Het levert beleggers momenteel veel geld op: geld uitlenen aan Amerikaanse verzekeraars voor het geval dat er bijvoorbeeld een tornado komt. Maar tegenover een hoog rendement staat ook een hoog risico. Als die storm daadwerkelijk grote schade toebrengt, verliezen zij hun inleg.

Hoewel het vooral gaat over de Amerikaanse markt, groeit ook in Nederland het aantal uitgegeven catastrofe-obligaties of cat bonds, zoals ze worden genoemd.

"In Nederland zijn veel minder rampen dan in de VS", zegt Laura Spierdijk, hoogleraar financial engineering aan de Universiteit Twente. "Maar ook in Nederland wordt meer extreem weer en daarmee stormschade verwacht. Daarom gaan verzekeraars op zoek naar alternatieven om risico's af te dekken."

De verkoop van deze obligaties heeft verzekeraars wereldwijd dit jaar al 18,2 miljard euro opgeleverd. Het vorige record was 17,7 miljard euro over heel 2024, volgens analistenwebsite Artemis. In Nederland zijn Achmea en Nationale Nederlanden (NN Group) twee verzekeraars die gebruikmaken van dergelijke obligaties om schaderisico's van natuurrampen af te dekken.

Minder afhankelijk van 'herverzekeren'

De catastrofe-obligatie werd halverwege de jaren 90 van de vorige eeuw voor het eerst in de Verenigde Staten uitgegeven. Orkaan Andrew had zoveel schade toegebracht dat enkele verzekeraars door het aantal claims in financiële problemen terecht waren gekomen.

"Sindsdien heeft die markt een enorme groei doorgemaakt omdat extreme klimaatgebeurtenissen met name in de VS vaak voorkomen", zegt Spierdijk. Het recordaantal transacties verbaast haar dan ook niet. "Het aantal rampen was vorig jaar enorm hoog."

Verzekeringsmaatschappijen kunnen een 'herverzekering' afsluiten om zich te beschermen in geval van grote schadeclaims bij bosbranden, orkanen of stormen. Maar cat bonds worden steeds vaker gebruikt als alternatief. Verzekeraars maken zich op die manier minder afhankelijk van een beperkt aantal herverzekeraars.

Met name institutionele beleggers zoals pensioenfondsen zijn geïnteresseerd in deze obligaties van verzekeraars. Beleggers lenen hun geld dan uit om het na een periode van een paar jaar weer terug te krijgen, inclusief een hoge rente. Tenzij een ramp daadwerkelijk plaatsvindt, dan verliezen beleggers hun inleg.

Storm en hagel

Achmea was sinds 2013 betrokken bij de uitgave van vier tranches cat bonds, waarvan de laatste in het afgelopen jaar. De markt is sindsdien enorm gegroeid, zo geeft een woordvoerder aan. "Steeds meer (her)verzekeraars maken gebruik van deze alternatieve markten."

Ook NN Group stapte in 2021 in deze markt en gaf sindsdien drie tranches uit. De belangrijkste verzekeringsrisico's in Nederland zijn (winter)stormen en hagel, volgens de verzekeraar uit Den Haag. "Het herverzekeren van deze rampen via obligaties is de laatste jaren belangrijker geworden voor verzekeraars vanwege de gestegen huizenprijzen en hoge inflatie van de laatste jaren. Dat heeft ervoor gezorgd dat verzekeraars meer (herverzekerings)capaciteit nodig hebben", zegt een woordvoerder.

Triggers los van de financiële markt

De periode van de eerste tranche uit 2021 van NN Group liep afgelopen december af. Ondanks de zware stormen in het begin van 2022, werd het geld aan de beleggers terugbetaald. "De schade was groot, maar niet groot genoeg", legt Spierdijk uit. Het geld van beleggers wordt alleen gebruikt als een ramp zich precies zo voordoet zoals in de voorwaarden is vastgelegd. In de voorwaarden staan bepaalde triggers genoemd. "Een trigger kan bijvoorbeeld de omvang van schade zijn of een windkracht boven een bepaald niveau."

De obligaties zijn populair onder beleggers omdat ze losstaan van de reguliere financiële markten en niet gerelateerd zijn aan economische gebeurtenissen. Stel dat een financiële crisis uitbreekt, dan heeft dat geen gevolgen voor de waarde van catastrofe-obligaties. Daarmee is het een gunstige manier van risicospreiding. Bovendien heeft dit type obligaties de afgelopen jaren hoge rendementen opgeleverd, in 2023 tot wel 20 procent.

Uitzendbureau Randstad zag de omzet en winst afgelopen kwartaal dalen. Randstad is in 39 landen wereldwijd actief en in een behoorlijk aantal van die landen hadden bedrijven minder uitzendkrachten nodig. De omzet daalde ten opzichte van een jaar geleden met 5 procent naar 5,8 miljard euro. De winst daalde met 40 procent naar 47 miljoen.

In Nederland ging de omzet van Randstad 5 procent omlaag vergeleken met een jaar eerder. Toch is Randstad Groep Nederland-topman Jeroen Tiel optimistisch. "We zien een lichte verbetering ten opzichte van het eerste kwartaal en dat zien we als positief. We zijn niet ontevreden en kijken uit naar de groei die op een gegeven moment zeker zal komen."

Het uitzendbedrijf ziet verschillende ontwikkelingen waarvan het de komende tijd denkt te gaan profiteren, zoals de aangescherpte regels rondom het inhuren van zzp'ers. De Belastingdienst controleert nu strenger of zzp'ers schijnzelfstandigen zijn. Randstad denkt dat bedrijven daardoor vaker mensen als uitzendkracht of gedetacheerde willen inzetten. "Je ziet eigenlijk vanaf begin dit jaar mondjesmaat een verschuiving. Maar het gaat gestaag", aldus Tiel.

Defensie-uitgaven

Daarnaast denkt Randstad in Europa meer mensen in te gaan zetten door de stijgende defensie-uitgaven de komende jaren. NAVO-landen hebben afgesproken de komende jaren de uitgaven aan defensie te verhogen naar 3,5 procent van de economie en nog eens 1,5 procent aan defensie-gerelateerde zaken als infrastructuur.

"Daar gaan we zeker een rol in spelen en daar staan we al klaar voor", zegt Tiel. "Je ziet heel duidelijk een ontwikkeling als het gaat om defensie-uitgaven. Ik denk dat we daar als economie, zeker als het gaat om de industrie, ook baat bij gaan hebben."

Behalve in Nederland daalde de omzet van Randstad in onder meer Duitsland, Frankrijk en Noord-Amerika. In onder meer Polen, Japan en Latijns-Amerika steeg de omzet juist.

Hoe weerbaar en veilig is de Rotterdamse haven in een steeds woeliger wereld? De baas van het Havenbedrijf doet een oproep aan de politiek: "De tijd gaat dringen. Het is een mand met problemen en dat mandje zit aardig vol. Doe daar wat aan."

Door de oorlog in Oekraïne en de dreiging van Rusland is de cruciale infrastructuur die de haven van Rotterdam biedt alleen maar belangrijker geworden. Want via Rotterdam komen essentiële materialen en producten Nederland binnen. Maar de haven is ook een zeer belangrijke plek voor de doorvoer van defensiematerieel, mocht het tot een oorlog komen.

Is de haven daar klaar voor en hoe zit het met de veiligheid van de haven zelf? Want juist door die toegenomen Russische dreiging kan de haven zelf ook doelwit zijn.

Grondstoffen

Voor Boudewijn Siemons, president-directeur van Havenbedrijf Rotterdam, zijn het daarom uitdagende tijden. De haven krijgt minder grondstoffen binnen omdat het niet met alle industrie goed gaat of omdat er voor bijvoorbeeld Russische producten sancties gelden. Ook zijn er belangrijke chemische bedrijven uit Rotterdam vertrokken. Die waren juist belangrijk voor de strategische autonomie van de haven.

"We zijn steeds afhankelijker van spullen en grondstoffen van buiten. Chemische componenten en grondstoffen maken we namelijk steeds minder in Europa. Dat is zorgelijk", zegt Siemons in gesprek met Nieuwsuur.

En ook voor verduurzaming investeren veel bedrijven nu liever buiten Europa. Het investeringsklimaat in Nederland draagt niet bij om dat tij te keren, zegt Siemons. "Terwijl de haven moet zorgen voor de leveringszekerheid in Europa van energie, voedsel en andere essentiële materialen." De overslag in de Rotterdamse haven daalde de eerste zes maanden van dit jaar met net iets meer dan 4 procent.

Sleutelfunctie

Capaciteitsproblemen op het elektriciteitsnet, hoge energiekosten en de stikstofproblemen zijn de haven een doorn in het oog. Bedrijven kunnen niet meer op tegen buitenlandse concurrenten, zegt Siemons. "Door de stikstofproblemen zijn vergunningen onmogelijk en blijven investeringen achter. Duitsland en België doen dat veel beter. Wij hebben moeite om te concurreren met landen om ons heen."

Dat komt ook door de energieprijs. "Die is in Duitsland de helft lager. Door lagere netwerkkosten en volumekortingen. Ze gaan daar anders om met heffingen en Duitsland heeft onlangs weer 5 miljard toegezegd om de energieprijs voor de industrie te stutten."

Haveneconoom Bart Kuipers van de Erasmus Universiteit benadrukt dat het faciliteren van de Nederlandse import en export één van de sleutelfuncties is van de Rotterdamse haven. "Daarom is de haven ook van strategisch belang voor de Nederlandse economie."

Want via Rotterdam komen hoogwaardige grondstoffen, die bij een heleboel producten een sleutelrol spelen, naar ons land én naar Europa. "Grondstoffen die nodig zijn om minder afhankelijk te worden van bijvoorbeeld China", zegt Kuipers. Siemons: "Daarom moeten we ook zorgen dat er meer strategische voorraden van kritieke materialen worden aangelegd."

NAVO

Veel werk aan de winkel, geeft de topman toe. "De politiek wil de haven en de industrie in Nederland beter maken, maar de tijd gaat echt dringen." Ook de 1.5 procent aan investeringen die de defensie-industrie ten goede moeten komen, zoals afgesproken binnen de NAVO, mag van Siemons veel sneller worden uitgegeven. "In tien jaar dat geld uitgeven, is echt veel te lang. Dat moet eerder."

Het havenbedrijf realiseert zich overigens dat het in een onrustige wereld ook zelf een strategisch doelwit kan zijn, zowel voor fysieke als digitale bedreigingen. "Cyberaanvallen hebben we al gehad. We werken daarom nauw samen met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid en met het ministerie van Defensie. Want we moeten niet naïef zijn."

Als het vullen van de gasbergingen in dit tempo doorgaat, is er genoeg gas voor een koude winter. Dat blijkt uit cijfers van de Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat.

Nederland slaat gas op in Norg, Grijpskerk, Alkmaar, Bergermeer en Zuidwending. Momenteel zitten die voor ruim 54 procent vol. Daarmee voldoet de Gasunie aan de Europese doelstelling om per 1 juli de vulgraad op 47 procent te hebben.

Dat die gasbergingen al aardig vol zitten, is niet vanzelfsprekend. In januari van dit jaar waarschuwde de Gasunie nog dat de voorraden sneller opraakten dan eerdere jaren, omdat er meer gas verbruikt werd.

In de gaten gehouden

Sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022 wordt de vulgraad goed in de gaten gehouden. In dat jaar stopte de aanvoer van gasvormig Russisch gas, waar Nederland toen nog veel gebruik van maakte. Ook is Nederland vrijwel gestopt met het boren naar Gronings gas.

Door het wegvallen van Russisch en Gronings gas moet Nederland gasvormig gas inkopen op de wereldmarkt, bijvoorbeeld uit Noorwegen. Ook wordt er meer vloeibaar gas (LNG) gekocht uit de Verenigde Staten en Qatar. In de zomer van 2022 bereikte de gasprijs een piek omdat meer landen zich op die gasmarkt roerden.

Uit de laatste Gasunie-cijfers blijkt dat de nettowinst in het eerste halfjaar is gestegen, ondanks grote investeringen in de energietransitie.

Bedoeld als buffer

Bij de bekendmaking van de cijfers doet de Gasunie een oproep om de Nederlandse voorraad gas te vergroten. Het idee is dat Nederland zich hiermee voorbereidt op een scenario waarbij het langere tijd minder makkelijk aan buitenlands gas kan komen. Het demissionaire kabinet gaf ook al aan een noodvoorraad te willen aanleggen.

Zo'n noodvoorraad moet voorkomen dat andere landen Nederland voor het blok kunnen zetten. Door bij meer verschillende landen in te kopen en door een voorraad aan te houden, wordt Nederland minder afhankelijk van één of enkele leveranciers. Voor olie bestaat zo'n strategische voorraad al.

Het moet wel echt als buffer worden gezien, zegt de Gasunie. In principe blijft deze onaangeroerd, zelfs bij een zeer strenge winter. Pas als meerdere landen stoppen met leveren, wordt de voorraad gebruikt. De benodigde bergingen om het gas op te slaan, zijn er al, zegt de Gasunie.

De kiloprijs voor aardappelen is de afgelopen maanden flink gedaald. Waar een aardappelboer eerder op de vrije markt nog 30 tot 60 euro kreeg voor 100 kilo frietaardappelen, is dat nu nog maar enkele euro's. Omgerekend krijgt een boer voor een kilo aardappelen dus nog maar een paar cent.

Doordat de prijs voor aardappelen de afgelopen jaren zo hoog was, zijn boeren veel meer gaan telen, zowel in Europa als in andere delen van de wereld. Als het aanbod groot is, daalt de prijs.

Contracten

De aardappelboeren zijn vertrouwd met wisselende prijzen, zegt Jan de Ruyter, sectoreconoom akkerbouw bij ABN Amro. Voor een groot deel van de oogst wordt de prijs al langere tijd van tevoren vastgelegd in contracten.

Aardappelen die buiten de contracten worden verkocht, kunnen na de oogst bij de boer worden opgeslagen. Zo kan een akkerbouwer wachten tot de prijzen weer iets hoger zijn op de vrije markt.

Een lage aardappelprijs betekent overigens niet dat een familiezak friet in de cafetaria goedkoper wordt, zegt Frans van Rooij, oprichter van de Vereniging Professionele Frituurders. Volgens de vakvereniging voor cafetariahouders zitten er veel meer kosten aan een bakje friet dan alleen de aardappel.

Dat ziet ook Marcel Norder van snacksalon De Schelp. "We hebben te maken met dure apparatuur, met olie, hoge personeelskosten.. en je wil wel dezelfde kwaliteit blijven leveren. Als we veel minder gaan betalen doen we daar natuurlijk wat mee. Misschien zijn ze volgend jaar weer loeiduur. Maar meestal blijft het gelijk, dus de consument blijft hetzelfde betalen."

Ondanks de gedaalde prijzen kunnen de aardappelboeren hun producten nog altijd kwijt op de markt. Want de vraag naar friet stijgt wereldwijd, ziet Barend Bekamp. Hij is specialist agricultuur bij Rabo Research. Daar zitten ook landen bij als China, waar fastfood populairder wordt. "De Europese of Nederlandse friet zal daar wel van profiteren."

Producenten van aardappelproducten zoals Aviko en McCain spelen daarop in door flink te investeren, zegt ABN-bankier De Ruyter. "Ze bouwen nieuwe locaties om de aardappelen te verwerken, in zowel de Aziatische landen als in de Europese."

De akkerbouwers krijgen waarschijnlijk een goed oogstseizoen. Hoe de oogst van aardappelen uitvalt, hangt af van het weer. Als er bijvoorbeeld te lang veel regen valt, kan de oogst tegenvallen. De oogst loopt tot in het najaar.

Veranderende markt

Beide bankeconomen zien nog wel uitdagingen voor de aardappelsector. De markt is al een tijdje aan het veranderen, vooral nu de Aziatische markt aan het groeien is. Bekamp: "Hoe hard zal dat zijn en zullen zij zelf ook gaan exporteren?"

Volgens De Ruyter kan Nederland daar nog wel van profiteren. "Want ook in de markt van pootgoed verkopen, dus de aardappelen die je in de grond stopt om er meer van te maken, zijn we sterk."

Extreme weersomstandigheden leiden ertoe dat voedselprijzen in korte tijd enorm stijgen. Dat blijkt uit Europees onderzoek waarin de prijs van meerdere voedingsmiddelen uit zestien regio's is geanalyseerd.

Onderzoekers hebben gekeken naar data tussen 2022 en 2024. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat de wereldmarktprijs voor cacao na extreme hitte in februari in Ghana en Ivoorkust twee maanden later steeg met 280 procent. Die West-Afrikaanse landen produceren 60 procent van de cacao wereldwijd.

In Japan steeg de prijs van rijst afgelopen september met 48 procent door een hittegolf een maand eerder. Ook Zuid-Korea had last van diezelfde hitte, waardoor de koolprijzen nog dezelfde maand met 70 procent stegen.

Dure aardappelen

De gevolgen van extreme weersomstandigheden op voedselprijzen waren ook in Europese landen te zien. Zo was de prijs voor olijfolie in de Europese Unie vorig jaar januari 50 procent hoger vanwege aanhoudende extreme droogte in Spanje en Italië in 2022 en 2023.

De Britten betaalden in de eerste twee maanden van 2024 22 procent meer voor aardappelen door een natte winter.

Sociale onrust

De onderzoekers waarschuwen dat enorme prijsstijgingen in korte tijd door extreme weersomstandigheden vaker zullen voorkomen als de opwarming van de aarde niet wordt aangepakt.

De gevolgen daarvan zullen op meerdere manieren voelbaar zijn in de samenleving. Zo zeggen de onderzoekers dat mensen met een laag inkomen minder vers voedsel kunnen kopen door de hogere prijzen, wat weer gevolgen kan hebben voor hun gezondheid.

Ook kunnen de door klimaatgedreven prijsstijgingen tot politieke en sociale onrust in de samenleving leiden. Als voorbeeld noemen de onderzoekers de Arabische Lente, waarvoor gestegen voedselprijzen mede de aanleiding vormden.

Stellantis heeft een zwaar half jaar achter de rug. Het moederbedrijf van merken zoals Citroën, Fiat, Peugeot en Opel heeft een nettoverlies van 2,3 miljard euro geleden. Het autobedrijf gaf vandaag een winstwaarschuwing af.

Het verlies wordt mede veroorzaakt doordat het autobedrijf fors minder auto's heeft verkocht. De opbrengsten daalden met 13 procent in vergelijking met een jaar eerder. Vorig jaar boekte het concern nog een winst van 5,6 miljard euro, maar dit jaar valt het door verschillende oorzaken tegen.

Stellantis kampte de afgelopen maanden met extra kosten door onder meer projecten die werden afgebroken en afschrijvingen op technische platforms.

Het autoconcern heeft ook flink te lijden onder de Amerikaanse invoerheffingen. Begin april voerde de Amerikaanse president Trump een importbelasting in van 25 procent op auto's van buiten de VS. De Europese automerken zijn daardoor flink duurder geworden in de VS. Het bedrijf heeft daardoor 100.000 auto's minder verscheept naar de VS. Naar schatting kost dit het autoconcern zo'n 300 miljoen euro.

Ook de verkoopcijfers in Europa vallen tegen. Stellantis heeft steeds meer concurrentie van het Chinese automerk BYD.

Er ging dit jaar nog meer mis bij een aantal automerken van Stellantis. Begin deze maand riep Stellantis 24.000 auto's terug vanwege slijtage aan de motoren. Een maand eerder mochten 33.000 auto's van Citroën in Nederland niet meer de weg op vanwege een defect aan de airbags. Stellantis heeft vandaag in het bericht niets gezegd over deze terugroepacties.

Het piept en het kraakt op het landelijke spoor. De grootste vervoerder van het land, de NS, zit al enkele jaren op rij diep in de financiële problemen. Ondertussen moeten te veel reizigers staan in de trein, die ook net iets te veel met vertraging rijdt. Ook ligt NS overhoop met de vakbonden over een nieuwe cao én staat de vergunning voor het landelijke spoornet op het spel.

Wat is er aan de hand?

Het lukt NS niet om financieel te herstellen van de coronacrisis, toen de treinen door de lockdowns twee jaar zo goed als leeg waren. Mede door het vaker kunnen thuiswerken zijn er minder reizigers dan voor 2020. Ondertussen willen conducteurs en machinisten beter worden betaald en gecompenseerd voor het zware werk op de trein. Maandag wezen de twee grootste vakbonden een laatste cao-aanbod van NS af, waardoor nieuwe stakingen dreigen. Hier kwam donderdag nog een nieuw probleem bij: de Europese Commissie stapt naar het Europese Hof van Justitie omdat NS zou zijn voorgetrokken bij een nieuwe vergunning op het landelijke spoornet.

Wat betekent dat precies?

Lokale, regionale en landelijke overheden geven vergunningen uit waarmee vervoerders een bepaalde periode bussen, trams of treinen in een gebied mogen rijden. Deze vergunningen moeten volgens Europese regels worden aanbesteed. Elke vervoerder heeft dan een eerlijke kans om als beste uit de bus te komen. NS was sinds 1938 lange tijd monopolist op het Nederlandse spoor. Rond de eeuwwisseling werden spoorlijnen in het noorden, oosten en zuiden losgekoppeld van het landelijke spoor. Daar rijden nu vervoerders als Arriva, Keolis, Breng en RRReis.

Het Nederlandse hoofdrailnet, waarover 90 procent van de treinreizigers reist:

Voor het landelijke spoor kreeg NS zo'n twee jaar terug al van het kabinet de vergunning voor de periode van 2025 tot en met 2033 opnieuw toegewezen. Dat werd gedaan zonder aanbesteding. De Europese Commissie waarschuwde Nederland meerdere malen dat dit tegen de regels is. Toch ging de nieuwe vergunning dit jaar gewoon in voor NS, die ook nog eens in staatshanden is. De Europese Commissie sleept Nederland voor dit voortrekken nu voor het Europese Hof van Justitie.

Wat staat er voor NS op het spel?

Als Nederland de zaak verliest kan het worden gedwongen alsnog een aanbesteding te doen voor het landelijke spoornet. Hiervoor moet onder meer worden onderzocht of er andere vervoerders zijn die op het hele of delen van het landelijke spoor treinen willen laten rijden. De kans dat andere vervoerders willen meedingen naar het hele spoornet lijkt nul. Die stap is volgens concurrenten als Arriva en Connexxion te groot.

Maar: ze willen wel in fases meer regionale lijnen afsnoepen van het huidige landelijke spoor, oftewel: stoptreinen overnemen van NS. Dit zou voor NS betekenen dat het bedrijf een groot deel van het jarenlange monopolie kwijtraakt (zie het kader onderin dit artikel).

Wat betekent dit voor mij als reiziger?

Wie bijvoorbeeld dagelijks van Hoorn Kersenboogerd naar Utrecht reist, kan nu in de trein naar Maastricht lekker blijven zitten. Als de lijn van Hoorn naar Amsterdam naar een concurrent gaat, zou dat overstappen en extra in- en uitchecken kunnen beteken. Mogelijk gelden er ook nog verschillende tarieven.

Dat druist in tegen de wens van partijen in de Tweede Kamer, waarvan enkele het hele spoor het liefst terugbrengen bij NS. De NS-concurrenten wijzen erop dat reizigers in bijvoorbeeld Amersfoort en Groningen al jaren zonder problemen overstappen. Daar kunnen zij hun regionale treinen ook beter aansluiten op lokale busdiensten.

Spoordeskundigen noemen het huidige treinverkeer in Nederland internationale top, op Zwitserland na zelfs het beste in Europa. Tegelijk noemen ze het ook kwetsbaar. Problemen in het ene deel van het land slaan snel over naar andere delen. Bij het 'ontvlechten' van het spoornet zou een blikseminslag in Hoorn bijvoorbeeld niet van invloed zijn op reizigers in Maastricht.

Om hun gelijk te halen wijst de NS-concurrentie naar Zwitserland: daar is het als een klok rijdende spoorsysteem eerder ook opgeknipt. Hierbij wordt er wel op toegezien dat treindiensten goed op elkaar aansluiten.

Op welke lijnen met stoptreinen aast de concurrentie? 2026: 2027: 2028: 2029: 2031: 2032: 2033:

C1000, Deen, Edah, Super de Boer, Emté, Jan Linders, Konmar: het is inmiddels een lange lijst van supermarktketens die sinds begin van deze eeuw zijn verdwenen uit het Nederlandse straatbeeld. Eind deze maand komt er weer een nieuwe naam bij: Coop. Ooit goed voor ruim 300 winkels en verdwijnt over een paar weken bijna volledig uit het straatbeeld.

En dat terwijl in 2019 - toen Coop een deel van de Emté-winkels had ingelijfd - financieel directeur Herco Boer nog trots zei: "We hebben Coop nog steviger op de kaart gezet." Maar een paar jaar na deze uitspraak werd Coop 'opgeslokt' door Plus. Honderden Coop-winkels zijn sindsdien omgebouwd naar Plus-winkels en tientallen - vooral kleinere - Coop-supers werden verkocht aan partijen als Spar, Van Tol en de Boon Food Group.

Bij Boon wordt de naam Coop langzaam uitgefaseerd. De dertien ondernemers die overstappen naar Van Tol blijven de merknaam Coop gebruiken.

'Voelde als familie'

Jan Obe Hobma, eigenaar van de Coop in het Overijsselse Sint Jansklooster, zegt: "Ik mag zo'n beetje het licht uitdoen eind deze maand." Zo'n 17,5 jaar heeft hij de Coop-winkel gerund. "Of het me aan het hart gaat dat dit merk verdwijnt? De Coop-organisatie voelde als een familie, dat wel. Ik stap straks over naar de Boon-familie. Dat voelt hopelijk ook goed. Wat de klanten ervan vinden? Die zijn allang blij dat er in dit dorp een supermarkt blijft. Wij zijn de enige namelijk."

Ook Pieter Steenbergen, die een boek schreef over 150 jaar Coop, vreest dat veel klanten hun schouders erover ophalen: "Coop was met een marktaandeel van bijna 4 procent toch relatief klein. En ze moesten met de prijzen steeds meer opboksen tegen grote jongens als de Aldi en Albert Heijn. Dat werd gewoon een moeilijk verhaal."

Welke supermarktenmerken verdwenen de afgelopen jaren? Volg de grijze lijnen om te zien waar oude ketens terechtkwamen:

De vraag is natuurlijk: blijft het hierbij of kunnen we de komende jaren nog meer overnames verwachten? Retailkenner Erik Hemmes laat wat namen vallen: Dekamarkt, Vomar, Hoogvliet, Nettorama, Poiesz. Allemaal relatief kleine ketens, vaak in handen van een familie. Om die reden ziet hij verdere consolidatie niet snel gebeuren. "Al zou je kunnen zeggen: bijvoorbeeld Nettorama en Dirk van den Broek zouden ook prima samen kunnen."

Maar misschien zijn er wel buitenlandse partijen die voor een verrassing zorgen. Hemmes: "Er wordt al jaren over gesproken dat het Belgische Colruyt geïnteresseerd zou zijn in de Nederlandse markt. En je kunt je afvragen of Picnic als online supermarkt niet over een paar jaar zegt: We zijn nu zó bekend, we beginnen met een winkeltje op de hoek. Kunnen allemaal nieuwe ontwikkelingen zijn."

Sinds 2000 zijn er dus negen ketens verdwenen. Betekent dat minder keuze voor de consument? Ilse van Velden van marktonderzoeker Yougov (voorheen GfK): "Er blijven nog wel genoeg verschillende supermarktformules over. In de meeste gebieden heb je genoeg keuze en concurrentie, al wordt dat niet altijd zo ervaren. Ik woon zelf in een niet al te grote plaats en daar zijn zes verschillende supermarkten. Dus ik kan kiezen tussen bijvoorbeeld discounters of servicesupermarkten."

"De overnames maken het niet per se goedkoper voor de consument. De prijzen stijgen, personeelskosten stijgen. Het gaat er met name om dat die lokale supermarkt blijft, dat die ondernemer blijft, dat is belangrijk voor de consument. En het is te hopen dat hierdoor meer winkels open kunnen blijven."

Voor kleine dorpen waar de laatste super verdwijnt of is verdwenen, ziet Van Velden wellicht nog nieuwe mogelijkheden. "Misschien wel de terugkeer van de SRV-wagen, boerderijwinkels of Picnic dat in die gebieden gaat bezorgen."

Correctie van de redactie

In een eerdere versie van dit artikel stond dat de naam Coop uit het straatbeeld verdwijnt. Hierbij werd niet vermeld dat een aantal winkels de merknaam wel blijft gebruiken. Dat is alsnog toegevoegd in alinea drie.

De Amerikaanse president Trump heeft The Wall Street Journal (WSJ) aangeklaagd voor de berichtgeving over Jeffrey Epstein, en zijn band met Trump. De krant publiceerde afgelopen week een artikel over een verjaardagskaart die Trump in 2003 aan Epstein zou hebben gestuurd, waarin hij een seksueel getinte tekening zou hebben gekrabbeld en verwees naar "heerlijke geheimen" die de twee mannen zouden delen.

Trump eist nu 10 miljard dollar in een rechtszaak die hij in Miami is gestart tegen WSJ, het moederbedrijf van de krant en eigenaar Rupert Murdoch. Volgens Trump hebben de krant en zijn verslaggevers hem smadelijk behandeld en "ongelofelijke reputatie- en financiële schade berokkend". Volgens de president is de verjaardagskaart waarover de krant berichtte nep en kan de krant ook niet aannemelijk maken dat die echt is.

Seksfeestjes

De steenrijke investeerder en veroordeelde zedendelinquent Epstein maakte in 2019 in een New Yorkse cel een einde aan zijn leven. Hij zat vast op verdenking van nieuwe zedenzaken en mensenhandel. Sinds zijn dood geloven veel Amerikanen dat hun regering de waarheid achterhoudt over Epstein en zijn seksfeestjes met rijke en beroemde vrienden, onder wie ook machtige politici.

Ook een invloedrijk deel van Trumps achterban denkt nu dat Trump iets verbergt: Trump gaf daarom gisteren het ministerie van Justitie opdracht om de getuigenissen in de zaak tegen Epstein vrij te geven, "gezien de belachelijke hoeveelheid publiciteit" in deze zaak.

De krant heeft laten weten de rechtszaak met vertrouwen tegemoet te zien: "We hebben het volste vertrouwen in de nauwkeurigheid van onze verslaggeving, en zullen ons krachtig verdedigen in welke rechtszaak dan ook."

'Belachelijk hoge eis'

Het bedrag dat Trump nu eist, is veel hoger dan ooit is toegekend in een laster- of smaadzaak in de VS. Complotdenker Alex Jones moest in 2023 1,5 miljard dollar betalen aan nabestaanden van slachtoffers in de Sandy Hook-moordzaak. Fox News moest in datzelfde jaar bijna 800 miljoen betalen aan een fabrikant van stemcomputers, na leugens over de betrouwbaarheid daarvan. "10 miljard dollar is een belachelijk hoge eis", zo zegt een jurist met ervaring in smaadzaken tegen persbureau Reuters.

Opvallend genoeg zijn Rupert Murdoch en zijn mediabedrijven, waaronder Fox News en de New York Post, de afgelopen decennia altijd lovend geweest over Republikeinse politici, onder wie Donald Trump.

Trump klaagde de afgelopen tijd vaker mediabedrijven aan vanwege in zijn ogen schadelijke berichtgeving. Zo eiste hij vorig jaar vlak voor de presidentsverkiezingen 10 miljard van Paramount, voor het uitzenden van een interview met de Demcratische presidentskandidaat Kamala Harris op CBS. Paramount schikte eerder deze maand met Trump, en betaalt 16 miljoen dollar.

De NS wil weer gesprekken voeren met vakbonden VMMC en FNV, die eerder deze week het eindbod voor een nieuwe cao van het spoorbedrijf hebben afgewezen. Een van die twee bonden, VVMC, gaat vanwege die geplande gesprekken voorlopig niet staken, schrijft VVMC in een persbericht.

VVMC en FNV zijn de twee grootste spoorwegvakbonden.

VVMC laat weten dat er donderdag al een eerste gesprek is gevoerd met de NS, en dat het bedrijf nu nadenkt over "een oplossing". De bond benadrukt wel "snelheid in het proces" te willen houden en ook dreigen er nieuwe stakingen "wanneer NS ons niet voldoende tegemoetkomt met betere voorstellen", aldus de VVMC.

Komende weken gesprekken

De leden van de derde vakbond die betrokken was bij de onderhandelingen, CNV, gingen wel akkoord met het eindbod. Die vakbond sluit dan ook niet aan bij de gesprekken die er de komende weken gevoerd gaan worden, schrijft CNV op de eigen site.

Dat verandert als de partijen het in de komende weken het eens kunnen worden over aanpassingen aan het eindbod. Volgens CNV wil de NS dan in de tweede helft van augustus formeel met alle partijen weer om de tafel.

De NS en de bonden kunnen het al tijden niet eens worden over een nieuwe cao. NS-medewerkers legden al vier keer het werk neer, twee keer konden er door het hele land geen NS-treinen rijden.

Het aantal mensen in Nederland dat de chatapp Signal gebruikt, is in de eerste helft van dit jaar meer dan verdubbeld naar 1,8 miljoen gebruikers. Dat staat in de tussentijdse update van het jaarlijkse Nationale Social Media onderzoek van Newcom.

Door de snelle groei is Signal terechtgekomen op nummer 10 van de populairste sociale platforms in Nederland. Op nummer 1 staat met 13,7 miljoen gebruikers nog altijd WhatsApp. Die app kreeg er in dezelfde periode zo'n 200.000 nieuwe gebruikers bij.

In sommige kringen deden gebruikers de afgelopen maanden een oproep om WhatsApp te verwijderen en over te stappen naar Signal. Weliswaar stapte een groep over, maar van de Signal-gebruikers zit volgens Newcom 98 procent ook nog op WhatsApp. Dit laat zien hoe dominant deze app is in onze maatschappij. Volgens Signal zelf heeft het bedrijf in Nederland inmiddels meer dan 2 miljoen actieve gebruikers.

Geen afscheid

Slechts 1 procent van de Signalgebruikers heeft WhatsApp opgezegd, en 1 procent zegt WhatsApp nooit te hebben gebruikt. Weinig Nederlanders hebben WhatsApp het afgelopen halfjaar van hun telefoon verwijderd: 0,5 procent, zo'n 90.000 gebruikers. Bij Signal is dat aantal vele malen groter: daar hebben zo'n 330.000 mensen de app alweer vaarwel gezegd.

"Echt dit opzeggen, afscheid nemen van WhatsApp, dat doen mensen nauwelijks", zegt Newcom-directeur Neil van der Veer. "Veel Signalgebruikers voegen nog niet de daad bij het woord. Het zit echt in de experimenteerfase." Dat wil niet zeggen dat het niet leeft in bepaalde kringen. Signal is het populairst onder theoretisch opgeleiden tussen de 45 en 60 jaar.

Onderzoek naar socialemediagebruik

Newcom deed een tussentijdse meting van het jaarlijkse socialemediaonderzoek, onder een representatief panel van ruim 1500 mensen ouder dan 15 jaar.

Het onderzoeksbureau heeft daarin alle platformen meegenomen. Wel is er een aantal uitgelicht vanwege actuele ontwikkelingen: Whatsapp, Signal, BlueSky, Truth Social en X.

Platform X ziet het aantal Nederlandse gebruikers sinds 2024 gestaag afnemen. Afgelopen halfjaar vertrokken weer zo'n 400.000 mensen. In totaal zijn op het platform nog zo'n 2,3 miljoen Nederlandse gebruikers te vinden.

De drie belangrijkste redenen die ondervraagden noemen om niet meer actief te zijn op X: ze vinden een ander platform leuker, voelen zich op X niet meer thuis of vinden dat er op X te veel nepnieuws rondgaat.

Deel kiest bewust

X-alternatief BlueSky en Truth Social, het platform van de Amerikaanse president Trump, hebben in Nederland relatief weinig gebruikers. BlueSky heeft er 350.000 en Truth Social 190.000.

Volgens Newcom-directeur Van der Veer laten de groei van Signal en het verlies van X zien dat een deel van de gebruikers bewust sociale media kiest op basis van vertrouwen en inhoud. "Maar het gros is minder bezig met deze thema's. Zij maken volop gebruik van commerciële platformen zoals WhatsApp."

Uitkeringsinstantie UWV heeft van een aantal patiënten met ziekte ME onterecht gezegd dat ze een groot deel van de week of fulltime aan het werk kunnen. Dat oordeelde de Centrale Raad van Beroep (CRvB) vandaag in een tussenuitspraak. Het UWV moet meer rekening gaan houden met de gevolgen van de ziekte.

Het gaat in dit geval om drie patiënten met de chronische ziekte ME/CVS of kortweg ME. De aandoening kan patiënten enorm verzwakken, waardoor sommigen nauwelijks tot iets in staat zijn. De ziekte lijkt op long covid, en door het toenemende onderzoek hiernaar sinds de coronapandemie, neemt ook de kennis over ME toe.

Al langer voelen sommige patiënten zich verkeerd beoordeeld door het UWV. Zo gaven ook de personen die de rechtszaak aanspanden aan dat ze niet in staat waren om 32 of 40 uur per week te werken, zoals het UWV had ingeschat. Het is weleens vaker voorgekomen dat een patiënt gelijk kreeg in een rechtszaak, maar nog niet eerder was er zo veel erkenning voor hoe beperkend de ziekte is door de hoogste rechtbank, vertelt Ynske Jansen van Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid.

De CRvB oordeelt dat het UWV onvoldoende rekening heeft gehouden met de beperkingen als gevolg van ME. Dit stelde de rechtbank op basis van de inbreng van onafhankelijke deskundige Jos van der Meer, emeritus hoogleraar interne geneeskunde.

Symptomen

Het grote verschil met het oordeel van het UWV was het belang dat werd gehecht aan twee kernsymptomen van de ziekte. De specialist stelde vast dat zowel post-exertionele malaise (PEM), waarbij men zieker wordt bij een normaliter te verwaarlozen inspanning, als posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom (POTS), waarbij de overgang van bijvoorbeeld liggen naar zitten een abnormaal grote toename van de hartslagfrequentie en duizeligheid veroorzaakt, meegewogen moest worden.

Daar werd eerder nauwelijks rekening mee gehouden, vertelt verzekeringsarts en jurist Jim Faas. "Deze symptomen werden vaak als psychologisch iets afgeschreven, omdat het een moeilijke ziekte is. Je kan het vaak niet aan mensen zien, en tijdens gesprekken met artsen gedragen mensen zich meestal heel gewoon." Van nieuwe inzichten over de ziekte was het vaak moeilijk om UWV-artsen te overtuigen, vertelt Faas. "Die legden ze naast zich neer."

Hij is blij met de uitspraak. "Er is al heel erg lang gedoe over ME/CVS, dus dit is heel bijzonder. Het opent nieuwe deuren voor ME-patiënten, die nu met deze uitspraak kunnen zwaaien bij hun verzekeringsarts." Ook voor patiënten met long covid die vaak dezelfde kernsymptomen hebben, kan de uitspraak van belang zijn, denkt Faas.

Het komt nog steeds voor dat mensen met ME/CVS bij het UWV van verzekeringsartsen cognitieve gedragstherapieën in combinatie met conditietrainingen moeten volgen van verzekeringsartsen, als voorwaarde voor behoud van uitkering. De gedachte achter de behandeling is dat ME/CVS tussen de oren zit en dat mensen in werkelijkheid helemaal niet ziek zijn. Maar omdat ze het denken en de hele dag op hun bed of bank liggen, gaan ze er fysiek op achteruit.

'UWV kan hier niet meer omheen'

De wetenschappelijke basis onder deze benadering is al jaren geleden door belangrijke Amerikaanse en Britse onderzoekscommissies weerlegd: patiënten gaan er door deze behandelingen juist vaak op achteruit. Niet voor niets riep de Gezondheidsraad al in 2018 verzekeringsartsen op in een advies om zwaar beperkende kernsymptomen van ME als PEM te erkennen en belastende therapieën niet op te leggen.

De beroepsverenigingen van de verzekeringsartsen, de NVVG en GAV, negeerden destijds deze oproep. Daar kwamen ze mee weg omdat het slechts om een advies ging. Het negeren van een gerechtelijke uitspraak zal een stuk lastiger zijn. "Het gaat erom dat de aard en ernst van de ziekte echt serieus wordt genomen", zegt Jansen van de Steungroep. "Het UWV kan hier nu niet meer omheen."

Het UWV moet de drie patiënten nu binnen acht weken opnieuw beoordelen, en moet zich hierbij houden aan het rapport van de door de rechtbank benoemde onafhankelijke deskundige. Omdat de uitspraak van vandaag een tussenuitspraak is, zal de rechtbank daarna ook naar de nieuwe UWV-beoordeling kijken.

De uitkeringsinstantie laat weten inderdaad opnieuw naar de dossiers te gaan kijken. Wat de uitspraak voor lopende en toekomstige beoordelingen betekent, gaat het UWV nog onderzoeken.

In Brussel en Washington wordt stevig onderhandeld om voor 1 augustus tot een nieuwe handelsovereenkomst te komen. Nederlandse staal- en aluminiumexporteurs zagen met afschuw in juni een invoerheffing opgelegd worden van 50 procent. De pijn wordt nog niet bij elk bedrijf even sterk gevoeld, maar veel langer moet de heffing niet blijven.

De Europese brancheclub voor staalbedrijven Eurofer lobbyt dan ook in Brussel voor een handelsdeal tussen de VS en de EU met veel lagere heffingen. "We raken onze belangrijkste afzetmarkt kwijt", stelt Eurofer vast. De hoop is dat de Europeanen en Amerikanen er snel uitkomen.

'Niet vol te houden'

Die hoop is er ook bij Royal Vaassen. Het bedrijf exporteert geplastificeerde aluminiumfolie, waar doppen voor drankflesjes van worden gemaakt. Directeur Dries Knaapen heeft geen goed woord over de heffingen van president Trump: draconisch en moorddadig, noemt hij ze. "Het is gewoon verschrikkelijk en niet te harden. Iets wat 100 euro kost, is nu 150. Dat is gewoon niet vol te houden." Knaapen tikt met zijn vinger tegen het voorhoofd: "Idioot."

Vorig jaar exporteerde Nederland voor 3,3 miljard euro aan staal- en aluminiumproducten aan de Verenigde Staten. Afgelopen maart kwam Trump voor alleen deze sector al met een forse heffing van 25 procent, in juni verhoogde hij die naar 50 procent.

Amerikanen blijven vooralsnog kopen

Bij Royal Vaassen zien ze dat de vraag van Amerikaanse klanten er nog altijd is. Het bedrijf maakt een product dat op dit moment simpelweg nog niet gemaakt kan worden in de VS. "Op dit moment merken we er nog vrij weinig van. Ze blijven afnemen en ze betalen ook omdat er onzekerheid blijft", zegt Knaapen.

Zomaar overstappen op een ander product is vaak lastig. Als de Amerikaanse klanten van Royal Vaassen bijvoorbeeld zouden overstappen naar plastic dopjes in plaats van aluminium, dan zal het flesje ook aangepast moeten worden. Het is voor bedrijven ontzettend duur om dit soort veranderingen door te voeren. Amerikaanse bedrijven lijken vooralsnog huiverig deze investeringen te doen omdat de heffingen zomaar volgende week weer kunnen worden afgezwakt.

EU-correspondent Ardy Stemerding:

"De hoop bij veel EU-landen is dat in een toekomstig handelsakkoord met de Amerikanen importheffingen op staal en aluminium fors omlaag gaan. In ruil daarvoor zijn ze dan bereid heffingen op andere producten te slikken. Maar het is nog maar zeer de vraag of de Amerikanen openstaan voor zo'n afspraak. Ook vandaag weer is de Eurocommissaris van handel in de VS, maar er is nog steeds geen witte rook.

Daarnaast is er ook een groep landen onder leiding van Frankrijk, die een hardere opstelling wil tegenover de Amerikanen. Die landen vinden dat de EU bereid moet zijn de tanden te laten zien. Ze onderhandelen liever wat langer met de Amerikanen dan dat ze bereid zijn een basisheffing te accepteren."

Niet bij elk bedrijf hebben ze de luxe een product te verkopen dat alleen door hen gemaakt wordt. Bedrijven die gangbaar staal of aluminium verkopen, zullen zeer waarschijnlijk al wel merken dat Amerikaanse klanten op zoek gaan naar goedkopere alternatieven uit eigen land of uit landen met een lagere importheffing, zoals het Verenigd Koninkrijk. Begin mei sloot Trump een handelsdeal met het land, waardoor de heffingen op Brits staal en aluminium fors lager zijn.

Trukendoos

Bedrijven gebruiken ook creatieve oplossingen om de heffingen zo veel mogelijk te ontlopen. Zo hebben Amerikaanse importeurs nog voor de heffingen ingingen gigantische voorraden opgeslagen van producten uit het buitenland.

"Onze klanten hebben op dit moment met gemak drie maanden aan voorraad liggen. Als die voorraad op is dan is het heel vervelend maar dan zullen ze echt meer moeten gaan betalen", waarschuwt Knaapen.

Meer in de VS

Royal Vaassen maakt daarnaast gebruik van 'bonded warehouses'. Dat zijn opslagmagazijnen waarin je producten kunt stallen zonder ze formeel in te voeren. Mochten de heffingen omlaaggaan, dan kan het bedrijf zijn aluminiumrollen vanuit de opslag tegen die lagere importtarieven verkopen.

Voor de lopende handel heeft Royal Vaassen ook een truc: het bedrijf exporteert nu via zijn eigen dochteronderneming. Die importeert de aluminium tegen kostprijs en verkoopt de rollen in Amerika inclusief heffingen en winstmarge door aan de klant. Zo betalen klanten niet de volle 50 procent importheffingen op de eindprijs.

Met al deze maatregelen hoopt het bedrijf de periode van deze torenhoge 50-procentheffingen zo ongeschonden mogelijk door te komen. Intussen zijn ze al wel met een Amerikaanse fabriek aan het testen om de producten daar te laten produceren, mochten de hoge heffingen blijven.

Steeds meer bedrijven onderzoeken of ze een deel van hun productie in de VS kunnen doen om zo kosten van de invoerheffingen te beperken. Daarmee lijkt Trump het doel dat hij voor ogen heeft, meer bedrijvigheid in de VS, te bereiken.

De echte klap voor de sector moet nog komen. De bedrijven hopen dan ook dat de EU en de VS snel tot een deal komen. "Dat zou wel heel leuk zijn, want anders wordt het voor iedereen alleen maar duurder", zegt Knaapen.

Belangenorganisaties van de Nederlandse industrie, werkgevers en de duurzame energiesector reageren negatief op het besluit van het demissionaire kabinet over windenergie. De komende vijftien jaar wil de regering veel minder windmolens laten bouwen op de Noordzee dan eerder gepland.

"Een slecht signaal", zegt Nienke Homan, voorzitter van de VNCI, de belangenvereniging van de chemische industrie. "Voor klimaatambities heb je duurzame energie nodig. Bedrijven hebben ook duurzame energie nodig om te kunnen verduurzamen."

Betaalbare energie

Volgens demissionair minister Hermans van Groene Groei en Klimaat (VVD) neemt het gebruik van groene stroom minder snel toe dan verwacht. Dat komt vooral doordat de verduurzaming van de industrie traag verloopt.

De VNCI vindt niet dat de industrie daaraan schuldig is. "Verduurzamen is een langlopend proces. Dat betekent dat je moet investeren in de toekomst", legt voorzitter Homan uit. "Dan kun je zeggen: de vraag naar duurzame energie is niet groot genoeg, maar bedrijven moeten ook betaalbare energie hebben. Met meer beschikbaarheid, wordt duurzame energie ook beter betaalbaar."

Ook een woordvoerder van werkgeversorganisatie VNO-NCW is kritisch. "Wij zijn geen voorstander van het aanpassen van de ambities voor de groei van wind op zee. In plaats daarvan moeten we de beschikbaarheid van duurzame energie, zoals windenergie, juist vergroten."

"Met een groter aanbod van duurzame energie daalt de elektriciteitsprijs, waardoor bedrijven hier in Nederland kunnen investeren in elektrificatie", vervolgt VNO-NCW. "Daarnaast vergroot dit onze energieonafhankelijkheid in geopolitiek onrustige tijden."

Kip-en-eiprobleem

De streefdoelen van het kabinet waren om in 2040 windmolens met een totaalvermogen van 50 gigawatt op de Noordzee te hebben staan. Dat is nu nog 4,7 gigawatt - ongeveer een zesde van de Nederlandse stroombehoefte. Het nieuwe kabinetsdoel is om in 2040 minimaal 30 gigawatt aan windmolens op de Noordzee te hebben staan, bijna een halvering.

"Erg jammer dat de energietransitie in de industrie zo stagneert", zegt Olof van der Gaag, voorzitter van de NVDE, de belangenvereniging van de duurzame energiesector. "Op die manier blijft de Nederlandse industrie afhankelijk van fossiele energie uit het buitenland en komt er heel veel vervuiling uit de schoorsteen. Daar willen we juist vanaf. Er zit een kip-en-ei-probleem in de energietransitie, want iemand moet de eerste stap zetten. De overheid kan die situatie het beste doorbreken."

"Er is nu bijvoorbeeld weinig vraag naar groen staal. Als daar eenmaal vraag naar is, gaat het voor staalfabrieken ook lonen om het te produceren. En als het geproduceerd wordt, hebben fabrikanten ook windenergie nodig. Om van bijvoorbeeld Tata Steel een volledig groene staalfabriek te maken, moet je ongeveer 400 windmolens in de Noordzee hebben staan."

Demissionair minister Hermans wijst op de kosten van een dergelijke transitie. "Dat is een investering die we met z'n allen betalen. Als we die investering doen, wil ik wel dat die stroom ook daadwerkelijk gebruikt gaat worden. Ook door bedrijven, die daar nu nog te weinig vraag naar creëren."

Politiek

Vanuit de Tweede Kamer wordt er verschillend naar het kabinetsbesluit gekeken. "Een logische reactie op de ontwikkelingen in de energietransitie en de economie", noemt Kamerlid Henk Vermeer (BBB) het besluit van demissionair minister Hermans.

"Momenteel wordt een steeds groter deel van onze elektriciteit geëxporteerd, omdat het verbruik niet gelijkloopt met eerdere voorspellingen", zegt Vermeer. "De overheid, burgers en ondernemers betalen steeds hogere netwerkkosten, terwijl de opbrengsten naar het buitenland verdwijnen. In Nederland zijn de elektriciteitskosten torenhoog ten opzichte van het buitenland. Dat zorgt ervoor dat investeringen worden uitgesteld of naar het buitenland worden verplaatst. Dit beleid is niet goed voor de staatskas, burgers, ondernemers en voor het klimaat. Klimaat kent geen landsgrenzen."

GroenLinks/PvdA-Kamerlid Suzanne Kröger noemt het kabinetsbesluit "kortzichtig en rampzalig, voor het klimaat, onze energiezekerheid en de toekomst van de Nederlandse industrie."

"Juist nu moeten we investeren in schone, betaalbare energie van eigen bodem, niet afhaken", stelt Kröger. "Door de windplannen op de Noordzee af te schalen, zet dit kabinet onze klimaatdoelen nog verder op het spel en maakt het ons afhankelijker van fossiele import. Dit is geen visie, dit is achteruitgang."

Als je bestanden deelt via WeTransfer, geef je het bedrijf het recht om daarmee een AI-programma te trainen om schadelijke of illegale bestanden te detecteren, schreef het Nederlandse bedrijf in nieuwe gebruikersvoorwaarden. Maar na berichtgeving in de media verdween die passage.

"Nee", zegt het bedrijf nu met klem. "We gebruiken jouw bestanden niet om AI-programma's te trainen." WeTransfer zegt dat het dat niet heeft gedaan, maar alleen overwoog te doen.

Ondanks de nieuwe voorwaarden verandert er niets aan hoe WeTransfer omgaat met de bestanden die je via het platform verstuurt, zegt het bedrijf. De tekst is weer uit de voorwaarden verwijderd, "omdat het niet iets is wat WeTransfer doet met bestanden van klanten" en omdat het "mogelijk tot enige bezorgdheid heeft geleid".

Hoe werkt AI?

Met kunstmatige intelligentie (vaak afgekort tot AI van het Engelse artificial intelligence) 'leert' een computerprogramma om iets te doen of te maken aan de hand van voorbeelden.

Bedrijven geven het programma voorbeelden, zodat het die kan herkennen. Dit heet het 'trainen' van kunstmatige intelligentie. Aan de hand van die voorbeelden kan een AI-programma's dingen maken of herkennen die op die voorbeelden lijken.

WeTransfer is een Nederlandse dienst waarmee mensen en bedrijven grote bestanden kunnen uitwisselen. Het bedrijf werd in 2009 opgericht en kwam vorig jaar in handen van het Italiaanse Bending Spoons.

In de inmiddels weer aangepaste voorwaarden staat dat WeTransfer je bestanden mag gebruiken "om onze dienstverlening te kunnen uitvoeren, ontwikkelen en verbeteren".

Deskundigen niet gerust

Hoewel de omschrijving algemener is, is jurist Menno Weij er niet gerust op. "Ik vind dat die woorden dezelfde lading dekken", zegt hij tegen radiozender BNR. "Nog steeds lees ik dat ze er dus iets mee willen om de dienst te verbeteren en het product door te ontwikkelen."

"De snel aangepaste voorwaarden sluiten op geen enkele wijze het gewraakte gebruik voor AI-training uit", schrijft jurist Arnoud Engelfriet. Ook hij geeft aan dat de woorden "de dienst verbeteren" zo algemeen zijn, dat WeTransfer alsnog AI-programma's kan trainen met bestanden die mensen uploaden.

De NOS heeft dit voorgelegd aan WeTransfer en gevraagd of het bedrijf dit voor de toekomst wél overweegt of wil gaan doen. Het bedrijf laat weten dit niet te overwegen. "We hebben geen plannen om content te gebruiken om AI-modellen te trainen om inhoud te modereren of met enig ander doel."

Voor het eerst sinds het bestaan van de AOW moeten de uitkeringen voor gepensioneerden voor meer dan de helft worden betaald met belastinggeld. Dat komt omdat er steeds minder werkenden zijn, die voor steeds meer mensen de AOW-uitkering moeten betalen. Wordt de AOW hierdoor onbetaalbaar?

Hoe lang is er al AOW?

Al 68 jaar. In de Boterdiepstraat in Amsterdam kreeg de 70-jarige belastingambtenaar A. Bakker op 2 januari 1957 de eerste AOW-uitkering persoonlijk overhandigd van toenmalig minister Ko Suurhoff van Sociale Zaken.

In 1919 was al de Ouderdomswet ingevoerd, waarmee werkenden zich konden verzekeren voor een pensioenuitkering. Een staatspensioen kwam er niet, omdat dit "de volkskracht zou ondermijnen".

Die gedachte veranderde na de Tweede Wereldoorlog. Toenmalig minister Willem Drees van Sociale Zaken voerde in 1947 een Noodwet Ouderdomsvoorziening in voor ouderen in geldnood. Daarmee konden 250.000 ouderen 'Drees trekken'. Als premier introduceerde 'Vadertje Drees' de Algemene Ouderdoms Wet, kortweg AOW.

Wat is de AOW precies?

De AOW regelde in eerste instantie dat mannen en ongehuwde vrouwen vanaf 65 jaar een minimaal inkomen kregen. Sinds 1985 is de AOW er voor alle vrouwen. De AOW wordt betaald via een premie die van het bruto salaris wordt afgetrokken. In 1980 werd de hoogte van de AOW gekoppeld aan een percentage van het minimumloon.

De AOW is een basispensioen voor iedereen die in Nederland heeft gewoond of gewerkt. Dit kan worden aangevuld met een zelf opgebouwd pensioen, bijvoorbeeld via de werkgever. De AOW-leeftijd ligt sinds 2013 niet meer vast. Op basis van hoeveel langer mensen gemiddeld leven, gaat de AOW-leeftijd steeds in stappen van drie maanden omhoog.

Veeg naar links om te zien hoe de leeftijdspiramide voor de AOW verandert:

Waarom is er discussie over de AOW?

Tot aan de eeuwwisseling betaalde de AOW zichzelf. Sinds 2001 moest er steeds meer belastinggeld worden bijgelegd. In het begin was dat nog bijna 700 miljoen euro; in 2023 droeg de overheid met zo'n 24 miljard euro voor het eerst net zo veel bij aan de AOW-uitkeringen als werkenden. Vorig jaar was dat met bijna 28,5 miljard euro voor het eerst zelfs meer.

Het huidige probleem begon eigenlijk al bij de start van de AOW. Toen het Nederland na de Tweede Wereldoorlog economisch steeds meer voor de wind ging, ontstond vanaf de jaren 50 een geboortegolf. Die zogenoemde babyboomgeneratie gaat inmiddels met pensioen.

Door de betere gezondheidszorg worden mensen steeds ouder, waardoor ze langer AOW krijgen. Door een lager aantal geboortes daalt het aantal werkenden. Zo is de piramide uit 1957 van meer jongeren tegenover minder ouderen 68 jaar later omgedraaid. Pas rond 2060 zal dit weer 'normaal' zijn.

Is dat erg?

"Er zijn steeds minder werkenden die voor steeds meer mensen de AOW-uitkeringen moeten betalen", zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS. "Toen de AOW werd ingevoerd waren er voor iedere AOW-ontvanger zeven mensen in de werkzame leeftijd. Die verhouding is nu drie op één. Door de stijging van het minimumloon is ook de AOW-uitkering sterk verhoogd. Werkenden kunnen dit tempo niet bijbenen."

Of dat erg is, daarover wordt al bijna twintig jaar een verhitte discussie gevoerd. In 2013 werd met veel pijn en moeite ingevoerd dat de AOW-leeftijd in stappen omhoog ging naar 67 jaar om de uitkering betaalbaar te houden. Linkse oppositiepartijen wilden dat mensen juist vroeger konden stoppen met werken, vakbonden stapten naar de rechter voor een overgangsregeling.

Hoe moet dit verder?

Om de AOW te blijven betalen, zou een kabinet kunnen besluiten te bezuinigen op andere uitgaven. Andere mogelijkheden zijn om de belastingen te verhogen of geld te lenen om de AOW te betalen. Met die laatste groeit wel de staatsschuld, die jongere generaties later moeten aflossen. Een hogere staatsschuld maakt geld lenen ook weer duurder, omdat de kapitaalmarkten dan meer rente vragen.

Het verder verhogen van de AOW-leeftijd noemde het Centraal Planbureau in 2019 al de minst pijnlijke optie: er hoeft minder AOW te worden uitgekeerd, terwijl er meer belasting binnenkomt.

Een optie zou zijn om dit per beroepsgroep te bepalen. Mensen met zware beroepen zouden dan bijvoorbeeld minder lang hoeven te werken. Of groepen met een hoog pensioen zouden een lagere AOW kunnen krijgen. Hoe het verder moet met de AOW is vooral een politieke keuze. Daarover waren de partijen bij de vorige verkiezingen al erg verdeeld, zo bleek uit dit overzicht.

Het is niet zeker dat ASML, de Brabantse fabrikant van chipmachines, volgend jaar blijft groeien, terwijl het bedrijf daar wel vanuit was gegaan. Dat heeft de directeur gezegd bij de presentatie van de halfjaarcijfers. "Hoewel we in 2026 nog steeds groei verwachten, kunnen we dat op dit moment niet garanderen."

ASML maakt machines waarmee andere bedrijven chips kunnen maken. Dat is een levendige sector door de groei van kunstmatige intelligentie (vaak uit het Engels afgekort tot AI), maar de chipindustrie kampt met de dreiging van importheffingen uit de Verenigde Staten.

Die onzekerheid heeft al het hele jaar gevolgen voor ASML, maar het afgelopen kwartaal was "iets minder negatief" dan verwacht, zegt het bedrijf. De omzet kwam in de afgelopen drie maanden uit op 7,7 miljard euro. Dat is vergelijkbaar met het eerste kwartaal van dit jaar.

Bij de opening van de beurs ging de prijs van een ASML-aandeel flink onderuit. Een uur na het nieuws rond de halfjaarcijfers was het aandeel bijna 7 procent minder waard.

'Onzekerheid neemt toe'

De onzekerheid in de markt neemt toe, zegt ASML. Zo is de Amerikaanse overheid in april een onderzoek gestart naar mogelijke importheffingen speciaal voor de chipindustrie. Dat zou betekenen dat de machines van ASML, maar ook de chips zelf en de producten waar chips in zitten, duurder kunnen worden.

Importheffingen kunnen ASML direct raken, zegt het bedrijf. Bijvoorbeeld op machines of onderdelen die naar de VS verscheept worden of als er vanuit Europa weer tegenmaatregelen komen. Een deel van de productie van ASML loopt via de Verenigde Staten. Bij importheffingen over en weer betaalt het bedrijf dus dubbel.

Optimistisch over lange termijn

De onzekerheid heeft nu al gevolgen voor de chipindustrie. Zo merken bedrijven die aan ASML leveren dat zij minder bestellingen krijgen, zeggen ze tegen Nieuwsuur. Die bedrijven zijn kwetsbaarder: sommige zijn voor hun bestaan voor een groot deel afhankelijk van ASML, hun grootste klant.

Hoewel de grote klap vooralsnog uitblijft, raakt de onzekerheid de chipsector dus toch. ASML houdt nog steeds rekening met groei in 2026, maar kan dat niet meer zo hard beloven als het eerder deed.

Op de lange termijn blijft het bedrijf uit Veldhoven optimistisch, onder meer door de investeringen in AI, waar chips en dus chipmachines voor nodig zijn. De omzet van ASML zit nu jaarlijks tegen de 30 miljard euro aan. Het bedrijf verwacht dat over vijf jaar te kunnen verdubbelen tot 60 miljard.

Meer dan de helft van de AOW-uitkeringen is het afgelopen jaar betaald met belastinggeld. Dat komt doordat premie-inkomsten de uitkering van de Algemene Ouderdomswet (AOW) steeds minder kunnen dekken, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Mensen die in Nederland een inkomen hebben, betalen premies voor onder meer de AOW-uitkering aan gepensioneerden. De hoogte van die uitkering hangt af van of iemand alleenstaand is of samenwoont en hoe lang iemand in Nederland heeft gewoond. Wie een deel van zijn werkzame leven in het buitenland heeft doorgebracht, krijgt een lagere uitkering.

Vergrijzing

Tot het jaar 2000 konden de AOW-uitkeringen nog volledig gedekt worden door de geïnde premies, maar sinds 2000 stijgen de inkomsten veel langzamer dan de uitgaven. De premie-inkomsten stegen sindsdien met 14 procent, terwijl de uitgaven aan de AOW toenamen met 172 procent.

"De belangrijkste oorzaak voor die toename is de vergrijzing", zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS. "Er zijn steeds meer mensen die een AOW-uitkering ontvangen, en die mensen worden ook steeds ouder. Daarnaast is de AOW-uitkering ook verhoogd, mede door de verhoging van het minimumloon. De premies kunnen dat tempo niet bijbenen."

Financieel bijspringen

Doordat de inkomsten uit premies niet meer toereikend zijn, moet de overheid al decennia financieel bijspringen met belastinggeld. Dat ging in 2001 nog om 0,7 miljard euro, zo'n 4 procent van de totale AOW-kosten. Inmiddels is dit toegenomen tot 28,5 miljard euro in 2024, waarmee het bijna 55 procent van de totale AOW-uitgaven betreft.

"Linksom of rechtsom moeten die AOW-uitkeringen betaald worden", legt Van Mulligen uit. "We zien dat de AOW-kosten een steeds groter beslag leggen op de overheidsuitgaven. Inmiddels maken die bijna 6 procent van alle kosten van de overheid uit. Daar komt natuurlijk een keer een einde aan. Dan zou je de AOW-premies verder kunnen verhogen of iemand pas op hogere leeftijd recht op AOW kunnen geven."

Een groot deel van de zelfstandige filiaalhouders met een Blokker-winkel wil niet onder de naam Blokker verder.

De franchisenemers hadden tot vandaag de tijd om een keuze te maken over het al dan niet behouden van de naam Blokker. Twaalf van de 36 zelfstandige filiaalhouders willen dat. De andere 24 zijn afgehaakt, en zullen de merknaam dus niet meer kunnen gebruiken.

In november ging Blokker failliet. Dat had te maken met oplopende schulden, waaronder belastingschulden door de coronaperiode. Ook liep de omzet van de winkels terug, onder meer door toenemende concurrentie.

Met het faillissement leek de keten voor huishoudelijke artikelen, opgericht in 1896, uit het straatbeeld te verdwijnen, totdat ondernemer en Blokker-telg Roland Palmer een doorstart aankondigde. De afgelopen maanden werd langzaam maar zeker duidelijk hoe die eruit zou zien. Het oude logo prijkt weer op de gevels en de focus van het assortiment ligt, net als vroeger, op huishoudelijke artikelen.

Utopie

Voordat Blokker failliet ging, had het concern zo'n 400 winkels verspreid over het land. Daarvan is maar een klein deel overgebleven. Volgens eigenaar Palmer zijn dat de winkels die voorheen goed draaiden.

Daarnaast waren er dus nog de franchisenemers. Nu twaalf van hen onder de oude naam door willen, blijft het totale aantal Blokker-vestigingen na de doorstart onder de vijftig steken.

Een woordvoerder van Blokker is tevreden over die uitkomst: "Je begint op nul franchisenemers en dan moet je kijken wie er zich aansluiten. Dat iedereen dat zou doen, is een utopie. Die beslissing is voor elke ondernemer. Twaalf vinden wij een goed aantal. Dat de rest niet mee wil, is jammer."

Een deel van de zelfstandige winkeleigenaren sluit zich volgens het FD aan bij branchegenoot Marskramer. De andere franchisenemers onderzoeken of ze in een zelfstandige coöperatie verder kunnen.