De Duitse Sparkassen-banken gaan hun geldautomaten beveiligen met lijm. De spaarbanken doen dat om de explosieve toename van plofkraken door met name Nederlandse bendes tegen te gaan, zegt bestuursvoorzitter Joachim Schmalzl in de krant Handelsblatt.

Criminelen uit Nederland richten hun pijlen op het buurland sinds de inhoud van Nederlandse geldautomaten bij een plofkraak kan worden vernietigd. Na de invoering van deze nieuwe beveiliging eind 2020 daalde het aantal plofkraken vorig jaar naar negen, terwijl voor die tijd bijna dagelijks een plofkraak plaatsvond. Ook staan de automaten nu doorgaans 's nachts uit.

Duitsland kampt daarentegen juist met een recordaantal plofkraken. Met 496 aanslagen bliezen criminelen - volgens de Duitse politie veelal afkomstig uit Nederland - vorig jaar gemiddeld meer dan eens per dag een geldautomaat op. 211 automaten daarvan waren van Sparkassen-banken, schrijft Handelsblatt.

Ook dit jaar blijft het aantal plofkraken hoog. Zo was het vannacht in Duitsland twee keer raak, in het nabij Enschede gelegen Gronau en in Mönchengladbach, niet ver van Roermond. Bij beide aanslagen lagen stukken glas en delen van de gevel tot op tientallen meters verderop, melden lokale media. De politie is op zoek naar twee Nederlandse daders.

De Duitse centrale bank, de Bundesbank, gaf onlangs toestemming om de automaten met nieuwe technieken te beveiligen. De techniek die Sparkassen wil gebruiken spuit de biljetten in de kluislade na een explosie vol met lijm. Hierdoor wordt het geld niet alleen onbruikbaar, maar wordt het ook aan elkaar gelijmd tot een klomp. Op die manier kunnen bendes het ook niet meer in het buitenland omwisselen bij louche geldwisselkantoren.

Of de lijmbeveiliging de plofkrakers massaal zal afschrikken, durft Schmalzl niet te voorspellen. "Dit lost het probleem natuurlijk niet volledig op. Het is geen wondermiddel."

De Duitse Sparkassen-banken vrezen een scenario waarin betere beveiliging leidt tot nóg zwaardere explosieven "in de hoop dat niet alle biljetten volledig aan elkaar worden gelijmd". Met de explosieven die nu worden gebruikt kost het volgens Schmalzl momenteel al anderhalf jaar voor een bankkantoor weer open kan na herstelwerkzaamheden.

Een soort stalen kas rond een geldautomaat wordt in Duitsland gezien als optie om zowel de plofkraken als de gevolgen van een explosie tegen te gaan.

Luchtvaartmaatschappij Transavia annuleert deze week tot en met zondag 42 vluchten van en naar Zuid-Europa. Het zijn 21 retourvluchten van en naar Schiphol, Eindhoven en Rotterdam. Woensdag, donderdag en vrijdag schrapt de luchtvaartmaatschappij drie retourvluchten per dag. Zaterdag gaat het om vijf vluchten en zondag vallen er zeven uit.

De getroffen bestemmingen zijn de Spaanse steden Girona, Barcelona, Alicante, Valencia en Malaga. Ook naar Nice, Bordeaux, Verona, Athene en Edinburgh vallen vluchten uit.

Hoeveel passagiers getroffen worden door de annuleringen wil de woordvoerder niet zeggen, maar gezien de capaciteit van de vliegtuigen bij de 42 vluchten gaat het om zo'n 8000 reizigers.

De luchtvaartmaatschappij heeft een tekort aan vliegtuigen vanwege problemen met onderhoud, reparaties en vertraagde leveringen van toestellen. Al een maand lang is Transavia genoodzaakt vluchten te wijzigen of te annuleren.

Toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) heeft vorig jaar Knab, de voormalige online bankdochter van bankverzekeraar Aegon, stevig aangepakt. De bank heeft gedwongen honderden miljoenen euro's aan kredieten moeten afstoten. De risicobeheersing en de kredietportefeuille waren niet op orde, ondanks herhaalde waarschuwingen en aanmaningen van de toezichthouder. Een en ander blijkt uit het jaarverslag van Knab, waarover het FD bericht.

DNB loopt al jaren aan tegen wat zij ziet als gebrekkig risicobeheer bij Knab. De online bank had veel leningen uitgezet via allerlei digitale kredietplatformen in binnen- en buitenland. Volgens DNB waren de winst- en groeiambities belangrijker dan goed risicobeheer en overtrad de bank daarmee de wetgeving voor banken.

DNB wilde dat Knab orde op zaken stelde, maar beterschap bleef uit. DNB voerde de druk op en daarop besloot Aegon vorig jaar de risicovolle kredietportefeuille versneld af te stoten. Knab heeft de kredietverlening via platforms teruggebracht tot minder dan 2 procent van de totale balans.

Aegon heeft vorig jaar oktober alle Nederlandse verzekerings- en pensioenactiviteiten verkocht aan verzekeraar ASR en daarbij ook Knab, voor bijna 5 miljard euro.

Omdat de huizenprijzen dalen en de lonen juist stijgen, krijgen starters vanaf dit najaar meer ruimte op de woningmarkt. Dat blijkt uit een analyse van De Nederlandsche Bank (DNB). Voor jonge huizenkopers worden woningen iets betaalbaarder.

Het betekent een kleine verbetering in een situatie die voor veel starters jarenlang uitzichtloos was. Door het krappe woningaanbod en de lage rente was er bijna altijd wel een doorstromer met overwaarde of een belegger met diepere zakken. Toen de stijging van de hypotheekrente vorig jaar sneller ging dan de daling van de woningprijzen, verslechterde die positie nog verder.

Maar dat begint nu dus te veranderen. De woningmarkt koelt af en de lonen stijgen het snelst in decennia. Ondanks de gestegen rente leidt die combinatie in de loop van dit jaar tot een verbetering van de betaalbaarheid van woningen.

"We zien natuurlijk allemaal cao-onderhandelingen beginnen de laatste tijd en dat gaat zich vertalen in hogere inkomens voor starters, waardoor ze uiteindelijk ook weer meer kunnen lenen", zegt DNB-econoom Dorinth van Dijk.

Daarbij is een belegging in vastgoed door een stapeling van maatregelen voor beleggers juist minder interessant geworden. "Dat kan ervoor zorgen dat de positie van starters ten opzichte van beleggers iets beter of minder slecht wordt. Wat het precies doet met de prijzen is veel te vroeg om te zeggen."

Beleggers waren de afgelopen jaren met name in steden een geduchte concurrent voor starters. Inmiddels zeggen particuliere verhuurders hun woningen te verkopen omdat de opbrengst door kabinetsbeleid te laag wordt.

Meer ruimte op de woningmarkt betekent overigens niet dat het voor starters nu ineens makkelijk is om een koopwoning te vinden. Het gemiddelde inkomen van een startershuishouden was in 2022 ongeveer 67.500 euro.

Daarmee kunnen starters tegen de huidige hypotheekrente van zo'n 4 procent maximaal 312.000 euro lenen. Een gemiddelde woning kostte vorig jaar 432.000 euro.

Ook is het aanbod van woningen, ondanks de toename in het afgelopen jaar, nog altijd laag.

Bij VDL Nedcar in Born is vanochtend een wilde actie uitgebroken. Honderden werknemers verlieten vanochtend hun werkplek en liepen de autofabriek uit. Ook alle in- en uitgangen van de fabriek zijn geblokkeerd.

"We hebben het werk neergelegd omdat we het kots- en kotsbeu zijn", zegt Peter Didden, een van de personeelsleden, bij 1Limburg. Gisteren was er nog overleg tussen de vakbonden en de directie van de fabriek, waar 3800 mensen werken. De middagploeg kreeg van het bedrijf een belletje met de mededeling dat ze thuis konden blijven.

De toekomst van de autofabriek in Zuid-Limburg is ongewis. Op dit moment worden er Mini's gemaakt, in opdracht van het Duitse automerk BMW. Maar het contract dat VDL Nedcar met BMW heeft, loopt op 1 maart 2024 af.

BMW heeft al te kennen gegeven daarna geen auto's meer in Nederland te willen bouwen en er is ook geen zicht op een ander merk dat de productie van zijn auto's bij VDL Nedcar zou willen onderbrengen.

Vorige week zijn de vakbonden in gesprek gegaan met de directie over een sociaal plan voor de werknemers. In dat plan staat onder meer wat de directie moet doen om bij sluiting van de fabriek ander werk voor de werknemers te regelen en welke financiële regelingen er komen bij een massaontslag. Maar de onderhandelingen met de directie over het sociaal plan zijn gisteren op niets uitgelopen.

"We weten toch dat het dichtgaat. Dat weten we gewoon", aldus de woedende Didden. "Wij willen vandaag duidelijke antwoorden, zeker over wat er nu gaat gebeuren en hoe het met het sociaal plan staat. Die andere heren die 'bovenop' staan, die hebben het wel geregeld, die zullen wel honderdduizend euro's premies krijgen. Maar wij staan straks op straat. Met niets."

Jeroen Bruinsma van vakbond CNV: "VDL wil niet meer met ons om tafel. Wij hebben een actie als deze voorspeld, maar zijn ook verrast door deze omvang." De autofabriek in Born ligt momenteel helemaal stil.

VDL-directeur Wim van der Leegte laat via zijn woordvoerder weten niet zelf met de stakers te gaan praten. "Hij is op dit moment in Eindhoven druk bezig met de toekomst van het bedrijf", aldus de woordvoerder.

Huishoudens met een laag inkomen houden dit jaar netto meer vakantiegeld over, hoge inkomens juist minder. Dat blijkt uit berekeningen van salarisverwerker ADP. Dat is het gevolg van veranderingen in het belastingstelsel.

Het keerpunt ligt bij een salaris van ongeveer 3000 euro bruto per maand. Wie wat meer verdient, houdt juist iets minder vakantiegeld over dan vorig jaar. Bij 3086 euro bruto bijvoorbeeld 18 euro netto minder dan in 2022.

"Dat komt doordat je bij een inkomen daartussen net in een ander belastingtarief valt", zegt Dik van Leeuwerden van ADP. "Qua vakantiegeld gaan mensen die meer dan modaal verdienen er dus net iets op achteruit." Ook de algemene heffingskorting speelt bij het vakantiegeld een rol, want die is inkomensafhankelijk.

Het verschil met vorig jaar is het gevolg van politieke keuzes. "Met Prinsjesdag is vorig jaar behoorlijk aan de knoppen gedraaid. Alles stond in het teken van koopkrachtherstel vanwege de hoge inflatie", legt Van Leeuwerden uit. Vooral huishoudens met een inkomen onder modaal houden daardoor netto meer over.

De meeste mensen krijgen hun vakantietoeslag in mei. Deze extra beloning moet werknemers in staat stellen om genoeg geld te hebben om in de zomer op vakantie te gaan.

Het is overigens niet zo dat de meeste mensen hun vakantiegeld ook daadwerkelijk uitgeven aan vakanties. Afgelopen jaren toonden diverse onderzoeken aan dat veel Nederlanders het geld opzijzetten om te sparen. Ook verbouwingen zijn een populaire bestemming voor het geld.

Daarnaast is er ook een groep werknemers die het vakantiegeld nodig heeft om het hoofd financieel boven water te houden. Uit een enquête van accountantskantoor PwC uit 2021 onder ruim 1700 mensen blijkt dat zo'n 7 procent van het geld aangewend wordt om schulden af te betalen.

Voor dit soort uitgaven is het niet nodig om het geld in mei te krijgen. Van Leeuwerden: "We zien ook dat in steeds meer sectoren mensen zelf kunnen kiezen wanneer de vakantiebijslag wordt uitgekeerd."

Steeds meer mensen die vroeger geen betaald werk zochten of wilden, stappen nu toch de arbeidsmarkt op. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) wordt de groep die geen deel uitmaakt van de beroepsbevolking steeds kleiner. Vooral ouderen, de 45-plussers, zijn vaker en meer aan het werk.

Twintig jaar geleden had ruim dertig procent van alle 15- tot 75-jarigen geen betaald werk en stond dus buiten de arbeidsmarkt. In 2022 is dat nog maar een kwart, bij elkaar 3,3 miljoen mensen. Dat is het laagste aantal dat het CBS gemeten heeft in een analyse van de arbeidsmarkt over de afgelopen twintig jaar.

Vooral in de economisch goede jaren 2007 en 2008 gingen steeds meer mensen aan het werk. Tijdens en na de economische crisis bleef het percentage niet-werkenden lang schommelen rond de 27 procent, om vervolgens weer te dalen tot aan de coronacrisis. In 2022 gingen juist veel mensen de arbeidsmarkt op en daalde het percentage snel verder naar 25 procent.

Het blijkt ook dat vooral ouderen, de leeftijdsgroep van 45 tot 75 jaar, steeds vaker werken en ook langer aan het werk blijven. Doorgaans zijn dat meer vrouwen dan mannen. In 2003 was 59 procent van de oudere vrouwen niet op zoek naar werk, in 2022 is dat gedaald naar 43 procent. Bij mannen van die leeftijd daalde het percentage van 40 naar 32 procent.

De daling van het percentage niet-werkende ouderen komt behalve de economische conjunctuur, met volop werk en weinig werkloosheid, ook door de afschaffing van de VUT en andere regelingen voor vervroegd pensioen. Ook de verhoging van de AOW-leeftijd speelt een rol. Daardoor zijn er meer 65- en 66-jarigen aan het werk dan vroeger.

Het was vorig jaar topdrukte bij de VIP-terminal op Schiphol-Oost. Het aantal vluchten van privévliegtuigen en zakenjets nam in 2022 met ongeveer een derde toe, blijkt uit een Kamerbrief van minister Mark Harbers.

Ondertussen neemt de kritiek op die zakelijke vluchten toe. Begin april maakte Schiphol bekend dat het naast nachtvluchten ook privévluchten wil gaan verbieden. Privéjets zorgen volgens topman Ruud Sondag voor meer geluidshinder en een hogere uitstoot per passagier.

In een debat een aantal dagen later vroeg een VVD-Kamerlid aan minister Harbers hoeveel vluchten van zakenjets en privévliegtuigen er nu eigenlijk hebben plaatsgevonden de afgelopen jaren. Uit de cijfers die de minister nu naar de Tweede Kamer heeft gestuurd blijkt dat het aantal vluchten vooral het afgelopen jaar fors is toegenomen.

Een heel precies onderscheid maken in de vluchten vanaf Schiphol-Oost lukt volgens Harbers niet. Het aantal dat hij presenteert is een combinatie van zakenvluchten en privévluchten met lesvluchten, al gaat het voornamelijk om zakelijk verkeer, aldus de minister.

De toename in zakelijke en privévluchten in 2022 is een gevolg van de chaotische zomerdrukte op Schiphol en van de nasleep van de coronarestricties. "De verwachting is dat dit een tijdelijke toename betreft", schrijft Harbers. "Er lijkt nu weer sprake te zijn van een afvlakking van de aantallen."

Ook de vakkenvullers van Albert Heijn beginnen de gevolgen van de staking in de distributiecentra van de supermarktketen te merken. "Zondag ben ik voor niets naar mijn werk gekomen", verzucht een 18-jarige vakkenvuller uit Den Haag. "Er staat helemaal niets en dan kun je weer naar huis. Dat is wel vervelend, vooral als je iets verder weg woont."

Tientallen jonge supermarktmedewerkers reageerden vandaag op een oproep van NOS Stories op Instagram en TikTok over de situatie op de werkvloer na negen dagen van staking in de distributiecentra. Wat opvalt: de gevolgen van de staking verschillen per supermarkt.

Waar het werk in de ene Albert Heijn zo goed als normaal doorgaat, worden in andere winkels alternatieve klusjes bedacht om het personeel bezig te houden. Vakkenvullers moeten daar extra schoonmaken in de supermarkt of het magazijn. Maar ook dat werk raakt nu langzaam op. Bovendien merken de vakkenvullers dat klanten meer mopperen dan normaal.

"De wagen komt steeds vaker veel later. Soms zelfs na mijn werktijd", merkt een 15-jarige vakkenvuller uit Bussum. "Er is ook steeds minder te vullen. Bijna elke dag krijgen mensen vrij of mogen ze eerder weg, zonder te worden doorbetaald. Ik heb wel elke keer kunnen werken, maar anderen niet."

Veel jongeren die NOS Stories sprak willen liever niet bij naam genoemd worden. Zij zeggen dat hun manager of chef hen op het hart heeft gedrukt geen contact met de pers te hebben.

Hoeveel vakkenvullers vroeger naar huis worden gestuurd, verschilt per winkel. In een Albert Heijn in Sneek mogen vakkenvullers bijvoorbeeld gewoon hun werktijd uitzitten, vertelt een 15-jarige medewerker, desnoods met niets doen.

"Deze week had ik ongeveer acht uurtjes werk. Je staat dan de winkel nog maar eens drie keer te spiegelen tot je naar huis kunt. Anderen blijven soms en doen dan maar niets, want er is gewoon niets meer te doen. Dat vind ik zonde van mijn tijd. Natuurlijk is een keer vroeger naar huis wel lekker. Maar dat je dan minder betaald krijgt is weer irritant."

Jacqueline Twerda van vakbond CNV benadrukt dat een supermarkt een medewerker die is ingeroosterd verplicht moet uitbetalen als die op de dag zelf of op het moment van werken naar huis wordt gestuurd. Twerda geeft vakkenvullers daarom als tip mee: "Geef aan dat je best eerder naar huis wil gaan, zolang je geroosterde uren worden betaald."

De vakkenvullers uit Sneek proberen klanten dan maar wat te helpen als ze hun werktijd moeten uitzitten met niets doen. "Maar ik kan er ook niets aan doen als een product er niet is", stelt de 15-jarige medewerker. "Bij de chipsafdeling liggen nog maar twee of drie merken. Bij de rest zie je de achterkant van het vak. Want we krijgen hier minder tot soms helemaal geen vracht."

"De winkel probeert ons wel zoveel mogelijk werk te bieden als kan. Normaal is het alleen maar vakkenvullen. Nu krijg je ook andere taken. Zelf vind ik dat wel leuk. Kun je eens wat anders doen. Anderen vinden dat weer niet zo leuk."

Al 15.000 reizigers hebben de afgelopen week hun vlucht geannuleerd zien worden door Transavia. De vliegmaatschappij kampt met capaciteitsproblemen. In de meivakantie zijn er op Eindhoven Airport binnen een week al 37 vluchten geschrapt. Transavia annuleerde sinds begin april elke week tientallen vluchten, elke dag "een handvol".

Reizigers moeten in mei en juni rekening houden met meer annuleringen, waarschuwt de maatschappij. "De vijf extra leasetoestellen die we hadden ingehuurd voor deze zomer worden te laat opgeleverd," zegt Marcel de Nooijer, de topman van Transavia. "We zetten alles op alles om terug te keren naar een stabiele vlootsituatie. Mensen die in juni reizen hopen we eind deze week of begin volgende week te informeren of hun vlucht doorgaat."

Dat er toestellen uitvallen is op zich niet bijzonder, volgens de maatschappij staan er normaal gesproken gemiddeld twee vliegtuigen aan de grond. Maar van de 45 vliegtuigen die Transavia heeft, kunnen er op dit moment acht niet gebruikt worden.

Eén van de toestellen vliegt niet omdat er onderhoud nodig is. Dat duurt langer door leveringsproblemen, de benodigde onderdelen zijn vertraagd. Volgens luchtvaartdeskundige Joris Melkert komt dat doordat de toeleveringsketen verstoord is door corona, net als bij veel andere sectoren. "Dus het is logisch dat veel onderdelen langer op zich laten wachten."

Er staan ook drie toestellen aan de grond die niet mogen vliegen. Dat zijn vliegtuigen die zijn overgenomen van een failliete Roemeense maatschappij, waarvan de papieren nog niet in orde zijn. Daarnaast zijn er drie vliegtuigen die zijn aangereden door grondvoertuigen, één daarvan afgelopen weekend nog. Weer een ander toestel is geraakt door de bliksem, waardoor het op dit moment niet kan vliegen.

Nieuwe vliegtuigen kopen lost de problemen in ieder geval dit vakantieseizoen niet op. "Er is een algemeen tekort aan vliegtuigen in de wereld. De leveringen van nieuwe vliegtuigen hebben vertraging opgelopen, tijdens de pandemie hebben bouwers de productie verlaagd", zegt Rico Luman, econoom Transport en Logistiek bij ING Research.

"En ook nu is de productie nog steeds minder dan ze van plan waren. Daarmee zien luchtvaartmaatschappijen weer vertraging van nieuwe leveringen op zich afkomen."

Veel vliegtuigen van maatschappijen worden geleased, ze zijn dus niet in bezit van bijvoorbeeld Transavia. De aankoopprijs van een nieuw toestel ligt tussen de 100 en 400 miljoen euro, afhankelijk van het type vliegtuig. Door te leasen hoeven maatschappijen die grote aankoop niet in één keer te betalen.

Luman: "Normaal gesproken is er wel wat reservecapaciteit. Dan is er flexibiliteit om te schakelen, om extra vliegtuigen te huren van leasemaatschappijen. Maar die hebben op dit moment geen aanbod. Als er een piekseizoen is zoals de mei- of zomervakantie loop je snel tegen grenzen aan. Bij Transavia is het een samenloop van omstandigheden, dat is domme pech en ongelukkig voor reizigers."

Volgens Hendrik Noorderhaven, directeur van EU-claim, is het apart dat Air France-KLM, waar Transavia onder valt, niet ingrijpt. "KLM en Air France hadden volgens ons capaciteit om te helpen."

Het is niet alleen Transavia dat met capaciteitsproblemen te maken heeft. Ook Ryanair, Lufthansa en United Airlines hebben te weinig toestellen voor handen, zegt Luman.

Ryanair schrapte de afgelopen dagen vluchten vanaf Eindhoven Airport, al is niet duidelijk of dat komt door problemen met de vliegtuigen. De annuleringen zouden ook te maken kunnen hebben met stakingen in Frankrijk, waar de luchtverkeersleiding meedoet met het protest tegen de voorgenomen hogere pensioenleeftijd in het land.

De ING-econoom verwacht dat de capaciteitsproblemen in de luchtvaart ook volgend jaar zullen blijven spelen. "De markt verwacht dat de vraag naar vliegreizen blijft toenemen, dan heb je meer capaciteit en vliegtuigen nodig. En die zijn er niet."

Bij KLM Cityhopper en prijsvechter easyJet spelen de problemen vooralsnog niet. Transavia zegt de komende maanden "meer reservecapaciteit" te willen opbouwen.

Na ruim een week staken wil Albert Heijn de medewerkers van de eigen distributiecentra toch meer loon betalen. Maar de 10 procent loonsverhoging die de supermarktketen gisteravond heeft geboden, is door vakbonden FNV en CNV afgewezen.

Albert Heijn zegt de bonden gisteravond een nieuw loonbod te hebben gedaan, met het "dringende" verzoek om opnieuw om de tafel te gaan. "Maar het bod is afgewezen en de bonden komen ook niet terug aan tafel. Daar zijn we heel verbaasd over", zegt de woordvoerder. Het loonbod gaat om een periode van één jaar en had op 22 mei van kracht moeten worden.

Albert Heijn wilde in eerste instantie niet verder gaan dan een loonsverhoging van 8 procent. Vakbond CNV laat weten een brief te hebben ontvangen van Albert Heijn waarin een aanbod van 10 procent loonsverhoging wordt gedaan.

Toch is dat volgens de vakbonden nog niet voldoende. Op dit moment krijgen de werknemers dubbel betaald op zondag, maar in het nieuwste aanbod van Albert Heijn geldt dat niet voor nieuwe werknemers. "Toekomstige generaties krijgen op die manier de rekening van de voorgestelde loonsverhoging, en daar gaan we niet mee akkoord", zegt CNV.

Ondertussen beginnen bij steeds meer filialen van Albert Heijn de schappen langzaam leeg te raken. De AH-woordvoerder benadrukt dat de impact van de staking in de distributiecentra per supermarkt verschilt, omdat dit afhankelijk is van het personeel dat in de centra nog aan het werk is.

De filiaalmanager van een Albert Heijn-vestiging in Veendam ziet dat klanten wegblijven, vertelt hij bij RTV Noord. "Mensen willen geen risico lopen en gaan daarom naar de collega's met een andere kleur. Dat snap ik wel, maar ik hoop dat ze snel weer bij ons komen", zegt Jan Haandrikman.

Hij constateert daarnaast dat klanten die wél komen, wat meer hamsteren. "Het lijkt een beetje op het begin van de coronatijd. Mensen nemen toch maar een extra zakje chips mee. Dan is het zo schap zo leeg."

Bij een filiaal in Bergen op Zoom keren klanten met vrijwel lege boodschappenkarren terug naar hun auto's, aldus Omroep Brabant. "Het was chaos. Alle schappen waren leeg, wij zijn omgedraaid", aldus een vrouw. Een ander laat zien wat ze nog wel heeft kunnen halen: "Ik heb maar een klein tasje nu. Ik heb vooral groente. Ik was op zoek naar aardappelen, maar die waren er niet."

De inflatie in Nederland bedroeg in april 5,2 procent, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek in een voorlopige raming. Dat betekent dat de prijzen van consumentenproducten zoals boodschappen en energie, gemiddeld 5,2 procent hoger waren dan in april vorig jaar.

Uit de CBS-raming blijkt dat de prijzen iets harder zijn gestegen dan in maart. Dat komt voor een deel doordat, vergeleken met vorig jaar, de energieprijzen minder zijn gedaald.

Met name voedingsmiddelen, drank en tabak werden duurder, hetzelfde geldt ook voor de prijzen van industriële goederen. De prijzen van voedingsmiddelen stegen met 13,3 procent ten opzichte van vorig jaar. Dat is wel iets minder sterk dan in maart.

De kerninflatie, de prijzen zonder voeding en energie, bedroeg 6,7 procent, net zo hoog als in februari en maart.

De inflatie in Nederland begon scherp op te lopen na de Russische invasie van Oekraïne, vorig jaar februari. Onder meer gas en elektriciteit werden veel duurder. De laatste maanden is de inflatie wel afgenomen, onder meer doordat energie weer goedkoper werd. De prijzen van voedingsmiddelen, industriële producten en diensten stegen juist,

In cao-onderhandelingen worden forse looneisen gesteld als compensatie voor de inflatie. Inmiddels is de gemiddelde loonstijging hoger dan de inflatie.

Bij de Belastingdienst zijn dit jaar tot nu toe 9,8 miljoen aangiftes binnengekomen. Dat zijn er 370.000 meer dan vorig jaar. Mensen die aangifte inkomstenbelasting moesten doen, hadden daar tot gisteren de tijd voor.

Waarom er meer mensen aangifte hebben gedaan voor 2022 dan voor 2021 is voor de Belastingdienst gissen, zegt een woordvoerder. Waarschijnlijk hebben relatief veel mensen aangifte gedaan die dat niet verplicht zijn. Zo kan het voor jongeren met een bijbaantje bijvoorbeeld interessant zijn, omdat ze mogelijk geld terugkrijgen.

Op 1 maart, de eerste dag dat het kon, werden er 474.000 aangiftes gedaan. Volgens de Belastingdienst kwam de eerste aangifte inkomstenbelasting al na anderhalve minuut binnen. De grote drukte leidde tot een storing bij DigiD, waardoor veel mensen niet meer konden inloggen.

Vermoedelijk werden daarom ook op 2 maart veel aangiftes verstuurd, zo'n 377.000. Gisteren, de laatste dag, bleek met 347.000 aangiftes ook een populaire dag voor de noodzakelijke klus.

Een grote groep Nederlanders heeft overigens om uitstel gevraagd en mag de aangifte nog tot 1 september doen. De fiscus heeft dit jaar 2,9 miljoen keer uitstel verleend. "Het overgrote deel van die verzoeken, 92 procent, komt van belastingadviseurs. Zo hebben ze meer tijd om alle aangiftes van hun klanten te doen", zegt de woordvoerder.

Wie geen belastingadviseur heeft, wist de Belastingdienst te vinden voor advies. Er werden dit jaar 1 miljoen vragen gesteld aan medewerkers van de Belastingtelefoon en naar schatting zijn er zo'n 14.000 vragen via sociale media afgehandeld. Er werden nog eens 33.000 afspraken gemaakt bij belastingkantoren en steunpunten voor persoonlijke hulp bij de aangifte. Dat is volgens de fiscus 17 procent meer dan vorig jaar.

Bijna iedereen doet de aangifte inkomstenbelasting tegenwoordig digitaal. Toch werden dit jaar nog 59.000 aangiftes op papier gedaan, dat is 0,6 procent van het totaal.

Vanaf 2026 moeten eigenaren van vrijstaande woningen, twee-onder-een-kapwoningen en rijtjeshuizen verplicht een warmtepomp aanschaffen als hun cv-ketel vervangen moet worden. De verplichting geldt niet voor mensen die een appartement of monument bezitten of een woning die de komende jaren op een warmtenet wordt aangesloten.

Dat heeft minister De Jonge voor Volkshuisvesting bekendgemaakt in een Kamerbrief. Hij wil duidelijkheid bieden aan zowel woningeigenaren als aan de installatiebranche, omdat de regel al over drie jaar van kracht wordt.

Deze woningen vallen (niet) onder de verplichting:

De Jonge vindt het belangrijk dat de terugverdientijd onder de zeven jaar blijft, dezelfde termijn die wordt gehanteerd bij het aanschaffen van zonnepanelen. Eerder onderzoek toont aan dat mensen dit acceptabel vinden voor een dergelijke investering. En hoe hoger de energieprijzen zijn, hoe sneller de terugverdientijd is.

Woningeigenaren, instellingen en kleine bedrijven kunnen gebruikmaken van subsidieregelingen die 30 procent van de gemiddelde investeringskosten dekken. Volgens berekeningen is het voor de meeste huizen in Nederland mogelijk om een warmtepomp binnen tien jaar terug te verdienen. Met die 30 procent investeringshulp moet de tien jaar dus worden teruggebracht naar de gewenste zeven. Hiervoor wordt tot en met 2030 900 miljoen euro gereserveerd.

Woningen waarbij de terugverdientijd langer is dan tien jaar - als er bijvoorbeeld veel verbouwd moet worden om een warmtepomp mogelijk te maken - worden uitgezonderd voor de verplichting. Lage inkomens kunnen een extra beroep doen op het Nationaal Warmtefonds (NWF), waar ze een lening met 0 procent rente kunnen afsluiten.

Natuur & Milieu is blij met de plannen, maar kritisch over de kosten voor mensen met een kleine beurs. Daarom vraagt de milieuorganisatie om een extra subsidie. Ze zien dat de rentevrije NWF-leningen nog niet goed te vinden zijn en dat mensen huiverig zijn om leningen aan te gaan. "Goede financieringsvoorwaarden zijn hard nodig."

Huurders kunnen niet zelf een warmtepomp regelen. Appartementen vallen sowieso al buiten de verplichting, omdat daar niet genoeg ruimte is voor apparaten, die vaak groot en lawaaiig zijn.

Bij zogeheten grondgebonden woningen, denk aan rijtjeshuizen of twee-onder-een-kapwoningen, ligt de verplichting bij de eigenaar, de huurbaas dus. Die mogen na installatie van een warmtepomp vanwege de woonverbetering en de lagere energierekening wel de huur verhogen. Op die manier kan de investering worden terugverdiend.

Monumenten zijn ook uitgezonderd, omdat zij bepaalde vergunningen moeten hebben voor woningaanpassingen.

Katja Kruit van milieuonderzoeksbureau CE Delft deed vorig jaar onderzoek naar de vraag in hoeverre de warmtepomp haalbaar is voor Nederlandse huizen. Haar resultaten komen redelijk overeen met de plannen van De Jonge.

"Hierdoor weten mensen waar ze aan toe zijn, alhoewel ik nog wel wat vragen heb over de uitwerking. Hoe zit het bijvoorbeeld met de geluidsnormering? Er is nog veel onduidelijk hoeveel geluid warmtepompen maken en hoe streng de eisen worden gemonitord en gehandhaafd. Je hoort dat warmtepompen in de praktijk meer geluid maken dan vooraf was berekend."

Ook is volgens haar nog niet helemaal duidelijk of mensen de terugverdientijd zelf moeten berekenen en hoe ingewikkeld die berekeningen zijn. Uit eerder onderzoek van CE Delft bleek dat bepaalde kleinere rijtjeswoningen, zoals hofjeswoningen, een langere terugverdientijd hebben dan tien jaar. Bovendien is ruimtegebrek daar een probleem. Deze woningen vallen nu wel onder de verplichting.

"Voor de meeste woningen is een hybride warmtepomp heel gunstig, maar in de uitzonderingen mist soms nog wat uitwerking."

De installatiebranche is zich al op 2026 aan het voorbereiden en Brancheclub Techniek Nederland verwacht dat het haalbaar is. Voorzitter Doekle Terpstra: "Wij zetten alles op alles om voldoende warmtepompmonteurs op te leiden. Fabrikanten investeren in een forse opschaling, zo zijn er binnenkort drie extra productielocaties in Nederland."

Volgens de vereniging werden er dit jaar in het eerste kwartaal al 42.000 warmtepompen voor woningen verkocht. Vorig jaar waren dat er in hetzelfde kwartaal 22.000.

Ook vandaag was het STAP-budget weer snel vergeven: binnen drie uur. Zo'n 38.000 mensen hebben zich kunnen aanmelden voor een door de overheid gesubsidieerde opleiding, meldt uitkeringsinstantie UWV. Er is 34 miljoen euro beschikbaar in deze ronde, maximaal 1000 euro per persoon.

Om 10.00 uur ging de inschrijving van start en om 13.00 uur sloot het UWV het loket.

"Mensen die zich willen inschrijven, moeten voor 10.00 uur inloggen", legt het UWV uit. "Op het moment dat het loket opengaat, wordt er een willekeurige wachtrij gevormd." Er hadden zich 159.000 mensen aangemeld.

Met het STAP-budget kunnen mensen een opleiding volgen om hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten. Scholing wordt gezien als een belangrijke oplossing voor het verkleinen van de krapte op de arbeidsmarkt.

Vorige week bleek uit de Voorjaarsnota dat de STAP-regeling per 1 januari volgend jaar wordt beëindigd. De regeling werd vorig jaar ingevoerd. Met het schrappen ervan bespaart het kabinet zo'n 200 miljoen euro. STAP kwam in de plaats van het aftrekken van studiekosten van de belasting. Dat was minder toegankelijk voor mensen met een lager inkomen, omdat zij de kosten van de opleiding niet altijd zelf konden voorschieten.

Dat het STAP-budget verdwijnt leidt tot bezorgdheid bij het UWV over de mogelijkheden voor scholing om verder te komen op de arbeidsmarkt, zeker gezien de krapte die voorlopig nog zal aanhouden. De regeling helpt mensen vooruit die eerder geen opleiding konden volgen.

Ook de aanbieders van opleidingen snappen niet dat de regeling verdwijnt. De overheid slaagde er volgens hen met deze regeling voor het eerst in om mensen te stimuleren om te gaan leren.

Het UWV biedt nog wel andere scholingsmogelijkheden, zoals omscholing voor mensen met een WW-, Wajong- of WIA-uitkering. Ook is er voor werkenden het Leerwerkloket voor hulp bij het vinden van een passende opleiding. Daarin werkt het UWV samen met gemeenten en partners in de regio.

Minister Van Gennip van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil kijken hoe ze scholing en ontwikkeling kan blijven stimuleren.

In ruim een maand tijd zijn drie middelgrote Amerikaanse banken kopje onder gegaan. Iets meer dan vier weken nadat de Silicon Valley Bank en Signature Bank werden gered, is vandaag de First Republic Bank bij het grote JPMorgan Chase ondergebracht.

Wat is er aan de hand met het Amerikaanse bankwezen? En sluimert er ook onrust in Europa? Vijf vragen.

De drie hebben allemaal hun eigen verhaal, maar de gemene deler is de stijgende rente. Zo leed Silicon Valley Bank uit Californië zware verliezen op obligatiebeleggingen en ging Signature Bank uit New York het schip in met cryptobeleggingen. Beide banken werden daarop door de toezichthouder overgenomen en verkocht.

Hoe een bank kan omvallen legt NOS op 3 hieronder uit:

First Republic Bank kwam in problemen door een grote portefeuille hypotheken met lage rentes. Deze bank kon aanvankelijk nog overeind worden gehouden met financiële hulp van concurrenten plus een noodkrediet van 350 miljard dollar bij de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank.

Ja, maar er speelde meer. De probleembanken beheerden ook grote sommen spaargeld die niet vielen onder het Amerikaanse depositogarantiestelsel, waar tegoeden tot 250.000 dollar zijn verzekerd. Bij de Silicon Valley Bank en First Republic Bank parkeerden veel kopstukken uit de techindustrie uit San Francisco hun enorme vermogens, volgens The Washington Post was Facebook-oprichter Mark Zuckerberg een van hen.

Veel van deze vermogende klanten besloten hun geld uit voorzorg deels of volledig weg te halen. Toezichthouders waren verrast door de snelheid waarmee dit gebeurde. Wat bij de bankencrises uit 2008 en 1987 dagen of weken duurde, ging nu via online bankieren in slechts uren.

Zo bleek donderdag uit nieuwe kwartaalcijfers van de First Republic Bank dat klanten in drie weken tijd maar liefst 100 miljard dollar hadden weggehaald; ruim 7 miljard dollar per dag dus. "Dit was geen bankrun, maar een banksprint", zo vatten geschrokken toezichthouders het samen.

Het razendsnel verdampen van spaartegoeden leidde weer tot paniek onder beleggers, die massaal hun aandelen van de hand deden. Om te voorkomen dat de First Republic Bank vandaag failliet zou gaan, zijn de spaarders ondergebracht bij grootbank JPMorgan Chase. Over de overname van de leningenportefeuille wordt nog onderhandeld.

In de VS was sinds 2010 de zogenoemde Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act van kracht, kortweg Dodd-Frank. Dit waren de strengste nieuwe bankregels sinds de Wall Street-crash uit de jaren 30. Maar president Trump draaide in 2018 de in zijn ogen "bureaucratische rompslomp" voor kleine en middelgrote banken grotendeels terug, overigens met steun van zowel Republikeinen als Democraten.

De drie omgevallen banken hoefden daardoor niet meer mee te doen aan stresstesten, terwijl ze ook weer niet zo klein waren. Alle drie vielen binnen de top 30 van grootste banken van het land. Silicon Valley Bank had zelfs al maanden geen risicodirecteur meer, bekende de Fed na de ondergang van de bank.

In de Europese Unie is het toezicht op de grootste banken na de kredietcrisis gecentraliseerd bij de Europese Centrale Bank (ECB). Maar ook middelgrote en kleine banken moeten meedoen aan stresstesten en aan dezelfde strenge eisen voldoen.

Daarnaast is er een Europees resolutiemechanisme en een door banken gefinancierd resolutiefonds ingesteld om probleembanken te kunnen opdoeken. Om te voorkomen dat dit gebeurt, kan een bank al ruim voor die tijd onder beheer worden geplaatst van een in Brussel gevestigde resolutieautoriteit.

De problemen met de drie Amerikaanse banken lijken in eerste instantie op zichzelf te staan. Europese toezichthouders benadrukken dat banken hier goed gekapitaliseerd zijn en dat er met het resolutiemechanisme voldoende veiligheidscontroles zijn. Toch zijn veel economen nog altijd kritisch, zij vinden dat de buffers van de banken niet hoog genoeg zijn.

Anders is het in Zwitserland, dat niet onder het Europese toezicht valt. Daar werd in maart Credit Suisse, de tweede bank van het land, gered na een bankrun. Na ingrijpen van de Zwitserse centrale bank nam concurrent UBS de bank over. Dat deed de hele financiële sector in Europa op zijn grondvesten trillen.

Of de Europese banken na de derde bankredding in de VS opnieuw een klap krijgen zal pas morgen blijken. Vandaag zijn de Europese beurzen dicht vanwege de Dag van de Arbeid. Eind vorige week reageerden beleggers nog niet angstig op de ontwikkelingen bij First Republic. "Tot dusver heeft geen enkele schok tot het Waterloo van ons wereldwijde financiële stelsel geleid, maar we moeten waakzaam blijven", zo zei DNB-president Klaas Knot onlangs in een lezing.

Medewerkers van vakbond FNV staken morgen bij de vakbond zelf. De FNV was als vakbond de laatste tijd juist zelf de drijfveer achter stakingen in andere sectoren.

Het personeel eist vooral een hogere loonsverhoging, zegt FNV-bestuurder Judith Westhoek, die namens het personeel van de bond onderhandelt. "FNV'ers hebben net zo goed recht op eerlijke cao-afspraken die passen bij deze tijd." De medewerkers voeren vandaag ook actie bij de 1 mei-mars op de Dag van de Arbeid.

FNV-personeel legde de bond vorige week een ultimatum voor, dat vanochtend verliep. Aanleiding is het eindbod voor een nieuwe cao, waarover de afgelopen maanden is onderhandeld. Daarin staan afspraken over het meestijgen van de lonen met de inflatie (automatische prijscompensatie).

De FNV-directie biedt het personeel met ingang van 1 mei een loonsverhoging van 3 tot 7 procent, afhankelijk van iemands salarisschaal. Vanaf 1 januari volgend jaar zou iedereen er gegarandeerd 5 procent op vooruit gaan. Daarna worden de lonen verhoogd met een prijscompensatie van maximaal 5 procent. FNV Personeel vindt dat onvoldoende.

FNV Personeel, de vakbond waarin het personeel van FNV is verenigd, vindt dat "geen echte automatische prijscompensatie". "Het is natuurlijk enorm teleurstellend om te merken dat de directie voet bij stuk houdt", zegt Westhoek.

De staking duurt waarschijnlijk de hele dag. FNV Personeel zegt dat er meer stakingen volgen als de vakbond zijn eindbod niet verbetert.

Het is niet de eerste keer dat het personeel van FNV actievoert. In 2019 gebeurde dat vanwege een aangekondigde reorganisatie; er zouden 250 banen geschrapt worden omdat de contributie-inkomsten terugliepen.

Het kwam destijds niet tot een officiële staking. Of dit dan de eerste keer is dat het FNV-personeel zelf staakt, is lastig te zeggen, zegt een woordvoerder. De vakbond is ontstaan uit meerdere fusies, die ver terug gaan. "Maar dat dit heel uitzonderlijk is, is zeker een feit."

Na een weekend vol koortsachtig overleg, is er op het nippertje een oplossing gevonden voor de geplaagde First Republic Bank. Slechts enkele uren voor de beurs in New York opengaat, werd bekend dat JPMorgan Chase de spaartegoeden van de probleembank overneemt.

De financiële toezichthouder van de staat Californië garandeert de spaarders dat hun geld veilig blijft en voert nog overleg over de overname van de leningen van de First Republic Bank.

Haast was geboden om nieuwe paniek onder beleggers af te wenden nadat de Amerikaanse autoriteiten er niet in waren geslaagd om de First Republic Bank uit San Francisco over te laten nemen voor de beurzen in Azië openden.

Zaterdag zou een tiental banken zich bij de Amerikaanse bankentoezichthouder Federal Deposit Insurance Corp (FDIC) hebben gemeld om delen over te nemen. De FDIC wilde juist dat de probleembank in zijn geheel werd gekocht.

First Republic Bank is een particuliere bank en vermogensbeheerder uit San Francisco en vooral actief in de staat Californië en in New York. De in 1995 opgerichte bank beheert vooral veel spaargeld en hypotheken voor welgestelde Amerikanen. De bank kwam in de problemen door de stijgende rente en klanten die het vertrouwen verloren. Dat gebeurde ook bij de Silicon Valley Bank, een start-up-bank gericht op de techindustrie, die in maart in de problemen kwam.

Een week na de problemen bij Silicon Valley schoten elf grote Amerikaanse banken, waaronder Bank of America, Citigroup en JPMorgan Chase, First Republic te hulp en stortten 30 miljard dollar in de kas van de bank, in de hoop het bedrijf te stabiliseren. Ze waren bang dat als First Republic omvalt andere banken ook in de problemen zouden komen.

Maar First Republic raakte verder in de problemen doordat klanten massaal hun spaartegoeden weghaalden. In maart ging het al om ruim 100 miljard dollar, maakte de bank bekend. Daardoor daalde de beurskoers van de bank met 95 procent. Aandeelhouders en de bank zelf zagen hun vermogen verdwijnen. De beurswaarde van de bank bedraagt nog maar 1,15 miljard dollar, tegen 22 miljard dollar begin maart.

Bij de definitieve reddingspoging bleek zondag slechts een handvol bieders over, onder wie grootbank JPMorgan Chase. Volgens persbureau Reuters sleepte het onderhandelingsproces zich zondag de hele avond voort, omdat de toezichthouder niet tevreden was over het bod of de bieders om meer details vroeg.

Probleem is dat JPMorgan Chase met de deal meer dan 10 procent van het Amerikaanse spaargeld onder beheer krijgt bij inlijving van de First Republic Bank. Deze wettelijke drempel is ooit ingesteld om te voorkomen dat een bank te groot wordt.

Afgesproken is nu dat JPMorgan Chase de 103.9 miljard dollar aan spaartegoeden van de First Republic Bank overneemt, maar dat de toezichthouder van Californië hiervoor garant blijft staan.

Er wordt nog overlegd hoe en op welke manier JPMorgan ook de leningen, waaronder de geplaagde hypothekenportefeuille, overneemt.

In maart ging het mis bij verschillende Amerikaanse banken, waardoor er angst ontstond voor een nieuwe bankencrisis. Kort na elkaar vielen de Silicon Valley Bank en Signature Bank om, mede door het stijgen van de rente. De banken werden overeind gehouden, waardoor de sector weer wat stabiliseerde. Ook de Zwitserse Bank Credit Suisse raakte in de problemen, en werd overgenomen door een concurrent.

De Fed, de Amerikaanse centrale bank, gaf vrijdag in een rapport toe dat regels voor middelgrote banken niet streng genoeg zijn. In de Europese Unie zijn de regels veel strenger en kunnen toezichthouders sneller ingrijpen als het mis dreigt te gaan.

De Raad van de Europese Unie heeft afgelopen week regelgeving afgekondigd die moet leiden tot meer transparantie over loonverschillen tussen mannen en vrouwen. De regels horen bij een wet die onlangs door het Europees parlement is aangenomen. Werknemers kunnen straks zien wat collega's gemiddeld verdienen. En bedrijven met meer dan honderd werknemers moeten periodiek over hun loonkloofbeleid rapporteren.

Het kan wel nog drie jaar duren voordat deze wet in Nederland is omgezet in nationale wetgeving.

Sommige bedrijven spannen zich al in om de loonkloof te verkleinen, maar er komt dus een wettelijke verplichting.

Cécile Wansink van belangenorganisatie Women Inc. is blij met de komst van de wet. Volgens haar wordt de loonkloof deels veroorzaakt doordat vrouwen minder vaak leidinggevende functies bekleden en in sectoren werken met lagere lonen.

Maar er is ook een deel dat zich moeilijker laat verklaren. Zo krijgen mannen die hetzelfde werk doen als vrouwen vaak beter betaald. Dit zou bijvoorbeeld komen doordat vrouwen anders worden gewaardeerd dan mannen. "Mannen worden vaker beoordeeld op potentie terwijl er bij vrouwen wordt gekeken naar wat ze al kunnen", zegt Wansink.

Een ander probleem is dat vrouwen die willen onderhandelen over hun salaris op onbegrip stuiten, zegt Jaap van Muijen, hoogleraar psychologie bij Nyenrode. "Vroeger werd gezegd dat vrouwen meer moeten onderhandelen, net als mannen Maar als ze dat doen wordt het eerder negatief gezien: wat een bitch."

De nieuwe wet moet helpen de loonkloof tussen mannen en vrouwen in dezelfde functie te verkleinen, zegt Wansink. "Als een werkgever onbewust minder salaris toekent, kun je dat straks als vrouw veel beter zien. Grote bedrijven moeten verder een analyse gaan maken van de oorzaken van de loonkloof. Dat kan er ook toe leiden dat meer vrouwen een leidinggevende positie krijgen."

Sommige bedrijven doen al wat aan de loonverschillen. Zo bracht vermogensbeheerder Van Lanschot Kempen het verschil in beloning tussen mannen en vrouwen in een jaar terug van 4 naar 2,7 procent.

Randstad zegt na eigen onderzoek dat het loonverschil daar niet speelt. Beide bedrijven zeggen dat het beloningsbeleid onderdeel is van een breder diversiteitsbeleid, met bijvoorbeeld vrouwvriendelijke arbeidsvoorwaarden en genderneutrale vacatureteksten.

Voor andere bedrijven is de wet een grote, maar goede stap, zegt HR-deskundige Kim van de Kasteele. "Ze moeten nadenken over nieuw beleid en dat is niet iets wat je in een uur ontwikkelt. Het gaat ook om cultuurverandering", zegt ze.

"Je moet straks kunnen verklaren waarom de een meer verdient dan de ander en daar ontbreekt het nog aan bij veel MKB-bedrijven", zegt Van de Kasteele. Dit soort administratie bijhouden en loonverschillen rechttrekken kan volgens haar tijd en geld kosten.

Maar ook voor grotere bedrijven kan de administratieve last een uitdaging zijn, zegt Eefje Brul, beleidsadviseur bij AWVN. "Zeker voor werkgevers, die veel personeel en een hoog verloop hebben, kan dit een behoorlijke klus zijn." Er is wel software beschikbaar om dit te automatiseren.

Werkgevers vinden transparantie over lonen lastig, constateert Van de Kasteele. "Want ze kunnen personeel voor hun gevoel dan niet individueel belonen. Ik zou op mijn beurt zeggen dat het juist duidelijkheid geeft." Brul beaamt dat. "Een werknemer mag straks vragen hoe anderen beloond worden. Dat kan best spannend zijn, ook al denkt de werkgever dat die op een goede manier beloont," zegt ze.

Het was afgelopen week overduidelijk: de ceo's van techbedrijven maakten tijdens de presentatie van hun nieuwste kwartaalcijfers maar al te graag duidelijk hoe ze bezig zijn met AI, ofwel kunstmatige intelligentie.

Satya Nadella (Microsoft) zei dat zijn bedrijf "de krachtigste AI-infrastructuur" heeft en wees erop dat ChatGPT-maker OpenAI hiermee werkt. Sundar Pichai (Google) noemt AI een "ongelooflijke kans" en zegt dat zijn bedrijf "goed is gepositioneerd". Mark Zuckerberg (Meta) sprak van een grote kans.

AI kennen we al jaren, maar het is de zogeheten generatieve AI, die bijvoorbeeld tekst of afbeeldingen maakt, die de techwereld nu op scherp heeft gezet. Haast niet van echt te onderscheiden door AI-gegenereerde foto's van de paus kregen in maart veel aandacht en streamingdiensten moesten eerder deze maand ingrijpen bij door AI-gegenereerde muziek van Drake en The Weeknd.

Het was daarnaast niet een van de techreuzen, maar een relatief klein bedrijf - OpenAI - dat met de komst van de AI-tekstgenerator ChatGPT in november een aardverschuiving veroorzaakte. Dankzij miljarden dollars aan investeringsgeld staat Microsoft wel vooraan om hiervan te profiteren. Google en Meta moeten vooralsnog moeite doen om het tempo bij te benen.

Al eerder werd duidelijk dat deze ontwikkelingen voor het eerst in jaren de dominante positie van Google op de zoekmarkt ter discussie heeft gezet. Dit werd nog eens bevestigd door een bericht van The New York Times eerder deze maand: Samsung overweegt om over te stappen op Microsofts zoekmachine Bing, dat integratie heeft met ChatGPT.

Dat was een jaar geleden nog ondenkbaar geweest. Het gegeven alleen al kwam binnen als een schok op het hoofdkantoor van de zoekgigant in het Californische Mountain View, schrijft de krant.

Google betaalt jaarlijks miljarden dollars aan Samsung en Apple om de standaardzoekmachine te zijn op telefoons, tablets en computers. De twee partijen leveren namelijk heel veel verkeer op voor de zoekmachine, waardoor Google meer advertenties kan verkopen. Onderhandelingen over verlenging met Samsung lopen nu, Apple volgt later dit jaar.

Een andere spannende ontwikkeling is de komst van generatieve AI in de kantoor-apps van beide techreuzen. Door bijvoorbeeld een samenvatting te maken van een videogesprek waar je later bij aanhaakt. Ze lijken daarin nek-aan-nek te gaan. Ze kwamen zelfs in dezelfde week met aankondigingen.

Google-topman Sundar Pichai zei onlangs in een interview met het Amerikaanse tv-programma 60 Minutes dat hij na het testen van enkele AI-projecten binnen Google "sprakeloos" was en dat de maatschappij zich moet voorbereiden op de impact van alle ontwikkelingen. "Dit gaat elk product in elk bedrijf raken."

De snelheid waarmee alles gebeurt, roept ook ethische vragen op, zowel bij Microsoft als bij Google. The New York Times schrijft dat medewerkers wiens werk het is om bijvoorbeeld AI-producten te testen, bij beide bedrijven zorgen hadden over de uitrol van de chatbots.

Een technologiemanager bij Microsoft schreef in een e-mail, in handen van de krant, dat het een "fatale fout is om nu zorgen te hebben over iets dat later verholpen kan worden". Tegen medewerkers die bij Google verantwoordelijk zijn voor de veiligheid en ethische implicaties van producten, is volgens Bloomberg gezegd dat ze niet in de weg moeten staan of moeten proberen om generatieve AI-producten in ontwikkeling te stoppen.

De trein is dus gaan rijden en die is lastig te stoppen. Bovendien komen er alleen maar meer spelers bij.

Meta's hoogste technologiebaas, rechterhand van topman Mark Zuckerberg, heeft gezegd dat generatieve AI hét onderwerp is waar de top nu de meeste tijd aan besteedt. Je zou bijna vergeten dat het bedrijf de afgelopen jaren inzette op een heel andere ontwikkeling: de metaverse. Daar hoor je nu weinig over, al blijft dit voor het bedrijf ook heel belangrijk.

Een speler die zich recentelijk ook heeft gemeld, is Snapchat. Recent kwam chatbot 'My AI' voor het grote publiek beschikbaar. In eerste instantie wilde de chatbot ook graag met kinderen in het echt afspreken. Het leidde direct tot zorgen én aanpassingen.

Ten slotte wil ook Elon Musk zich in de strijd werpen. Zijn doel is een concurrent opzetten van OpenAI's ChatGPT onder de naam 'TruthGPT', terwijl hij onlangs nog zijn naam had gezet onder een open brief waarin juist werd opgeroepen tot een ontwikkelpauze.