Zonder verdere implementatie zullen netto-nul-doelen niet zorgen voor hun beoogde klimaatuitkomst. Veel landen hebben beloofd, dat rond het midden van de eeuw hun broeikasgasemissies nihil zullen zijn, waarbij de resterende emissies gecompenseerd worden door CO2-vastlegging: netto nul. Maar veel van deze overheidsdoelen zijn niet wettelijk bindend, ze zijn vaak niet vertaald in een overkoepelend plan voor de lange termijn, en vaak ontbreekt beleid dat op de korte termijn zorgt voor dalende emissies. Om de klimaatdoelen van Parijs in zicht te brengen is dit wél noodzakelijk.

Het doel van bereikbaarheid is dat mensen ergens moeten kunnen komen, stelt Karel Martens, hoogleraar transportplanning aan het Israel Institute of Technology, tijdens deze podcast en ook tijdens de PBL Academielezing 2023, waar hij hoofdspreker was. “Dat maakt het best lastig te meten: de auto’s die in de file staan zijn heel zichtbaar, maar de mensen die niet op weg gaan omdat er geen openbaar vervoer naar hun werkplek leidt, zijn veel minder zichtbaar. Nu wordt een groep mensen heel goed bediend, namelijk de automobilist. Maar ook die andere groep die geen auto kan rijden heeft het recht om te werken waar ze willen, naar de zorginstelling te reizen van hun keuze en vrienden te maken met wie ze willen.”

Grofweg een derde van huidige opwarming van het klimaat is toe te schrijven aan andere broeikasgassen dan CO2, zoals methaan (CH4), lachgas (N2O), en gefluoreerde broeikasgassen (HFKs, PFKs, SF6 en NF3). Desondanks gaat in verhouding weinig aandacht in klimaatbeleid en -scenario’s naar deze niet-CO2-gassen. Over het reductiepotentieel van deze broeikasgassen bestaat grote onzekerheid. In een nieuw onderzoek in Nature Communications concluderen onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en andere instituten dat met pessimistische aannames voor niet-CO2-emissies het 1,5 gradendoel al niet meer haalbaar is. Met gunstigere aannames is dit nog wel mogelijk. Meer aandacht voor reductie van deze broeikasgassen is daarom van groot belang.

De overheid is verplicht haar best te doen elke Nederlander een dak boven het hoofd te geven in Nederland , zo staat in de grondwet. Bereikbaarheid zou ook een recht moeten zijn, stelde Karel Martens, professor Transport Planning aan het Technion Israel Institute of Technology, tijdens de PBL Academielezing van 25 mei 2023. “Of je nou je oma wil bezoeken of naar je werk wil gaan: bereikbaarheid geeft vrijheid.”

Econoom Bert Tieben start per 1 juli 2023 als sectorhoofd Integrale Beleidsanalyse Leefomgeving (IBL) bij het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Hij volgt Rob Weterings op, die begin dit jaar is begonnen als programmadirecteur bij het Nationaal Klimaat Platform.

Professor Baojing Gu (Zhejiang Universiteit, China) ontving op 27 april de eerste editie van de International Frontiers Planet Prize voor het Science artikel Abating ammonia is more cost-effective than nitrogen oxides for global mitigation of particulate matter (PM2.5) air pollution. PBL-onderzoeker Hans van Grinsven is een van de co-auteurs van het artikel.

Burgerbetrokkenheid is noodzakelijk voor een beter, effectiever en rechtvaardiger leefomgevingsbeleid. PBL-onderzoeker Jetske Bouma legt in deze podcast uit dat Nederland alleen  toekomstbestendig kan worden gemaakt met de inbreng, ideeën en inzet van burgers en de steun voor en acceptatie van beleid door de samenleving. Dat is ook de conclusie in ons recent verschenen rapport 'Betrokken burgers – Onmisbaar voor een toekomstbestendige leefomgeving'.

Om in de komende decennia te kunnen voldoen aan de ruimtevraag van circulaire bedrijven is het belangrijk dat circulaire economie hoger op de agenda van het omgevingsbeleid komt. Anders dreigt de ontluikende circulaire economie vast te lopen door ruimtegebrek en onomkeerbare keuzes, bleek tijdens een seminar over de toekomst van bedrijventerreinen in een circulaire economie, dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) op 20 april organiseerde.

Op 23 maart jl. organiseerde het PBL een symposium naar aanleiding van het verschijnen van het signalenrapport ‘Betrokken burgers- onmisbaar voor een toekomstbestendige leefomgeving’. Tijdens dit symposium  gingen we met Kees Vendrik (directeur Nationaal Klimaatplatform), Kristel Lammers (directeur Nationaal Programma Regionale Energiestrategieen), Josja Veraart (directeur  Milieufederatie Utrecht), Will Tiemeijer (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) en de zaal over de acht signalen die in het rapport centraal staan in gesprek. 

Het streven van de Nederlandse overheid naar een volledig circulaire economie in 2050 vergt radicaal minder en efficiënter gebruik van grondstoffen. Daarvoor zijn niet alleen duurzame productiemethoden noodzakelijk, maar is het ook van belang dat Nederlanders duurzamer gaan consumeren. Op verschillende punten blijken Nederlanders beduidend meer bereid tot circulaire consumptie dan wat ze nu doen, als het niet duurder of lastiger is. Dat biedt aanknopingspunten voor beleid, concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in het onderzoek Hoe ‘circulair’ zijn Nederlandse consumenten? – Een empirisch onderzoek naar gedrag, bereidheid en de potentiële milieuwinst van circulair consumeren.

“Ooit waren we als Nederland wereldkampioen Ruimtelijke Ordening. Maar het Rijk trok zich terug en het resultaat is waar we nu staan: een gigantische opgave.” Aan het woord is Hugo de Jonge, minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, bij de presentatie van de Ruimtelijke Verkenning 2023 van het PBL. 

Gezien de grote uitdagingen waar Nederland voor staat – het woningtekort, klimaatadaptatie, het inpassen van duurzame energie – is het belangrijk dat er ver vooruit wordt gekeken en keuzes worden gemaakt. Daarom heeft het PBL vier scenario’s ontwikkeld, die laten zien hoe het Nederland van 2050 eruit zou kunnen zien.

De stroomgebieden van de Europese Rijn en de Chinese Yangtze rivier kennen vergelijkbare opgaven: milieuvervuiling, uitstoot van broeikasgassen , biodiversiteit, verstedelijking en klimaatadaptatie. De aanpak hiervan in de stroomgebieden kan daarom goed met elkaar worden vergeleken en de betrokken landen kunnen van elkaar leren. 

Burgerbetrokkenheid is noodzakelijk voor een beter, effectiever en rechtvaardiger leefomgevingsbeleid. Alleen met de inbreng, ideeën en inzet van burgers en de steun voor en acceptatie van beleid door de samenleving kunnen we de grote veranderopgaven aangaan om Nederland toekomstbestendig te maken; of het nu om fossielvrije energie, klimaatadaptatie, de grote woningtekorten of een natuurvriendelijker landbouw gaat.  In het PBL-rapport Betrokken burgers – onmisbaar voor een toekomstbestendige leefomgeving staan acht signalen over hoe de overheid burgers beter bij de ontwikkeling en uitvoering van leefomgevingsbeleid kan betrekken.

Om een fiftyfifty kans te hebben op het halen van het 1,5 gradendoel van Parijs kon de wereld begin 2020 nog 500 gigaton CO2 uitstoten. Daarvan is nu, drie jaar later, nog slechts 380 gigaton over. Hierdoor overschrijden we in vrijwel alle scenario’s de 1,5 graden opwarming tussen 2030 en 2035: tien jaar eerder dan verwacht in het vijfde synthese-rapport van het IPCC (AR5) uit 2014. Desondanks is het nog steeds mogelijk de opwarming aan het einde van de eeuw tot 1,5 graden te beperken met hooguit een beperkte overschrijding. Dat concludeert het zesde synthese-rapport (AR6) van het IPCC vandaag, waaraan onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) intensief hebben meegeschreven.

Droogte, overstromingen en watervervuiling. De mondiale waterproblemen worden alleen maar groter door de groeiende wereldbevolking, verdere intensivering van het landgebruik, verstedelijking en klimaatverandering. Met wereldwijd radicaal ander beleid is de water- en klimaatproblematiek aan te pakken, tonen we aan in het nieuwe PBL-rapport The Geography of Future Water Challenges – Bending the Trend.

Verduurzaming, de aanpak van het woningtekort en ons aanpassen aan klimaatverandering vragen om grote ingrepen in de leefomgeving. Daarom is het van belang dat het kabinet scherpere keuzes maakt dan nu gebeurt, zegt het PBL in de Ruimtelijke Verkenning 2023. “De oplossingen voor een hele reeks urgente issues vragen allemaal ruimte en zullen de inrichting van het land op lange termijn ingrijpend veranderen. Een toekomstbestendig Nederland vergt decennialang vasthoudend omgevingsbeleid op alle bestuurlijke niveaus”, stelt David Hamers, een van de projectleiders van het onderzoek. 

Het versneld bijbouwen van tijdelijke woningen om de woningtekorten op te lossen blijkt lastig, doelen worden niet gehaald. Gelukkig zien we dat belemmeringen die het plaatsen van flexwoningen vertragen steeds beter worden opgelost, stelt PBL-onderzoeker Jolien Groot in deze aflevering van de PBL-podcast 26 minuten en 34 seconden.

De uitstoot van luchtverontreinigende stoffen is de afgelopen decennia flink gedaald en de daling zet de komende jaren waarschijnlijk door. Daarmee zijn de Europese emissiedoelen voor de luchtverontreinigende stoffen in 2030 binnen bereik. Maar om het stikstofdoel van het kabinet (74 % van het stikstofgevoelige Natura2000-areaal onder kritische depositiewaarde in 2030) te halen zijn wél forse extra inspanningen nodig om de ammoniakemissie voldoende te reduceren. Dit concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in Geraamde Ontwikkelingen in Nationale Emissies van Luchtverontreinigende Stoffen.

Voorzieningen en werk zijn in ons land zonder auto niet altijd makkelijk te bereiken, stelt PBL-onderzoeker Jeroen Bastiaanssen in deze aflevering van de PBL-podcast 26 minuten en 34 seconden. Per woonlocatie in Nederland berekende hij samen met collega Marnix Breedijk de bereikbaarheid van onder andere zorglocaties, scholen en werklocaties. Een van de conclusies is dat bij het bouwen van huizen, en dan vooral bij sociale woningbouw, goed gelet moet worden op bereikbaarheid.