transport verplaatsen van het water naar de weg is een hele opgave. "Een schip kan tussen de 1200 en 1500 ton vervoeren, om dat te vervangen heb je minimaal veertig vrachtwagens nodig", zegt woordvoerder Ilse Niehof. Dat betekent veel overleggen en bellen. "Het is veel geregel."

Daar komt bij dat het vervoer per vrachtwagen een extra belasting is voor de wegen in de regio en voor de bedrijventerreinen. Die zijn vaak niet ingericht om zoveel vrachtwagens per dag te ontvangen.

Voor de bedrijven die veel gebruikmaken van de waterweg, is de afsluiting van het Twentekanaal dus een behoorlijke uitdaging. "De aanvoer van grondstoffen wordt ons heel moeilijk gemaakt", zegt ook Klaas te Kamp van Rouwmaat Groep. Dat bedrijf maakt beton voor aannemers in de buurt en voert daarvoor zand en grind aan via het kanaal.

Er zijn per dag honderd vrachtwagens nodig om hetzelfde volume te vervoeren als normaal over het water binnenkomt. Voorlopig wordt er minder beton gemaakt. Het bedrijf verwacht dat het nog tot oktober kan duren voordat alles weer draait als vanouds.

'Uniek en extreem'

"Lage waterstanden zien we wel vaker in de zomer, dat is niet nieuw. Maar de afsluiting van het Twentekanaal, dat is wel uniek en extreem", zegt Niehof.

Het is nog niet duidelijk tot wanneer het Twentekanaal en ook de haven van Deventer afgesloten blijven. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zegt dat er alles aan wordt gedaan om de scheepvaart weer vrij te geven, maar daar is wel water voor nodig.

De Nederlandse Spoorwegen komen langzaam maar zeker uit de grote financiële problemen. Dat komt volgens de grootste reizigersvervoerder van het land vooral doordat meer mensen de trein pakken en ook doordat er minder vertragingen zijn. Over het eerste halfjaar boekte NS een nettowinst van 25 miljoen euro.

Sinds de coronacrisis zat NS vijf jaar op rij in de dieprode cijfers. Niet alleen omdat tijdens de lockdowns amper nog mensen met de trein reisden, ook omdat na de crisis minder vaste reizigers terugkeerden. Veel mensen bleven op bepaalde dagen in de week thuis werken of kozen voor ander vervoer.

Vorig jaar boekte NS over de eerste zes maanden van het jaar een verlies van 9 miljoen euro. Mede door enkele flinke boekhoudkundige meevallers maakte NS over het hele jaar eindelijk weer winst, van 380 miljoen euro.

NS schrijft de winst over het afgelopen halfjaar vooral toe aan de groei van het aantal reizigers. Dat is terug te zien in de opbrengsten uit reizigersvervoer; die zijn gestegen naar 1,7 miljard euro. Het bedrijf zegt niet hoe groot de stijging van het aantal reizigers was.

Treinen op tijd

Ook mocht NS de gestegen kosten gedeeltelijk compenseren door de ritprijzen te verhogen. Om het ov aantrekkelijk te houden, mocht NS de gestegen kosten door de energiecrisis de voorgaande jaren niet doorberekenen in de treinkaartjes.

In de eerste zes maanden reden ook meer treinen van NS op tijd. De overheid eist dat minimaal 84,4 procent van alle NS-treinen niet meer dan drie minuten te laat aankomt op de eindbestemming. Ondanks onder meer winterproblemen en vroege hitte in de zomer, behaalde NS in het eerste halfjaar een 'reizigerspunctualiteit' van ruim 86,3 procent.

Ook aan een andere prestatieafspraak is voldaan: 92,3 procent van de spitsreizigers had volgens NS een zitplaats in de tweede klas. Met het Rijk is afgesproken dat dat in de spits minimaal 91,7 procent is. Buiten de spits kon nagenoeg iedereen zitten in de trein.

Daluren

In de tweede helft van dit jaar wil NS meer reizigers trekken. Hierin zet de vervoerder vooral in op reizen buiten de spitsuren. In deze zogenoemde daluren rijden de treinen van NS met relatief veel lege stoelen.

NS hoopt op succes van de Nederland Dal Vrij-kaartjes, die met met subsidie van de overheid in het leven zijn geroepen om mensen door de hoge benzineprijzen te verleiden over te stappen op de trein.

NS zegt dat een groot deel van de reizigers die dit abonnement afsluit niet eerder een NS-abonnement had. "Dit wijst erop dat steeds meer reizigers die eerder niet of minder vaak met de trein reisden, alsnog instappen", concludeert de vervoerder.

Het spoorbedrijf kampt nog wel met een grote schuldenlast. De afgelopen jaren bleef NS investeren in onder meer nieuwe treinen. Door de verliezen moest het bedrijf hiervoor veel lenen.

Naast ASML blijft ook ASM, de tweede Nederlandse maker van chipmachines, profiteren van de wereldwijde groei van kunstmatige intelligentie, AI. De recordomzet van meer dan 1 miljard euro uit het afgelopen kwartaal voor het bedrijf uit Almere zou normaal gesproken reden zijn voor een feestje. Maar dat werd vandaag kort verstoord door bezorgde aandeelhouders.

Vanmorgen was ASM opvallend genoeg veruit de grootste daler op de beurs in Amsterdam. Het aandeel van het bedrijf stond na enkele uren op een zwaar verlies van ruim 7 procent. Rond het middaguur was die somberheid alweer verdwenen.

De scherpe daling op de beurs stond in schril contrast met de recordomzet over het tweede kwartaal van dit jaar, samen met een nettowinst van ruim 285 miljoen euro. Een jaar geleden kwam die winst nog uit op 173 miljoen euro.

'Supercyclus'

Financieel topman Paul Verhagen spreekt van een "supercyclus" waar de producent van chipmachines zich in bevindt. "Door de uitbreiding van de infrastructuur voor AI is de vraag groot. En wij leveren daar indirect aan, omdat wij leveren aan chipproducenten als TSMC, Intel, Samsung et cetera", legt hij uit. "Hun chips zijn nodig voor alle datacenters en andere AI-infrastructuur."

Door alle hoge verwachtingen en nieuwe toepassingen van AI noemt Verhagen de markt waarin het bedrijf opereert momenteel heel sterk. "De verwachting is dat die markt ook voorlopig nog wel even heel sterk blijft. Dat is ook heel gunstig voor ons. Wij zijn met name heel sterk in het leveren van geavanceerde machines voor geavanceerde chips. Daar komt ook het merendeel van onze omzet vandaan."

Beleggers gespannen

Intussen reageren beleggers al enige tijd overspannen op elk nieuwtje over AI. De twijfel groeit of de talloze miljarden die in de nieuwe techniek worden gepompt wel kunnen worden terugverdiend. Op verschillende momenten ontstaat een verkoopgolf omdat beleggers denken dat hun aandelen niet meer gaan stijgen.

Daarnaast worden beleggers volgens Verhagen zenuwachtig door de ontwikkelingen in China. Anderhalf jaar geleden zouden Chinese ontwikkelaars een AI-chatbot hebben ontwikkeld die veel minder computerchips nodig heeft. Deze week kwam het bericht dat China een machine heeft ontwikkeld om hoogwaardige chips te produceren. Het zou een directe concurrent zijn voor de machines van het Veldhovense ASML.

Producenten als ASM en ASML mogen de machines vanwege Amerikaanse sancties niet leveren aan China. ASM zegt niet bang te zijn voor Chinese concurrentie. "Op dit moment is een mindere groei bij ons zeker nog niet aan de orde", reageert Verhagen. "Sterker nog: we hebben in China aanbestedingen gewonnen waarin we direct concurreerden met Chinese producenten. Als we direct concurreren winnen we negen van de tien, zo niet tien van de tien keer."

Geen onderschatting

Of China echt in staat is hoogwaardige chipmachines te maken, laat Verhagen in het midden. "Je hoort vaak dat landen een bepaald product wel in een ontwikkelingsruimte kunnen maken. Maar dat betekent niet dat je datzelfde product ook competitief in massaproductie kunt maken. Dus ja. We hebben wel bepaalde inzichten. Maar daar laat ik het graag bij."

Verhagen benadrukt wel dat ASM de razendsnelle ontwikkelingen in China niet onderschat: "Helemaal niet. China is erg gefocust op vooruitgang. Dat betekent gewoon: als je in China kunt winnen, kun je ook in de rest van de wereld winnen. Je moet blijven innoveren. Als je dat niet doet, dan word je links en rechts ingehaald. Natuurlijk gaat de concurrentie uit China toenemen. Maar tot dusver gaat het bij ons heel goed."

Nog slimmere chips

Dat ASM vanwege Amerikaanse sancties geen hoogwaardige chipmachines aan China mag leveren, vindt ASM een aderlating. Volgens Verhagen niet alleen omdat het bedrijf omzet misloopt, maar ook omdat ASM niet kan meeliften op de ontwikkeling van chipmakers, om zo de eigen chipmachines verder te verbeteren.

Verhagen voorspelt de komende jaren een blijvende vraag naar chips en hij verwacht zeker nog kleinere, snellere en slimmere. "Het is bijna onmogelijk om tegenwoordig ook maar iets te gebruiken waar geen chip in zit", zegt hij. "En met AI zie je die ontwikkeling van training van modellen die zelf kunnen denken, naar modellen die zelf kunnen acteren en beslissingen nemen."

Als voorbeeld noemt Verhagen een bezoek aan de fabriek van ASM in het Amerikaanse Phoenix: "Ik zat daar in een volledig autonoom rijdende taxi. Een taxi zonder chauffeur dus. De eerste rit is een bijzondere ervaring. Die auto zit vol met chips. En dat zullen er alleen maar meer worden."

Duitse media melden dat na andere Duitse automerken ook BMW moet reorganiseren. Persbureau DPA hoorde van bronnen dat de komende anderhalf jaar wereldwijd 8000 banen worden geschrapt. Dat is bijna 5 procent van de werknemers; wereldwijd heeft de autobouwer uit München 154.000 mensen in dienst.

De reorganisatie treft alle afdelingen, met uitzondering van de werknemers die direct aan de productie van auto's werken. Aangenomen wordt dat de doelstelling met natuurlijk verloop en vrijwillig vertrek kan worden bereikt. Meer dan de helft van de banen die verdwijnen zijn banen in Duitsland.

Winstgevender, concurrerender

BMW wil zelf niets kwijt over de plannen. Een bron die bij een interne presentatie van de plannen aanwezig was, zei dat bestuursvoorzitter Milan Nedeljkovic waarschuwde dat de komende tijd "van ons allen veel gevergd zal worden". Dat zou nodig zijn om het bedrijf winstgevender en concurrerender te maken.

Het gaat al lange tijd niet goed met de Duitse auto-industrie. Volkswagen, Mercedes, Audi en Porsche zagen zich eerder al gedwongen om mensen te ontslaan. Bij Porsche verdwenen deze week nog eens 5000 banen en Volkswagen zou de komende jaren tienduizenden banen extra willen schrappen.

China en VS

Oorzaak van de neergang zijn de concurrentie van de Chinese auto-industrie, in China zelf en de rest van de wereld. Daarnaast heeft het bedrijf net als andere Europese autobouwers last van de invoering van importheffingen in de VS.

Volgens de net aangetreden Nedeljkovic zullen deze marktveranderingen niet zomaar verdwijnen. BMW komt morgen met halfjaarcijfers. Vorige maand waarschuwde het bedrijf dat de winstverwachting naar beneden was bijgesteld vanwege tegenvallende verkoopcijfers.

De divisie van KLM die onderhoud verricht aan vliegtuigen staat onder verscherpt toezicht van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Dat bevestigt KLM na berichtgeving in de Volkskrant.

Het gaat om de dochteronderneming KLM Engineering & Maintenance. Dit bedrijf verricht onderhoud en reparaties aan vliegtuigen van zowel KLM als andere vliegmaatschappijen. De monteurs werken jaarlijks aan meer dan 3000 vliegtuigen.

KLM bevestigt dat de onderhoudstak sinds eind mei onder verscherpt toezicht is gesteld door de ILT. De divisie zou niet aan nieuwe normen voldoen die voorschrijven dat klein onderhoud aan vliegtuigen sneller moet worden afgehandeld en geregistreerd.

Krassen en deuken

Het gaat volgens een KLM-woordvoerder om werkzaamheden als het repareren van verfschade, deuken en krassen aan vliegtuigen. Zij benadrukt dat de veiligheid niet in het geding is of is geweest: "Onze vloot is goed onderhouden en voldoet aan alle veiligheidseisen. Het verscherpt toezicht heeft geen gevolgen voor de bevoegdheid om onderhoudswerkzaamheden uit te voeren."

De ILT bevestigt dat er geen veiligheidsproblemen zijn bij de onderhoudstak van KLM. Wel zouden reguliere controles en inspecties bij KLM Engineering & Maintenance "een repeterend negatief beeld" laten zien.

Details over de tekortkomingen kan de inspectiedienst "in het kader van de vertrouwelijkheid" niet geven. Een woordvoerder zegt dat het gaat om een combinatie van voldoen aan de regels, compliance geheten, en administratieve bevindingen. "Die kunnen leiden tot operationele veiligheidsrisico's", aldus de ILT.

Het verscherpt toezicht bij KLM Engineering & Maintenance duurt tot eind december. Hierin moet KLM een verbeterplan maken en hierover rapporteren aan de ILT.

Met een vlucht van 24 uur en 24 minuten van Australië naar Frankrijk heeft vliegtuigfabrikant Airbus waarschijnlijk de langste commerciële vlucht op zijn naam geschreven. Het ging om een testvlucht van de Australische luchtvaartmaatschappij Qantas, die vanaf volgend jaar een rechtstreekse lijnvlucht wil aanbieden van Sydney naar Londen.

Het toestel, een speciaal aangepaste A350-1000ULR, steeg op in Melbourne voor de vlucht naar Toulouse, waar het is gebouwd. Het ging om een testvlucht in het Project Sunrise van de Australische luchtvaartmaatschappij, die de afgelopen maanden werd voorbereid. Zo vloog het toestel vorige week in iets meer dan 19 uur van Toulouse naar Melbourne.

De Airbus heeft een speciaal ontworpen extra brandstoftank, voor 20.000 liter kerosine. In totaal gaat er ruim 188.000 liter in het toestel. Aan boord kunnen 238 passagiers.

Qantas heeft twaalf toestellen besteld om zonder bij te tanken in zo'n twintig uur van Sydney naar Londen en New York te kunnen vliegen. Het eerste wordt waarschijnlijk in april 2027 geleverd.

De Australische maatschappij voert nu al non-stop vluchten uit tussen Perth en Londen. Perth ligt duizenden kilometers westelijker dan Melbourne. Tussen het oosten van Australië en Europa zijn nog nooit non-stop vluchten geweest.

Aandacht bij Flightradar24

De Airbus-vlucht van 23.075 kilometer leidde tot een piek in het aantal volgers online. De site Flightradar24 zegt dat er maar één vlucht ooit beter is gevolgd, die van het toestel dat het lichaam van de overleden koningin Elizabeth in 2024 vervoerde. Die vlucht werd door meer dan 3,6 miljoen mensen gevolgd.

Het vorige vluchtrecord stond op naam van een Boeing 777-200LR Worldliner. Die vloog in 2005 21.601 kilometer van Hongkong via de Verenigde Staten naar Londen in 22 uur en 42 minuten.

Klanten van ING die alleen internetbankieren en niet de app gebruiken, kunnen vanaf oktober online niet meer betalen met iDeal. Vanaf dan verandert iDeal in het Europese Wero. ING zegt de techniek achter Wero niet te kunnen doorvoeren in de Scanner, die noodzakelijk is om bij de bank te kunnen internetbankieren.

Voor klanten van ING die via Wero willen blijven betalen zit er niets anders op dan overstappen op de app van de bank. ING zegt klanten met een scanner "die dat kunnen en willen" te gaan stimuleren om de app te gaan gebruiken.

Voor alle andere bankzaken blijft de Scanner wel actief, belooft een woordvoerder van ING.

Toch is dat niet voor iedereen even eenvoudig. Ruim 2,5 miljoen Nederlanders van 18 jaar en ouder worstelen met de digitale betaalwereld, zo bleek enkele jaren terug uit onderzoek van De Nederlandsche Bank (DNB).

Veel klanten zijn enorm geholpen met de apps om mobiel te kunnen bankieren, erkende DNB toen. Maar daartegenover staat ook een groep die er juist moeite mee heeft, vanwege een beperking of omdat zij de teksten in de apps niet begrijpen.

Ook zijn er consumenten die geen smartphone hebben of willen hebben. Deze groep bij ING kan vanaf oktober alleen online afrekenen als de webshop of een overheid online een andere betaaloptie aanbiedt waarvoor geen smartphone vereist is. "Denk aan betalen op factuur, bankoverschrijving of creditcard", aldus ING.

Wero laat weten "in nauw contact" te staan met alle banken over de overgang van iDeal naar Wero dit najaar. "Het is een technische keuze die ING voor hun klanten maakt", aldus het betalingsbedrijf.

Wel bij Rabo en ABN

Van alle acht miljoen particulieren en 626.000 zakelijke klanten van ING gebruiken dagelijks 6,4 miljoen van hen de app, aldus de bank. "Het aantal klanten dat de Scanner voor iDeal-transacties gebruikt, valt daarbij in het niet: minder dan 1 procent van het totale volume van iDeal-betalingen", zegt een woordvoerder.

Bij Rabobank wordt "ongeveer 8 procent van alle transacties" met de Rabo Scanner verricht, zegt een woordvoerder. Een woordvoerder zegt dat uit onderzoek blijkt dat 15 procent van de klanten graag gebruikmaakt van de scanner in plaats van de app, omdat zij de Scanner veilig vinden.

Problemen met de overgang van iDeal naar Wero zijn er bij Rabobank niet, aldus een woordvoerder. Met de overgang dit najaar verandert er voor klanten die de Scanner gebruiken daarom niets.

Bij ABN Amro heet het hulpmiddel om betalingen te doen via internetbankieren de E.dentifier. Deze maand gebruiken volgens een woordvoerder zo'n 250.000 klanten van ABN Amro dit apparaatje, dat is 4 procent van het totaal. Het aantal gebruikers daalt, omdat steeds meer klanten volgens de bank overstappen op de app.

Hoewel ABN Amro de functie voor internetbankieren wil blijven aanbieden, onder meer om via Wero te kunnen betalen, neemt de bank het komende jaar wel afscheid van de E.dentifier. Op dit moment is ABN Amro al bezig om de eerste particuliere klanten te informeren over de overstap naar de zogenoemde USB Security Key. Pas nadat alle klanten over zijn verdwijnt de E.dentifier.

Philips heeft de afgelopen maanden een financiële meevaller gekregen. Het bedrijf kreeg 186 miljoen euro van de Amerikaanse overheid terug vanwege onterecht betaalde importheffingen. Dat deelt Philips bij de bekendmaking van de nieuwste kwartaalcijfers.

Vorig jaar voerde de Verenigde Staten importheffingen in op producten uit tientallen landen, maar in februari oordeelde de hoogste rechter in de VS dat die heffingen ongeldig waren. Bedrijven die de heffingen hadden betaald of schade hadden ondervonden, konden een claim indienen bij de Amerikaanse overheid.

"We zijn de procedure gestart zodra het kon en daarom zijn we ook een van de eerste die het geld hebben teruggekregen", zegt Philips-topman Roy Jakobs. Het grootste deel van de som is al overgemaakt. Heel veel meer geld van de Amerikaanse overheid verwacht het bedrijf niet.

Ook al werden deze specifieke heffingen ongeldig verklaard, toch voerde de VS nieuwe heffingen in. Vorige week kondigde het land die aan. De kans dat de nieuwe heffingen ongeldig worden verklaard, is klein. Volgens Jakobs horen de heffingen bij de nieuwe realiteit.

Meer omzet, minder orders

Voor Philips betekende de teruggave dus een meevaller dit kwartaal. De omzet steeg met 4 procent vergeleken met dezelfde periode vorig jaar naar 4,4 miljard euro. Onderaan de streep boekte Philips een winst van 386 miljoen euro.

Toch nam het aantal orders iets af. Volgens het bedrijf was er in China minder vraag naar Philips-apparatuur. Dat komt deels door de economische situatie in het land, maar ook doordat China maatregelen heeft genomen om minder medische apparatuur uit het buitenland te hoeven kopen.

Ook het aantal bestellingen vanuit de VS bleef iets achter. Toen de beurs vanochtend opende, kreeg Philips daardoor een flinke tik. Het aandeel daalde met zo'n 10 procent.

Winstverwachting bijgesteld

De vraag naar Philips-producten nam in Europa wel fors toe. Ook verwacht Philips dat het aantal bestellingen vanuit de VS in de tweede helft van dit jaar fors zal toenemen. De winstverwachting voor komend jaar is dan ook naar boven bijgesteld.

De cijfers van afgelopen kwartaal werden gisteravond door een administratieve fout al gepubliceerd. Het was de bedoeling dat de cijfers pas vanochtend bekend werden. Door de fout werd de handel in Philips-aandelen in de Verenigde Staten gisteravond eventjes stilgelegd.

Het schip de Otello ligt klaar voor vertrek aan de Waalkade van Nijmegen. De 140 passagiers druppelen een voor een binnen voor de start van hun vakantie. Eindbestemming: Straatsburg. Althans, dat was de bedoeling. Door de lage waterstand gaan ze de eindbestemming waarschijnlijk niet halen.

"We moeten dag voor dag bekijken hoe ver we kunnen komen", vertelt kapitein Teun Sijbrands van SijFa Cruises. De Otello heeft een diepgang van 1,45 meter. "Daarmee kunnen we tot Koblenz varen. Dat is nog geen Straatsburg. Daarvoor hebben we meer regen nodig, maar dat zit er nog niet aan te komen. Dus dat is voor ons best een groot probleem."

Voor de organisatoren van riviercruises zijn het spannende tijden. De waterstanden houden ze de komende dagen van minuut tot minuut bij want bij een verder zakkend waterpeil moeten ze de hele route weer omgooien. "De Rijn wordt steeds moeilijker, maar ook de Donau is een behoorlijke uitdaging", zegt Maurice Eltink van Feenstra Riviercruises.

Het bedrijf moest de afgelopen weken de routes aanpassen. "We hebben een reis naar Bazel moeten omzetten. We gaan nu naar Trier", vertelt Eltink.

Aanmeren in Arnhem

Ook bij Nationale Vereniging de Zonnebloem houden ze de situatie nauwlettend in de gaten. De Zonnebloem organiseert reizen voor mensen met een lichamelijke beperking. De rondvaarten in Nederland kunnen nog doorgaan. "Maar we kunnen voorlopig niet naar Duitsland. In september staat onze eerste reis die kant op weer gepland. Of dat gaat, is nog even spannend", vertelt een woordvoerder.

Het schip van de Zonnebloem meert aan in Arnhem. In 2022 lukte dat vanwege de lage waterstand niet. Toen werden er rondjes over het IJsselmeer gevaren. Voor de komende weken is de verwachting dat Arnhem nog bereikbaar is. "En als dat toch niet gaat, meren we op een andere plek aan. Voor de gasten maakt dat niet veel uit, ze kijken erg uit naar hun vakantie."

Planning omgooien?

Naast de Otello, die vandaag vanuit Nijmegen vertrok, heeft SijFa Cruises nog een schip stil liggen in de Donau. "Dat ligt daar tot in ieder geval half augustus. Een ander schip daar kan nog een stukje varen", vertelt Sijbrands.

Het liefste wil de kapitein de route niet omgooien want dan krijgen de gasten niet de reis die ze gekocht hebben. "We volgen het programma zo lang mogelijk want als de mensen niet krijgen wat in de folders beschreven staat, hebben ze recht op geldteruggave", vertelt Sijbrands. "En dat kost best veel geld."

Het laagwater is dit jaar uitzonderlijk vroeg. "Vaak is het in september of oktober. Juli is extreem vroeg in het jaar. Dat hebben we nog nooit gehad", aldus Sijbrands. De Rijn bij Lobith voert momenteel ongeveer 745 kuub water per seconde af. Dat is rond deze tijd normaal ruim 1900 kuub.

Door klimaatverandering kan droogte vaker voorkomen. Voor Sijbrands is dat reden om de jaarplanning nog eens tegen het licht te houden. "De mensen willen allemaal in de zomer op vakantie. In november liggen we stil. We kijken of we die periode kunnen verplaatsen, maar het is ook zoeken naar wat de klant wil."

ChangXin Memory Technologies (CXMT), de grootste Chinese chipmaker, maakt furore op de Chinese beurs. Vanochtend maakte het een bijzonder beursdebuut. In korte tijd steeg de waarde van het aandeel met bijna 500 procent. Dankzij de beursgang is het bedrijf op dit moment omgerekend zo'n 427 miljard euro waard.

"Deze beursgang van CXMT is wel echt spectaculair", zegt beleggingsexpert Corné van Zeijl. "Elon Musk had dit zeker ook gewild voor de beursgang van SpaceX." Dankzij de beursgang werd het bedrijf in één klap het grootste bedrijf van het Chinese vasteland, exclusief Hongkong.

Het succes van de Chinese chipmaker heeft meerdere redenen. Allereerst is er enorme vraag naar het soort geheugenchips dat CXMT maakt. Deze DRAM-geheugenchips worden gebruikt voor laptops, telefoons en ook datacenters. Op dit moment is het aantal spelers dat deze chips op grote schaal maakt nog op één hand te tellen.

Nu nog kleine speler

"Samsung en SK Hynix zijn beide Zuid-Koreaanse bedrijven. Er is ook nog een Amerikaanse partij, Micron Technology. Dit is de eerste Chinese speler die de markt betreedt", zegt Daniel Citroen, sectorspecialist technologie bij ING. De Chinese chipmaker is vergeleken met de andere drie bedrijven nog altijd een stuk kleiner.

Volgens Ellie Wang, analist bij TrendForce, is CXMT in de toekomst mogelijk een serieuze concurrent voor de huidige grote spelers. "De beursgang zou de investeringen van CXMT in capaciteit en technologie op de lange termijn moeten ondersteunen. CXMT heeft zijn capaciteit uitgebreid en meer Chinese smartphonefabrikanten binnengehaald als klant, waardoor het bedrijf een steeds geloofwaardigere uitdager wordt op de reguliere DRAM-markt. Nu klanten vanwege het tekort op zoek zijn naar extra leveranciers, zou CXMT nog meer kansen moeten krijgen."

De beursgang van CXMT heeft voor Nederlandse beleggers weinig effect. Op dit moment is het alleen voor Chinese beleggers mogelijk om in het bedrijf te investeren. De technologiebeurs STAR Market is het Chinese antwoord op de Amerikaanse Nasdaq, maar is niet toegankelijk voor buitenlandse beleggers.

STAR Market

De STAR Market werd in 2019 opgericht om geld op te halen voor innovatieve technologiebedrijven uit sectoren waarin China zich graag wil ontwikkelen. Hieronder vallen onder meer kunstmatige intelligentie (AI), biotechnologie en chips.

Voor veel bedrijven in dit soort hoogtechnologische sectoren is het moeilijk om financiering te krijgen, omdat er vaak jarenlange grote investeringen voor onderzoek en ontwikkeling nodig zijn voordat ze winstgevend worden.

Of een bedrijf zich wel of niet kan registreren op deze beurs hangt in tegenstelling tot vele andere beurzen niet af van de financiële geschiedenis waarop de winstgevendheid van het bedrijf getoetst kan worden. In plaats daarvan wordt er gekeken welke doorbraken er mogelijk in het verschiet liggen en of deze passen bij de ontwikkelingsplannen van de Chinese overheid.

Minder afhankelijk van het buitenland

In de praktijk richten veel van deze bedrijven zich op het ontwikkelen van technologieën waarvoor China nu nog afhankelijk is van het buitenland, iets waar Peking vanaf wil. In de afgelopen jaren gingen tal van chipbedrijven CXMT al voor op de beurs van Shanghai, zoals China's chipgigant SMIC. Dat bedrijf haalde destijds ruim 6,5 miljard euro op, en gold jarenlang als de grootste beursgang uit de STAR Market-geschiedenis.

Volgens Citroen zijn voor Europa lessen te trekken uit het succes van CXMT. "China is er in korte tijd in geslaagd een vierde macht te worden in de productie van die geheugenchips. Voor Europa zou dit weer een wake-upcall moeten zijn om echt meer in onze chipindustrie te investeren."

Ook zorgen in China

Voorafgaand aan de beursgang van CXMT waren er ook zorgen. Handelaren, academici en vertegenwoordigers van andere bedrijven waren bang dat CXMT het moeilijker zou maken voor andere Chinese bedrijven om kapitaal op te halen. Na een reeks overleggen met betrokken partijen beloofde de Chinese Commissie voor Effectenregulering de stabiliteit van de markt te versterken. Waarvoor gevreesd werd, gebeurde vandaag niet. De CSI 300 Index, de belangrijkste graadmeter van de driehonderd grootste bedrijven op de beurzen in Shanghai en Shenzhen, steeg vandaag met ruim 1 procent.

De doemscenario's over kunstmatige intelligentie verschillen: je raakt je baan kwijt, alles wordt straks gehackt of de mensheid wordt vernietigd. Maar ze hebben hetzelfde doel: je ervan overtuigen dat AI zo krachtig is, dat je er een beetje bang voor moet zijn.

Grote AI-bedrijven vertellen graag hoe gevaarlijk hun nieuwste AI-programma is. En daarna doen ze elke keer hetzelfde: ze brengen het toch op de markt.

Zo zei OpenAI al zeven jaar geleden dat het zich zorgen maakte over misbruik van de technologie die het had ontwikkeld. Het is dan begin 2019, bijna vier jaar voordat het bedrijf grote bekendheid krijgt met ChatGPT. OpenAI werkt dan aan een vroege versie van het AI-programma waarop de chatdienst is gebouwd.

Dit AI-programma heet GPT-2 en kan volgens OpenAI weleens tot grote problemen gaan leiden. Zo kunnen mensen het gebruiken om misleidende nieuwsberichten te maken, teksten te schrijven om anderen op te lichten of kwetsende berichten op sociale media te sturen. Daarom wordt het maar op beperkte schaal uitgebracht.

De terughoudendheid duurt niet lang: negen maanden later wordt GPT-2 alsnog volledig beschikbaar, terwijl OpenAI nog wel even opmerkt dat het tekstprogramma gebruikt kan worden voor racisme of terrorisme.

'Enorme gevolgen'

Pas geleden deed AI-bedrijf Anthropic hetzelfde. Met zijn AI-programma Mythos zou iedereen zonder technische kennis kunnen hacken, beweerde het bedrijf. "De gevolgen voor de economie, de openbare veiligheid en de nationale veiligheid kunnen enorm zijn." Daarom maakte het bedrijf het AI-programma naar eigen zeggen alleen beschikbaar voor een kleine groep bedrijven en organisaties.

"De naam Mythos is natuurlijk al briljant", zegt Hannes Cools van de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar het taalgebruik rond kunstmatige intelligentie. "Het doet denken aan de Griekse mythologie, alsof het een soort god is. Daardoor denk je al snel dat het heel krachtig of machtig is."

De aandacht voor Mythos hielp Anthropic toen het een paar maanden later Fable uitbracht, denkt Cools. Dat is een variant van Mythos die volgens het bedrijf wel veilig is voor algemeen gebruik. "Door Mythos kreeg Fable ook dezelfde aantrekkingskracht. Uiteindelijk willen ze natuurlijk iets verkopen", zegt Cools.

In hun voordeel gebruiken

Dit is wat AI-bedrijven de hele tijd doen, zegt technologiedeskundige Bert Hubert. "Dit soort bedrijven zegt elke paar maanden: 'Onze technologie is zo gevaarlijk en zo vreselijk, daar moeten we heel voorzichtig mee omgaan.' Dat zorgt elke keer voor bergen met aandacht. Om dan zes weken later te zeggen dat je het daar kan krijgen."

Afgelopen week zag hij het weer, dit keer opnieuw bij OpenAI. Het bedrijf maakte bekend dat het met een van zijn AI-programma's per ongeluk een ander bedrijf heeft gehackt. "Normaal noemen we dat een misdaad, maar OpenAI zet het slechte nieuws om in goed nieuws. Ze zeggen dat ze iets doms hebben gedaan, maar ook hoe krachtig hun technologie is."

Ook volgens UvA-onderzoeker Cools heeft OpenAI goed door dat ze dit in hun voordeel kunnen gebruiken. Dat kun je verwachten van een commercieel bedrijf, zegt hij. Het probleem zit volgens Cools vooral in hoe media erover schrijven: het AI-programma zou 'op hol zijn geslagen'. "Dat is niet wat hier is gebeurd, maar het klinkt wel alsof alle alarmen afgaan."

De beeldvorming rond AI doet mensen denken aan de sciencefictionfilm The Terminator, zegt Cools. "Woorden als 'op hol slaan' zorgen ervoor dat we niet goed begrijpen wat deze technologie wel en niet kan. Het is kwalijk, omdat het OpenAI helpt in hun verhaal dat de AI fout was en niet zij, terwijl OpenAI hiervoor verantwoordelijk is."

'Bedrijven verkopen een verhaal'

"OpenAI en Anthropic willen bepalen hoe een verhaal naar buiten komt", zegt Andrea Reyes Elizondo. Zij is onderzoeker aan het Centrum voor Wetenschaps- en Technologiestudies van de Universiteit Leiden, waar onderzoek wordt gedaan naar de impact van wetenschap en technologie. "Ze vertellen hun verhaal zo dat mensen denken dat AI goed of eng is, of in ieder geval veel mogelijkheden heeft."

Wees dus kritisch als een bedrijf iets roept, zegt ze. "Hun verhaal richt zich op verschillende mensen. Als een topman zegt dat AI onze banen gaat overnemen, hebben ze het tegen hun klanten: de directeuren van andere bedrijven. Zodat zij denken dat zij hun personeel kunnen vervangen door AI, om hun kosten te verlagen. De AI-bedrijven verkopen verhalen, omdat ze geld willen verdienen."

"Wat ze willen, is niet per se in het belang van gewone mensen. Of van de maatschappij. Vraag je dus af: waarom vertelt het bedrijf dit?"

In deze video laat NOS op 3 meer voorbeelden zien van hoe de AI-industrie doemscenario's gebruikt, en waarom: