In het Slotdebat "Nederland Kiest" in Tilburg gingen voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen lokale lijsttrekkers en fractievoorzitters van de vijf grootste partijen in de Tweede Kamer met elkaar in debat over thema's als wonen, veiligheid en asiel. Vooral over asiel werden de discussies fel.

Landelijke politici moeten beter op hun taal letten, zeiden meerdere lokale lijsttrekkers. Volgens de Doetinchemse CDA'er Berends worden raadsleden vaker geïntimideerd en werkt het taalgebruik van politiek Den Haag door in de samenleving. Berends zegt in Doetinchem een "fatsoenlijke campagne" te voeren, maar vindt dat ze in Den Haag "ook op hun taal moeten letten".

Een op de drie raadsleden is de afgelopen vier jaar bedreigd. Janette Bosma van de Partij voor de Dieren in Groningen ziet de laatste jaren "veel meer haat".

Doetinchemmer Berends zat in het gemeentehuis bij een vergadering over de opvang van asielzoekers toen een demonstratrie buiten uit de hand liep. Toch vindt hij ook dat we niet "moeten doen of het alleen daaruit bestaat". Hij wees op de enorme hoeveelheden boeketten bloemen en steunbetuigingen die daarna ook binnenkwamen.

Asielopvang

Over de asielopvang liepen de discussies hoog op. GroenLinks-PvdA leider Klaver verweet PVV-leider Wilders zich te veel met de lokale besluiten hierover te bemoeien. Ook vindt hij dat Wilders met zijn toon de "woede voedt" en riep hij hem op: "Doe dat niet".

Wilders zei niet van plan te zijn zijn toon te matigen. Hij keurt geweld bij demonstraties af maar wijst erop dat miljoenen mensen volgens hem heel erg boos zijn vanwege woningtekorten en problemen met asielzoekers. "Ik ben graag netjes en beleefd, maar ik ga doen wat ik kan doen om ervoor te zorgen dat alle azc's dicht gaan".

Volgens de Groningse PvdD-politica Bosma is er helemaal geen migratieprobleem, maar alleen een opvangprobleem, door eerdere nalatigheid. CDA-leider Bontenbal vindt dat de problemen verergerd zijn toen PVV-minister Faber niet achter de lokale politici ging staan, maar ging stoken over de asielproblemen.

D66-raadslid Willebregt uit Dronten vindt dat de spreidingswet door alle gemeenten moet worden nageleefd. Dronten en Kampen hebben onderling afspraken gemaakt over het verdelen van asielzoekers. Maar dat lukt niet overal.

De Lelystadse PVV-politicus Van Stormbroek en de Haagse politicus De Mos van "Hart voor den Haag" keerden zich tegen de spreidingswet. Van Stormbroek gaat 'maximaal tegengas" geven en De Mos krijgt "huilbuien van de landelijke politiek . Volgens hem is er in Den Haag zo'n beetje tekort aan alles: leraren, woningen, politieagenten. "Den Haag kan het niet meer aan, het is een keer genoeg".

VVD Rotterdam wil adempauze spreidingswet

Volgens de Rotterdamse VVD'er Versnel legt de opvang een "zware last op de stad ". Hij wil van de landelijke politiek een adempauze voor de spreidingswet.

Volgens VVD-fractievoorzitter Brekelmans in de Tweede Kamer lost dat de problemen niet op. Hij benadrukte dat het kabinet maatregelen neemt om de instroom te beperken, zodat de spreidingswet op termijn overbodig wordt. Gemeenten kunnen binnen provincies wel afspraken maken, zei Brekelmans.

Volgens PVV-leider Wilders is het beleid van het kabinet te slap en moet Nederland net als Duitsland naar een asielstop. "Jonge mannen die de boel hier op stelten zetten en achter vrouwen aangaan. Ouderen, vrouwen en dochters kunnen het niet meer aan", aldus de PVV leider. Er kunnen volgens hem 100 azc's dicht als de 30.000 Syriërs in ons land weggaan.

D66-fractieleider Paternotte stelde dat de PVV zelf medeverantwoordelijk is voor de toename van het aantal vluchtelingen en asielzoekers. Volgens Paternotte stond Wilders op Twitter te juichen toen Syrië werd gebombardeerd met bommen van Poetin. Toen Poetin de Krim bezette ging Wilders naar Moskou, en over de Iran-oorlog heeft Wilders gezegd dat wij die moeten steunen. Maar dat levert alleen maar heel veel vluchtelingen op", zei Paternotte.

Wilders stelde daar tegenover dat D66 en VVD de afgelopen tien jaar een miljoen niet-westerse allochtonen het land binnenlieten. Alleen een totale asielstop kan nog helpen, aldus Wilders.

"Ik heb de lokale politici in het debat meermalen horen zeggen dat landelijke politici helder en eerlijk moeten zijn", reageerde Brekelmans. "Zo'n asielstop kan helemaal niet. En beweren dat Duitsland dat nu doet, dat klopt gewoon niet."

De zeven opgestapte PVV-Kamerleden gaan een eigen partij oprichten waarmee ze volgend jaar aan de Provinciale Statenverkiezingen mee gaan doen. Dat bevestigt fractievoorzitter Gidi Markuszower van de Groep Markuszower aan de NOS na berichtgeving in de Telegraaf.

Die verkiezingen zijn over precies een jaar, op 17 maart 2027. Hoe de partij gaat heten, is nog niet bekend. Wie de partij gaat leiden is ook nog niet bekend.

De zeven splitsten zich in januari van de PVV af, uit onvrede over de koers van Wilders en zijn campagne. Kritiek was er op de te eenzijdige campagne, het gebrek aan inspraak binnen de partij en het feit dat de partij geen leden heeft. De zeven vonden dat de rechtse kiezer niet goed bediend wordt doordat de PVV geen samenwerking meer wilde opzoeken.

"We hebben geprobeerd een discussie te starten maar dat is niet mogelijk gebleken", zei Markuszower toen. De zeven wilden ook discussie over de verloren Tweede Kamerverkiezingen en de slechte peilingen daarna. Wilders wilde daar niets van weten, en zei ook niets te zien in een ledenpartij.

De zeven willen tussen nu en volgend jaar de partij van de grond krijgen, inclusief een naam en kandidaten voor de provincies.

"Bij de volgende verkiezingen kunt u op ons stemmen", schrijft Markuszower op X:

Een krappe Kamermeerderheid heeft voor een motie van de PVV gestemd om de Moslimbroederschap en "gelieerde organisaties" te verbieden. De voorstemmers zijn bang dat de Moslimbroederschap in Nederland via infiltratie werkt aan de vorming van een islamitisch rijk met shariawetgeving.

Eerdere pogingen van de PVV mislukten, maar anders dan voorheen stemden nu ook de ChristenUnie en 50Plus voor. De andere voorstanders zijn de VVD, de SGP, JA21, de BBB, Groep Markuszower, FVD en Kamerlid Keijzer. Zij hebben samen 76 van de 150 zetels.

De PVV verwijst in de motietekst naar een Frans rapport van mei vorig jaar, in opdracht van de Franse minister van Binnenlandse Zaken.

Resolutie Frans parlement

In het rapport schrijven onderzoekers dat de invloed van de Moslimbroederschap op lokaal niveau toeneemt, doordat militante netwerken actief zijn in de lokale politiek en publieke ruimte.

Naar aanleiding van dit rapport stemde een meerderheid van het Franse parlement in januari in met een oproep aan de Europese Commissie om de Moslimbroederschap en zijn leiders aan de lijst van terreurorganisaties toe te voegen. Deze resolutie is niet bindend.

Het rapport zorgde vorig jaar voor veel oproer in Frankrijk. Volgens de krant Le Monde is het onderzoek geïnspireerd door de Verenigde Arabische Emiraten, die wereldwijd fel tegen de Moslimbroederschap optreden. De krant zegt op basis van bronnen dat de invloed van de Moslimbroeders in Europa beperkt is gebleven.

Hamas en Hezbollah

In het meest recente dreigingsbeeld over terrorisme van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) wordt de Moslimbroederschap niet genoemd.

De AIVD noemde de Moslimbroederschap voor het laatst in het jaarverslag 2024, in een hoofdstuk over het Midden-Oosten. Een woordvoerder bevestigt dat dit de meest recente publicatie is waarin de Moslimbroederschap wordt genoemd.

Er staat: "Regeringen in de regio staan ambivalent tegenover Hamas en Hezbollah. Hezbollah zien ze als verlengstuk van Iran. Hamas zien ze vooral als onderdeel van de Moslimbroederschap, die ze bestrijden. In veel Arabische regeringskringen zal Israëls militaire optreden tegen die groeperingen daarom binnenskamers worden toegejuicht."

De Amerikaanse regering besloot op 24 november 2025 dat bepaalde afdelingen van de Moslimbroederschap in Jordanië, Egypte en Libanon als terreurorganisatie worden aangemerkt vanwege banden met Hamas en Hezbollah.

Op motie reageren

Het is nu aan het kabinet om op de aangenomen motie te reageren. Een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt dat wordt gekeken naar "de afdoening van de motie binnen de daarvoor gestelde termijn".

In Nederland kan een organisatie onder meer worden verboden als deze terroristische activiteiten steunt, een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid of leidt tot ontwrichting van de democratische rechtsstaat.

Alles wijst erop dat de jonge verdachten van de aanslag op een synagoge in Rotterdam zijn geronseld. Dat heeft minister Van Weel van Justitie en Veiligheid gezegd in de Tweede Kamer. Volgens hem wordt mogelijke betrokkenheid van Iran bij de antisemitische aanslag "nadrukkelijk onderzocht".

Van Weel was naar de Kamer geroepen door VVD-Kamerlid Ellian, die zei dat er nu eindelijk iets gedaan moet worden aan de voedingsbodem voor Jodenhaat in Nederland. "Wanneer gaan we onze rug een keer recht houden en iets doen aan de voedingsbodem?", vroeg hij.

Na de aanslag in Rotterdam was er ook een aanslag op een joodse school in Amsterdam en explosie bij een kantoorgebouw. De Amsterdamse politie verspreidde gisteren foto's van de verdachten van de aanslag op de school en een signalement van de verdachten van de ontploffing bij het kantoor. De politie heeft daarover ruim honderd tips binnengekregen.

Direct na het incident in Rotterdam werden vier jonge mannen aangehouden, in de leeftijd van 17 tot 19 jaar. Volgens minister Van Weel worden ze verdacht van het veroorzaken van een explosie en een brand, met een terroristisch oogmerk.

'Spreek je uit'

"Een regelrechte aanslag op het Joodse leven in Nederland", vindt Van Weel. Antisemitisme is volgens hem geen probleem van de Joodse gemeenschap, maar van de hele Nederlandse samenleving. "Ga achter de Joodse gemeenschap staan en spreek je uit", riep hij op.

Van Weel wil nog niet zo ver gaan om een directe link te leggen tussen de aanslagen en Iran. Maar Kamerlid Ellian herkent er de hand van Teheran in. Het is volgens hem een bekende methode van het Iraanse regime om kwetsbare jongeren te ronselen voor dit soort acties. "Of om criminele netwerken in te schakelen."

De forse beveiliging die nu al nodig is voor Joodse instellingen is de afgelopen dagen nog verder aangescherpt, maar de minister zei niets over de precieze maatregelen. "Het is afschuwelijk dat deze maatregelen nodig zijn", zei Van Weel wel.

"Rechtstreeks uit de Koran"

De hele Tweede Kamer sprak afschuw uit over de aanslagen in Rotterdam en Amsterdam. PVV-leider Wilders meent dat de aanslagen een gevolg zijn van de 'islamisering' van ons land. "Het antisemitisme komt rechtstreeks uit de Koran", zei hij.

Hij had geen goed woord over voor de aanpak van het kabinet. "U durft het woord islam niet eens in de mond te nemen", beet hij Van Weel toe.

Ook de Groep Markuszower, die het minderheidskabinet-Jetten soms aan een meerderheid helpt, wees nadrukkelijk naar moslims. "Wat een hypocriet gedoe", zei Kamerlid Lammers van die groep. De partij van Van Weel, de VVD, heeft volgens haar de afgelopen jaren de grenzen opengezet voor moslims die aanslagen willen plegen op Joden.

"Niet allemaal, maar wel veel", zei ze daarbij. En het is in de ogen van Lammers ook hypocriet dat koningin Máxima en minister Sjoerdsma van Ontwikkelingshulp eind deze maand aanwezig zijn bij het jubileum van hulporganisatie Oxfam-Novib. "Dat is gewoon een antisemitisch feestje." Oxfam-Novib heeft felle kritiek geuit op het gewelddadige optreden van Israël in de Gazastrook.

De Nederlandse medaillewinnaars van de Paralympische Spelen zijn dinsdagmiddag in Den Haag gehuldigd. Jeroen Kampschreur, Niels de Langen en Lisa Bunschoten-Vos werden eerst toegesproken door premier Rob Jetten en sportminister Mirjam Sterk.

De sporters werden vervolgens op Paleis Noordeinde ontvangen door koning Willem-Alexander en prinses Margriet.

Premier Jetten sprak de paralympisch medaillewinnaars toe. Hij had onder andere een anekdote over Jeroen Kampschreur, die als kind door middel van een tuigje mee skiede met zijn ouders.

Kampschreur was de succesvolste Nederlandse paralympiër in Cortina d'Ampezzo. De zitskiër kwam met drie gouden medailles om zijn nek terug naar Nederland. Niels de Langen, eveneens zitskiër, had ook drie medailles: twee zilveren en een bronzen. Snowboardster Lisa Bunschoten-Vos veroverde vorige week paralympisch zilver.

Paralympisch kampioenen worden normaal gesproken bij de huldiging geridderd, maar Kampschreur was in 2018 al benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Tijdens de Spelen acht jaar geleden had Kampschreur namelijk ook al goud veroverd op de combinatie. Daarom kreeg hij dit keer een zogenoemd chapeaubeeldje uit handen van minister Sterk voor zijn prestaties in Cortina.

Niet vooraf bedacht

De 26-jarige Kampschreur had van tevoren niet bedacht dat hij drie keer goud zou winnen. "Je weet wel dat het altijd kan, maar skiën is zó verraderlijk. Ik heb alles eruit gehaald wat kon." En dat was goud op de super-G, de combinatie en de slalom.

Maar dat kon Kampschreur na het eerste ski-onderdeel van de Paralympische Spelen, de afdaling, in Cortina nog niet bevroeden. Hij kwam hard ten val. "Ik heb me niet gek laten maken", vertelde hij in Den Haag, vlak voor de officiële huldiging. "Ik probeerde me niet te veel te laten frustreren door die val. Ik heb het best wel lastig gehad, maar had gelukkig bijna twee dagen de tijd om te herstellen."

Hij herpakte zich met goud op drie andere onderdelen. Het slalomgoud op de slotdag was volgens Kampschreur de kers op de taart. "Na twee gouden medailles dacht ik: alles wat nu nog komt is bonus, maar op de dag zelf word je dan toch weer megahongerig."

De Langen kwam net als Kampschreur uit op alle vijf de paralympische ski-onderdelen en kwam thuis met zilver op de afdaling, zilver op de reuzenslalom en brons op de combinatie.

"De eerste medaille blijft toch de mooiste", doelde De Langen op zijn medaille op de afdaling. "Je weet dat je erheen gaat om te strijden om de medailles, maar je weet ook dat het op niks kan uitlopen. Als de eerste dan binnen is, is dat een enorme ontlading. En ook nog eens op de afdaling, het koningsnummer. Dat was een jongensdroom en die is verwezenlijkt."

Bunschoten-Vos werd geleefd na medaille

Snowboardster Bunschoten-Vos vond de Spelen vooral "onwijs mooi". "Het is natuurlijk fantastisch om een medaille te mogen winnen. Daarna word je wel echt geleefd, maar dat is ook onwijs genieten."

Bunschoten-Vos werd in Den Haag gehuldigd voor haar zilveren medaille op de slalom. Op weg naar die slalom maakte ze de weloverwogen keuze om de snowboardcross over te slaan, omdat ze voor haar gevoel niet genoeg heeft kunnen trainen daarop vanwege een blessure in december.

"Dat blijkt een goede keuze te zijn geweest", aldus Bunschoten-Vos. "Ik wist dat er iets mogelijk was op de slalom, maar moest dan wel vrij op mijn board kunnen staan. Dat heb ik op deze manier gecreëerd, daar heb ik geen spijt van."

Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Finland willen een internationale financiële instelling gaan opzetten van waaruit gezamenlijk defensiemateriaal en bijvoorbeeld munitie kan worden aangeschaft. Het is de bedoeling dat ook andere landen met een hoge kredietwaardigheid er geld inleggen.

Het is de bedoeling dat het Multilateraal Defensiemechanisme (MDM) in 2027 officieel begint. Vanaf vandaag wordt verkend welke andere landen zouden kunnen deelnemen. Gekeken wordt naar een kerngroep van gelijkgestemde NAVO-bondgenoten.

In een gezamenlijke verklaring zeggen de drie landen die het initiatief nemen dat in deze uitdagende tijden voor de mondiale veiligheid creatieve oplossingen nodig zijn. "Door onze krachten te bundelen, zorgen we voor meer veiligheid met dezelfde middelen en versterken we tegelijkertijd onze allianties", voegt minister Heinen van Financiën daaraan toe.

Gezamenlijke inkoop

De nieuwe financiële instelling moet onder meer helpen om de bestellingen van meerdere landen te bundelen en gezamenlijke inkoop te vergemakkelijken. Het MDM kan geld uitlenen.

Het is een aanvulling op initiatieven van bijvoorbeeld de Europese Unie om gezamenlijk defensiemateriaal in te kopen en geld uit te lenen voor defensieprojecten. Het VK valt daar als niet-EU-lid buiten.

Volgens een woordvoerder van Financiën zijn er al landen die interesse hebben om mee te doen.

Het nieuwe kabinet hoopt een einde te maken aan het tekort aan mbo-stageplekken in de zorg. Onderwijsminister Rianne Letschert (D66) wil "structurele financiering" vinden om de positie van mbo'ers op de stagemarkt te verbeteren.

Het tekort aan stageplekken maakt dat sommige mbo-opleidingen tijdelijk minder studenten toelaten. Gevolg is dat de instroom van nieuw afgestudeerd zorgpersoneel stokt. "Dat is een sector waar je dat absoluut niet wil zien", zegt Letschert, doelend op het personeelstekort in de zorg.

Studieplekken inperken

Het Haagse ROC Mondriaan heeft vanwege het stagetekort een numerus fixus voor de opleiding sociaal werker, wat betekent dat jaarlijks maximaal 150 studenten worden toegelaten. "Maar er zijn veel meer studenten die de opleiding willen volgen", zegt directeur Remco Vierling.

Mbo-instelling Curio in Roosendaal heeft ook een numerus fixus voor sociaal werker en overweegt er ook een in te stellen voor de opleiding doktersassistent. Een hele klas met eerstejaars studenten kon geen stageplek vinden, als alternatief kregen ze extra theorie- en praktijklessen in de klas.

Deze mbo'ers mailden en belden naar potentiële stageplekken, maar zonder resultaat:

Juist in sectoren waar een personeelstekort is, zijn bedrijven en instellingen huiverig om stagiairs aan te nemen. Het is namelijk behoorlijk arbeidsintensief om hen te begeleiden. Ook gaat de voorkeur vaak uit naar mbo-studenten met meer ervaring dan eerstejaars of hbo'ers omdat die minder begeleiding nodig hebben, zegt de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven.

Het is de vraag of het extra geld waar minister Letschert naar zegt te zoeken, wél kan zorgen voor mbo-stageplekken. "Geld prikkelt zorgorganisaties slechts in beperkte mate om meer stages aan te bieden", concludeerde de Rekenkamer in 2023. "Te weinig beschikbare stagebegeleiders is het grootste knelpunt." Een financiële regeling voor zorgorganisaties om stagiairs te kunnen aannemen, het Stagefonds Zorg, wordt om die reden gestopt.

Cirkeltje

Ondertussen groeien de personeelstekorten door het tekort aan stageplekken. "Dus eigenlijk gaan we een beetje in een cirkeltje rond", zegt onderwijsmanager Marita Bogers van Curio.

Bij de opleiding tot sociaal werker is het stagetekort het grootst:

In 2023 sloot toenmalig Onderwijsminister Robbert Dijkgraaf het Stagepact MBO. Daarin staan afspraken met de opleidingen en het bedrijfsleven over onder meer het aantal stageplekken, vergoedingen, het verbeteren van begeleiding en het uitbannen van stagediscriminatie.

Het stagepact loopt volgend jaar af. "Dus daar zal ik opnieuw naar moeten gaan kijken", zegt minister Letschert. Ze benadrukt dat het totale stagetekort onder mbo'ers in Nederland ongeveer 1 procent bedraagt. Een relatief laag aantal.

Tegelijkertijd vindt de minister het "zorgelijk" dat het tekort vooral speelt in sectoren "waarin je het eigenlijk niet zou willen", namelijk zorg, sport en welzijn. Ze zegt samen met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport naar oplossingen te zoeken. Ze belooft voor de zomer de Tweede Kamer te informeren.

Duitsland en Nederland zullen niet meedoen aan een missie in de Straat van Hormuz. Zowel bondskanselier Merz als premier Jetten voelt daar vooralsnog niets voor. Dat maakten ze duidelijk bij een persconferentie in Berlijn. Jetten is op bezoek in Berlijn om kennis te maken met Merz.

De bondskanselier zei verder dat de oorlog snel en met een duidelijke strategie moet eindigen. Een regimeverandering met bommen bewerkstelligen lukt waarschijnlijk niet, zei Merz.

Volgens Jetten ligt er nog geen concreet voorstel voor een missie in de Straat van Hormuz op tafel. Eerder vandaag zei Jetten al dat zoals het er nu voor staat, Nederland voorlopig geen rol speelt bij de beveiliging van de Straat van Hormuz.

"We moeten eerlijk zijn", zei hij tegen een aantal journalisten. "Met het huidige aantal aanvallen dat daar plaatsvindt, zal het heel moeilijk zijn om daar op korte termijn een missie in gang te zetten."

Antisemitisme besproken

Jetten en Merz hebben het ook gehad over de oorlog in Oekraïne en de samenwerking op Europese onderwerpen, maar een van de grotere onderwerpen was de aanvallen op Joodse instellingen de afgelopen dagen. In de nacht van vrijdag op zaterdag ging een explosief af bij een joodse school in Amsterdam, de dag ervoor bij een synagoge in Rotterdam en in de nacht van zondag op maandag in Luik.

"Ik ben boos dat we er niet meer verrast door zijn en dat we het normaal zijn gaan vinden", zei Jetten daarover. "We moeten ervoor zorgen dat iedereen zich veilig voelt in ons land."

Merz sloot zich aan bij zijn woorden. Hij zei dat hij er in Duitsland ook alles aan doet om zulke aanvallen te voorkomen. Zo is de beveiliging van Joodse instellingen op het hoogste niveau.

Goede banden

De kennismaking was ook bedoeld om te laten zien dat de banden tussen beide landen goed zijn. Merz bedankte Jetten voor het bezoek. De Nederlandse premier zei onder andere dat hij blij is met de goede samenwerking.

Jetten begon de persconferentie in het Duits, wat zorgde voor een glimlachende Merz. Na een aantal zinnen vervolgde Jetten de persconferentie in het Engels.

'Geen zaak voor de NAVO'

Beide regeringsleiders werden ook gevraagd naar de rol van de NAVO in de oorlog in het Midden-Oosten. President Trump zei gisteren in een interview met de krant Financial Times dat het militaire bondgenootschap een "zeer slechte toekomst" heeft als de andere landen niet helpen bij het heropenen van de Straat van Hormuz.

Volgens Merz "was het vanaf het begin al duidelijk dat deze oorlog geen zaak voor de NAVO is". Hij legde onder meer uit dat er geen mandaat is van de VN, de EU of de NAVO. Dat is een vereiste volgens de grondwet, zei de bondskanselier. "De VS en Israël hebben ons ook niet geraadpleegd voorafgaand aan deze oorlog", sneerde Merz.

Andere Europese landen staan ook niet te springen om te helpen met een NAVO-missie.

Minister Karremans en staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat slaan alarm vanwege de financiële tekorten voor het onderhoud aan wegen, bruggen en andere infrastructuur. In een brief aan de Tweede Kamer schrijven de bewindslieden dat er "scherpe keuzes" gemaakt zullen moeten worden.

Het kabinet wil samen met de Kamer kijken welke onderhoudsprojecten aan wegen en bruggen de komende jaren voorrang moeten krijgen. Niet alles kan vanwege de tekorten, is de boodschap.

Begin dit jaar werd de Kamer al geïnformeerd over de "grote opgave" voor het zogeheten Mobiliteitsfonds en Deltafonds. Opgeteld gaat het om 80 miljard euro over de totale looptijd van de fondsen, wat neerkomt op "gemiddeld vele miljarden per jaar", aldus de bewindslieden.

De Rekenkamer raamde het tekort vorig jaar alleen al bij het wegvervoer op 20,5 miljard euro tot 2038.

Haringvlietbrug

Door de tekorten kunnen sommige trajecten niet van start, of kunnen ze vertraging oplopen, schrijven Bertram en Karremans aan de Kamer.

Als voorbeelden noemen ze werkzaamheden aan het Spui- en Gemaalcomplex IJmuiden en de Haringvlietbrug. De Haringvlietburg kreeg vanwege scheurtjes al een versterkingsbeurt, maar moet helemaal op de schop. Dat staat gepland voor 2030, maar het geld ervoor is er nog niet.

Karremans en Bertram komen niet met een lijst van projecten die volgens hen prioriteit hebben; ze willen vanwege de minderheidsstatus van het kabinet daarover eerst in overleg met de Kamer.

Volgens een woordvoerder zijn de afgelopen jaren niet alleen onderhoudstrajecten, maar ook veel aanlegprojecten stilgelegd, veelal vanwege stikstofproblemen. Het continu pauzeren van nieuwe trajecten wil het nieuwe kabinet volgens de woordvoerder ook doorbreken: ook daar zullen samen met de Kamer keuzes moeten worden gemaakt.

Kamer en kabinet debatteren donderdag over de problemen. Voor de zomer willen Karremans en Bertram de projecten die echt prioriteit krijgen vastleggen.

"Er zijn nu een paar dagen op rij verschrikkelijke en laffe aanslagen gepleegd op de Joodse gemeenschap." Dat zegt premier Jetten tegen de pers na gesprekken met de Joodse gemeenschap.

Met de aanslagen wordt gepoogd de Joodse gemeenschap in Nederland te intimideren en angst aan te jagen, zegt Jetten. "Iets dat in een breder patroon past van antisemitisme in Nederland."

Volgens hem zit Jodenhaat geworteld in de samenleving, en heeft die de laatste jaren weer meer voet aan de grond gekregen. Zo registreerde de politie de voorbije jaren beduidend meer antisemitische incidenten. Instanties als het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) kregen meer meldingen binnen.

Jetten noemt die ontwikkeling "volstrekt onacceptabel". "Maar wat eigenlijk nog veel erger is, is dat heel veel Joodse Nederlanders elke dag de moed moeten opbrengen om zichtbaar Joods te zijn", zegt hij. "Blijf met je poten van Joodse Nederlanders, en als je ziet dat er sprake is van antisemitisme, laat het dan niet aan Joodse Nederlanders om daar tegen op te treden."

Boosheid

Jetten en minister van Justitie Van Weel spraken vandaag met de Joodse gemeenschap na de brandstichting bij een synagoge in Rotterdam en een explosie bij een joodse school in Amsterdam dit weekend. Ook vannacht was er een explosie, op de Amsterdamse Zuidas. Onderzocht wordt of die verband houdt met aanslagen op de joodse doelen.

De premier omschreef het gesprek als "heel indringend". Er is ook veel boosheid zegt hij, wat hij begrijpelijk noemt. In het gesprek is gesproken over hoe antisemitisme in de samenleving "bij de wortel" kan worden aangepakt. Ook is er gesproken over noodzakelijke extra veiligheidsmaatregelen om joodse gebouwen en locaties nog meer te beveiligen.

Hans Weijel, vicevoorzitter van het Centraal Joods Overleg (CJO), noemt de gebeurtenissen verschrikkelijk. Het gesprek met de premier vond hij "buitengewoon prettig". "We hebben onze zorg uitgesproken over het klimaat dat in Nederland heerst. Gelukkig heeft er tot nu toe geen bloed gevloeid. Ik hoop niet dat dat soort daden zullen volgen."

"Ik denk dat belangrijk is dat een autoriteit duidelijk maakt dat er een conflict in het Midden-Oosten aan de gang is, en dat de Joden in Nederland daarvoor niet verantwoordelijk zijn", zegt Weijel.

Link met Iran

Het huidige antisemitisme in de Nederlandse samenleving wordt deels veroorzaakt door oorlogen in het Midden-Oosten, zegt Jetten. "De oorlog in Gaza en nu ook de oorlog in Iran worden geïmporteerd naar de Nederlandse samenleving. Mensen zien dat als reden om nog meer lelijk te doen tegen Joodse Nederlanders, die helemaal niks met deze conflicten te maken hebben."

De Belgische premier De Wever waarschuwde vorige week voor door Iran aangestuurde terreurcellen in Europa. Jetten zegt dat een link tussen de recente aanslagen in Nederland en Iran niet wordt uitgesloten. "Dat onderzoek loopt, en alle mogelijkheden worden onderzocht."

Groepslogo

De aanslagen in Rotterdam en Amsterdam zijn opgeëist door de groep Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah. Van de groep is niet veel bekend, maar beelden van beide aanslagen gaan rond op sociale media, met daarbij het logo van de groep. De groep heeft een recente aanslag op een synagoge in Luik op dezelfde manier opgeëist. Ook beelden van de explosie in Amsterdam gaan rond op sociale media met hetzelfde logo.

Israëlische media schrijven dat de groep, die zij een militante groepering noemen, banden heeft met pro-Iraanse netwerken waaronder Hezbollah en de Islamitische Revolutionaire Garde. "Volgens het Israëlische ministerie voor Diaspora en Antisemitismebestrijding gaan beelden van de aanslagen rond op Telegramkanalen die gelinkt zijn aan Iran." Ook recente aanvallen in België en Griekenland zouden verband houden met pro-Iraanse groepen.

Voor de brandstichting in Rotterdam zijn vier verdachten opgepakt. De tieners van 17, 18 en twee van 19 jaar uit Tilburg worden vanmiddag voorgeleid voor de rechter in Rotterdam. Voor de explosie bij een joodse school in Amsterdam is de politie nog op zoek naar twee verdachten. Ook voor de explosie vannacht is nog niemand aangehouden.

Gemeenten worstelen met de aanpak van hardrijders op 30km-wegen. Vanwege de verkeersveiligheid verlagen steeds meer gemeenten de snelheid van 50 kilometer per uur naar 30, maar het beboeten van overtreders kent nog obstakels. Dat blijkt uit een rondgang van de NOS onder wethouders en verkeersdeskundigen. Er zijn nog te weinig flitspalen en automobilisten blijven hard rijden, zeggen ze.

De problemen spelen ook in Amsterdam, zegt de Amsterdamse verkeerswethouder Van der Horst. Op sommige wegen, bijvoorbeeld de Amstelveenseweg, blijven automobilisten te hard rijden. Bewoners klagen over deze "racebaan" en willen meer flitspalen.

De gemeente moet daarvoor bij het Openbaar Ministerie zijn, maar dat blijkt ingewikkeld. "Het is best wel frustrerend", aldus Van der Horst. De gemeente moet ervoor zorgen dat de weg voldoet aan de 'inrichtingskenmerken' die gelden op een 30km-weg. Te denken valt aan drempels en versmallingen en aan klinkers in plaats van asfalt. Maar dat is lastig voor de gemeente. "Wij hebben al van alles gedaan, maar in de hele stad drempels en klinkers leggen is onrealistisch en kost miljarden."

Het OM zegt dat handhaving "niet geloofwaardig, duurzaam en effectief" is als de gemeente niet ook iets heeft gedaan aan de inrichting van de weg.

Het is een situatie waar meer gemeenten mee kampen, weet verkeersdeskundige Marc Schenk. Hij schreef mee aan de richtlijn hoe 30km-wegen eruit moeten zien en erkent dat handhaven van die nieuwe snelheid lastig is.

"Een bord ophangen en verwachten dat auto's zich dan wel aan de snelheid houden, zo werkt het niet", legt Schenk uit. "Een weg moet er geloofwaardig uitzien voor de snelheid die op het bord staat. Als de meerderheid van de automobilisten zich daar niet aan houdt, dan is de weg niet geloofwaardig ingericht."

Bezwaar maken

Deze "geloofwaardigheid" van een maximumsnelheid heeft ook gevolgen voor het wel of niet plaatsen van een flitspaal. "Je kan de flitspaal wel neerzetten en boetes uitdelen", zegt Schenk. "Maar als je als weggebruiker vindt dat je niet kon weten dat je 30 moest of dat de weg die snelheid niet uitstraalt, dan kan je de boete aanvechten. En dat doen heel veel mensen, wat leidt tot extra druk bij de handhavende organisaties."

De situatie leidt er in Amsterdam toe dat er nauwelijks wordt gehandhaafd, zegt wethouder Van der Horst. "We hebben op de wegen waar je 30 mag nu welgeteld één vaste flitspaal en één flexibele flitspaal. Dat is voor een stad als Amsterdam echt te weinig."

De Amsterdamse wethouder hoopt op een flexibelere opstelling van het Openbaar Ministerie. "De verkeersveiligheid moet voorop komen te staan en niet de precieze inrichting van de weg."

Te veel flitsboetes

Gemeenten kijken daarbij ook naar de landelijke politiek en met name naar minister Karremans van Infrastructuur. Hij zegt de frustraties te begrijpen. In zijn voormalige baan als verkeerswethouder in Rotterdam vond hij naar eigen zeggen ook dat de regels soepeler moesten.

In zijn nieuwe functie als minister wil Karremans niet meteen toezeggen dat flitsen makkelijker wordt, "maar waar wij kunnen helpen als Rijk, zullen we dat zeker gaan doen". Hij benadrukt wel dat een grondige aanpassing van de wegen daar ook bij hoort.

De minister die verantwoordelijk is voor het Openbaar Ministerie, David van Weel, is iets terughoudender dan zijn collega. Hij wijst op het systeem dat achter de flitsboetes zit. "We weten dat een deel daarvan leidt tot bezwaren en rechtszaken. We moeten de strafrechtketen niet volstoppen door te veel flitsboetes uit te schrijven."

Wat zegt het Openbaar Ministerie?

Volgens het OM kan de snelheid ook op 30km-wegen worden gehandhaafd, maar zijn die wegen niet allemaal geschikt voor "structurele handhaving". Het OM vindt dat soms eerst een gemeente "aan zet is om de inrichting te verbeteren".

Over het bezwaar maken, zegt het OM dat bestuurders zich aan de regels moeten houden, ongeacht de inrichting van de weg. Verder is het aantal flitspalen afgelopen jaren al toegenomen, benadrukt het OM.

De regels zullen voorlopig dus niet worden versoepeld. Gemeenten zullen de komende tijd vooral nog moeten hopen op de goede wil van automobilisten om bij het zien van een 30-kilometerbord ook echt langzamer te rijden.

Het is het weekend voor de gemeenteraadsverkiezingen en dus hebben mensen een grote kans dat ze de campagneteams van politieke partijen tegenkomen op markten en in winkelstraten.

Bij de vorige verkiezingen, in 2022, was de opkomst maar 51 procent. Er is dus werk aan de winkel voor de lokale politiek. Dit laatste weekend worden de partijkopstukken ingezet, voor extra aandacht. Maar het gaat echt om de lokale belangen, benadrukten zij.

Verschillende landelijke politici gingen met een stapel flyers het gesprek aan met het publiek. De NOS liep met zes van hen mee. Maar de dag begon met het nieuws over de explosie bij een joodse school in Amsterdam.

D66-fractievoorzitter Paternotte was in Delft. "Ik ben heel boos en ook bezorgd wakker geworden", zei hij. Meerdere partijleiders spraken vanmorgen hun afschuw uit over het recente geweld tegen Joodse instellingen. Het ging er in de gesprekken op straat ook over, zei Paternotte. Maar het hoofdonderwerp was wat er speelt in gemeenten en het belang van gaan stemmen.

"Je eigen gemeente, dorp of stad, dat is de plek waar je 's ochtends opstaat", zei hij. Paternotte vindt niet dat je uit de komende verkiezingsuitslagen al een oordeel over het nieuwe kabinet kunt afleiden. "Het kabinet is net van start."

Een stukje verderop, ook met witte jasjes en een groen partijlogo, stond het team van de Partij voor de Dieren. Zij zongen begeleid door een saxofoon: "Grijs is uit de mode, groen moet je doen!"

Mirjam Bikker van de ChristenUnie was in verschillende gemeenten te vinden. "Ik was ook in Baarn en IJsselstein", zei Bikker in Utrecht. "Er zijn nog veel mensen die zweven. Er zijn ook mensen die het vertrouwen hebben verloren in de politiek. Ik denk wel dat je die rekening hier op straat voelt."

De lokale politiek is niet alleen voor de inwoners van belang, zegt zij. "De signalen die wij hier oppikken, die krijg ik ook door voor de landelijke politiek." Woensdag wegblijven vindt Bikker geen optie. "Dan gaan anderen het voor je invullen."

Tegendemonstratie

PVV-leider Wilders was in Dordrecht, een van de veertig gemeenten waar zijn partij meedoet. Zoals altijd bij zijn straatbezoeken was het hectisch om Wilders heen. Veel publiek, veel agenten en beveiligers. Mensen die met hem op de foto wilden mochten zich daar soms tussen wurmen. Er was ook een luide tegendemonstratie met Palestijnse vlaggen.

"Om hier te zijn is voor mij al een hele operatie", zegt Wilders. "Maar ik vind het altijd leuk." Voor de PVV is de opkomst van belang, een lagere opkomst kost de partij in verhouding doorgaans veel stemmen.

Wilders: "Lokale en landelijke belangen gaan vaak samen. Hier in Dordrecht gaat het bijvoorbeeld over een groot azc. Gemeenteraadsleden hebben het recht om nee te zeggen en ik roep ze daartoe ook op."

Een stuk kalmer maar wel met meer wind was het in Rotterdam bij CDA-leider Bontenbal en zijn lokale campagneteam. "Je moet sowieso gaan stemmen", zei Bontenbal. "We zien in de hele wereld: als je een democratie niet koestert dan komt uiteindelijk de vrijheid van mensen in de knel, de vrijheid van mensen om zichzelf te ontwikkelen, om met je buren, vrienden en familie iets van het leven te maken."

In Rotterdam zijn de opkomstcijfers een stuk lager dan het landelijk gemiddelde. Bontenbal: "Dat komt ook wel door de bevolkingssamenstelling. Een deel van de mensen is niet echt gewend om te gaan stemmen. Mensen denken 'wat doet het er eigenlijk toe'. Maar wat een gemeente doet aan veiligheid en wonen is minstens zo belangrijk als de landelijke politiek."

Geef kabinet de tijd

Ook aan Bontenbal de vraag of deze verkiezingen een populariteitstest zijn. "Dit kabinet is net een paar weken aan de slag. Geef het kabinet nog even de tijd", vraagt Bontenbal de kiezer.

Voor Jimmy Dijk is het juist wel het moment de kiezer om een oordeel over het kabinet te vragen. Hij was met de bus van zijn SP in Zwolle. "Wij willen Nederland betaalbaar maken en dat begint in Zwolle", zo sprak hij zijn partijgenoten toe.

"De landelijke politiek speelt een grote rol in hoe mensen naar de politiek in het algemeen kijken. Dat is niet zo gek", zegt Dijk. "Zeker op lokaal niveau is het mogelijk iets te doen aan armoedebeleid, betaalbare huren en de bezuinigingen op de zorg. Het is de bestuurslaag die het dichtst bij mensen zit."

VVD-leider Yesilgöz was in Almere ook op pad om het lokale VVD-team te steunen. De lokale lijsttrekker Lesley van Hilten zei dat de aanwezigheid van de partijleider helpt bij het aantonen van het belang van de gemeenteraadsverkiezingen. De opkomst in de stad was bij de vorige verkiezingen 39,8 procent. "We gaan nu voor een opkomst van 40 procent", zegt Van Hilten.

In bijna alle van de 340 gemeenten waar woensdag wordt gestemd, hebben de landelijke partijen concurrentie van lokale partijen. In maar twee gemeenten is dat niet zo. En in Rozendaal (Gelderland) kunnen de kiezers sowieso niet op een landelijke partij stemmen. Naar verwachting groeien de lokale partijen ook deze verkiezingen weer door naar een groter aandeel van de stemmen.

Ook om deze reden willen de drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA deze gemeenteraadsverkiezingen geen test voor het kabinet noemen. Maar als alle drie de partijen kiezers verliezen, dan zien ze dat wel als slecht signaal.

In veel plaatsen is parkeerbeleid een groot thema bij de gemeenteraadsverkiezingen. Maar Amersfoort spant de kroon.

Als alles volgens plan verloopt, is Amersfoort straks de eerste gemeente van Nederland waar overal betaald parkeren geldt. Maar liefst twee lokale partijen zijn opgericht uit protest tegen het nieuwe beleid.

60 euro per dag

Bewoners kunnen een vergunning aanvragen voor 30 euro per jaar, bezoekers betalen een uur- of dagtarief. In de binnenstad kan parkeren alleen met vergunning of in een parkeergarage. Het uurtarief buiten het centrum varieert van 30 cent tot 3 euro. In sommige gebieden betalen autobezitters na één uur 60 euro voor een dagkaart.

De parkeerkosten kunnen dus flink oplopen. Maar wat oppositiepartijen vooral steekt, is dat er in hun beleving niet naar inwoners is geluisterd. In een referendum over het nieuwe parkeerbeleid stemde 74 procent tegen.

"Dat is nu twee jaar geleden. Er was 80 procent opkomst, veel meer dan bij de gemeenteraadsverkiezingen. En het is toch doorgevoerd", zegt Tom van Lamoen van Amersfoort voor Vrijheid, de partij die het referendum organiseerde.

"Dit was voor ons de druppel", zegt Thom Kraanen. Uit protest richtte hij de partij KeiHart voor Amersfoort op. "Dat er niet geluisterd wordt, dat is eigenlijk het belangrijkste voor ons. En het parkeerbeleid, of eigenlijk het doordrukken daarvan, is een symptoom daarvan."

Al flyerend spreken de kandidaten met inwoners die bijna allemaal tegen het nieuwe parkeerbeleid zijn. Soms vanwege de hoge bedragen, soms vanwege het gedoe.

Maar volgens wethouder Tyas Bijlholt (D66) zijn de nieuwe parkeertarieven nodig om te voorkomen dat wegen in de stad vastlopen. "We hebben nu 163.000 inwoners en we gaan groeien naar 190.000 inwoners. We gaan veel in de bestaande stad bouwen, waar we de mobiliteit niet kunnen laten meegroeien. De wegen zijn al heel druk."

Een deel van de bewoners merkt al een positief effect. Sinds er betaald moet worden, al is het maar 30 cent, is er bijvoorbeeld aan de Leusderweg weer parkeerplek over voor winkelaars. "Mijn klanten zijn heel positief", zegt kaasboer Wouter Renkema. "Ik merk het aan de omzet en het aantal klanten. Bij slecht weer meden ze ons en gingen ze naar andere winkelcentra in Amersfoort.

Bakker Mehmet Akcan is een stuk minder blij. De 30 cent die bij zijn winkelcentrum per uur voor parkeren betaald moet worden en het betaalgedoe houdt sommige klanten weg. "Ik heb vergeleken met vorig jaar 30 procent minder omzet. Ik heb vier mensen in dienst en moet er misschien wel eentje ontslaan."

'Geen verdienmodel'

Volgens wethouder Bijlholt is het de gemeente niet te doen om de extra inkomsten, zoals de kritiek vaak is. "Als de gemeente echt geld had willen verdienen hieraan, had ik wel 24/7 betaald parkeren in deze stad ingevoerd. Want dan wordt het een verdienmodel."

Kraanen (KeiHart voor Amersfoort) gelooft hem niet. "In de oorspronkelijke plannen ging het wél om 24/7. Dus het gaat gewoon om geld." Volgens hem had de wethouder best iets anders kunnen verzinnen om de stad niet dicht te laten slibben. "Je kan alles tegen elkaar afzetten: wonen, parkeren, groen. Ik denk echt dat er creatieve oplossingen mogelijk zijn."

De wethouder bestrijdt dat. "Of we hadden bestaande natuur moeten opofferen aan de randen van de stad. En dat is een uitdrukkelijke wens van dit college om de groene long die we om ons heen hebben te behouden."

De stem van de bakker krijgt hij in ieder geval niet. "Mijn dochter, mijn vrouw, ik, mijn zoon en schoondochter. We gaan allemaal tegen het parkeerbeleid stemmen."

Bijlholt beseft dat hij "niet de populairste wethouder" van Amersfoort is. "Maar uiteindelijk voel ik me verantwoordelijk voor deze stad om goede besluiten te nemen en niet problemen te creëren of vooruit te schuiven."

Woensdag gaan de stembureaus open, in vrijwel iedere gemeente wordt weer een nieuwe gemeenteraad gekozen. Wat leeft er lokaal? Nieuwsuurverslaggever Jan Eikelboom onderzoekt dat al bijna tien jaar in zijn serie De Onderstroom. Hij trekt naar plekken toe die juist niet in het nieuws zijn om de gewone verhalen die onder gewone mensen leven op te tekenen.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Voor deze verkiezingen dook hij in de versnippering van partijen door een azc in Schiedam, in betaald parkeren in Amersfoort en in de lage opkomst in Rotterdam. Eikelboom zag het sentiment richting asielzoekers verharden en de boosheid richting de politiek blijft altijd. "Hoeveel inspraak je ook regelt, als burgers hun zin niet krijgen zeggen ze dat er niet naar ze wordt geluisterd. De mensen blijven gewoon boos."

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Wonen en veiligheid: dat waren de belangrijkste thema's waarover zestien lijsttrekkers uit verschillende gemeenten met elkaar in debat gingen in het NOS-radiodebat. Lokale politici uit Den Haag, Tilburg, Groningen en Doetinchem debatteerden in perscentrum Nieuwspoort in Den Haag. De gemeenteraadsverkiezingen zijn woensdag.

De lijsttrekkers uit Den Haag, Tilburg, Groningen en Doetinchem waren het veelal met elkaar eens. Zo klonken er volop instemmende woorden over de noodzaak om extra woningen te bouwen. Onderling waren er wel verschillen over hoe het gebrek aan passende woningruimte moet worden opgelost.

Leegstand en bouwen

De ene partij wees vooral op de leegstaande panden die ingezet moeten worden voor woningbouw. Ivan Otten (Voor Tilburg 013) wil bijvoorbeeld leegstand beboeten. Volgens hem zijn er in zijn stad 700 leegstaande panden.

Andere debaters hamerden vooral op het bouwen van nieuwe woningen. "Het gaat om het bouwen van passende woningen", zei Kavish Partiman (CDA) uit Den Haag. "Als je 10.000 woningen tekort hebt en je bouwt er 10.000 woningen bij, dan heb je het probleem niet opgelost." Er moet volgens hem goed bekeken worden naar welke woningen er vraag is.

Jim Lo-A-Njoe (D66) Groningen viel hem bij: de doorstroming bevorderen is wat hem betreft heel belangrijk. Zo kunnen ouderen hun gezinswoning verruilen voor een kleinere woning, waardoor hun huis weer beschikbaar komt voor starters. Hij zou ook graag zien dat zijn gemeente minder regels oplegt.

Voorrang of niet?

Wat betreft Theo Schennink (BBB Doetinchem) is het belangrijk dat "eigen inwoners of mensen die via hun werk betrokken zijn" bij zijn stad voorrang moeten krijgen. Gemeenten mogen bij sociale huurwoningen voorrang geven aan statushouders, en dat gebeurt ook.

Ook Yaneth Menger (Stadpartij 100 procent) uit Groningen is tegen voorrang voor statushouders. "Wij staan voor een humaan beleid, maar willen niet groepen voorrang geven." Wel pleit ze voor maatwerk, waardoor kwetsbare groepen urgentie krijgen.

Mariëlle Vavier noemde Schenninks argumentatie "onmenselijk". "In Doetinchem streeft de BBB naar dakloosheid van statushouders", aldus de lijsttrekker van GroenLinks-PvdA in Den Haag.

Eerder zocht de NOS uit hoeveel sociale huurwoningen er nu echt naar statushouders gaan:

Veiligheid en criminaliteit waren ook een thema in het debat. Hans van de Waard van SP Groningen zei vaak van inwoners te horen dat mensen zich onveilig voelen in buurten die volgens hem "jarenlang zijn vergeten door de politiek". Die wijken kregen minder geld van de gemeente dan andere wijken. Hij pleit er daarom voor om iets te doen aan die ongelijkheid.

Er is een verschil tussen je onveilig voelen en ook echt lastiggevallen worden, zei Otten uit Tilburg. Vooral aan het eerste kan de gemeente volgens hem makkelijker iets doen. "Als je het straatbeeld aanpakt, dan heb je al een heel stuk gewonnen."

Meerdere politici benadrukken daarnaast dat er meer handhaving moet komen. Ze wijzen daarvoor nadrukkelijk naar het Rijk, dat volgens hen hiervoor een oplossing moet zorgen.

De Nationale Politie kampt voor dit jaar al met een tekort van 46 miljoen euro:

Over de meeste onderwerpen waren de lijsttrekkers het roerend met elkaar eens. Wel stonden Vavier van GroenLinks-PvdA in Den Haag en Richard de Mos van Hart voor Den Haag lijnrecht tegenover elkaar toen het ging over de opvang van asielzoekers. Vavier vertelde dat er "behoorlijk draagvlak" is in haar stad voor de opvang van asielzoekers.

"Er is helemaal geen draagvlak", reageerde De Mos fel. Volgens hem heeft de stad het "absorptievermogen" bereikt. "Er is tekort aan alles, huizen, leraren en zorgpersoneel." Hij zei daarom om een uitzondering te willen vragen op de Spreidingswet, omdat volgens hem zijn stad die niet kan opvangen.

Haatreacties

Ook de veiligheid van de raadsleden zelf werd kort aangestipt. "De beste hondenbaan die er is", aldus CDA-lijsttrekker Partiman uit Den Haag. Zelf zei hij vooral nare reacties te krijgen vanwege zijn Surinaamse achtergrond en accent.

Hij zei zelf de haatberichten niet meer te lezen en wees erop dat er ook positieve reacties zijn. Lo-A-Njoe zei zelf dat de omgang in Groningen juist heel prettig is, zowel binnen als buiten de gemeenteraad.

Niels van Stappershof van de VVD in Tilburg benadrukte dat het belangrijk is dat politici zich tegen de "toetsenbordridders" uitspreken. "Ik vind dat we dit niet maar moeten laten passeren, maar ons moeten uitspreken."

Marleen is weer terug in de studio om samen met Joost de Haagse week door te nemen. Die werd gedomineerd door de oorlog in het Midden-Oosten, waar op verschillende dagen over gedebatteerd werd. Het kabinet heeft gekozen voor de inzet van een fregat, maar wat betekent dat? En wat kan dat fregat allemaal wel - en naar later bleek - niet?

Ook ging het in de Kamer over de prijzen aan de pomp. Marleen zag partijen grote woorden gebruiken om elkaar te overtoepen, maar echte actie lijkt er nog niet te komen vanuit het kabinet.

Marleen en Joost constateren verder dat het kabinet-Jetten er nog geen maand zit, maar dat de prullenbak al aardig vol begint te raken. Veel plannen moeten onder druk van de oppositie van tafel of worden aangepast. Hoe het kabinet zich ten opzichte van de oppositie moet opstellen, is opnieuw punt van discussie in de podcast.

En natuurlijk gaat het over de gemeenteraadsverkiezingen, die woensdag al worden gehouden. Zet de groei van lokale partijen zich voort? Een mooie vraag voor de voorspelling.

Dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren via NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

De wetgeving voor de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp'ers en andere zelfstandigen is naar de Tweede Kamer gestuurd. Het kabinet gaat nog steeds uit van een maandpremie van maximaal 171 euro.

Een zelfstandige die arbeidsongeschikt raakt, krijgt via deze verzekering na twee jaar een uitkering ter hoogte van het minimumloon. Het gaat dus echt om een basisvoorziening, zegt minister van Werk en Participatie Aartsen. De eerste twee jaar ziekte moet een zzp'er het eigen spaargeld aanspreken.

Het is een verzekering voor zelfstandigen die zich niet kunnen verzekeren omdat ze in het verleden ziek zijn geweest, of omdat andere verzekeringen voor hen te duur zijn. De arbeidsongeschiktheid hoeft niet te zijn ontstaan op of door het werk.

"De dekking is beperkt omdat anders meteen de premie omhooggaat", zegt Aartsen. Het blijft aan ondernemers zelf om meer voorzieningen te treffen als zij dat nodig vinden, zegt hij.

Ondernemers die zelf een goede arbeidsongeschiktheidsverzekering hebben, zzp'ers die ook als werknemer ergens in dienst zijn en directeur-grootaandeelhouders hoeven zich niet verplicht te verzekeren.

Al jaren over gesproken

Er wordt door de politiek al jaren gesproken over de verplichte zelfstandigenverzekering. In Nederland zijn in vergelijking met andere landen veel mensen als zzp'er aan het werk. Veel van hen zijn niet verzekerd en zijn afhankelijk van de bijstand als zij arbeidsongeschikt raken.

Dat vinden de meeste politiek partijen ongewenst, zonder dat zij het ondernemerschap willen ontmoedigen. Aartsen: "Je wilt af van de eeuwige discussie over zzp'ers, dus probeer je ook aan te pakken wat er negatief aan is."

Kritiek

De Raad van State was in een advies van eind vorig jaar nogal negatief, omdat de uitvoering voor een groot deel bij het overbelaste UWV en de Belastingdienst terechtkomt. Het CPB zegt dat de basisdekking te weinig bescherming biedt. Ook belangenorganisatie ZZP Nederland is kritisch en denkt dat invoeringsjaar 2030 niet eens gehaald gaat worden.

Of de wet wordt ingevoerd is nu aan de Tweede en vervolgens Eerste Kamer.

Hoe lang gaat de oorlog door?

De Amerikaans-Israëlische inval in Iran is nu bijna twee weken aan de gang. De vraag rijst hoe lang deze oorlog nog gaat duren.

Amerika wil geen langdurig conflict hebben, maar vooralsnog lijkt Israël niet voornemens snel te stoppen. En hoe lang zal Iran doorgaan met de tegenaanvallen op buurlanden?

We bespreken deze vragen en het laatste nieuws met Amerika-onderzoeker Liam Klein van Instituut Clingendael en hoogleraar Joodse studies Bart Wallet.

Afscheid van PvdA en GroenLinks

Eind deze maand is het dan echt zover: PvdA en GroenLinks gaan officieel fuseren tot GroenLinks-PvdA, wat betekent dat er een einde komt aan het bestaan van de twee afzonderlijke partijen. Welke gevoelens en gedachtes maakt dat los bij PvdA-partijprominenten als Ad Melkert, Herman Tjeenk Willink en Diederik Samsom? En hoe ziet de toekomst van de linkse fusiepartij eruit?

Waarom stemmen Rotterdammers zo weinig?

Aanstaande woensdag zijn de gemeenteraadsverkiezingen. De vorige keer kwam bijna de helft van de kiesgerechtigden niet opdagen. Nergens was de opkomst zo laag als in Rotterdam. In sommige wijken kwam nog niet eens 20 procent naar het stembureau.

De gemeente is geschrokken van de lage opkomst en start een campagne om meer Rotterdammers te laten stemmen.

De politie heeft vier verdachten opgepakt voor de brandstichting en de explosie bij een synagoge in Rotterdam. Een verdachte is minderjarig (17), een is 18 en twee zijn 19 jaar. Ze komen uit Tilburg. Ze zaten met zijn vieren in een auto en zijn vannacht al opgepakt.

Later op de dag liet de politie weten dat er in Tilburg verschillende huiszoekingen zijn gedaan.

Vannacht rond 03.45 uur was er kort brand voor de ingang van het gebouw aan het A.B.N. Davidsplein in Rotterdam-Blijdorp. Op beelden op sociale media is te zien dat er daarna een explosie is. De brand ging vanzelf uit, niemand raakte gewond.

De verdachten werden aangehouden in de buurt van een andere synagoge. Volgens de politie viel een auto daar op door het rijgedrag. Om welke andere synagoge het gaat, is niet bekendgemaakt. De bestuurder van de auto voldeed aan het signalement van de verdachte van de explosie.

Volgens de politie is het nog niet duidelijk of ze plannen hadden om bij nog een synagoge brand te stichten of een explosief te laten ontploffen.

Van Weel: intimidatie tegen Joodse gemeenschap

Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel noemt de brandstichting "vreselijk nieuws". Ook spreekt hij van "intimidatie en geweld tegen de Joodse gemeenschap". Volgens Van Weel ligt het "zeer voor de hand dat het een antisemitisch gedreven incident is".

"Het leidt weer tot heel veel angstgevoelens bij de Joodse gemeenschap en in heel Nederland", zei premier Jetten op zijn wekelijkse persconferentie. Er is in Nederland "geen plaats voor intimidatie, haat of geweld tegen welke religieuze minderheid dan ook", vindt hij.

Burgemeester Schouten zegt dat het "veel angstgevoelens bij onze Joodse stadsgenoten" naar boven brengt. "We blijven de veiligheid rondom de synagoges nauwlettend bewaken."

Luik

De beelden van de brand zijn door de NOS geverifieerd. Het account dat de beelden deelt, postte eerder ook een video van een explosie bij een synagoge in Luik.

De afzender claimt dat een door Iran gesteunde Iraakse groep achter de explosie in Rotterdam zit. Maar daar is nu nog geen bewijs voor. De politie zegt de beelden mee te nemen in het onderzoek.

Schouten zegt dat het nog onduidelijk is of de explosies in Luik en Rotterdam met elkaar te maken hebben. "De politie heeft heel groot opgeschaald om te zien wat hier achter zit."

'Gerichte aanslag'

De voorzitter van de synagoge, Chris den Hoedt, noemt het een "gerichte aanslag op een Nederlandse geloofsgemeenschap". "Dit is ongepast en verschrikkelijk."

Volgens Den Hoedt valt de materiële schade aan het gebouw mee. "Maar het is vooral de emotionele impact. Het is de opmaat van wat we al twee jaar zien: toenemend antisemitisme. En dat daar weinig tegen gedaan wordt."

Volgens minister Van Weel is er al vijftien jaar bewaking bij de Rotterdamse synagoge. Hij zegt dat het aan de burgemeester is om te bepalen of die voldoende is.

De bewaking bestaat er onder meer uit dat er camera's hangen bij de synagoge en dat er bij bijeenkomsten marechaussees voor de deur staan.

Ook zegt Van Weel vanochtend al contact te hebben gehad met de Joodse gemeenschap: "Deze mensen zijn natuurlijk heel bezorgd."

Den Hoedt hoopt dat het vanuit de politiek "niet bij woorden blijft, maar dat er ook daden aan worden gekoppeld om antisemitisme uit te sluiten".

Buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's) moeten meer duidelijkheid krijgen over wat zij wel en niet mogen. De Tweede Kamer is het in grote lijnen eens met de kabinetsplannen hierover. Wel zitten Kamerleden nog met vragen. Dat bleek bij een debat in de Tweede Kamer met verantwoordelijk minister van Justitie en Veiligheid Van Weel.

Boa's komen nu regelmatig in lastige situaties met burgers terecht over boetes of gedrag en krijgen bijvoorbeeld in de trein met geweld te maken. De regels voor hun optreden zijn minder eensluidend dan die voor politieagenten. Het kabinet wil die regels duidelijker maken in een nieuw 'boa-bestel'.

De nieuwe regels moeten boa's duidelijkheid geven over welke bestanden zij mogen inzien om iemands identiteit vast te stellen, in welke gevallen zij echt moeten wachten op politie-inzet en wanneer zij in aanmerking komen voor een wapenstok, pepperspray of een vuurwapen ter verdediging.

De huidige onduidelijkheid leidt bij de handhavers soms tot wat handelingsverlegenheid wordt genoemd. Oftewel niet durven ingrijpen omdat de instructies niet duidelijk zijn. Op de tribune van de Kamer volgde een aantal boa's het debat daarom met belangstelling.

Steeds meer taken

Er werken in het hele land zo'n 20.000 boa's voor zo'n 600 verschillende werkgevers. In de afgelopen vijftien jaar hebben zij steeds meer taken en bevoegdheden gekregen in een veranderende samenleving.

Boa's worden gezien als een verlengstuk van de politie, maar zijn dat in veel opzichten niet. Zij gaan niet over de handhaving van de openbare orde, maar wel over het tegengaan van onveiligheid, verloedering en overlast. Ook helpen zij de politie bij arrestaties en het afvoeren van gearresteerden of verwarde mensen.

De Kamerleden en minister spraken hun waardering uit voor het werk van de boa's. Maar het blijft ingewikkeld om het voor alle boa's eenduidig te regelen, zo bleek tijdens het debat.

Steeds ingewikkelder

Anders dan voor politieagenten is niet de rijksoverheid de werkgever, maar zijn dat gemeenten, ov-bedrijven en andere semioverheden. Die verschillende werkgevers hebben allemaal hun eigen instructies en voorwaarden. De landelijke overheid biedt alleen de basiswetgeving.

Verschillende fracties, zoals VVD, GroenLinks-PvdA, PVV, CDA en JA21, willen dat er landelijk meer voor boa's wordt vastgelegd dan nu het geval is. Minister Van Weel moest flink wat toezeggingen doen om de Kamerleden voorlopig tevreden te stellen over het nieuwe stelsel. Bijvoorbeeld over het landelijk regelen van de nazorg voor boa's die een heftige situatie hebben meegemaakt. Dat moet niet per werkgever verschillend zijn, vinden de partijen.

Experimenten

Een plan om boa's in het ov eerder toegang tot registers te geven zodat zij reizigers bij geweldsincidenten makkelijker kunnen identificeren heeft in elk geval de steun van een meerderheid in de Kamer. Bij de NS, die onlangs melding maakte van duizend geweldsincidenten, is onlangs een proef met wapenstok en pepperspray gestart. Dat experiment loopt een jaar.

In Rotterdam loopt een proef om boa's te laten ingrijpen bij straatintimidatie. Het gaat dan om situaties waarin iemand een ander seksueel benadert "op een wijze die vreesaanjagend, vernederend, kwetsend of onterend is". Maar dat experiment moet niet te lang duren voordat duidelijk is of het werkt, zegt de Kamer. De minister beloofde snel met resultaten en een oordeel te komen.

De Kamer is het eens met het plan om alle boa's voortaan een standaarduitrusting te geven met een portofoon en handboeien. Zo kunnen zij communiceren met collega's en agenten als die de taak moeten overnemen. Een eventuele aanvullende uitrusting kan bestaan uit een bodycam en een steek- of kogelwerend vest. Onder voorwaarden kan een boa worden uitgerust met een korte wapenstok en pepperspray.

Wapenvergunning

Ook het goedkeuren van wapenvergunningen voor de zogenoemde groene boa's moet beter geregeld worden, vindt de Kamer. Groene boa's hebben als taak om in bepaalde provincies illegale gewapende stroperij tegen te gaan. Zij kunnen in gevaarlijke situaties belanden en komen daarom in aanmerking voor een dienstwapen.

Het aanvragen van een wapenvergunning gaat niet via de gemeente waar zij voor werken, maar loopt vanwege wetgeving weer via de provincie. Een 'knik' in de procedure die soms lang duurt, vindt de Kamer. Minister Van Weel zegt dat hij dit onder de aandacht zal brengen van de betrokken provincies, maar dat hij er formeel niet over gaat.

Een Kamermeerderheid wil in elk geval snel regelen dat boa's, net als agenten, landelijk een neutraal uniform voorgeschreven krijgen waarbij geen ruimte is voor religieuze uitingen.