Voor het oog van de wereld gaan Nederlandse bergers binnenkort, midden in een oorlogs- en piratengebied in de Rode Zee, de vervallen olietanker FSO Safer bergen. Smit Salvage, een dochterbedrijf van baggeraar Boskalis, kreeg gisteren de opdracht om een dreigende milieuramp met ingrijpende humanitaire gevolgen in en rond de Rode Zee af te wenden.

Twee jaar geleden lukte het Smit Salvage nog het vastgelopen containerschip Ever Given in het Suezkanaal los te trekken. Deze nieuwe klus in het Midden-Oosten is niet zonder gevaar. Vijf vragen over de berging:

Een in 1976 in Japan gebouwde olietanker. In 1987 werd die omgebouwd tot drijvende opslag- en overslagfaciliteit: een zogenoemde Floating Storage and Offloading (FSO). Het nationale oliebedrijf van Jemen kocht deze FSO, om vanaf 1988 de ruwe olie van de Marib-olievelden in het land op te vangen en te exporteren via de Rode Zee.

De supertanker ligt afgemeerd op zo'n 9 kilometer uit de kust van Jemen en 50 kilometer ten noordoosten van de haven van Hodeida. Toen in 2015 een burgeroorlog in Jemen uitbrak werd het schip verlaten, omdat de olieproductie in het land door het bloedige geweld stilviel.

De FSO Safer heeft sinds 1987 nooit meer voor onderhoud in een droogdok gelegen. Sinds het is verlaten is er ook geen regulier onderhoud meer gepleegd. Hierdoor kan het vaartuig inmiddels uit elkaar vallen en zinken. Door de opeenhoping van gassen in de tanks zou de supertanker zelfs kunnen exploderen.

Aan boord van de FSO Safer bevindt zich naar schatting ruim 150 miljoen liter ruwe olie. De inhoud hiervan is vier keer meer dan in zee belandde bij de ramp met de Exxon Valdez in 1989 bij Alaska. Mocht de FSO Safer vergaan, dan zou volgens de Verenigde Naties op vijf na de grootste olieramp op zee ooit plaatsvinden. Het opruimen van de milieuschade in de Rode Zee zou naar schatting van de VN 20 miljard dollar kosten, waarbij de vispopulatie een kwart eeuw nodig heeft om te herstellen.

Voor de inwoners van het door oorlog zwaar getroffen Jemen zijn de gevolgen nog desastreuzer, omdat het door de olieresten op het water en de kust schier onmogelijk wordt om hulpgoederen en voedsel aan te leveren. Ook zou de wereldwijde scheepvaart, na de stremming in het Suezkanaal door de Ever Given twee jaar geleden, opnieuw en ditmaal lange tijd moeten omvaren. Volgens scheepvaartnieuwssite Lloyd's List leidde de blokkade van het doorvoerkanaal indertijd tot 400 miljoen dollar schade per uur aan de wereldeconomie.

Allereerst omdat eigenlijk niemand weet hoe de FSO Safer er daadwerkelijk aan toe is. Smit Salvage zal eerst twee weken lang een grondige inspectie moeten uitvoeren, legde directeur Peter Berdowski van moederbedrijf Boskalis uit in het NOS Radio 1 Journaal. "Omdat je niet weet welke dampen er rondhangen, stappen onze mensen met speciale pakken en zuurstofmaskers aan boord. Die moeten stuk voor stuk alle meer dan twintig tanks openen om er metingen te doen en de gassen te verdrijven."

Hoe Smit de olietanker bij Jemen gaat leeghalen is te zien in deze animatie:

De olie kan pas worden overgezet als duidelijk is of het vaartuig blijft drijven. Berdowski verwacht aardig wat 'gaten en scheuren' op het bijna vijftig jaar oude vaartuig aan te treffen. "Je kunt niet zomaar aan een kant olie gaan overpompen, omdat het risico bestaat dat het schip kan breken." Als de olie er uit is wordt het schip gewassen om uiteindelijk bij een werf te worden gesloopt.

Het is de specialisatie van het bedrijf. Het allergrootste risico is het gebied zelf. In Jemen strijdt de overheid met steun van Saudi-Arabië tegen door Iran en Hezbollah gesteunde sjiitische Houthi-rebellen en diverse extremistische partijen. In de burgeroorlog vinden "gruwelijke mensenrechtenschendingen" plaats, rapporteert Amnesty International.

Ook moeten de bergers in de Rode Zee opletten voor piraten uit Eritrea, hoewel die doorgaans meer zuidelijk opereren. "Het is ook een gebied waar mijnen zijn geplaatst", schetst Berdowski de omgeving van de FSO Safer.

De 65 mensen die de supertanker moeten bergen worden door de Verenigde Naties bewaakt. De ploeg is ook ingehuurd door de VN, die voor de operatie aan diverse landen vele miljoenen heeft gevraagd en zelfs een crowdfundingsactie opzette.

Hoewel Smit Salvage in Iran en Irak in vergelijkbare lastige omstandigheden heeft gewerkt, noemt Berdowski de klus in Jemen uniek. "Er is daarom een zeer uitvoerig veiligheidsplan opgesteld in overleg met de VN. Dat wordt per dag gemonitord. De situatie is grillig en kan snel veranderen. Je ziet het in Sudan. We moeten elke dag heel alert zijn."

De staat moet 804 miljoen euro plus rente betalen aan SNS-obligatiehouders. Dat oordeelt de Hoge Raad na een jarenlange juridische strijd. Beleggers en obligatiehouders kwamen in 2013 met lege handen te staan toen de overheid SNS Reaal en SNS Bank nationaliseerde om een faillissement als gevolg van de kredietcrisis te voorkomen.

In de zaak werd door obligatiehouders en onteigende aandeelhouders van SNS tegen de staat geprocedeerd. Het grootste deel van de schadevergoeding gaat naar de obligatiehouders. Dat zijn mensen die geld aan SNS hadden uitgeleend.

De aandeelhouders krijgen geen schadevergoeding toegekend. Volgens de Hoge Raad zouden de aandelen waardeloos zijn geworden als de staat niet had ingegrepen en de SNS failliet was gegaan.

Door de uitspraak van de Hoge Raad moet de staat de schadevergoeding definitief betalen, er staan geen rechtsmiddelen meer open om tegen het vonnis in beroep te gaan. Het ministerie roept mensen die in aanmerking komen voor de schadevergoeding op zich te melden via de website www.vergoedingsns.nl. Vanaf 15 mei kunnen zij daar een aanvraag indienen.

Vandaag beginnen veel Nederlanders aan hun meivakantie. Het wordt druk op Schiphol, met 66.000 tot ruim 70.000 vertrekkende passagiers per dag.

Dat is meer dan vorig jaar toen gemiddeld 58.000 mensen per dag vertrokken. Toen ontstonden op de luchthaven lange rijen door personeelstekorten bij bagage-afhandelaren, baliemedewerkers en beveiligers. Vluchten werden geannuleerd en mensen misten hun vlucht.

Schiphol heeft meer beveiligers aangenomen en hoopt daarmee nieuwe chaos te voorkomen. Er komen weer rijen, maar niet zo lang als vorig jaar, belooft Schiphol. Vakbonden maken zich zorgen of alle beveiligers ook blijven en over de aanhoudende tekorten bij de bagagemedewerkers.

"Ik heb goede hoop dat dit jaar veel beter gaat dan vorig jaar", zegt Frank Oostdam, voorzitter van brancheorganisatie voor reisbureaus ANVR. "Toen waren mensen heel erg vroeg op Schiphol om te vliegen, soms wel acht uur van tevoren. Vooral dat leidde tot extra opstoppingen en dat is echt niet nodig. Volg het oude advies: twee uur van tevoren aanwezig voor vluchten binnen Schengen en drie uur buiten Schengen."

Schiphol heeft honderden vacatures gevuld, vooral bij de beveiligers. Zij krijgen dit jaar flink meer loon, soms tot wel 40 procent. Dat komt door een structurele loonsverhoging. Bovendien betaalt Schiphol tot september een extra verhoging van 1,40 euro per uur.

"We stoppen niet," zegt een woordvoerder van Schiphol. "Er zijn nog steeds vacatures voor beveiligers, want er stromen mensen uit en de instroom moet hoger blijven. Die megarijen buiten van 4 tot 5 uur wachten gaan we niet meer zien dit jaar."

De toeslag die beveiligers krijgen voor werken in de nacht is met 35 procent verhoogd. Reizigers kunnen een tijdslot reserveren om sneller door de security te gaan. De luchthaven adviseert mensen om rekening te houden met de beveiliging, ook bij wat ze aantrekken. Met dunne kleding en lage schoenen gaan reizigers sneller door de securityscanner.

Bij de beveiligers lijkt het acute probleem opgelost, maar er is nog onrust onder bagage-afhandelaren. De salarissen daar stijgen een stuk minder dan bij de beveiligers. "Beveiligers gaan erop vooruit en dat leidt tot frustratie onder bagage-afhandelaren," zegt Jaap de Bie, voorzitter bij FNV Luchtvaart.

Nieuwkomers en medewerkers in lage schalen bij de afhandelingsbedrijven krijgen een salaris dat rond de 10 procent hoger ligt dan vorig jaar. Maar ervaren medewerkers in hogere salarisschalen hebben dit jaar een verhoging van 3 tot 5 procent gekregen. De luchtvaartmaatschappijen, en niet Schiphol, zijn de opdrachtgever van de afhandelingsbedrijven, die onder meer de bagage in- en uitruimen.

Volgens het AD komen er deze meivakantie mogelijk plotselinge acties van ontevreden bagagemedewerkers. Maar meer geld voor salarissen is er niet, stelt Edwin van der Linden, HR-manager bij afhandelaar Viggo en voorzitter van werkgeversvereniging WPBL. In de cao is afgesproken dat het salaris de komende jaren wordt verhoogd. De kosten daarvan willen afhandelaars doorberekenen aan de luchtvaartmaatschappijen, maar die willen daar niet aan meewerken.

Afhandelaar Viggo zegt goed voorbereid te zijn op piekmomenten op Schiphol.

Door de lange wachttijden vorig jaar vliegen veel mensen dit jaar meer via Duitsland en België, zegt ANVR-directeur Oostdam. "Schiphol moet het vertrouwen terugwinnen. Düsseldorf staat met stip op één als alternatief, het is de populairste luchthaven in mei. Maar ook Luik en Brussel zijn nu alternatieven."

Elektriciteit was gisteren een groot deel van de dag gratis. Sterker nog, bedrijven en particulieren die de actuele uurprijs betalen kregen geld toe. Een strak blauwe hemel met veel zon en harde wind leverden zo veel duurzaam opgewekte stroom op dat de prijs negatief werd.

Dat gebeurt steeds vaker: de vereniging van duurzame energiebedrijven (NVDE) verwacht dat in de loop van dit jaar 50 procent van de elektriciteit in Nederland uit zon en wind komt. Zodra de zon ondergaat en de wind gaat liggen stijgen de prijzen juist vaak weer naar grote hoogte omdat gas- en kolencentrales dan het gebrek aan zon en wind moeten compenseren.

Een van de manieren om dit in de toekomst te voorkomen, is de aanleg van grote batterijparken die de duurzame elektriciteit opvangen als er te veel is en weer teruggeven aan het elektriciteitsnet bij een tekort. Tennet wordt overspoeld met voorstellen.

In onder meer Lelystad en Vlissingen liggen al batterijparken waar stroom van zon en wind wordt opgeslagen. Als het aan landelijk netbeheerder Tennet ligt komen er in alle provincies een aantal van dit soort grote batterijparken. De grilligheid van de hoeveelheid stroom uit zon en wind veroorzaakt grote prijsschommelingen op de dagelijkse elektriciteitsmarkt.

Tennet ziet weliswaar een belangrijke rol voor dit soort batterijparken maar is geschrokken van het grote aantal aanvragen. In totaal heeft de netbeheerder voor 45 gigawatt aan aanvragen voor aansluiting op het hoogspanningsnet gekregen. In de nabije toekomst ziet Tennet ruimte voor zo'n 10 gigawatt. De aanvragen zijn "rijp en groen" volgens een woordvoerder en gaan lang niet altijd over plaatsen waar er batterijen nodig zijn.

Het bedrijf Giga Storage gaat in Delfzijl het grootste batterijpark van Europa bouwen. Bij een tekort aan elektriciteit moet het zeven procent van Nederland even van stroom kunnen voorzien. De accu's worden geplaatst op het terrein van de voormalige aluminiumfabriek Aldel, dat afgelopen jaar failliet ging vanwege de hoge elektriciteitsprijzen.

Omdat de fabriek net zo veel elektriciteit verbruikte als de hele stad Groningen heeft het terrein een eigen aansluiting op het hoogspanningsnet. Dit soort aansluitingen zijn schaars en duur en nieuwe aanleg kan lang duren.

De eigenaren van de batterij-exploitant hebben daarom 12 miljoen euro aan de curator van Aldel betaald, nog voor de vergunning is geregeld. Vanaf volgend jaar moet er gebouwd gaan worden, in totaal komen er vijftien voetbalvelden aan batterijen te liggen op een kwart van het fabrieksterrein.

Het gaat om een investering van "ettelijke honderden miljoenen euro's," volgens technisch directeur Maarten Quist van Giga Storage. Nadat de curator de fabriek heeft gesloopt begint de bouw van het batterijpark met een opslagcapaciteit van 1 gigawattuur.

Hier moet het nieuwe batterijpark komen:

"Er valt heel veel geld te verdienen met de aanleg van batterijparken," zegt Jan Willem Zwang, analist bij adviesbureau Stratergy. Toch denkt hij niet dat er ook echt een wildgroei aan batterijparken gaat ontstaan. "Als je kijkt naar de geschiedenis dan zijn er ook heel veel aanvragen voor wind- en zonneparken gedaan, maar slechts een deel hiervan komt ook echt van de grond en krijgt de financiering en de vergunning rond. Belangrijk is dat de batterijen er komen en dat ze op de goede plek staan."

Minister Jetten voor Klimaat en Energie komt binnenkort met een routekaart energieopslag, waarin meer duidelijk moet worden over de voorwaarden voor de bouw van batterijparken en de locaties die hier voor geschikt zijn.

Ondertussen overlegt Tennet met de provincies in Nederland over het verstrekken van vergunningen voor batterijexploitanten. De batterijen helpen alleen bij de stabiliteit van elektriciteitsnet als ze op de goede plek en het juiste moment stroom opslaan en teruggeven. Bij verkeerd gebruik kunnen de problemen op het net juist toenemen.

Eerder maakte de NOS de onderstaande explainer over het volle Nederlandse stroomnet (en de mogelijke oplossingen):

De meeste grote bedrijven hebben de afgelopen crisisjaren goed doorstaan en maakten niet zelden flinke winst. Maar kleinere, mkb-bedrijven hebben het nog altijd moeilijk. Ze hebben flink last van de stijgende productiekosten, een krappe arbeidsmarkt en een oplopende energierekening.

Nu zij willen investeren om hun bedrijf toekomstbestendig te maken, dreigen de stijgende rentes hen klem te zetten.

Neem Wijnand Stegeman, bakker uit het Gelderse Laren. De afgelopen jaren ging het hem voor de wind. Stegeman investeerde flink: hij breidde zijn winkel uit en startte een chocolaterie.

Toen kwam de energiecrisis en zag de bakker, die met zijn twintig jaar oude ovens grootverbruiker is van gas, zijn vaste lasten omhoog schieten: van 70.000 euro vorig jaar naar 140.000 euro nu. Om nieuwe, energiezuinige ovens te kunnen kopen, stapte Stegeman naar de bank. Hij bleek geld te kunnen lenen tegen een rente van ruim 9 procent. Ondoenlijk, legt Stegeman uit. "Dan ben ik mijn besparing aan energiekosten kwijt aan rentelasten bij de bank."

Die rente legt de bank deels zo hoog omdat het risico dat Stegeman niet terugbetaalt groter is door zijn sterk gegroeide kosten. Dat terwijl hij met zijn nieuwe ovens de energierekening juist wil drukken.

Na een maandenlange zoektocht vond de bakker een oplossing in stapelfinanciering: de gemeenten, het bakkersfonds en een particuliere investeerder droegen ieder een deel bij. Samen komt de rente op 4,1 procent. Nog altijd moet hij de broekriem aanhalen: een medewerker die voor langere tijd ziek is, kan hij voorlopig niet vervangen.

Slager Jakob Simons voelt de hoge rente als hij een nieuwe slagerij opent:

De Europese Centrale Bank verhoogt sinds vorig jaar bewust de rente om de economie af te koelen, als antwoord op de stijgende inflatie. Maar dat betekent dus ook dat er grotere druk komt te staan op bedrijven, waarvan sommigen omvallen. Dat is niet alleen maar slecht: er komt zo ook kapitaal en menskracht vrij, wat het personeelstekort kan verlichten in sectoren zoals het onderwijs en de zorg.

Ook zijn de verwachte faillissementen deels een inhaalslag, legt Ronald Kleverlaan, voorzitter van Stichting MKB Financiering uit. "Het gaat ten dele om bedrijven die vlak voor de coronacrisis op omvallen stonden, maar door overheidssteun overeind zijn gehouden. Nu die steun stopt, betekent dit ook het einde voor deze zombiebedrijven."

Tegelijk ziet Kleverlaan juist bij kleinere ondernemers een "giftige cocktail" ontstaan: zij hebben door de hoge energieprijzen en inkoopkosten weinig reserves, terwijl ze wel de coronasteun moeten terugbetalen. "Deze stapeling van problemen leidt ertoe dat de angst bij banken om nog geld uit te lenen het sterkst is bij het mkb. Dat is wrang, want een flink deel van deze bedrijven zou onder normale omstandigheden prima draaien."

Lex van Teeffelen, lector Financieel-Economische Innovatie aan de Hogeschool Utrecht en mkb-onderzoeker, schat in dat van de bedrijven die geld willen lenen, 44 procent dit doet om te groeien. Zij zijn dus in principe gezond. Een derde is herstelt zich van de coronacrisis. Slechts een kleine kwart van de ondernemers die op zoek zijn naar geld zit in financieel zwaar weer, blijkt uit zijn onderzoek, dat vandaag verschijnt.

Ondernemers die niet terecht kunnen bij de bank, moeten op zoek naar andere opties, zoals crowdfunding of investeringsfondsen. Bij kleinere leningen tot 250.000 euro zijn deze alternatieve financiers al goed voor zo'n 40 procent van de markt.

Tegelijk zit daar ook een risico, waarschuwt Van Teeffelen: "Op dit moment zien we een sterke opkomst van bedrijfjes die flitskredieten verstrekken. Dit is snel geld waar je soms alleen een sms voor hoeft te versturen, maar waar de rente torenhoog ook is." Van Teeffelen vreest dat juist wanhopige ondernemers die het financieel moeilijk hebben vatbaar zullen zijn voor dit soort valkuilen.

Belangenorganisatie MKB-Nederland maakt zich dan ook zorgen. "Onze leden kampen met meerdere crises tegelijk en staan bovendien aan het begin van een grote transitie. Die dreigt nu vertraging op te lopen doordat ondernemers de investeringen die nodig zijn niet meer kunnen betalen."

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) verbiedt de verkoop van 'therapeutische' schommels en roept mensen op ze niet meer te gebruiken. De toezichthouder doet dat nadat in Nederland een kind om het leven is gekomen doordat het doek van de schommel om zijn nek gedraaid zat.

Het product wordt ook wel een sensorische of yoga-schommel genoemd en is een flexibele doek die in een lus wordt opgehangen zodat een kind erin kan schommelen. Het is volgens de NVWA met name ontworpen voor kinderen met prikkelverwerkingsproblemen.

De NVWA ontdekte dat er wereldwijd twee soortgelijke incidenten waren als in Nederland. In 2020 raakte in Australië een 12-jarige jongen buiten bewustzijn doordat het doek van een schommel om zijn nek was gewikkeld. En in 2021 kwam er in de VS een 12-jarige jongen door om het leven.

De onderzochte schommels werden online verkocht. Webshops hebben kopers gemaild dat de schommels worden teruggeroepen.

Er worden ook soortgelijke schommels van andere merken aangeboden. De NVWA waarschuwt ook daarvoor, omdat het om hetzelfde soort product gaat en er dus een ernstig risico is op verwurging. De waakhond heeft ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd geïnformeerd, omdat deze schommels veel gebruikt worden door therapeuten.

Boeren zijn boos over een besluit van het kabinet over aardappelen. Aardappelen op zand- en lössgrond moeten voor 1 oktober geoogst worden en vervangen door een zogeheten vang-gewas dat veel stikstof opneemt. Laten boeren de aardappelen langer in de grond, dan mogen ze het jaar erna minder stikstof gebruiken.

Boeren hadden gehoopt dat aardappelen op de lijst van zogeheten wintergewassen zouden komen te staan. Dat zijn gewassen die pas laat in het jaar geoogst worden en daarna niet meer vervangen hoeven te worden door een vang-gewas dat nog stikstof uit de grond haalt.

Volgens landbouworganisatie LTO is de impact van de beslissing groot. "Aardappelen hebben de groei in september en oktober nodig voor een voldoende opbrengst. Het gemiddelde oogstmoment is in de afgelopen jaren ook verlaat, wat samenhangt met het veranderende klimaat."

Ook vreest LTO dat er straks in september heel veel aardappelen tegelijkertijd op de markt komen. "De capaciteit van opslag en verwerking kan voor 1 oktober niet op een rendabele manier vergroot worden."

Maar volgens de overheid is er bij aardappelen bedoeld voor de consumptie geen sprake van winterteelt: "De oogst vindt grotendeels plaats voor of uiterlijk in oktober. Deze aardappelplanten worden voor de oogst doodgespoten waardoor er minder stikstof wordt opgenomen dan bij het langzaam afsterven van de plant zou gebeuren. Daarom is het inzaaien van een vang-gewas nodig om achtergebleven voedingsstoffen op te nemen."

Stikstof zit in mest en kan uiteindelijk in het water terechtkomen. Als er minder stikstof in de grond overblijft is dat dus goed voor de waterkwaliteit. De regel geldt voor zand- en löss omdat die grondsoorten minder goed stikstof vasthouden dan klei- en veengrond. Iets meer dan de helft van alle consumptieaardappelen wordt verbouwd op zand of löss, voornamelijk in het zuidoosten van Nederland.

De Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie (VAVI) noemt het besluit dramatisch. "De lagere opbrengst zal uiteindelijk leiden tot een deuk in het inkomen van de aardappelsector, zowel telers als verwerkers", zegt VAVI-directeur Andries Middag. Frietmakers als Aviko, Farm Frites en McCain zijn lid van de VAVI. Middag verwacht dat een deel van de boeren inderdaad voor 1 oktober zal oogsten en aardappels en frieten daardoor kleiner zullen zijn.

Het deel van de boeren dat de aardappelen tot na oktober laat staan, mag dus volgend jaar minder stikstof gebruiken. Daardoor zal hun opbrengst volgens Middag volgend jaar lager zijn. Het gaat dan overigens niet om aardappelen, maar om andere gewassen als graan, uien en bieten. Want na een jaar aardappelteelt schakelt een boer altijd drie jaar lang over op iets anders.

Na een jaar van enorme groei heeft de Taiwanese chipfabrikant TSMC de omzet in het eerste kwartaal van dit jaar licht zien dalen naar omgerekend 15,9 miljard euro. Het bedrijf noemt de zwakkere economische omstandigheden als oorzaak.

De vraag naar chips voor smartphones en servers neemt af, de vraag naar chips voor auto's blijft stabiel.

Het bedrijf heeft binnen de chipindustrie een zeer belangrijke positie en is verantwoordelijk voor een groot deel van de productie van geavanceerde chips. Het is hofleverancier van bedrijven als Apple, die bij TSMC hun zeer rekenkrachtige chips laten produceren.

Het bedrijf verwacht ook dit kwartaal een lagere omzet dan een jaar eerder, zei de financieel topman in een toelichting op de cijfers. Daarnaast heeft TSMC te maken met oplopende energiekosten, die zijn deze maand met 17 procent verhoogd. Tegelijkertijd investeert het concern nog altijd in de bouw van onder meer fabrieken, daar worden dit jaar tientallen miljarden dollars aan besteed.

TSMC bouwt niet alleen in Taiwan, maar ook in andere delen van de wereld. Eind vorig jaar maakte het bedrijf bekend 40 miljard dollar te willen steken in de bouw van fabrieken in Arizona. Dat werd gezien als een grote opsteker voor de regering-Biden, die meer chipproductie naar de VS wil halen.

Over de voorwaarden wordt echter nog wel gesteggeld, schreef The Wall Street Journal gisteren. De Taiwanese chipfabrikant is volgens bronnen bang winst te moeten delen met de overheid en daarnaast gedetailleerde informatie te moeten prijsgeven over de bedrijfsvoering, twee dingen waar het bedrijf niet op zit te wachten. Tegelijkertijd hoopt het wel 15 miljard dollar aan steun te krijgen.

De Europese Commissie wil heel graag TSMC ook naar Europa halen, met het oog op de Europese Chipswet. Deze week bereikten het Europees Parlement en de Europese Raad hierover een akkoord.

De topman van TSMC, C.C. Wei, zegt dat het bedrijf nog altijd in gesprek is met onder meer klanten om te kijken naar een fabriek die gericht zal zijn op de Europese autoindustrie. Hoever die plannen zijn is niet duidelijk, maar het ligt voor de hand dat TSMC miljarden euro's aan overheidssteun zal willen hebben.

Nederlanders gooiden gemiddeld vorig jaar per persoon ruim 33 kilo aan voedsel weg. Dat is bijna een kilo minder dan bij de vorige meting in 2019, blijkt uit onderzoek van het Voedingscentrum. De daling stagneert wel, bij de vorige meting was de verspilling bijna 7 kilo per persoon minder geworden.

Voor het onderzoek, dat elke drie jaar wordt gehouden, is via steekproeven in dertien gemeenten het vuilnis van 130 huishoudens en het gft-afval van 110 huishoudens onderzocht. Daaruit bleek dat brood en deegwaren het meest worden weggegooid. Ook groente, fruit, aardappelen en zuivel belanden vaak in de kliko. Deze productgroepen waren goed voor meer dan de helft van de Nederlandse voedselverspilling.

Het voorkomen van voedselverspilling speelt een grote rol bij het tegengaan van klimaatverandering. In 2030 moet de verspilling zijn gehalveerd ten opzichte van 2015. In 2030 zou dan jaarlijks maximaal 21,6 kilo eten per persoon moeten worden weggegooid. Nederland ligt op schema om dat doel te halen, maar dan moet de daling niet verder afvlakken.

NOS op 3 legt uit wat de impact is van voedselverspilling en wat je ertegen kunt doen:

Het Voedingscentrum is blij dat er minder eten is verspild, maar maakt zich zorgen over de stagnatie. "Er is nog een hoop ruimte voor verbetering en er moet nog veel gebeuren om de doelstelling te halen", zegt expert duurzaam eten Lilou van Lieshout. "Maar als we allemaal 250 gram voedsel per week minder weggooien, zijn we er al."

Er is niet onderzocht waarom de verspilling minder hard afneemt dan voorheen, maar het Voedingscentrum heeft wel een vermoeden. "De makkelijkste winst is inmiddels behaald en er is nu complexer gedrag nodig om de verspilling verder terug te dringen", zegt Van Lieshout. "Er is niet één actie die ondernomen kan worden, de oplossing ligt juist in een combinatie van gewoontes."

Met dat soort gewoontes houdt Elisah Pals zich bezig. Zij is oprichter van Zero Waste Nederland, een organisatie die zich inzet voor het verminderen van afval en het tegengaan van voedselverspilling.

Volgens haar begint het tegengaan van verspilling in de supermarkt. "Vaak kopen we meer dan we nodig hebben omdat er bijvoorbeeld een aanbieding is, of we doen inkopen terwijl we honger hebben. Het kan heel erg helpen om vooraf een boodschappenlijstje te maken, en je daaraan te houden."

Het is volgens haar ook belangrijk om goed na te denken over welke producten je in je boodschappenmand stopt. Zo kun je beter geen voorgesneden voedsel kopen, omdat dat veel minder lang goed blijft. Eenmaal thuis moeten de spullen op de juiste manier bewaard worden: tomaten, komkommers en paprika's blijven bijvoorbeeld langer goed als ze buiten de koelkast bewaard worden.

Ook zijn er een hoop recepten waarbij de ingrediënten helemaal gebruikt worden, of gebruik wordt gemaakt van kliekjes. Pals wijst er verder op dat overgebleven eten kan worden ingevroren of de volgende dag bij de lunch kan worden opgegeten. "Blijft er toch iets over, dan kan je het eten aanbieden in een van de vele foodsharing-groepen in Nederland."

Het Voedingscentrum benadrukt dat niet alleen consumenten verantwoordelijk zijn in de strijd tegen voedselverspilling. Producenten en supermarkten moeten ook hun steentje bijdragen. Zo kunnen ze bijvoorbeeld kleinere porties aanbieden en betere houdbaarheidsinformatie en bewaarwijzers verstrekken.

Mensen die een elektronisch apparaat willen laten repareren kunnen vanaf vandaag terecht in een landelijk register. In het Nationaal Reparateursregister staan erkende reparatiebedrijven voor consumentenelektronica.

Dat moet het makkelijker maken om een bedrijf te vinden dat kapotte spullen kan repareren. Het gaat daarbij om tv's en beeldschermen, en witgoed zoals vaatwassers, koelkasten en wasmachines.

Het is een eerste versie van het register, met ongeveer 80 bedrijven. Dit najaar moet er een uitgebreidere versie zijn met alle erkende reparateurs en daarbij vermeld de vakbekwaamheid van de medewerkers. Ook is dan te zien voor welke fabrikanten bedrijven reparaties mogen uitvoeren.

Het register is een samenwerking van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Techniek Nederland, de organisatie van ondernemers in de installatiebranche en de technische detailhandel. Daarbij zijn ruim 6300 bedrijven aangesloten.

Het register is er gekomen op initiatief van de Europese Unie, die wil dat kapotte spullen minder snel weggegooid worden. Zo is er de Europese Ecodesign-richtlijn met afspraken over de herbruikbaarheid van producten en de mogelijkheid tot repareren.

Vorige maand deed de Europese Commissie het voorstel om het recht op reparatie voor consumenten uit te breiden, het zogeheten right to repair. Zowel binnen als buiten de wettelijke garantietermijn moeten reparaties van goederen daardoor gemakkelijker en goedkoper worden. In de hele Europese Unie wordt jaarlijks 35 miljoen ton aan afgedankte producten bij het afval gezet.

Volgens Techniek Nederland is het laten repareren van spullen makkelijker geworden doordat reserve-onderdelen beter beschikbaar zijn dan vroeger. Voorzitter Doekle Terpstra noemt het Nationaal Reparateursregister "een grote stap" op weg naar een circulaire economie.

"Als elektronische apparatuur wordt gerepareerd en langer meegaat, besparen we veel energie en verbruiken we minder schaarse grondstoffen." Terpstra wijst erop dat het ook kan bijdragen aan het verkleinen van de afvalberg en het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen.

De Tweede Kamer praat na het meireces, over drie weken, verder over het stikstoffonds, waarmee het kabinet boerenbedrijven wil uitkopen en laten verduurzamen. Het debat van vandaag liep zo ver uit, dat minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) niet meer aan het woord is gekomen.

Het debat begon om 11.30 uur, maar negen uur later hadden alleen de Kamerleden nog maar hun zegje gedaan. Als doorgegaan was met de eerste termijn van het kabinet, was het zonder twijfel nachtwerk geworden. Een meerderheid vond dat niet verstandig en daarom wordt het debat nu over het meireces getild.

Dat gebeurde op voorstel van het CDA, dat aandrong op meer tijd voor een zorgvuldige wetsbehandeling. De andere coalitiepartijen waren het daarmee eens, net als de BBB en een aantal andere oppositiepartijen.

Vandaag werd wel duidelijk dat er nog lang niet voldoende steun is voor de komst van het fonds, waar ruim 24 miljard euro in moet komen. Voor een meerderheid in de Eerste Kamer hoopt het kabinet op steun van oppositiepartijen.

Maar BBB-leider Caroline van der Plas maakte duidelijk dat ze de wet die dit 'transitiefonds' mogelijk maakt "in deze vorm" niet zal steunen. Ze vindt dat er veel te veel geregeld moet worden met de miljarden; niet alleen de aanpak van het stikstofprobleem, maar ook de vermindering van broeikasgassen en de verbetering van waterkwaliteit hangen er vanaf.

Daarmee wordt het fonds in de ogen van Van der Plas een "duizenddingendoekje" en dat wil ze niet. Bovendien is veel te veel geld gereserveerd voor de eventueel gedwongen uitkoop van boeren.

Dat uitkopen is volgens de BBB helemaal niet doelmatig. Als het kabinet voor iedere veehouder een hypermodern stalsysteem koopt, is dat voordeliger en levert het meer stikstofwinst op, rekende Van der Plas voor.

Volgens andere partijen is dat een kortetermijnoplossing die niets oplevert voor het klimaat en de waterkwaliteit. Zij pleiten voor een integrale aanpak om de landbouw te verduurzamen.

Als het kabinet 'over links' een meerderheid wil bereiken over het fonds, zal het duidelijker moeten maken welke plannen er precies mee betaald gaan worden. Partijen als GroenLinks en de PvdA vinden dat er te makkelijk geld wordt uitgegeven, terwijl niet duidelijk is welke doelen precies gehaald moeten worden.

Daarover zitten de coalitiepartijen ook niet meer op één lijn. D66 denkt nog steeds dat het om de natuurdoelen te halen nodig is om de stikstofuitstoot in 2030 te halveren, zoals ook in het coalitieakkoord is afgesproken.

Voor met name het CDA is dat jaartal niet meer heilig, Die partij wil over enige tijd heronderhandelen over het coalitieakkoord.

Zoals het er nu naar uitziet gaat het debat over het stikstoffonds verder op woensdag 10 mei. Kamervoorzitter Bergkamp wil er dan de hele dag voor uittrekken.

Er is stevige onmin ontstaan over de uitkomst van een onderzoek naar nazi-geld in de kluizen van Credit Suisse. Een Amerikaanse Senaatscommissie voor Holocaustslachtoffers wappert met bewijs van 99 bankrekeningen van veroordeelde en naar Argentinië gevluchte nazi-functionarissen. Enkele rekeningen zouden tot 2020 nog hebben bestaan. Credit Suisse verwelkomt juist de uitkomst door te zeggen dat het slechts twee handen vol rekeningen betreft, en bestrijdt dat het om nazi-geld gaat.

Het onderzoek kwam aan het rollen nadat in de Verenigde Staten een Argentijnse lijst was opgedoken met daarop 1200 hooggeplaatste nazi's en in Argentinië actieve groeperingen van nazi's en neonazi's. Die hielden na de Tweede Wereldoorlog nog rekeningen aan bij de Schweizerische Kreditanstalt, de voorganger van Credit Suisse.

Nadat het Simon Wiesenthal Centrum in de zaak was gedoken, beloofde Credit Suisse een onafhankelijke onderzoek in te stellen naar geheime nazirekeningen bij de bank. Het Simon Wiesenthal Centrum trok de handen er echter na een jaar vanaf nadat Credit Suisse een speciale onderzoeker buitenspel zou hebben gezet.

De Senaatscommissie zegt de volledige uitkomst van deze zogenoemde 'ombudsman' in handen te hebben gekregen, en maakte de conclusies vandaag openbaar. Hierin zou staan dat er zeker 99 rekeninghouders zijn gevonden die een hoge positie in het naziregime hadden óf lid zijn of zijn geweest van nazi-groeperingen in Argentinië.

In dit Zuid-Amerikaanse land zochten veel kopstukken na de Duitse capitulatie in 1945 een veilig heenkomen. Israëlische veiligheidsdiensten spoorden daar bijvoorbeeld in 1960 kopstuk Adolf Eichmann op.

Daarnaast zouden bij Credit Suisse zeventig na 1946 geopende bankrekeningen zijn gevonden die te herleiden zijn tot in Argentinië wonende nazi's. "Zeker veertien van deze rekeningen bleven actief tot in de 21e eeuw. Sommigen zelfs tot 2020", schrijft de Senaatscommissie. Ook werden 21 rekeningen gevonden van bij het Neurenbergproces veroordeelde legerofficieren en SS'ers, waarvan een rekening in 2020 nog actief was.

Senator Sheldon Whitehouse, voorzitter van de commissie, eist dat Credit Suisse nu volledige opening van zaken geeft over de nazi-tegoeden bij de bank. "Er mag geen middel onbeproefd gelaten om alle feiten boven water te halen." De personen en groeperingen op de Argentijnse lijst staan ook op de Amerikaanse sanctielijst. Omdat Credit Suisse ook een Amerikaanse bankvergunning heeft, zijn de Zwitsers verplicht zich hieraan te houden.

Of dat zal gebeuren is onduidelijk. Afgaande op een persverklaring lijkt voor Credit Suisse de kous juist af te zijn na het onderzoek dat twee jaar in beslag nam. "Er is geen bewijs gevonden dat acht lang geleden gesloten bankrekeningen ooit tegoeden van Holocaust-slachtoffers hebben bevat", constateren de Zwitsers. Zeven rekeningen zouden in 1937 zijn gesloten. Ze waren volgens Credit Suisse van al in de jaren 20 naar Argentinië geëmigreerde klanten.

Bij UBS zal de kwestie als een steen in de maag liggen. De grootste bank van Zwitserland nam vorige maand concurrent Credit Suisse over. De tweede bank van het Alpenland was in ernstige problemen gekomen toen klanten in korte tijd massaal hun geld weghaalden. De Zwitserse centrale bank drong er bij UBS op aan om Credit Suisse voor zo'n 3 miljard euro over te nemen. Ook UBS is in de Verenigde Staten actief en is als nieuwe eigenaar nu verantwoordelijk voor het verleden van Credit Suisse, die als naam alleen in eigen land blijft bestaan.

Medewerkers van ING hebben ingestemd met een nieuwe cao. Volgens vakbond FNV zijn hun leden onder andere akkoord gegaan met een loonsverhoging van 14 procent voor de laagste salarisschalen en een verhoging van 4 procent voor de hoogste. Ook krijgen de medewerkers in juli eenmalig een bedrag van 2000 euro.

Eind vorige maand organiseerden medewerkers van de bank nog de eerste 24-uursstaking ooit. Ze waren ontevreden vanwege het uitblijven van een loonsverhoging die de inflatie van 14,3 procent zou compenseren. Daarnaast wilden ze de arbeidsrelatie verbeteren. Er was vooral onvrede over een winst van 3,7 miljard over het jaar 2022 die niet aan de medewerkers, maar aan de aandeelhouders werd besteed.

De stakingen die de FNV voor de komende week gepland had, gaan door het akkoord nu niet door. Dat betekent niet dat de vakbond ook tevreden is met de nieuwe overeenkomst: "Er is nog veel werk aan de winkel bij ING", zegt FNV-bestuurder Duygu Akçay. "Met name wat betreft de werkdruk en de verstoorde arbeidsrelatie. Ook al is er een nieuwe cao, de ING zal zich hard moeten bewijzen".

Begin deze maand bleek uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek dat de cao-lonen voor het eerst in anderhalf jaar weer harder stijgen dan de prijzen. Afgelopen maart stegen de lonen gemiddeld met 5,2 procent, de hoogste stijging in veertig jaar.

Vóór de stijging van vorige maand leden de lonen sterk onder de hoge inflatie. Op het hoogtepunt van de inflatie was het verschil tussen inflatie en loonstijging 8 procent. Daardoor ging de koopkracht van veel mensen flink achteruit.

Van doorsnee nieuwsgierigen tot grote fans en gretige concurrenten: ze kunnen allemaal vanaf vandaag bij een veilinghuis nabij Helmond de inboedel bekijken van het failliete bedrijf Lightyear. De producent van zonnecelauto's ging in februari bankroet. De divisie die aan het model Lightyear 2 werkt kon begin deze maand een doorstart maken.

De schuldeisers van de Brabantse startup hopen nog iets terug te zien van hun geld met de boedelverkoop. Uitkeringsinstantie UWV, die de salarissen van het personeel doorbetaalde, krijgt als eerste zijn geld terug. Daarna volgt de Belastingdienst. Alle andere investeerders moeten hopen dat er vervolgens nog iets overblijft om te verdelen.

Alles wat verkocht kan worden, staat daarom te koop bij veilinghuis Troostwijk Auctions. Van bureaus, stoelen, computerapparatuur, brandblussers en pakken wc-papier tot batterijen en auto-onderdelen. Koopjesjagers kunnen voor de weg goedgekeurde zonnecelauto's op de kop tikken, tot zelfs een volledig in de kreukels gereden testauto.

Alle schulden aflossen met de inboedel, dat lijkt een brug te ver. Het is lastig in te schatten wat de Lightyear-spullen nog waard zijn. "Wie het weet mag het zeggen", reageert veilinghuisdirecteur Arno Hendrikse bij de prototypes van het eerste Lightyear-model. "Het is wat de markt ervoor betaalt. Maar wat hier staat, is redelijk uniek."

Reinoud van Oeijen, de curator die zich bezighoudt met de afwikkeling van Lightyear, durft op voorhand ook niet te zeggen wat de veiling eind deze maand zal opleveren. "Er worden nog wel drie voertuigen uit het buitenland toegevoegd aan de veiling. De opbrengst moet ik verdelen onder de crediteuren."

Veel belangstellingstellenden in het veilinghuis voor de onderdelen en auto's van Lightyear:

Van die crediteuren is het UWV dus de eerste in de rij. "Met 622 man personeel moet er nog substantieel geld komen om de andere schuldeisers, zoals de Belastingdienst, iets terug te kunnen betalen", aldus Van Oeijen.

Welke mensen op de veiling afkomen durft veilinghuisbaas Hendrikse niet op voorhand te zeggen. "Verzamelaars. Een museum misschien. Of hobbyisten die er iets mee willen. Pas op de sluitingsdag kun je echt wat zeggen over het publiek." Hendrikse spreekt van geïnteresseerden uit veertig landen, met 269 bieders. "Maar dat zegt nog niets. Dit is het begin van het uiteindelijke totaal."

De onderdelen zijn volgens Hendrikse nog gewoon te gebruiken. "Voor andere auto's of machines. Maar een deel is echt specifiek voor deze auto's. Een aantal kan ook gewoon de weg op. Die zijn goedgekeurd en al." Maar wat als er een probleem mee is? "Ja, voor onderhoud moet je bij Lightyear zijn."

Op de eerste dag lijken vooral nieuwsgieringen bij het veilinghuis een kijkje te nemen. "Vakidioten met interesse", stellen bezoekers zich voor. Andere kijkers zijn vooral nieuwsgierig. "Heel erg dat dit nodig is", treurt een ander. Maar een bod uitbrengen op een auto? "Daar heb ik het geld niet voor."

Heineken heeft een koper gevonden voor de Russische tak van het bedrijf. Wie die wil kopen en voor welke prijs maakt de bierbrouwer nog niet bekend.

Het bedrijf wacht op goedkeuring door de Russische autoriteiten. "Als we toestemming krijgen, zullen we meer details delen over de koper en de overeenkomst", meldt Heineken bij de presentatie van zijn kwartaalcijfers.

De bierbrouwer kreeg dit jaar veel kritiek op zijn activiteiten in Rusland. Het bedrijf had een jaar geleden gezegd uit Rusland te zullen vertrekken vanwege de oorlog met Oekraïne, maar bracht daarna nog allerlei nieuwe producten op de Russische markt.

Heineken bood in maart excuses aan voor de onduidelijkheid. Volgens het bedrijf was er tijd nodig om een koper te vinden en moesten er in de tussentijd nieuwe producten worden gelanceerd om het omvallen van de Russische tak te voorkomen. Dan zouden er 1700 mensen werkloos zijn geworden.

De verwachting van het bedrijf was al dat in de eerste helft van 2023 een koper zou worden gevonden.

Heineken maakte vanochtend bekend dat er 3 procent minder bier is verkocht in de eerste drie maanden van het jaar. De omzet steeg daarentegen met ruim 9 procent, doordat de prijzen zijn verhoogd. Volgens Heineken zijn die prijsverhogingen nodig vanwege de inflatie.

In de eerste drie maanden maakte Heineken onderaan de streep 403 miljoen euro winst, dat is iets minder dan in dezelfde periode een jaar eerder.

Het duurt waarschijnlijk niet lang meer voordat het kosteloos delen van een account van Netflix niet meer mogelijk is. De streamingdienst kijkt al langer naar een aanpassing, waarbij je bijvoorbeeld alleen nog een extra huishouden kan toevoegen bij een hoger maandbedrag. Vorig kwartaal introduceerde Netflix dit 'betaald delen' al in vier landen en er gaan er snel meer volgen.

Doordat gebruikers hun account delen loopt het bedrijf naar eigen zeggen veel geld mis. Mensen kunnen binnen een account aparte profielen aanmaken, waardoor het delen makkelijk gaat.

In Canada, Nieuw-Zeeland, Spanje en Portugal kon je de afgelopen maanden een account al niet meer delen. Daar moeten abonnees een hoofdadres opgeven, zodat Netflix gebruikers van buitenaf in de gaten kan houden. Voor 7,99 dollar per maand (7,29 euro) kan je een extra adres toevoegen. In Latijns-Amerika probeerde het bedrijf dit al eerder uit en die proef was succesvol, vindt Netflix.

De streamingdienst zag het aantal abonnees dalen bij het aankondigen van het nieuws, maar vervolgens liep dat wel weer op. Uiteindelijk vindt het platform het dus waard. "In Canada bijvoorbeeld, dat wij inschatten als een betrouwbare voorspeller voor de VS, is het aantal betalende abonnees groter dan voorheen", laat het bedrijf weten.

Komend kwartaal wordt de mogelijkheid om accounts te delen verder beperkt, onder meer in de Verenigde Staten. Of dat ook in Nederland gaat gelden is nog niet bekend, maar een woordvoerder zegt wel dat dat in de toekomst zeker zal gebeuren. Hoe dat er precies uit komt te zien is nog niet bekend.

Netflix pakt niet alleen de gedeelde accounts aan, maar er ligt ook een plan voor een goedkoper abonnement. De kijker krijgt dan advertenties te zien, waardoor de prijs omlaag kan. In de VS is dit al een succes, volgens Netflix. Daar zou deze nieuwe abonnementsvorm beter lopen dan het normale abonnement. Ook hiervan is het niet bekend wanneer het naar Nederland komt.

Verder probeert het platform met andere streamingdiensten te concurreren met nieuwe seizoenen van hitseries als Outer Banks, You en Ginny & Georgia en nieuwe series zoals The Night Agent en The Glory.

Uit de kwartaalcijfers blijkt dat Netflix een omzetstijging van 4 procent heeft behaald in vergelijking met een jaar geleden. De winst daalde wel met bijna 20 procent. Ook de groei van het aantal abonnees nam flink af in vergelijking met een jaar geleden.

Chipmachinefabrikant ASML blijft groeien. In het eerste kwartaal van dit jaar boekte de chipmachinemaker een omzet van 6,7 miljard euro. Vorig jaar was dit nog 3,5 miljard. De winst was ongeveer 2 miljard euro, bijna drie keer zoveel als een jaar eerder.

De omzet en winst waren hoger dan het bedrijf had verwacht. Dat komt volgens ASML doordat systemen eerder bij klanten zijn geïnstalleerd dan vooraf was gedacht.

De chipmachinemaker heeft nog een wachtrij aan bestellingen met een waarde van zo'n 39 miljard euro. Uit de cijfers van de laatste maanden bleek wel dat het aantal bestellingen afneemt.

De afgelopen maanden was er voor ASML veel onzekerheid over nieuwe extra exportbeperkingen richting China. Inmiddels is duidelijk geworden dat het zeer waarschijnlijk alleen zal gaan om de nieuwste variant van een ouder type machine, de zogenoemde DUV (deep ultraviolet).

Hoewel nog altijd onduidelijk is wat de financiële impact van de restricties zal zijn, gaat ASML ervan uit dat die meevalt. Details komen naar verwachting voor de zomer. Er is nog wel onzekerheid over wat er gaat gebeuren met lopende onderhoudscontracten.

Voor de allernieuwste machines van het bedrijf, van het type EUV (extreem ultraviolet), geldt al enkele jaren een exportverbod naar China.

In de supermarkt gooiden we vorig jaar minder A-merken in ons boodschappenmandje en kozen we vaker voor goedkopere alternatieven, zoals huismerken. Volgens marktonderzoeker Circana en vakblad Distrifood hebben A-merken daardoor een paar honderd miljoen euro aan omzet verloren.

Ook kiezen we soms voor een ander soort product om de prijs te drukken. "Voorheen kochten Nederlanders bijvoorbeeld vooral rosbief en fricandeau, nu zijn het vaker de goedkope varianten, zoals gekookte worst", ziet Rini Emonds van Circana.

Er zijn meer opmerkelijke verschuivingen. Zo was Heineken jarenlang het best verkopende biermerk, maar is het nu voorbijgestreefd door Hertog Jan van brouwerij InBev. "Heinekens andere merk Amstel groeit wel", zegt Rini Emonds van Circana. "En bij InBev zien we juist weer dat Hertog Jan stijgt, maar hun andere merken Bud en Jupiler dalen."

Een andere opvallende stijger in de lijst is leverworstmaker Kips, dat sinds enkele jaren ook veganistische producten maakt. "Dit merk heeft als een van de weinige merken niet alleen groei in omzet, maar ook volumegroei doorgemaakt", zegt Emonds.

Tabaksmerken Marlboro en Camel staan al jaren in de top 3 van de omzetlijst. Dat komt vooral door de hoge prijzen van sigaretten, sigaren en andere tabak. In 2024 zullen deze merken niet meer in de top 100 staan, omdat tabak dan helemaal niet meer in supermarkten mag worden verkocht.

Circana verwacht dat de stijging van de prijzen na deze zomer zal afvlakken. Mogelijk zullen de A-merken dan weer wat meer marktaandeel veroveren, al verwacht Emonds niet dat dat een makkelijke klus wordt. "We hebben uit het verleden geleerd dat mensen die eenmaal zijn overgestapt naar een huismerk, moeilijk zijn terug te krijgen naar een A-merk."

Zonder wachttijd het vliegtuig pakken bij een chique terminal op Schiphol-Oost, als het aan Schiphol ligt is dit binnenkort voorbij. Schiphol-topman Ruud Sondag heeft aangekondigd dat de luchthaven vanaf eind 2025 een verbod wil op privéjets. Dat zou geluidhinder en overlast beperken. Verschillende luchtvaartexperts betwijfelen of zo'n verbod haalbaar is.

"Ik zie een verbod op korte termijn niet gebeuren, juridisch gezien wordt het een ontzettend lastig verhaal'', zegt luchtvaartdeskundige Joris Melkert. Ook hoogleraren lucht- en ruimterecht, Steven Truxal en Pablo Mendes De Leon, bevestigen dat een verbod moeilijk te realiseren valt doordat Nederland is gebonden aan wereldwijde verdragen.

Onder privévluchten vallen onder andere zakenvluchten, vakantievluchten voor privépersonen en het regeringstoestel. Greenpeace en Extinction Rebellion voeren al langere tijd actie tegen dit soort vluchten. Er is met name kritiek op privévluchten die worden gebruikt naar vakantiebestemmingen.

Volgens Schiphol geldt dit voor 30 tot 50 procent van de privévluchten. Critici vinden dat er naar vakantiebestemmingen voldoende commerciële vluchten en zelfs treinen beschikbaar zijn. Sondag lijkt nu gehoor te geven aan hun kritiek. Volgens de Schiphol-topman zorgen privévliegtuigen namelijk voor onevenredig veel geluidsoverlast en CO2-uitstoot per passagier.

Volgens de branche valt het wel mee met de uitstoot. "De zakelijke luchtvaart vormt maar een klein onderdeel van de totale luchtvaart en daarmee veroorzaken wij maar een klein deel van de totale CO2-uitstoot", zegt Robert Baltus van de EBAA, de branchevereniging van privévliegers.

De toegevoegde waarde van zakelijke vluchten is twee miljard euro per jaar, zegt Baltus. "Schiphol is de grootste Nederlandse luchthaven voor de zakelijke luchtvaart en er zijn veel grote bedrijven in de regio. Als je zakelijke vluchten vanaf Schiphol verbiedt, heeft dat een gigantische impact op ons vestigingsklimaat." Een rechtszaak sluit de branche niet uit als het voorstel van Schiphol daadwerkelijk beleid wordt.

Luchtvaartdeskundige Joris Melkert zegt dat privévliegtuigen per passagier een stuk vervuilender zijn, maar totaal gezien zijn ze maar verantwoordelijk voor een klein deel van de CO2-uitstoot op Schiphol.

Maar wie gebruiken er nou eigenlijk privévliegtuigen? Dat weet Niels Noorlander. Als broker koppelt hij privévliegtuigen aan klanten.

De branche maakt zich zorgen. Toch is de kans dat privévliegtuigen vanaf 2025 niet meer welkom op Schiphol zijn volgens experts klein. "Volgens het internationale Luchtvaartverdrag van Chicago uit 1944 moeten landen hun luchthavens openstellen voor vliegtuigen uit andere landen. Dit verdrag geldt ook voor privévliegtuigen", zegt hoogleraar lucht- en ruimterecht Steven Truxal.

Een luchthaven kan volgens het Luchtvaartverdrag het aantal vliegbewegingen op grond van geluidhinder alleen verminderen na het doorlopen van een zogeheten balanced approach-procedure. "Daarbij moeten omwonenden, luchtvaartondernemingen, de luchthaven en andere betrokken partijen in het proces meegenomen worden", zegt emeritus hoogleraar lucht- en ruimterecht Pablo Mendes De Leon.

Zo verloor het kabinet op 5 april dit jaar nog de rechtszaak over de krimp van Schiphol. Hierbij ging het niet om privévliegtuigen maar over het schrappen van 40.000 commerciële vluchten. Hierbij werd de balanced approach-procedure niet gevolgd en volgens de rechter had het kabinet dit wel moeten doen.

Schiphol kan volgens Mendes De Leon niet eenzijdig een besluit nemen. Verder mag een luchthaven het aantal vliegbewegingen pas inperken als andere alternatieven tegen geluidhinder niet voldoende blijken te werken.

Mendes De Leon is kritisch op Schiphol: ''Schiphol wekt met hun aangekondigde plannen de illusie voor de omwonenden: dit gaan we wel even voor jullie regelen. Uiteindelijk heeft de luchthaven hier niet de bevoegdheid voor." Ook de Europese Commissie moet de procedure beoordelen en beslissen of er genoeg juridische grondslag is om privévliegtuigen te weren.

Minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat, staat wel positief tegenover de plannen van Schiphol. "Overigens zal niet alles van de een op de andere dag gerealiseerd zijn, er zijn de nodige juridische punten. Het vergt een nader gesprek met Schiphol'', aldus de minister.

KLM heeft afscheid genomen van de mogelijkheid om bij de overheid geld te lenen of bij banken te lenen met een overheidsgarantie. Die steun stamde nog uit de coronatijd.

Aan het begin van de coronacrisis viel de luchtvaart bijna helemaal stil en KLM werd daardoor hard getroffen. De Nederlandse overheid stelde toen zelf een lening beschikbaar aan KLM van 1 miljard euro. Ook ging de overheid voor 90 procent garant staan op bankleningen tot een bedrag van 2,4 miljard.

Van die 3,4 miljard heeft KLM uiteindelijk 942 miljoen opgenomen. Dat bedrag betaalde KLM in juni 2022 al helemaal terug. Het bedrijf kon dat omdat het vliegverkeer snel herstelde.

Er was dus nog zo'n 2,4 miljard beschikbaar mocht de nood nog aan de man komen. Maar KLM heeft nu ook die optie opgezegd. Het bedrijf hoefde nu dus verder geen geld meer terug te betalen. Maar met het einde van die optie gelden ook de voorwaarden niet meer die de overheid stelde aan de steun.

Daarbij ging het onder meer om loonverlagingen, het niet uitkeren van dividend aan aandeelhouders en verduurzaming. KLM zegt dat de doelstellingen om verder te verduurzamen "evengoed uitgangspunten blijven".

Zo eiste de overheid dat KLM ernaar streeft dat in 2030 14 procent van de in Nederland getankte brandstof duurzaam is. KLM heeft nu een naar eigen zeggen ambitieuzer streven van 10 procent van alle getankte brandstof, dus zowel op vluchten vanuit Schiphol als op terugvluchten naar Schiphol.

"Het is positief nieuws dat we na zo'n moeilijke periode weer op eigen benen kunnen staan", zegt KLM-topvrouw Marjan Rintel. "Wij zijn de Nederlandse Staat dankbaar voor de steun tijdens de coronacrisis."

KLM is de overheid dan wel dankbaar, maar is tegelijkertijd ook in een juridisch gevecht verwikkeld met diezelfde overheid. Het kabinet wil namelijk het aantal vluchten vanaf Schiphol verlagen van 500.000 naar 460.000. KLM en andere maatschappijen eisten in een kort geding dat dat niet doorgaat en de rechter gaf ze eerder deze maand gelijk. Minister Harbers gaat in hoger beroep tegen die uitspraak.