De nieuwe Europese Bodemgezondheidswet bevat naar verwachting een doelstelling om de stedelijke uitbreiding in 2050 volledig afgebouwd te hebben. Een quickscan over de gevolgen voor Nederland tijdens een seminar op 24 januari 2023.

Er is de afgelopen jaren nauwelijks vooruitgang geboekt bij het realiseren van een volledig circulaire economie in 2050 en een halvering van het abiotisch grondstoffengebruik in 2030. Het gebruik van de meeste grondstoffen is niet gedaald. Alleen het gebruik van fossiele brandstoffen daalde, maar deze daling was incidenteel door de corona-lockdown.

De Bodemgezondheidswet die de Europese Commissie dit jaar voorstelt bevat naar verwachting een doelstelling om de stedelijke uitbreiding in 2050 volledig afgebouwd te hebben. Dat beleid kan aanzienlijke gevolgen hebben voor de Nederlandse plannen om het woningtekort aan te pakken. Veel hangt nog af van hoe het EU-beleid nader wordt gedefinieerd en vormgegeven. Dat staat in het PBL-rapport Quickscan toename van het ruimtebeslag in Nederland, dat vandaag verschijnt.

Het doel uit het Klimaatakkoord om in 2030 35 terawattuur (TWh) elektriciteit uit zonne- en windparken op land te produceren blijft haalbaar, hoewel het tempo van verdere concretisering in het afgelopen jaar lijkt te zijn afgenomen. Dit concludeert het PBL in ‘Monitor RES 2022: Een voortgangsanalyse van de Regionale Energiestrategieën’. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft het PBL gevraagd om de ontwikkeling van de RES’en onafhankelijk te monitoren. De Monitor RES 2022 is de vierde PBL-analyse van de RES’en.

Een circulaire bio-economie kan de klimaatimpact en het grondstoffengebruik van de sterk groeiende plasticsector flink beteugelen. Bij ongewijzigd beleid zal de wereldwijde productie van plastic tot 2100 waarschijnlijk verdrievoudigen. Nu al veroorzaakt de plasticsector bijna 5% van alle uitstoot van broeikasgassen. Door een circulaire biobased plasticindustrie volledig te voorzien van emissievrije elektriciteit, en door af te zien van afvalverbranding, kan de sector uiteindelijk zelfs uitgroeien tot een vorm van koolstofopslag. Dit constateren onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), de Universiteit Utrecht, de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) en TNO in vakblad Nature.

Wereldwijd neemt de biodiversiteit af en verslechtert de kwaliteit van de natuur. De meeste biodiversiteitsdoelen die landen binnen de Verenigde Naties voor 2020 overeen waren gekomen, zijn dan ook niet gehaald. Al zijn er enkele uitzonderingen, zoals het biodiversiteitsdoel om 17% van het landoppervlak wereldwijd te beschermen. Dat concludeerde het IPBES in 2019, het Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem. Het IPBES-rapport heeft echter ook een positieve boodschap. Alternatieve ontwikkelingstrajecten waarbij de natuur wordt beschermd, hersteld en duurzaam wordt gebruikt, zijn mogelijk. Via deze trajecten wordt tegelijkertijd bijgedragen aan het bereiken van andere duurzame ontwikkelingsdoelen zoals het aanpassen aan klimaatverandering, het vergroten van de voedselzekerheid en het waarborgen van gezonde steden en schoon water. Deze  ontwikkelingen zijn echter alleen mogelijk als er transformaties plaatsvinden in economische, sociale, politieke en technologische systemen  om de onderliggende oorzaken van het verlies aan biodiversiteit aan te pakken.

Verduurzaming van de industrie is een hoeksteen van het Nederlandse klimaatbeleid. Hiervoor is uitbreiding van infrastructuur voor elektriciteit, waterstof, CO2 en warmte nodig. Daarom zijn de Cluster Energiestrategieën (CES’en) opgesteld. Voor verzwaring van het elektriciteitsnet hebben netbeheerders exactere en concretere cijfers van de industrie nodig dan ze nu krijgen. Het PBL heeft in samenwerking met TNO en RVO de CES’en geanalyseerd en adviseert in het rapport ‘Reflectie op Cluster Energiestrategieën 2022 (CES 2.0)’ om meer vaart te maken met de ontwikkeling van een beveiligd platform (een datasafehouse). Hierop kunnen individuele bedrijven gevoelige gegevens delen met netbeheerders. Tegelijkertijd is het onvermijdelijk om meer onzekerheid te accepteren over de volledige benutting van toekomstige energie-infrastructuur en om politiek-maatschappelijke afwegingen daarbij een grotere rol te geven.

De Europese afspraak om netto geen extra land te bebouwen gaat de puzzel van woningnood, landbouwtransitie en klimaatadaptatie nog ingewikkelder maken, stelt PBL-onderzoeker David Evers in deze aflevering van de PBL-podcast 26 minuten en 34 seconden. Per 2050 moet Nederland de netto verstedelijking naar nul hebben teruggebracht, op veel kortere termijn moeten we al voorbereidingen daarvoor laten zien.

Hij gaf met veel plezier leiding aan het PBL, maar na zeven jaar ‘gunt’ Hans Mommaas het Planbureau voor de Leefomgeving een nieuwe directeur, ‘iemand die met frisse energie de zaken oppakt.’ Hij kijkt met voldoening terug. ‘Waar vind je nou een omgeving waar zoveel kennis is verzameld, waar zoveel slimme mensen werken die bezig zijn met wetenschap en beleid?’ En uiteraard komen in dit gesprek ook typische Hans Mommaas-woorden voorbij, zoals systemisch of transinterdisciplinair.

Met alleen natuurbeleid gaat het niet lukken om de mondiale doelen voor biodiversiteit te halen. Dat kan alleen als er een combinatie komt van een sterke beleidsinzet op natuurherstel en daarnaast ook op klimaatmitigatie en het hervormen van voedsel- en energiesystemen. Bovendien zijn de inzet en de innovatiekracht van maatschappelijke partijen (zoals steden, regio’s, NGO’s en bedrijven) van cruciaal belang om de hardnekkige trend van biodiversiteitsverlies om te buigen. Wereldwijd is deze urgentie voelbaar bij tal van partijen. Dit concludeert het PBL in de studie Exploring nature-positive pathways.

Nederlandse en Oekraïense ruimtelijke professionals gaan hun denkkracht bundelen voor de wederopbouw van het door oorlog getroffen Oekraïne. Het gezamenlijke initiatief heet Ukraine – the Netherlands Urban Network en bestaat uit vertegenwoordigers van het College van Rijksadviseurs, AIR Rotterdam, Independent School for the City, Het Nieuwe Instituut, Kuiper Compagnons, Orange Architects en het Planbureau voor de Leefomgeving. Het netwerk is op vrijdag 4 november tijdens het Stadmakerscongres in Rotterdam gepresenteerd.

Een snellere uitvoering van de bestaande plannen én formulering van aanvullend beleid zijn nodig om het Nederlandse klimaatdoel in 2030 te halen. Het kabinet heeft in het coalitieakkoord een flink pakket aan klimaatmaatregelen aangekondigd. Deze plannen leveren extra reductie op, maar de geraamde daling van de broeikasgasemissies in 2030 loopt nog niet in de pas met de aanscherping van de doelstelling van 49 naar 55 procent emissiereductie in 2030 ten opzichte van 1990. Daardoor is de afstand tot het doel in het afgelopen jaar groter geworden, terwijl de tijd om het doel te halen korter wordt. Dat blijkt uit de Klimaat- en Energieverkenning 2022 (KEV).

In mei 2022 heeft de derde visitatie van het PBL plaatsgevonden. De Visitatiecommissie heeft gekeken naar zowel de wetenschappelijke kwaliteit als de maatschappelijke en beleidsmatige relevantie van het werk én de toekomstbestendigheid.

De aanrijdtijd van voorzieningen en werk is met de auto veel korter dan voor andere vervoerswijzen, zelfs in de spits. Per fiets of openbaar vervoer is de bereikbaarheid buiten de stadskernen vaak beperkt. Dat concluderen onderzoekers van het PBL op basis van grondige bereikbaarheidsanalyses. Voor dit onderzoek zijn nieuwe bereikbaarheidsindicatoren ontwikkeld om de (on)bereikbaarheid van voorzieningen en banen in Nederland te analyseren.