Pieter Omtzigt gaat voor de verkiezingen echt niet zeggen wie er premier zal worden als NSC de grootste wordt. GroenLinks-PvdA hoopt nog steeds de grootste te worden, door ruwweg vijf zetels weg te halen bij andere partijen op links en nog eens vijf uit het 'midden'. BBB denkt net als in maart de peilingen te kunnen verslaan. En Geert Wilders moet zijn mildere toon in ieder geval nog een paar dagen volhouden. Het zijn dingen die je oppikt als je nu spreekt met mensen dicht bij de lijsttrekkers.

Achter elke lijsttrekker staat een campagneteam, bij de ene partij wat groter en professioneler dan bij de andere. Bij al die teams loopt de temperatuur nu maximaal op. Al het voorwerk is gedaan, nu komt het aan op de vaak allesbeslissende laatste campagnedagen.

Praten over je eigen campagne is eigenlijk not done: over strategie praat je niet. Maar als je nu een rondje maakt langs belangrijke partijen, merk je dat de regel vooral wordt gekoesterd bij de partijen waar de campagne geheel naar wens verloopt.

In deze campagne zit bijvoorbeeld de VVD in die positie. De bal doet het werk, anderen mogen commentaar leveren. Lijsttrekker Yesilgöz presteert eigenlijk boven verwachting in deze campagne. Ze kijkt vooruit. Achteruit kijken, naar de Rutte-jaren, heeft toch geen zin, zegt ze voortdurend.

Gisteravond bij SBS lanceerde ze de oneliner, doelend op haar politieke tegenstanders: "Hier staat 75 jaar politieke ervaring om me heen, mij niet de schuld geven." De strategie lijkt te werken: de VVD doet gewoon weer mee om de grootste partij te worden. In de laatste dagen moet Yesilgöz vooral scherp, vrolijk en alert blijven.

De VVD-campagne draait op volle toeren en verrassende acties zullen we niet gaan zien; geen fouten maken is het belangrijkst. En dan maar hopen dat kiezers die nog twijfelen tussen bijvoorbeeld VVD en NSC uiteindelijk VVD stemmen, omdat ze Yesilgöz een zekerdere keus vinden dan Omtzigt.

NSC lijkt de hele campagne al weinig fout te kunnen doen bij kiezers die het 'anders' willen. Omtzigt wil het graag over de inhoud hebben, maar ook bij hem speelt strategie een rol. Doordat er nog veel niet bekend was over zijn partij, lukte het hem moeiteloos de aandacht van de media vast te houden.

Elk besluit van Omtzigt doet er ook toe, omdat nu al vaststaat dat hij na de verkiezingen een sleutelrol zal spelen. Yesilgöz en GL-PvdA-lijsttrekker Timmermans zullen, als ze premier willen worden, altijd Omtzigt nodig hebben om hun plannen aan een meerderheid (of in de buurt daarvan) te helpen.

Omtzigt maakte deze week duidelijk dat het wat hem betreft heel moeilijk gaat worden om met GroenLinks-PvdA samen te gaan werken. Je kan verwachten dat hij in de laatste dagen juist weer de VVD gaat aanvallen: "Hoe kan het dat die partij, na alles wat er de laatste jaren gebeurd is, nu met alles weg lijkt te komen?"

Het is een logische aanval vanuit NSC, in de hoop in de laatste dagen ook de VVD achter zich te laten. Het campagneteam bij NSC is wel beduidend kleiner dan bij andere partijen. Andere partijen hopen dat daardoor de kans op een foutje van Omtzigt in de slotfase toeneemt.

Bij GroenLinks-PvdA is het gevoel dat het gisteravond bij het SBS-debat een zware avond was. Timmermans stond in zijn eentje tegen drie rechtse(re) partijen en dan stonden ook het publiek en de presentator niet echt aan zijn kant.

Zo viel Wilders (PVV) Timmermans aan op het feit dat hij wachtgeld ontvangt van de Europese Commissie:

Nadat GL-PvdA Omtzigt aan het begin van de campagne tegen de borst had gedrukt, in de hoop dat hij naar links zou trekken, is die strategie nu overboord gegooid. Omtzigt kijkt liever naar rechts en dat maakt de campagnestrategie van GroenLinks-PvdA eigenlijk alleen maar eenvoudiger: waarschuwen voor een (kneiter)rechts kabinet! Als je dat wil voorkomen, moet je bij Timmermans zijn.

Daarvoor hebben ze stemmen nodig van links en ook uit het midden. Daarbij willen ze wel Omtzigt 'heel laten', want ze weten dat als Timmermans premier wil worden, hij altijd NSC nodig zal hebben. De druk bij GroenLinks-PvdA is groot, het samenwerkingsproject is snel uit de grond gestampt in de hoop dat links een belangrijke rol kan gaan spelen in het landsbestuur. Als ze er niet in slagen de grootste te worden, zullen ze weer in de oppositie belanden, is de overtuiging.

Bij de PVV hebben ze een maar een klein groepje mensen met wie Wilders spart over de strategie in de campagne. Sinds de VVD de partij niet langer uitsluit om mee samen te werken, heeft Wilders eigenlijk de wind mee, met een campagne waarin hij zichzelf presenteert als een soort nieuwe, redelijke Wilders.

De PVV is voor de pers een gesloten bolwerk, een enkele PVV'er heeft zich weleens hardop afgevraagd of het Wilders zal lukken zijn 'milde' toon in de belangrijke slotdebatten vol te houden. Daarnaast zal het voor de PVV zeker tot woensdagavond laat spannend blijven wat het resultaat wordt, want ze zijn in het verleden met regelmaat te hoog of te laag gepeild.

Ook bij andere partijen zitten campagnestrategen in spanning. In de laatste dagen voor de verkiezingen kan er nog veel veranderen. Zeker nu hebben veel kiezers nog geen keuze gemaakt.

Bij partijen als D66, SP, Partij voor de Dieren en Volt leven ze een beetje tussen hoop en vrees. Ze hebben er baat bij als Timmermans de grootste wordt, maar tegelijkertijd zijn ze bang dat GroenLinks-PvdA ze verder leeg zal eten.

Mocht Timmermans afhaken in de race om de grootste te worden, dan hopen ze dat kiezers niet strategisch kiezen en gewoon uit overtuiging bij Jetten, Marijnissen, Ouwehand of Dassen terechtkomen.

Het CDA heeft zich ondertussen neergelegd bij het feit dat ze een bijrol vervullen. Lijsttrekker Bontenbal heeft wel de gunfactor, zien ze. Zijn naamsbekendheid neemt ook toe, maar ja, hij is van het CDA.

Forum voor Democratie voert, los van alle andere partijen, op geheel eigen wijze campagne. Vooral op sociale media, vooral gericht op jongeren.

En dan zijn er ook nog partijen die vechten voor hun voortbestaan in de Tweede Kamer. Denk aan JA21, Bij1, 50Plus en BVNL (Van Haga). Voor hen is het deze campagne lastig om een rol van betekenis te spelen. Dat zal de laatste dagen zeker niet anders worden.

Palestijnen uit Gaza in Nederland die geen verblijfsvergunning hebben, zullen daar nog lang op moeten wachten. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) houdt op dit moment de asielverzoeken van Palestijnen aan, waardoor ze niet worden afgewezen, maar er ook geen verblijfsvergunningen aan Palestijnse asielzoekers worden toegekend.

De beslissing van de IND raakt vooral Palestijnen uit Gaza, die hun gezinnen daar hebben achtergelaten en in Nederland geen duidelijkheid hebben over hun verblijfsstatus. Deze groep kan hun gezinnen niet naar Nederland halen met een beroep op gezinshereniging. Dit kan alleen worden aangevraagd door Palestijnen met een geldige verblijfsstatus.

"Wanneer de situatie in een land onzeker is, kan de IND ervoor kiezen om asielverzoeken tijdelijk te pauzeren", zegt een woordvoerder van hulporganisatie VluchtelingenWerk. "Slechts voor een aantal mensen die buiten het oorlogsgeweld om bescherming nodig hebben, zoals mensenrechtenactivisten, wordt het asielverzoek in behandeling genomen."

De IND bevestigt dat en benadrukt dat er momenteel geen asielaanvragen van Palestijnen worden afgewezen. De dienst omschrijft dit als "een tijdelijke werkwijze", die zal duren tot duidelijk is wat het beleid van het nieuwe kabinet wordt. Eerder liet de IND weten de aanvragen voor gezinshereniging van Palestijnen sneller te behandelen. Hiermee krijgen familieleden die vastzitten in Gaza de kans om te ontsnappen aan het oorlogsgeweld.

"Maar deze spoedregeling kan dus niet gelden voor de Palestijnen in Nederland die nog moeten starten met de asielprocedure of nog aan het wachten zijn op een beslissing van de IND", zegt VluchtelingenWerk. "Ze weten dus ook niet waarop ze aan het wachten zijn. Krijgen ze een afwijzing of mogen ze hier blijven?"

Een van de Palestijnse vluchtelingen die te maken hebben met deze uitzichtloze situatie is Al'aa. Op 23 oktober kreeg hij een brief van de IND, waarin staat dat zijn asielverzoek is afgewezen omdat zijn verhaal niet geloofwaardig werd bevonden. Maar vanwege de oorlog zal hij niet worden teruggestuurd naar Gaza.

Ondertussen kan hij geen contact krijgen met zijn vrouw en vier kinderen, die nu in Rafah verblijven bij een school van UNRWA, de VN-organisatie die verantwoordelijk is voor humanitaire hulp aan vluchtelingen in de Palestijnse Gebieden.

"Ik heb mijn vrouw een week geleden voor het laatst gesproken. Daarna heb ik niets meer van haar gehoord, omdat er geen internetverbinding meer is", vertelt hij in het asielzoekerscentrum waar hij verblijft. Voordat hij naar Nederland kwam in 2021, woonde hij met zijn gezin in het vluchtelingenkamp Jabalia, dat begin deze maand door Israëlische bombardementen werd getroffen.

"Ze hebben mijn woning gebombardeerd. Daar is nu niets meer van over. Gelukkig kon mijn gezin vluchten, maar ze zijn niet veilig. Israël zal niet stoppen met het bombarderen van Gaza."

Al'aa vertelt over het gebrek aan water, voedsel, kleding en brandstof in Gaza. "Ik denk alleen aan mijn gezin, maar ik kan nu niets voor ze betekenen. Het is om krankzinnig van te worden. Als ze mij geen verblijfsstatus willen geven, stuur mij dan maar terug naar Gaza, zodat ik tenminste nog bij mijn gezin kan zijn. Maar zelfs dat kunnen ze niet."

De beslissing van de IND om asielprocedures van Palestijnen stil te leggen raakt ook een groep mensen die al langer in Nederland zijn en niet aan het werk kunnen, zoals Mahmoud. Dit jaar werd hij voor de tweede keer afgewezen, nadat hij naar de rechter is gestapt om tegen de beslissing van de IND te procederen.

Hij ging in hoger beroep, maar door het stilleggen van de asielprocedures heeft hij geen uitzicht op een eind aan dit proces. "Het is alsof ze me langzaam dood willen laten gaan", zegt hij. "Ik moest lang genoeg wachten op mijn asielprocedure, maar nu zeggen ze dat ze niets meer behandelen, terwijl ik in de tussentijd niets mag doen."

Op 13 oktober kreeg Mahmoud van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) te horen dat hij het asielzoekerscentrum moest verlaten. Nadat hij hulp had gekregen van een journalist die het COA voor hem belde, hoefde hij toch niet weg. "Ik weet alleen niet hoelang ik er nog mag blijven."

Daarom moeten de verzoeken van Palestijnse asielzoekers in Nederland wel in behandeling worden genomen, stelt Vluchtelingenwerk. De hulporganisatie roept de IND op om dit onmiddellijk te doen. "Het gaat slechts om een tiental ongedocumenteerde Palestijnen in Nederland. Dan is het echt haalbaar voor de IND om hen een verblijfsstatus te geven", zegt de woordvoerder. "Bovendien is het overduidelijk dat iedere burger in Gaza gevaar loopt. Elke burger loopt het risico om slachtoffer te worden van bombardementen en geweld. Geen enkele plek is veilig."

De achternamen van Mahmoud en Al'aa zijn bij de redactie bekend. Uit veiligheidsoverwegingen zijn ze weggelaten.

Veel politieke partijen zijn trots op de vlees- en zuivelsector, die vele miljarden bijdraagt aan de economie en voor bijna 200.000 mensen werk oplevert. Maar de meeste partijen zeggen ook dat de veestapel vanwege het milieu en zorgen over dierenwelzijn te groot is.

Dat blijkt uit de verkiezingsprogramma's en de antwoorden die de partijen hebben gegeven op stellingen van de Kieswijzer.

Nederland is volgens het CBS de grootste vleesexporteur van Europa.

In Nederland zijn er in totaal 114 miljoen landbouwdieren.

De grote veestapel is een van de redenen dat er in Nederland te veel stikstof wordt uitgestoten. In tegenstelling tot de afgelopen Provinciale Statenverkiezingen gaan deze Tweede Kamerverkiezingen nauwelijks over stikstof. Maar ook een nieuw kabinet zal zich moeten buigen over het stikstofprobleem. Een van de meest aangedragen oplossingen is een krimp van de veestapel.

De Partij voor de Dieren wil de veestapel in twee jaar met 75 procent laten krimpen en uiteindelijk helemaal stoppen met de vee-industrie. Andere partijen aan de linkerkant willen ook fors ingrijpen in de veestapel en af van de bio-industrie.

Als gevolg van de maatregelen die D66, GroenLinks/PvdA en Volt willen nemen, zou de omvang van de veestapel zeker zo'n 30 tot 35 procent dalen, berekende het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). De partijen willen biologische boeren en boeren die natuur beheren stimuleren.

De BBB wil zo min mogelijk extra maatregelen en accepteert juist dat de landbouw gevolgen heeft voor de vrijheid en het natuurlijke gedrag van dieren. Lijsttrekker Van der Plas zegt ook dat de veestapel kleiner zal worden omdat veel oudere boeren geen opvolger hebben, maar ze wil daar geen beleid op voeren. Waar ze wel op wil inzetten is meer innovatieve technieken in de landbouw en minder milieuregels.

Van der Plas wil graag samenwerken met NSC. Maar op dit punt zijn de partijen het niet helemaal eens. De partij van Pieter Omtzigt is wel voor het verkleinen van de veestapel. Harm Holman, oud-melkveehouder en kandidaat voor NSC, sprak in een debat over 10 procent minder koeien en 25 procent minder varkens. De partij laat weten dat dit richtgetallen zijn en geen harde doelen.

En ook andere partijen zoals ChristenUnie, VVD en CDA denken dat het onvermijdelijk is dat de veestapel de komende jaren krimpt om de natuur te beschermen, maar zij noemen dat geen doel op zich.

De CU wil naar een meer extensieve landbouw, dus minder dieren op meer grond. Het PBL berekende dat dat leidt tot een krimp van 20 procent. Terwijl bij de VVD er nog wel plek is in Nederland voor intensieve landbouw, zolang er stappen worden gezet op het gebied van dierenwelzijn. Dit komt in de doorrekening neer op zo'n 10 procent krimp.

Ook partijen aan de rechterkant van de VVD zeggen dierenwelzijn belangrijk te vinden, bijvoorbeeld de PVV en JA21, maar benoemen niet of dit leidt tot regels in de landbouw. Al verzet de PVV zich wel tegen onverdoofd slachten. Dat is al verboden, maar er gelden uitzonderingen voor joodse en islamitische rituelen.

Janny Knol wordt de nieuwe korpschef van de politie. Het kabinet benoemt haar per 1 maart volgend jaar als opvolger van Henk van Essen . Die maakte in september bekend dat hij het tijd vindt om het stokje over te geven.

Knol (54) werkt al jaren bij de politie. Zij begon haar loopbaan in 1990 als agent in Deventer. Daarna was ze onder meer lid van de eenheidsleiding in Oost-Nederland en plaatsvervangend politiechef in Noord-Nederland. Sinds februari vorig jaar is zij politiechef in Oost-Nederland.

Korpschef is de hoogste functie van de politie in Nederland. De functie bestaat sinds de vorming van de nationale politie in 2013 en Knol is de eerste vrouw die de post bekleedt.

Demissionair minister Yesilgöz noemt Knol iemand die de werkvloer van de politie goed kent en daarnaast veel ervaring heeft. "Ik heb er alle vertrouwen in dat zij sturing kan geven aan de grote opgaven van de komende jaren en de ingezette strategie van de politie kan realiseren."

In eerdere kabinetten werkte de PvdA mee aan de verzelfstandiging van publieke sectoren zoals het openbaar vervoer en de volkshuisvesting. Nu komt de partij in het gezamenlijke verkiezingsprogramma met GroenLinks terug op dat beleid: de overheid moet de regie weer pakken.

Het onderwijs laat de partij echter buiten schot, terwijl daar ook problemen spelen: een lerarentekort , kansenongelijkheid en zorgen over de basisvaardigheden van leerlingen. In Nieuwsuur zegt lijsttrekker Frans Timmermans toch over onderwijshervormingen in gesprek te willen gaan.

Veel leraren en onderwijsexperts verwijten schoolbesturen niet met goede oplossingen te zijn gekomen voor de problematiek. Deze besturen bepalen nu grotendeels hoe de 50 miljard euro die jaarlijks naar het onderwijs gaat wordt besteed. "Wij geven de schoolbesturen een zak met geld en zij maken er een zootje van", zegt geschiedenisleraar John Arts. "De mensen die écht hart hebben voor het onderwijs hebben geen zeggenschap over het onderwijs."

In een Ipsos-peiling in opdracht van Nieuwsuur zegt ook bijna driekwart van de potentiële GL-PvdA-achterban dat de overheid in het onderwijs de regie moet nemen. Maar het was PvdA-minister Jo Ritzen die aan de wieg stond van het huidige systeem en de partij heeft in latere kabinetten er niet aan willen tornen.

Nu zegt Timmermans met leraar Arts in gesprek te willen gaan over zijn klachten "ook om de wijze waarop het onderwijs wordt bestuurd aan te pakken". Dat kan gevolgen hebben voor de huidige bestuurders en toezichthouders in het onderwijs, onder wie verschillende oud-PvdA-politici. Maar dat het partijgenoten kan raken "interesseert me echt helemaal niks", zegt Timmermans.

Op andere onderwerpen heeft Timmermans behoorlijk concessies moeten doen om met GroenLinks tot een gezamenlijk verkiezingsprogramma te komen. Zo was de PvdA eerder voor een gedeeltelijk boerkaverbod, mede omdat de boerka "de mogelijkheid tot ontplooiing en participatie" van vrouwen zou ontnemen. GroenLinks was tegen het verbod, en in het gezamenlijke programma staat nu dat GL-PvdA het verbod wil afschaffen.

Ook was de PvdA tegen het dragen van een hoofddoek door politieagenten. De partij vond een neutrale uitstraling van de politie belangrijker dan de vrije keuze om je religie te uiten.

GroenLinks hechtte wel meer waarde aan die vrijheid, en in de stemwijzer zegt GL-PvdA nu vóór de hoofddoek bij de politie te zijn. Timmermans: "In bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk en in Canada leidt dit tot geen enkel probleem voor de uitvoering van het politiewerk en de samenleving is er ook heel erg aan gewend."

Zijn achterban staat er iets anders in. De helft van de potentiële GL-PvdA-kiezers zegt in de Ipsos-peiling dat agenten een neutraal uniform moeten dragen, zonder religieuze uitingen zoals een kruisje, keppeltje, of hoofddoek. 28 procent is het daarmee oneens.

Dan is er nog een thema waarover het standpunt van GL-PvdA onbekend is: een extra belasting op vlees. GroenLinks was altijd voorstander van zo'n vleestaks als middel om de klimaat- en natuurschade van de vleesproductie door te berekenen en om dierenleed tegen te gaan. De PvdA was tegen om mensen met een lager inkomen niet op extra kosten te jagen.

"Daar zullen we het nog over moeten hebben", zegt Timmermans. "Ik denk dat je alles moet doen om te stimuleren dat mensen minder vlees eten. Maar ik denk dat je vooral de belasting moet verlagen op groente en fruit."

Experts die de Tweede Kamer hebben bijgepraat over het humanitair oorlogsrecht hebben geen eenduidig oordeel over het Israëlische optreden in Gaza. Dat bleek vandaag bij een gesprek met de buitenlandcommissie van de Kamer.

Tijdens de zitting verschijnt bij internationale media het bericht over VN-experts die menen dat Israël schendingen pleegt die wijzen op beginnende genocide. In de zitting gaat het daar niet over. Sprekers met militaire en juridische expertise zien groot menselijk lijden in Gaza. Maar het volkenrechtelijk beoordelen van gebeurtenissen is volgens hen niet eenvoudig.

"We moeten voorzichtig zijn met conclusies over mogelijke schendingen van internationaal recht", vindt advocaat bij het Internationaal Strafhof (ICC) Knoops. "Zolang we niet alle militaire en operationele feiten en afwegingen kennen is terughoudendheid van belang."

Hoogleraar internationaal publiekrecht Nollkaemper (Universiteit van Amsterdam) vindt ook dat juristen voorzichtig moeten zijn, maar zag meerdere rapporten die volgens hem laten zien dat het militaire geweld van Israël de afgelopen weken "niet proportioneel is". Hij pleit voor een staakt-het-vuren.

Een meerderheid in de Kamer is daar net als het demissionaire kabinet geen voorstander van : Israël kan dan niet meer gewapend optreden tegen Hamas, ook niet om gijzelaars te bevrijden of aanslagen te voorkomen. Dat betekent geenszins een "carte blanche" voor Israël, zei premier Rutte eind vorige maand in een debat. Tot nu toe dringt Nederland aan op humanitaire pauzes en corridors voor hulpgoederen.

D66, GroenLinks-PvdA, SP, PvdD, Denk, Volt en Bij1 vinden dat niet voldoende en vinden dat Israël met de aanhoudende aanvallen op Gaza disproportioneel geweld gebruikt. Ze willen opheldering over een naar NRC gelekt memo van de Nederlandse defensieattaché in Tel Aviv, waarin staat dat het Israëlische leger "onevenredig geweld" gebruikt en doelbewust aanvallen uitvoert op civiele infrastructuur.

Demissionair minister Ollongren van Defensie noemde het stuk in de krant een "niet faire weergave" en sluit "selectief citeren" niet uit. Na de verkiezingen debatteren de oude Kamer en demissionaire kabinet over de situatie, waarschijnlijk volgende week.

Vooruitlopend op dat debat komen de experts vandaag aan het woord in de Kamer. Sommige van hen spreken over het complexe karakter van een dichtbevolkt gebied waarbij het lastig is om onderscheid te maken tussen burger- en militaire doelen. De meningen verschillen over de vraag of Israël als bezettingsmacht kan worden gezien.

Het beoordelen van disproportioneel geweld kan niet alleen door naar schade achteraf te kijken, zoals in de publieke opinie vaak gebeurt, zeggen docent militair recht Fink en militair jurist Ducheine van de Nederlandse Defensie Academie. Volgens hen moet ook gekeken worden naar de voor de commandant beschikbare informatie vóór de aanval. "We weten nu niet welke beslissingen genomen zijn en op grond waarvan, we zien alleen de gruwelijke effecten."

De vraag of een aanval op een ziekenhuis een schending van oorlogsrecht is, zal volgens experts per geval beoordeeld moeten worden. Fink en ook de Belgische oorlogshoogleraar De Cock wijzen erop dat ziekenhuizen tijdens het oorlogsrecht tijdelijk bescherming kunnen verliezen. Daarna is er altijd de humanitaire plicht om goederen en middelen zo snel mogelijk ter plekke te krijgen.

Vaststellen of Israël oorlogsmisdaden pleegt door het blokkeren van routes voor voedsel, water, elektra en brandstof is volgens internationaal strafrechtdocent Marieke de Hoon (Universiteit van Amsterdam) op dit moment lastig, maar "het lijkt er wel op". Onderzoek loopt nog, maar "als bewijzen van totale blokkades opduiken kan dat onder de schending van oorlogsrecht vallen".

Het blijft ingewikkelde materie die Kamerleden zwaar valt, blijkt ook achteraf. "Het was heel zinvol", zegt CDA-Kamerlid Boswijk, "maar het is nog complexer dan ik dacht". Kamerlid Van Haga concludeert dat het binnen het oorlogsrecht "zeer moeilijk vast te stellen is wanneer er sprake is van noodzakelijk en proportioneel geweld".

D66'er Sjoerdsma ziet in de zitting een erkenning van de deskundigen dat het "kabinet niet mag blijven zwijgen" en een noodzaak voor een snel staakt-het-vuren. Ook Denk-Kamerlid Van Baarle is daarvoor; hij wil ook een parlementaire enquête naar de opstelling van het Nederlandse kabinet.

Voor PvdA-Kamerlid Piri voelde het "heel ongemakkelijk om met de humanitaire catastrofe die gaande is in Gaza, drie uur lang met experts internationaal recht te spreken" terwijl er "al weken geen politiek debat gehouden kan worden met de regering over de noodzaak van een onmiddellijk staakt-het-vuren".

Dat debat komt er dus volgende week. Of er dan een meerderheid voor een onmiddellijk staakt-het-vuren is, is nog steeds de vraag.

Het probleem van ondermijning door de georganiseerde drugscriminaliteit wordt door vrijwel alle politieke partijen in hun verkiezingsprogramma erkend. Het is een bedreiging voor de samenleving, vinden veel partijen. Hoeveel geld zij hier precies voor over hebben is nog niet duidelijk, maar het gaat om honderden miljoenen euro's.

Ondermijning is het proces dat de grens tussen de onderwereld en de bovenwereld vervaagt doordat grote hoeveelheden crimineel geld via witwassen en legale bedrijven de maatschappij in worden gepompt.

BBB zegt voor een harde aanpak van de georganiseerde drugscriminaliteit te zijn. "Het onvoldoende bestrijden van harddrugsgebruik in de steden leidt tot criminele drugsnetwerken op het platteland." De partij belooft in haar verkiezingsprogramma dat Nederland geen "narcostaat" zal worden.

Het CDA noemt de vermenging van boven- en onderwereld zorgelijk. "Ons land is uitgegroeid tot een spil in de internationale drugshandel, waarin vergismoorden, afpersing en liquidaties op klaarlichte dag plaatsvinden." Het CDA stelt voor om voor de zwaarste criminelen een gevangenisregime naar Italiaans voorbeeld in te richten. "Eenzame opsluiting en lange gevangenisstraffen om de macht en invloed van criminelen te breken."

Ook GroenLinks-PvdA wil de topcriminelen en hun financiële stromen hard aanpakken. "Politie, Openbaar Ministerie, Belastingdienst, FIOD, gemeenten en woningcorporaties werken daarvoor samen in een langjarige aanpak. We vergroten daarom de (financiële) kennis en slagkracht van opsporingsdiensten, het Openbaar Ministerie en de rechterlijke macht."

Een voorbeeld van die samenwerking zijn de relatief nieuwe RIEC's, de Regionale Informatie- en Expertise Centra. Politie, justitie en andere overheidsinstanties delen informatie en werken samen bij de bestrijding van ondermijnende criminaliteit.

Het RIEC Amsterdam Amstelland bijvoorbeeld, voerde vanmorgen een gezamenlijke controle uit in het Westelijk Havengebied. Daar staan in een bescheiden kantoorpandje 900 bv's ingeschreven. Het vermoeden bestaat dat dit voor een groot deel witwasbv's zijn.

"Criminelen hebben bedrijven nodig om hun drugsverdiensten voor de bovenwereld wit te wassen. Daarvoor heb je alleen een inschrijving bij de Kamer van Koophandel nodig en een postadres in zo'n pand als dit", zegt Job van Beekhoven van RIEC Amsterdam Amstelland.

In 2022 was er 694 miljoen euro beschikbaar voor de aanpak van de georganiseerde criminaliteit, staat in het jaarverslag van de RIEC's. Er werd in dat jaar aan 1300 zaken gewerkt en er werden honderden adviezen gegeven. De expertisecentra onderzochten ook nieuwe bedrijfstakken die ten prooi vallen aan criminelen zoals juweliers en de kozijnenbranche.

In het verkiezingsprogramma van NSC worden de RIEC's met name genoemd. De partij wil een evaluatie van de aanpak. "Er gaat veel geld naar deze aanpak, en de doelen zijn ambitieus, maar de effectiviteit is amper te controleren", zegt de partij.

Van Beekhoven zegt dat het zou helpen als meer overheidsinstanties en bijvoorbeeld de Kamer van Koophandel meer zouden doen om de criminele bv's eruit te vissen. "Het is dweilen met de kraan open", legt hij uit. "Je kunt nu gewoon een onderneming oprichten in de gevangenis."

Dat wil VVD-lijsttrekker en demissionair minister van Justitie Dilan Yesilgöz hard gaan aanpakken. De veiligheid van de maatschappij gaat boven de privacy van criminelen, zegt zij. "Degenen die tegenover ons staan hebben oneindig veel geld. En ze deinzen nergens voor terug."

Het mag dan nog geen groot verkiezingsthema zijn, voor Yesilgöz en veel andere lijsttrekkers is de ernst van de zaak bekend. "Er zijn ook partijen die over het gebruik van drugs een beetje lacherig doen, maar we hebben het over lui die een advocaat voor zijn huis doodschieten", zegt Yesilgöz. "In zowat elke straat voel je en zie je de effecten."

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van GroenLinks-PvdA, de nieuwe linkse fusiepartij die voor het eerst aan de landelijke verkiezingen meedoet met één kieslijst en één verkiezingsprogramma. Lijsttrekker Frans Timmermans is te gast.

De omstreden onkruidverdelger glyfosaat mag voorlopig nog worden gebruikt in de Europese Unie, heeft de Europese Commissie besloten. Wel komen er nieuwe eisen en beperkingen aan het gebruik van het middel, onder meer om de natuur beter te beschermen.

De vergunning voor de onkruidverdelger liep op 15 december af, maar is door het besluit nu met tien jaar verlengd. Glyfosaat wordt in de landbouw gebruikt om gewassen te beschermen tegen onkruid.

De Europese Commissie hakte de knoop door omdat het de EU-lidstaten vandaag opnieuw niet was gelukt om een besluit te nemen. Net als vorige maand was er geen vereiste meerderheid voor of tegen, omdat Nederland en veel andere landen zich onthielden van stemming.

Om het voorstel van de commissie aan te nemen of te verwerpen was een meerderheid nodig van ten minste vijftien EU-lidstaten, van landen die 65 procent van de inwoners van de EU vertegenwoordigen.

Glyfosaat is een van de meest gebruikte onkruidverdelgers in de landbouw. Het middel is onder meer omstreden omdat het in wetenschappelijke onderzoeken in verband wordt gebracht met de ziekte van Parkinson en andere aandoeningen. Ook zijn er zorgen over de gevolgen van het middel voor natuur en milieu.

Een Kamermeerderheid deed vorige maand een "dringende oproep" aan demissionair minister Adema van Landbouw om niet in te stemmen met het verlengen van de vergunning. Ook meer dan 150 wetenschappers en organisaties, waaronder vakbond FNV en de Parkinson Vereniging, probeerden de bewindspersoon ervan te overtuigen om tegen te stemmen.

Maar Adema heeft daar dus geen gehoor aan gegeven. Hij onthoudt zich van stemming omdat hij wil wachten op nieuw onderzoek naar de gezondheidsrisico's van het middel.

Wetenschappers van het Louis Bolk Instituut zeiden vorige maand in de Tweede Kamer dat er voor de bestrijding van onkruid in de reguliere landbouw amper alternatieven zijn. In datzelfde rondetafelgesprek werd erop gewezen dat de alternatieven die er zijn, eveneens schadelijk kunnen zijn voor het milieu.

De BoerBurgerBeweging werd bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart in alle provincies de grootste partij, vooral dankzij een felle campagne tegen het stikstofbeleid. Maar inmiddels voert de partij zelf in tien provincies de landelijke stikstofwet uit.

Ook op andere thema's blijkt de BBB niet koersvast, tot ongenoegen van de achterban. Lijsttrekker Caroline van der Plas erkent in Nieuwsuur dat het niet altijd mogelijk is kernpunten uit te voeren.

Na de verkiezingen in maart ging de BBB in tien van de twaalf provincies meebesturen, waarmee de partij medeverantwoordelijk werd voor het uitvoeren van de stikstofwet. In die wet staat dat de stikstofuitstoot in 2035 flink gereduceerd moet zijn. In zes provincies werkt de BBB samen met tegenpool PvdA, in drie provincies ook met GroenLinks.

Volgens Van der Plas kunnen de provinciale afdelingen nu wel meer bereiken dan wanneer ze hadden gekozen voor een rol in de oppositie. "In het provinciebestuur kun je aan de knoppen zitten en wat terughoudender zijn in het beleid. We hebben in alle coalitieakkoorden voorkomen dat onvrijwillige onteigening van boeren gaat gebeuren."

Maar uit de achterban klinkt kritiek. Angelique Knufing stemde vanwege het stikstofstandpunt op BBB, en is teleurgesteld dat de partij in de provincies niet strijdt tegen de stikstofwet.

"Van der Plas moet doen wat ze beloofd heeft. Als je met GroenLinks gaat regeren, dan gaat de stikstofwet niet van tafel", zegt ze:

Op de Ipsos-stelling 'Laat de boeren met rust, maatregelen om stikstof te verminderen in de landbouw zijn helemaal niet nodig' antwoordt 57 procent van de potentiële BBB-kiezers 'eens'. 12 procent is het oneens. Als Nieuwsuur de stelling voorlegt aan Van der Plas wil ze geen eenduidig antwoord geven . "Dat gaat mij te kort door de bocht."

Ze zegt nog steeds van de stikstofwet af te willen. "Dat vinden de mensen die voor ons in de provincies zitten ook. Maar je hebt te maken met een landelijke wet waar provincies niet over gaan. En zo lang die wet bestaat, heb je die uit te voeren."

De vraag is of het op landelijk niveau wél lukt de stikstofwet aan te pakken. VVD, NSC en GroenLinks-PvdA, de grootste partijen in de peilingen, zeggen - in tegenstelling tot BBB- de stikstofuitstoot flink te willen verminderen.

Ook op een ander thema klinkt gemor vanuit de BBB-achterban. Terwijl de partij in het verkiezingsprogramma schrijft geen nieuwe windprojecten op land te willen, wordt in vijf provincies waar de partij meebestuurt in coalitie-afspraken ruimte gelaten voor nieuwe windmolens: Zeeland, Limburg, Noord-Holland, Zuid-Holland en Overijssel.

Het dorp Hoge Hexel in Overijssel raakte sterk verdeeld door de mogelijke komst van zo'n windproject. Bewoner Joke Verhage, vertegenwoordiger van de organisatie Tegenwind, zegt dat boeren in de regio geld aannemen om windturbines op hun erf te laten plaatsen. "Andere burgers ondervinden daar overlast van. Die subsidie is een perverse prikkel. De hele gemeenschap heeft er last van."

Het "noaberschap", waar Van der Plas vaak voor pleit, staat volgens Verhage onder druk in haar gemeenschap. "Mensen willen niet meer bij elkaar op kraamvisite komen." Verschillende BBB-politici deden beloftes aan Verhage om de komst van de windturbines te stoppen, maar vervolgens bleef het stil.

Van der Plas zegt in Nieuwsuur dat ze deze problemen kent, maar dat ze de projecten niet kan tegenhouden. "Als je in een college komt hebt je te maken met beleid dat al afgesproken is en uitgevoerd moet worden. Alle echt nieuwe projecten die nu van de grond komen, houden we tegen."

Ook in Deventer zien bewoners dat het noaberschap in sommige wijken onder druk staat, maar dan door de komst van arbeidsmigranten. BBB-stemmer Tom Boersma had op dit punt meer steun verwacht van de BBB. "Uitzendbureaus en huisjesmelkers proppen woningen vol met arbeidsmigranten die in de vleesindustrie en distributiecentra werken. Dat leidt tot veel overlast: afval, toeterende busjes om 5 uur 's ochtends, drugsgebruik en prostitutie."

BBB wil wel een maximum aan het aantal asielzoekers dat naar Nederland mag komen, maar niet aan het aantal arbeidsmigranten. De partij zegt dat Nederland afhankelijk is van arbeidsmigratie en wil speciaal huizen bouwen voor deze groep. Van de BBB-achterban zegt in de Ipsos-peiling 62 procent dat het aantal arbeidsmigranten fors ingeperkt moet worden, ook als dat nadelig is voor een deel van de Nederlandse bedrijven.

Van der Plas zegt overlast door arbeidsmigranten te willen voorkomen door ze dicht bij hun werk te laten wonen. "Juist om ze uit de steden te krijgen waar ze nu vaak door ongeregistreerde uitzendbureaus in huizen worden gestopt."

Kijk hier het hele interview met Van der Plas:

Een week voor de verkiezingen blijft het beeld in de Peilingwijzer vrijwel ongewijzigd: drie partijen liggen aan kop, waarbij VVD (26 tot 30 Kamerzetels) en NSC (24-28) net iets groter zijn dan GroenLinks-PvdA (21-25).

Daar weer achter komt de PVV met 17 tot 21 zetels. Alle andere partijen hebben minder dan 10 zetels in de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde van de zetelpeilingen van I&O Research en Ipsos/EenVandaag.

Geen enkele partij komt op dit moment boven de 30 zetels. De recente politieke geschiedenis leert echter dat er in de laatste week voor de verkiezingen vaak nog grote verschuivingen zijn. Volgens de laatste onderzoeken van beide bureaus is hooguit 40 procent van de kiezers volledig zeker van zijn stem.

"Bij elke recente verkiezing was er wel ten minste één partij die vlak voor de verkiezingsdag ten opzichte van de peilingen nog pakweg vijf zetels wist te winnen", vertelt politicoloog Tom Louwerse, de maker van de Peilingwijzer. "VVD, NSC en GroenLinks-PvdA zullen natuurlijk alle drie hopen dat zij deze keer die partij zijn. Voor alle drie zijn er op dit moment ook echt scenario's denkbaar waarin zij de grootste worden. Voor de PVV wordt dat echt moeilijker, al heeft de partij van Geert Wilders sinds de zomer wel vooruitgang geboekt."

Opvallend in de recentste peiling, die van I&O Research die vanavond werd gepubliceerd en waarvoor het onderzoek zondag na het tweede RTL-debat begon, is dat NSC daar vier zetels verliest. Omdat bij Ipsos NSC al langer op een lager niveau stond dan bij I&O, leidt dat in de Peilingwijzer nog niet tot een significante achterstand op de VVD.

Onderzoeker Peter Kanne van I&O Research hoort van NSC-kiezers die afhaken dat zij Pieter Omtzigt inhoudelijk te onduidelijk vinden en dat zij ook moeite hebben met zijn weigering om te vertellen of hij premier wil worden. "Omtzigt krijgt bij ons weliswaar nog altijd het hoogste gemiddelde rapportcijfer van alle lijsttrekkers", zegt Kanne. "Maar nu is dat een 6,7, waar dat in augustus nog een 7,6 was."

BBB, de grote winnaar van de Provinciale Statenverkiezingen van afgelopen maart, heeft sinds de start van de campagne juist verder terrein verloren en staat nu op 7 tot 11 zetels. Ipsos/EenVandaag hoort van sommige kiezers dat die Caroline van der Plas "wankel" vinden overkomen in debatten.

Ongeveer even groot als BBB is op dit moment D66, dat de meeste zetels erbij kreeg van alle partijen bij de vorige Kamerverkiezingen, maar nu ver terugvalt naar 7 tot 9 zetels. Ook de beide andere coalitiepartijen blijven het slecht doen in de Peilingwijzer: zowel het CDA als de ChristenUnie komt niet verder dan 3-5. Voor de ChristenUnie zou dat slechts een gering verlies betekenen ten opzichte van de huidige 5 zetels, maar voor de christendemocraten gaat het om een verdere achteruitgang van 11 zetels ten opzichte van de 15 die zij nu in de Tweede Kamer innemen.

Verder verlies is er ook voor de SP op 5 tot 7 zetels en voor Forum voor Democratie op 3 tot 5. De Partij voor de Dieren lijkt ook 5-7 te gaan halen en blijft daarmee juist gelijk. Ook de SGP is stabiel op 2-4.

Denk zou wel eens enige winst kunnen gaan boeken op 3 tot 5 zetels, net als overigens Volt. Denk spreekt vaak Marokkaanse en Turkse Nederlanders aan, die op dit moment mogelijk eerder naar de stembus komen vanwege de oorlog tussen Israël en Hamas.

JA21 verliest iets op 1 tot 3 zetels, terwijl Bij1 en en 50Plus nog altijd het risico lopen uit de Kamer te verdwijnen. Beide partijen komen niet verder dan 0 tot 1 zetels in de Peilingwijzer.

Mark Rutte bezoekt vanavond in Brussel de secretaris-generaal van de NAVO, Jens Stoltenberg. Volgens Den Haag gaat het om een regulier overleg van 19.00 tot 21.00 uur, om de geopolitieke situatie in de wereld te bespreken. Maar sinds Rutte twee weken geleden openlijk solliciteerde naar de baan als opvolger van Stoltenberg als NAVO-topman, is niets meer regulier.

Ook op het NAVO-hoofdkantoor wordt volop gespeculeerd over Ruttes kansen op de belangrijke plek. De demissionair premier heeft goede papieren, onder meer omdat hij een van de langstzittende regeringsleiders van de Europese Unie is.

Eén concurrent heeft zich inmiddels publiekelijk gemeld, de Estse premier Kaja Kallas. Ook zij is in de race om het militaire bondgenootschap te gaan leiden, laat ze weten op een evenement van Politico in Washington.

In haar voordeel spreekt dat ze een vrouw is. In de bijna 75 jaar dat het militaire bondgenootschap bestaat, hadden uitsluitend mannen er de leiding. Veel mensen vinden het daarom tijd voor een topvrouw.

Nederland, sinds de oprichting in 1949 lid van de NAVO, voldoet nog niet aan de norm om ten minste 2 procent van het bruto binnenlands product uit te geven aan defensie. Estland, dat in 2004 lid werd, wel. Kallas lijkt daarmee over betere papieren te beschikken.

Op de bijeenkomst in Washington waar Kaja Kallas haar kandidatuur bevestigde, grapte ze daarom: "De komende secretaris-generaal moet uit een nieuwe NAVO-lidstaat komen. En absoluut uit een land dat minstens 2 procent uitgeeft aan defensie. Het zou goed zijn als het een vrouw was. Dus logisch dat het Mark Rutte wordt."

Maar de Estse heeft ook critici. Volgens NAVO-ingewijden is ze té anti-Russisch. Tegenstanders zijn bang dat dat een obstakel is als er weer contacten worden aangeknoopt met Rusland.

Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne stelt Kallas zich op als een hardliner als het gaat om sancties en andere strafmaatregelen tegen Rusland. De regeringsleiders van de andere Baltische staten, die grenzen aan Rusland, zouden de kandidatuur van Kallas daarom juist steunen.

Maar ook Rutte toonde zich na de inval door Rusland een trouwe bondgenoot van Oekraïne. Zo pleitte hij relatief snel voor het sturen van tanks en gevechtsvliegtuigen. Door die opstelling zou Rutte mogelijk ook voor de Baltische landen een aanvaardbare NAVO-topman kunnen zijn.

En Rutte heeft de belangrijkste spelers al achter zich, klinkt het achter de schermen. Zo zou hij kunnen rekenen op steun van de Fransen, de Britten en de Duitsers. De belangrijkste speler, de VS, heeft Rutte al twee keer gepolst. Een formele procedure is er niet, de benoeming komt tot stand in achterkamertjes.

Of Rutte ook echt de hoogste NAVO-baas wordt, blijkt vermoedelijk pas volgend voorjaar. De termijn van de huidige secretaris-generaal Stoltenberg werd al een paar keer verlengd omdat geen geschikte opvolger gevonden werd. Hij blijft aan tot 1 oktober volgend jaar.

Bestuurders van gemeenten, provincies en waterschappen kunnen vanaf volgend jaar meer op maat gesneden beveiliging krijgen. Zoals al eerder was aangekondigd , trekt het demissionaire kabinet daar de komende tijd 2,5 miljoen euro per jaar voor uit.

Kern van de nieuwe regeling is dat bijvoorbeeld burgemeesters, wethouders en gedeputeerden een advies op maat kunnen krijgen. Het gaat dan bijvoorbeeld om fysieke en elektronische maatregelen om het huis, zoals een vrijstaande brievenbus of een alarmsysteem.

Minister De Jonge van Binnenlandse Zaken heeft met de gemeenten, provincies en waterschappen afgesproken dat zij de adviezen van het ministerie altijd overnemen. "Zo wordt voorkomen dat de noodzaak van beveiligingsmaatregelen politiek ter discussie kan worden gesteld", schrijft hij aan de Kamer.

De Jonge wijst erop dat in 2021 77 procent van de burgemeesters en 67 procent van de wethouders een incident met agressie heeft meegemaakt. "En het kan niet zo zijn dat bestuurders twee keer nadenken over bepaalde beslissingen of deze helemaal niet meer durven nemen. Juist thuis moeten bestuurders zich veilig voelen."

De Jonge onderzoekt nog hoe ook de beveiliging van bijvoorbeeld gemeenteraadsleden en leden van Provinciale Staten kan worden verbeterd. Hij praat daarover met het Openbaar Ministerie en de politie.

Stevent Nederland af op een rechts kabinet? In de peilingen staan de partijen op rechts er goed voor en er wordt geflirt op die flank. Wat wellicht cruciaal zal blijken is het feit dat PVV-leider Geert Wilders zich duidelijk anders opstelt dan in het verleden.

De PVV bestaat achttien jaar en heeft vrijwel voortdurend in de oppositie gezeten. Veel partijen, zoals de VVD onder Rutte, wilden lang niet met de partij samenwerken, vanwege de harde standpunten over bijvoorbeeld asielzoekers en de islam.

Maar deze campagne probeert Wilders nadrukkelijk zijn redelijke en constructieve kant te laten zien. Uit alles blijkt dat hij graag mee wil doen. Bij de presentatie van het PVV-programma zei Wilders al dat er "wat scherpe kantjes" vanaf zijn . En gisteren zei hij bij Nieuwsuur dat hij "heel graag" wil meeregeren en bereid is tot concessies . Ook wat betreft islamstandpunten, want "er zijn belangrijkere prioriteiten".

De nieuwe opstelling van Wilders maakt het moeilijker voor andere partijen om hem te blijven negeren. Een voor de hand liggende coalitie op rechts bestaat uit PVV, VVD, NSC en BBB. In de meest recente Peilingwijzer hebben deze partijen samen een ruime meerderheid.

Van die partijen heeft de BBB al ronduit gezegd serieus met de PVV te willen praten na de verkiezingen. "Er zijn punten waar BBB en PVV hetzelfde over denken, met name op het gebied van zorg en sociaal domein", zei BBB-leider Caroline van der Plas vandaag nog.

VVD-leider Dilan Yesilgöz zegt al de hele campagne dat ze "geen enkele kiezer" op voorhand uitsluit. Dus ook die van de PVV niet. Maar ze is ook kritisch. Zo zei de VVD-leider tijdens het NOS Radio 1-debat "echt helemaal niks" te hebben met Wilders en zijn verkiezingsprogramma. Maar dat is alweer bijna twee weken geleden, een eeuwigheid in campagnetijd.

Problematischer voor een rechtse coalitie is de opstelling van Pieter Omtzigt. Ronduit zeggen dat de PVV helemaal geen optie is, doet Omtzigt niet, maar de deur naar Wilders staat hoogstens op een heel klein kiertje. In Buitenhof zei Omtzigt "grote moeite" te hebben met Wilders' standpunten die "raken aan de rechtstaat". NSC wil alleen regeren met partijen die de rechtstaat "heel laten", aldus de NSC-voorman.

BBB-leider Van der Plas ziet daar ruimte genoeg. Ze wil een poging wagen om de NSC-leider over te halen met Wilders in zee te gaan. "Je moet daar open voor staan", zei ze vandaag bij WNL. "Als ik met Pieter ga spreken zal dit een van de dingen zijn die ik naar voren zal brengen."

Mogelijkheden aan de rechterkant dus, die voor partijen aan de linkerkant een nachtmerrie zijn. Zo spreekt D66-leider Rob Jetten van een een flirt tussen de VVD en de PVV die is uitgegroeid tot "een soort van stille liefde tussen Wilders en Yesilgöz". Met nog een week tot de verkiezingen hoopt hij, met zijn partij die er niet florissant voorstaat in de peilingen, nog een sta-in-de-weg te kunnen zijn voor een rechtse coalitie.

Diezelfde hoop heeft ook GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans. Hij is de op twee na grootste in de Peilingwijzer, na NSC en VVD, en ziet eigenlijk maar een mogelijkheid. "Mijn doel is om de grootste te worden", zei Timmermans vanochtend bij Goedemorgen Nederland. "Dat is de enige manier om een rechts kabinet tegen te houden."

De verwachting is dat de linksere partijen het beeld van een rechtse regering de komende campagneweek gaan gebruiken als waarschuwing voor de kiezer. "Stem op mij, want anders krijgt u een coalitie met Wilders."

De huidige GroenLinks-PvdA-fractievoorzitter Jesse Klaver stelde vandaag op X dat de PVV-leider heus "niet milder" is geworden. "Wilders vindt nog steeds dat een gekozen volksvertegenwoordiger met hoofddoek geen plek heeft in de Kamer."

Partijen als VVD en NSC zullen proberen zo vaag mogelijk te blijven over hun voorkeur. Afhankelijk van de uiteindelijke uitslag, zouden die ook in een 'linksere' coalitie terecht kunnen komen en ze hebben er niks bij te winnen om zich nu al ergens op vast te leggen.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van de BoerBurgerBeweging, die bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart plots in alle provincies de grootste partij werd. Wil de BBB deelnemen aan een coalitie, en wat wil de partij met het land? Lijsttrekker Caroline van der Plas is te gast.

Kijk hier alle vorige interviews terug.

Jongeren zetten de woningmarkt bovenaan als voornaamste onderwerp voor de campagne. Op plek twee komen de zorgen om rond te komen, in combinatie met de oplopende prijzen. Dat komt naar voren uit een representatief online onderzoek van Ipsos in opdracht van de NOS.

Het onderzoek werd gefocust op jongeren van 18 tot en met 34 jaar, dus de generatie waarvan een deel nog met blokken speelde toen Mark Rutte in 2010 voor het eerst premier werd, en een ander deel juist toen voor het eerst mocht stemmen.

Ipsos onderzocht niet alleen wat bij deze verkiezingen de belangrijkste thema's voor de jongere generatie zijn, ook wie zij na de verkiezingen het liefst in het Torentje zien en welke politici zij waarderen.

Klimaat is het derde thema bij deze groep, maar als jongeren aangeven welk onderwerp voor hen een grote rol speelt bij het kiezen van een partij, staat klimaat niet meer in de top-10. Bij de verkiezingen in 2021 was dit nog wel het geval.

Toch maken jongeren zich wel degelijk zorgen over het klimaat, zegt Sander Nieuwkerk, onderzoeker bij Ipsos. Zo blijkt uit het onderzoek dat 40 procent van hen vindt dat de klimaatverandering zich in een kritieke fase bevindt en de wereld nu moet handelen.

"Maar in deze campagne speelt het een minder grote rol dan bij de verkiezingen van 2021. En omdat niet alle partijen zich hier heel erg over uitspreken, vertaalt de zorg over het klimaat zich niet in de stemkeuze."

Geldzorgen zijn voor jongeren het doorslaggevende onderwerp om op een bepaalde partij te stemmen. "Hier zien we ook een combinatie met andere thema's. Studenten die moeite hebben om een kamer te vinden en zich ook zorgen maken om de hoge huurprijzen. Of bijvoorbeeld starters die wel een huis konden kopen, maar zich zorgen maken om de hoge energierekening", legt Nieuwkerk uit.

De jonge generatie heeft een andere voorkeur voor de nieuwe minister-president dan andere leeftijdsgroepen. Het liefst zouden zij lijsttrekker Frans Timmermans van GroenLinks-PvdA in het Torentje zien, terwijl stemmers boven de 35 juist voorkeur hebben voor Omtzigt (NSC).

Generatiebreed staat Yesilgöz van de VVD op de tweede plek. Op plek drie bij de jonge kiezer staat Wilders van de PVV, die ook de bekendste politicus onder jongeren is.

Politicoloog Roderik Rekker zegt dat het wel opvallend is dat Omtzigt het minder goed doet bij de jongeren, maar dat het hem ook niet verbaast. "Nieuwe partijen doen het over het algemeen goed bij jonge kiezers. Maar christendemocraten zijn minder populair onder jongeren en de nieuwe partij van Omtzigt heeft daar toch veel overeenkomsten mee."

De PvdA was onder jongeren ook niet populair. "GroenLinks daarentegen wel, daarom is het niet heel verrassend dat Timmermans als leider van die nieuwe combinatie goed scoort."

In het onderzoek van Ipsos krijgen lijsttrekkers van links-progressieve partijen gemiddeld een hoger cijfer van jongeren dan van de rest van Nederland. Zo scoort Jetten (D66) relatief goed onder de jonge kiezer.

Hij krijgt een 5,8 ten opzichte van een 4,8 van heel Nederland. En ook Timmermans (GroenLinks-PvdA), Ouwehand (Partij voor de Dieren), Van Baarle (Denk) en Dassen (Volt) worden door jongeren beter beoordeeld.

Jongeren stemmen meestal op andere partijen dan de oudere generatie. "Het is vaker zo dat jongeren op radicaal-progressieve partijen stemmen en minder vaak op de traditionele middenpartij. Dat komt ook doordat zij in een andere tijd politiek volwassen zijn geworden, toen al met de euro werd betaald, de samenleving multicultureel was en klimaatverandering hoger op de agenda is komen te staan", zegt Rekker.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van PVV. Wat voor een samenleving heeft de PVV voor ogen? En wat heeft de PVV tot nu toe bereikt? Lijsttrekker Geert Wilders is te gast.

PVV-leider Geert Wilders wil deelnemen aan een volgend kabinet en dan bij voorkeur niet in een gedoogconstructie. Dat zegt hij in het lijsttrekkersinterview van Nieuwsuur. Hij is bereid concessies te doen, mocht het zover komen, ook wat betreft zijn standpunten over de islam. "Er zijn belangrijkere prioriteiten."

Het kernpunt van de PVV is sinds de oprichting in 2006 onveranderd: de "islamisering" van Nederland moet worden beperkt. "Nederland is geen islamitisch land", schrijft Wilders in het voorwoord van zijn verkiezingsprogramma.

Maar volgens Wilders heeft Nederland momenteel grotere problemen dan het terugdringen van de islam. "De islam zal nooit uit ons DNA gaan, maar de prioriteit ligt nu duidelijk bij andere zaken als het gaat om de komende regeerperiode."

Wilders noemt immigratie en asiel, de gezondheidszorg en bestaanszekerheid als voorbeelden van zaken die voor hem nu belangrijker zijn dan zijn strijd tegen de islam. "Als wij dadelijk - waar ik op hoop, en waar ik eerlijk gezegd ook van uitga - aan die onderhandelingstafel komen, zullen dat onze prioriteiten zijn."

In 2018 wilde Wilders "bepaalde islamitische uitingen" nog per wet verbieden. In een initiatiefwetsvoorstel noemde hij de islam een "existentieel gevaar" dat Nederland bedreigt. In zijn verkiezingsprogramma staat nog altijd dat hij geen moskeeën en islamitische scholen wil, dat hij de koran en de islamitische hoofddoek in overheidsbouwen wil verbieden. "Zeggen wij: als dit niet gerealiseerd wordt, dan gaan we niet regeren? Het antwoord daarop is: nee, ik snap dat andere punten nu belangrijker zijn", aldus Wilders.

Dit initiatiefwetsvoorstel kreeg geen meerderheid, net als een ander voorstel uit 2019 voor een verbod op dubbele nationaliteiten van bewindspersonen. De Raad van State verklaarde beide voorstellen "onverenigbaar met de wezenlijke uitgangspunten van de democratische rechtsstaat".

Eerder sprak Nieuwsuur met Theo Krebber, een oud-partijgenoot van Wilders. Hij stapte in 2012 uit de partij. Hij noemde de islam-standpunten van de PVV toen al onrealistisch:

Wilders benadrukte in Nieuwsuur het liefst in een meerderheidscoalitie te willen regeren met centrumrechtse partijen. Hij noemde de BBB, VVD, JA21 en NSC als voorkeurspartners, "al zal ik Pieter Omtzigt nog wel moeten overtuigen".

Voor de VVD en NSC zijn de anti-rechtsstatelijke standpunten van de PVV een barrière om met die partij te regeren. Op de vraag of Wilders bereid is die punten te parkeren, zegt hij: "Dat zijn niet mijn woorden, maar dat u er heel ver naast zit, kan ik niet zeggen."

We vroegen PVV-leider Wilders ook naar zijn kijk op de oorlog tussen Rusland en Oekraïne en over meebesturen in de provincie Flevoland. Bekijk hier het hele gesprek:

In de Tweede Kamer wordt door bepaalde partijen kritisch gereageerd op het kabinetsbesluit om de krimp van Schiphol op de korte termijn stil te leggen . Het kabinet wilde met die krimp volgend jaar al bereiken dat Schiphol meer aan de geluidsnormen zou gaan voldoen.

"Zondag gingen 85.000 mensen de straat op om te eisen dat de politiek de klimaatcrisis bestrijdt. Vandaag dit bericht. Totaal toondoof," zegt lijsttrekker Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren. Zij wil een halvering van de luchtvaart. "Geef omwonenden en de rest van Nederland een gezonde toekomst!"

Minister Harbers van Infrastructuur zegt dat er nu eenmaal veel belangen rondom Schiphol spelen waarmee het kabinet rekening moet houden. "De rechter in Nederland vond de krimp volgend jaar toelaatbaar , maar de Europese Commissie zegt nu dat we eerst de internationale procedure moeten doorlopen voordat het aantal vluchten naar beneden kan."

Ook GroenLinks-PvdA is het niet eens met het besluit. Die partij vindt dat het kabinet zwicht voor de commerciële belangen van de luchtvaartsector. "Door te buigen voor commerciële druk stelt de regering die belangen boven de gezondheid en het welzijn van omwonenden", zegt Kamerlid Habtamu de Hoop.

Harbers ontkent dat het besluit is gevallen omdat de Verenigde Staten hebben gedreigd om vluchten van KLM niet meer toe te laten in Amerika.

Harbers: "Zo ver is het niet gekomen. De VS hebben wel een eerste stap aangekondigd die KLM zou kunnen raken. Maar toen de EU aangaf dat zij ook van oordeel zijn dat het niet kan zoals wij wilden, hebben we besloten het krimpplan voor de korte termijn stop te zetten."

Jan Boomhouwer, bestuurslid van de stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder (RBV) vindt de "powerplay" uit de VS schandalig. "Omwonenden worden hier fors op achterstand gezet, het effect op hen is desastreus", zegt hij tegen de NOS.

Volgens hem kan dit alleen gebeuren als er flink "gemopperd" is vanuit de EU en de VS. Boomhouwer: "De inkt van het besluit was allang droog en zelfs dan nog wordt de zaak teruggedraaid."

Minister Harbers werkt aan een permanente oplossing voor minder vluchten, die internationaal wel juridisch houdbaar is. "We willen geen juridische averij oplopen en ik wil het niet weer tussentijds zien stranden", aldus Harbers.

Tot die tijd wordt het teveel aan vluchten en lawaai gedoogd. Wel heeft KLM beloofd de vluchten tussen 00.00 uur en 06.00 uur te verplaatsen naar andere momenten en in de nacht hun allerstilste vliegtuigen aan te bieden.

Actiegroep Greenpeace houdt het kabinet aan zijn belofte voor de lange termijn en noemt het besluit van vandaag stuitend. Maar de kiezer heeft ook nog een stem in dit verhaal, zegt Greenpeace. "De nieuwe regering zal hard aan de slag moeten om burgers boven de luchtvaartindustrie te plaatsen. Daar kan de kiezer zich volgende week over uitspreken."

De toekomst van Schiphol komt ook terug in de klimaathoofdstukken van de verkiezingsprogramma's. Wat de verschillende partijen willen, zet Nieuwsuur op een rij in deze video:

Een initiatiefwet van PvdA en ChristenUnie om tijdelijke huurcontracten zo veel mogelijk tegen te gaan, is ook aangenomen in de Eerste Kamer. Daarmee worden vaste huurcontracten voor onbepaalde tijd weer de norm, om de rechten van huurders beter te beschermen. Wel blijven er uitzonderingen mogelijk.

Het bleef lang onzeker of er wel voldoende senatoren voor de wet van de Tweede Kamerleden Nijboer (PvdA) en Grinwis (CU) zouden stemmen. De BBB, met zestien zetels de grootste fractie in de Eerste Kamer, trok onlangs plotseling de steun voor het voorstel in. Volgens die partij moeten verhuurders en huurders vooral onderling afspraken maken over de lengte van een contract.

Ook het CDA twijfelde, maar stemde vandaag toch voor. Dat gebeurde nadat de hele Eerste Kamer een motie van het CDA had gesteund om de mogelijkheden voor verhuur van kamers door een hospita te verruimen. De christendemocraten waren bang dat de afschaffing van de tijdelijke huurcontracten een belemmering zou gaan vormen voor hospitaverhuur.

Met de steun van het CDA haalde het wetsvoorstel het: 44 van de 75 senatoren stemden voor. BBB, VVD, JA21 en FvD stemden tegen. Zij vrezen dat door de wet nog minder particulieren hun woningen willen gaan verhuren.

In 2016 werden de mogelijkheden voor tijdelijke verhuur nog verruimd, maar dat leidde niet tot meer particulier aanbod op de markt zoals de verwachting was. Tegelijkertijd ondervinden veel huurders er juist stress en onzekerheid van, omdat ze na een tijdelijk contract van twee jaar weer op straat kunnen belanden of geconfronteerd worden met een huurverhoging.

De betere huurbescherming gaat gelden voor nieuwe huurcontracten. Bestaande tijdelijke contracten mogen blijven bestaan.

Er komen ook uitzonderingen. Zo mogen verhuurders de huur opzeggen als ze naaste familie in de woning willen laten wonen of als ze er na een verblijf in het buitenland zelf weer willen gaan wonen. Ook tijdelijke verhuur aan studenten blijft mogelijk.