Opnieuw is het leven wat duurder geworden. In de maand april is de inflatie opgelopen tot 2,8 procent, blijkt uit de eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Maandenlang leek de inflatie weer onder controle te komen. Maar sinds vorige maand loopt de inflatie toch weer op. In de maand maart stegen de prijzen met 2,7 procent. Doorgaans wordt een prijspeilstijging van 2 procent door economen gezien als acceptabel.

De prijs voor energie, vooral voor tanken, maakt het leven voor veel Nederlanders duurder. Wie niet op benzine of diesel rijdt en wie geen auto heeft, merkt mogelijk een stuk minder van de prijsstijgingen.

Oorlog en olie

Ondanks het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten/Israël en Iran varen er nog amper olietankers uit de Perzische Golf. Daardoor loopt de olieprijs hard op. Een hoge olieprijs per vat leidt tot een hogere prijs voor benzine en diesel.

De prijzen van voedingsmiddelen zakken juist een stuk minder hard dan vorige maand. Gemiddeld lagen de prijzen voor voeding, drank en tabak 1,5 procent hoger dan een jaar eerder.

Wel is de verwachting dat uiteindelijk ook hier de prijzen zullen gaan stijgen als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Zo zullen waarschijnlijk vakantievluchten en voedingsmiddelen duurder worden, maar ook verpakkingen. Het is de verwachting dat de prijsstijgingen maandenlang zullen aanhouden.

Tanken over de grens

Ook ziet het CBS dat Nederlanders meer geld kwijt zijn aan hun bestedingen in het buitenland. Waar die prijsstijging precies in zit, is het CBS nog aan het berekenen, maar dit gaat onder andere over wat Nederlanders spenderen aan recreatie in het buitenland, inclusief hun vervoer voor hun vakanties.

Als Nederlanders tanken in het buitenland valt dit ook onder consumptie in het buitenland. De prijzen voor tanken liggen in onze buurlanden weliswaar wat lager, maar ook daar zijn ze gestegen. Dat zou een deel van de verklaring kunnen zijn voor deze prijspeilstijging.

Parttimers en mensen met een minimumloon krijgen dit jaar bijna allemaal meer vakantiegeld dan vorig jaar. Dat blijkt uit een berekening van salarisdienstverlener ADP. Een aantal andere inkomensgroepen gaat er een klein beetje op achteruit.

In de berekeningen zijn enkele uitschieters. Zo krijgen parttimers met een brutomaandloon van 1000 euro netto 221 euro meer vakantiegeld dan vorig jaar. Bij deeltijdwerkers met een brutosalaris van 2250 euro gaat het om 132 euro extra. Dat is een flink verschil met vorig jaar, toen kregen de parttimers juist flink minder vakantiegeld.

Als je brutomaandloon meer dan 2500 euro is, dan ga je er in de meeste gevallen een klein beetje op achteruit in je vakantiegeld. Het gaat om zo'n 5 tot 8 euro minder.

ADP berekende ook het verschil voor mensen die het minimumloon verdienen. Vorig jaar was het bruto minimumloon voor een 36 uur durende werkweek 2202 euro en voor 40 uur 2446 euro. In beide gevallen is het vakantiegeld met zestig euro gestegen, maar bij deze berekening zit ook de loonstijging naar respectievelijk 2304 euro en 2560 euro inbegrepen.

Sleutelen

Volgens Karin Stam van ADP komen die verschillen door de keuzes van het kabinet. "Dat heeft onder meer te maken met de belastingschijven voor de inkomstenbelasting. Daar wordt elk jaar aan gesleuteld. Net als aan de korting op de belasting. Al die factoren hebben hun eigen regels en die hebben ook allemaal invloed op elkaar."

Het kabinet heeft in het nieuwe belastingplan geprobeerd om de groep met lagere inkomens tegemoet te komen. Daardoor gaat juist deze groep erop vooruit in de berekeningen.

Hoewel de hogere lonen dus geen extra vakantiegeld krijgen, gaan ze er onder de streep niet op achteruit. "Bij het nettoloon gaan ze er ook allemaal op vooruit vergeleken met vorig jaar, ongeacht in welke inkomensgroep ze zitten", zegt Stam.

De meeste werknemers krijgen in mei of juni hun vakantiegeld.

De olieprijs is naar het hoogste punt sinds 2022 geklommen. Vorige week was de prijs al rond de 100 dollar, maar door de verdere spanningen rond de Straat van Hormuz is de prijs voor ruwe olie omhooggeschoten.

Aan het begin van de oorlog in het Midden-Oosten piekte de prijs voor een vat Brent-olie, de internationale standaard, op 119,50 dollar. Vandaag rond 19.00 uur Nederlandse tijd overschreed de prijs dat niveau.

De Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal schreef gisteren dat president Trump instructies heeft gegeven om voorbereidingen te treffen voor een verlenging van de blokkade van de Straat van Hormuz.

Amerika blokkeert sinds twee weken alle schepen die richting Iran willen varen. Iran doet iets soortgelijks: het blokkeert sinds het begin van de oorlog alle schepen die door de Straat van Hormuz willen varen. Door die zeestraat ging voor de oorlog zo'n 20 procent van het dagelijkse wereldwijde olieverbruik.

Nucleaire ambities

Met de verlenging van de blokkade wil Trump volgens de krant de Iraanse economie harder raken. Hij hoopt onder meer de Iraanse regering zover te krijgen om de nucleaire ambities op te geven. Volgens de zakenkrant ziet de Amerikaanse president een langere blokkade ook als minder riskant dan een hervatting van de bombardementen op Iran.

Aan de pomp zal de prijsstijging van de olie niet direct te merken zijn. De adviesprijs voor pomphouders stijgt morgen met 2 cent per liter benzine en diesel. De literprijs is momenteel 2,58 euro voor benzine. Voor diesel is dat 2,55 euro. Het doorrekenen van de gestegen olieprijs duurt meestal een paar dagen voordat het aan de pomp te zien is.

Twee opblaasbare bokszakken staan begin deze week buiten de rechtbank in de Amerikaanse staat Californië. Daarop staan de hoofden van twee mannen die de komende weken in de rechtszaal hun strijd zullen uitvechten: Elon Musk en Sam Altman.

Musk is de man achter automaker Tesla, ruimtevaartbedrijf SpaceX, het sociale medium X en het AI-bedrijf xAI. Hij is de rijkste persoon op aarde met een geschat vermogen dat in de honderden miljarden dollars loopt.

Altman is het gezicht van OpenAI, het bedrijf achter het AI-tekstprogramma ChatGPT. De ontstaansgeschiedenis en groei van het bedrijf staan centraal in de rechtszaak die Musk tegen hem is gestart.

Musk beweert dat hij door Altman is misleid toen hij in de beginjaren van OpenAI geld doneerde.

OpenAI als onderzoeksbedrijf

Musk en Altman kennen elkaar uit het Amerikaanse techwereldje in Californië. Ze hadden in het begin een goede relatie en bespraken de zorgen rond kunstmatige intelligentie (AI). Ze waren het erover eens dat de technologie goed moet uitpakken voor de mensheid.

Na maandenlange gesprekken hierover richtten ze in 2015 samen OpenAI op. De organisatie beschrijft zichzelf als een "non-profit onderzoeksbedrijf op het gebied van kunstmatige intelligentie". Het plan was om te werken aan AI-technologie die "goed voor ons allemaal" is, zonder het doel om winst te maken.

Musk werd een van de belangrijkste geldschieters van OpenAI. Tot september 2020 doneerde hij ongeveer 38 miljoen euro. OpenAI gebruikte het geld onder meer om personeel te betalen, de huur te betalen en om computerrekenkracht te kopen die nodig is om AI-technologie te ontwikkelen.

Tien jaar na de oprichting van OpenAI, laten de protesten bij de rechtbank van begin deze week zien dat deze vraag wie profiteert van AI nog steeds speelt. Gaat de mensheid profiteren van AI-technologie, of zijn dat vooral een paar rijken uit de techwereld? Demonstranten spreken zich daarbij niet alleen uit tegen Musk en Altman, maar ook tegen AI-technologie in het algemeen.

Musk: OpenAI heeft belofte gebroken

Musk zegt dat hij zijn geld doneerde omdat OpenAI een organisatie zou blijven die AI-technologie ontwikkelde die ten goede zou komen aan de hele mensheid en geen winst zou maken. "Zonder die wezenlijke beloften, zou Musk niet aan OpenAI hebben bijgedragen", schrijven zijn advocaten.

Die belofte is gebroken, zegt Musk. In 2018 richtte OpenAI een commercieel bedrijfsonderdeel op. Andere bedrijven kunnen daarin geld investeren, in de hoop dat terug te verdienen. OpenAI doet dat omdat het beseft dat alleen donaties niet genoeg geld opleveren om de doelen te halen.

Altman en OpenAI wisten of hadden moeten weten dat Musk zijn geld doneerde voor OpenAI's oorspronkelijke doel en "niet om investeerders rijker te maken", zegt Musk. Volgens hem heeft Altman zijn geld voor non-profit gebruikt om OpenAI te veranderen "in een commerciële gigant gericht op winst" en heeft ook Altman zelf daar veel geld mee verdiend.

OpenAI: Musk wilde macht

OpenAI zegt dat er helemaal geen harde afspraken waren over de donaties van Musk. Bovendien was Musk zelf betrokken bij de gesprekken over een nieuw op winst gericht bedrijfsonderdeel, zegt OpenAI.

In die periode wilde Musk volgens OpenAI de macht over dit nieuwe bedrijfsonderdeel hebben. Altman zou dit hebben geweigerd. Daarna zou Musk hebben geprobeerd om OpenAI onderdeel te maken van zijn autobedrijf Tesla. Ook dat mislukte, schrijft OpenAI, waarna Musk in februari 2018 opstapte uit het bestuur van OpenAI. Een halfjaar later werd het op winst gerichte bedrijfsonderdeel opgericht.

In de jaren daarna ontving OpenAI 3 miljard dollar aan investeringen van Microsoft. Dat was nog voordat het bedrijf bekend werd bij het grote publiek. Dat gebeurde pas nadat OpenAI eind 2022 het AI-tekstprogramma ChatGPT uitbracht. Het wordt gezien als een belangrijk moment in de aandacht voor allerlei vormen van kunstmatige intelligentie.

Volgens OpenAI voert Musk de rechtszaak uit eigen belang, omdat hij begin 2023 een eigen AI-bedrijf oprichtte: xAI. Dit bedrijf is onder meer de ontwikkelaar van ChatGPT-concurrent Grok. Een jaar geleden werd het bedrijf eigenaar van het sociale medium X, en In februari werd xAI onderdeel van Musks ruimtevaartbedrijf SpaceX.

Persoonlijk en zakelijk gevecht

Dat maakt de rechtszaak niet alleen een persoonlijke ruzie tussen Musk en Altman, maar ook een zakelijke gevecht. SpaceX en OpenAI hebben allebei plannen voor een beursgang.

Met de rechtszaak wil Musk bereiken dat OpenAI's aanpassing naar een op winst gericht bedrijf wordt teruggedraaid. Ook wil hij dat "alle onrechtmatig verkregen winst" terechtkomt bij het non-profitonderdeel van OpenAI.

Musk vraagt niet om een specifiek bedrag, maar liet de onrechtmatig verkregen winst eerder schatten op 78 miljard tot 134 miljard dollar. Het gaat waarschijnlijk weken duren voordat de rechter een oordeel velt. Als dat is gebeurd, gaat de zaak verder over welke oplossing daar goed bij past.

In Nederland zijn de prijzen aan de pomp flink opgelopen, maar in Azië leidt de blokkade van de Straat van Hormuz tot veel zwaardere gevolgen. Uit gegevens van databedrijf Kpler die de NOS opvroeg over de strategische olievoorraden blijken grote verschillen tussen landen in dat deel van de wereld.

Met name arme landen hebben nog maar een kleine buffer om deze crisis nog langer te kunnen verduren. Terwijl de situatie in bijvoorbeeld Japan weer heel anders is.

Vorige maand gaven landen die zijn aangesloten bij het Internationaal Energieagentschap (IEA) een recordhoeveelheid olie vrij uit hun reserves om de prijzen te drukken. Die voorraden gingen vooral naar Azië omdat het fysieke tekort daar meteen gevoeld wordt, zegt Lucia van Geuns, onderzoeker bij The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS).

Ook Japan gaat vermoedelijk deze week weer een deel van zijn reserves vrijgeven, maar veel andere landen in Azië hebben deze mogelijkheid niet.

Het IEA adviseerde eerder dat landen een reserve van drie maanden moeten aanhouden. De reserves van Japan zijn veel groter. "Dat komt doordat het zelf geen olie en gas heeft, en dus heel kwetsbaar is", aldus Van Geuns. "Uiteindelijk is het vrijgeven van de voorraad nu wel een doekje voor het bloeden en kijken landen naar structurelere oplossingen."

Japan-correspondent Anoma van der Veere:

"Japan probeert snel minder afhankelijk te worden van olie uit het Midden-Oosten door over te schakelen op andere bronnen. Energiebedrijf Japan Petroleum Exploration (JAPEX) wil zijn olie- en gasproductie verviervoudigen met investeringen tot 7,3 miljard dollar in buitenlandse olievelden, vooral in de Verenigde Staten. Ook andere Japanse bedrijven volgen deze strategie en wijken in rap tempo uit naar alternatieve energieleveranciers.

Mede daarom weigert premier Takaichi om burgers op te roepen minder energie te gebruiken. Volgens haar is dit "niet het moment om de economie af te remmen". In plaats daarvan kiest de regering ervoor kolencentrales intensiever in te zetten en de herstart van kerncentrales te versnellen. Extra investeringen in duurzame energiebronnen zijn geen prioriteit.

Voor Japanners betekent dit dat het energieaanbod op de korte termijn weer lijkt te stijgen, maar wel tegen duidelijk hogere prijzen."

De situatie in Japan staat in schril contrast met die in andere Aziatische landen, zoals Pakistan, Sri Lanka en Indonesië. Zij hebben het geld niet om te kijken naar andere opties, laat staan dat ze hun al zeer kleine oliereserve kunnen vrijgeven.

"In Pakistan zijn noodmaatregelen genomen. Daar zie je dat het transport al heel erg beperkt is. Uiteindelijk kan dat de economie zo erg aantasten dat het kan leiden tot een recessie", zegt Van Geuns. "Landen daar nemen veel ingrijpendere maatregelen dan Nederland."

Beperkingen

Zo is in Pakistan de maximumsnelheid op snelwegen verlaagd. Scholen in Sri Lanka zijn op woensdag dicht om energie te besparen. En in de Filipijnen werken ambtenaren maar vier dagen, is te zien in een overzicht van crisismaatregelen van het Internationaal Energieagentschap.

"Voor een arm land als Sri Lanka wordt het extra nijpend", zegt econoom en expert opkomende markten bij ABN Amro Arjen van Dijkhuizen. "Ze hebben weinig financiële buffers en een kleinere olievoorraad. Dan moet je sneller harde maatregelen nemen om de olieconsumptie af te remmen. Vandaar dat ze bijvoorbeeld brandstof rantsoeneren, om de prijsstijgingen terug te dringen."

Dat Azië zo hard geraakt wordt, komt door de grote afhankelijkheid van de Straat van Hormuz. 80 procent van alle ruwe olie en olieproducten zoals diesel en kerosine die normaal gesproken worden verscheept door de zeestraat, ging naar Azië. En bijna 90 procent van het vloeibare aardgas uit de regio ging die kant op. Uit cijfers van Kpler blijkt dat het verkeer door de straat nog altijd heel minimaal is.

"De crisis is al acht weken bezig en in Nederland hebben we het over het schrappen van vluchten naar vakantiebestemmingen. Dat is van een heel andere orde", zegt Van Geuns. "Dat komt ook doordat wij in Nederland minder afhankelijk zijn van olieproducten die door de zeestraat worden vervoerd."

AI-modellen van Google kunnen gebruikt gaan worden voor geheime militaire informatie van het Amerikaanse leger. Het bedrijf heeft daarvoor een deal gesloten met het Amerikaanse ministerie van Defensie, bevestigt Google aan de NOS.

Het gaat om het Google-programma Gemini. Dat is een taalmodel dat bijvoorbeeld tekst en foto's kan genereren. Met de deal die nu gesloten is, kan die tool worden gebruikt in de geheime militaire omgeving van het Pentagon. Daar worden onder meer missies gepland en wapens bestuurd.

Het nieuws komt een dag nadat de Britse krant Financial Times had gemeld dat honderden medewerkers van Googles moederbedrijf Alphabet een kritische brief hadden geschreven aan CEO Sundar Pichai. Ze vroegen daarin om AI-systemen van Google niet te gebruiken voor geheime militaire werkzaamheden.

De Google-medewerkers schreven dat ze de verantwoordelijkheid hebben om "het meest onethische en gevaarlijke gebruik" van AI te benadrukken en te voorkomen. "We willen dat AI de mensheid ten goede komt, niet dat het wordt gebruikt op onmenselijke of extreem schadelijke manieren."

Ze wezen onder meer op het gebruik van AI-programma's voor "dodelijke autonome wapens en massasurveillance". De enige manier om die schadelijke inzet van AI te voorkomen is door te weigeren om met geheime militaire informatie te werken, schrijven de medewerkers.

De brief is volgens de Financial Times ondertekend door meer dan 560 medewerkers van Alphabet. Het bedrijf had eind 2025 zo'n 190.000 medewerkers.

Nu krijgt het Pentagon dus toch toegang tot de Google-modellen voor gevoelig werk. Een woordvoerder spreekt van een verantwoorde aanpak ter ondersteuning van de nationale veiligheid. Het bedrijf blijft zich naar eigen zeggen ervoor inzetten dat AI niet gebruikt mag worden voor "binnenlandse massasurveillance of autonome wapens zonder passend menselijk toezicht."

Anthropic

Andere AI-bedrijven, zoals OpenAI en Anthropic, sloten al eerder deals met het Pentagon voor gebruik van hun AI-modellen voor geheime militaire informatie. Bij de deal met Anthropic ontstond onenigheid tussen het bedrijf en de Amerikaanse overheid.

Defensieminister Hegseth wilde onbeperkte toegang tot de AI-systemen van Anthropic, terwijl het bedrijf probeerde te voorkomen dat zijn technologie zou worden gebruikt voor volledig autonome wapens en massasurveillance zonder menselijk toezicht.

President Trump gaf de Amerikaanse overheid daarom de opdracht om alle samenwerkingen met Anthropic stop te zetten. Eind vorige maand besloot de rechter dat de overheid de banden voorlopig niet mag verbreken. Een definitieve uitspraak van een federale rechter moet nog volgen.

Volgens de FT protesteerden duizenden Google-medewerkers in 2018 ook tegen zakendoen met het ministerie van Defensie. Toen beloofde Google niet meer te werken aan AI-programma's voor wapens en surveillance.

De Verenigde Arabische Emiraten stappen uit de OPEC. Met ingang van 1 mei, komende vrijdag dus, verlaat het land het oliekartel. Ook aan de gesprekken met de groep OPEC+, waarvan ook Rusland deel uitmaakt, doet de VAE niet meer mee.

Het besluit komt op een moment dat de oliemarkt onder hoge druk staat. Door de oorlog in de regio en de blokkade van de Straat van Hormuz zijn de olieprijzen flink gestegen, en wordt er minder olie verscheept.

Volgens de minister van energie van de VAE kwam het besluit tot stand na een "zorgvuldige afweging van het huidige en toekomstige beleid met betrekking tot het productieniveau".

Hij voegde daaraan toe dat de VAE extra olie op de markt wil brengen, en dat het verlaten van de OPEC het land flexibiliteit geeft, omdat het land dan geen verplichtingen meer heeft binnen de groep.

Het besluit van de Verenigde Arabische Emiraten komt niet als een verrassing voor Hans van Cleef, hoofd energieonderzoek bij onderzoeksbureau EqoLibrium. "Ze willen groeien in hun productie en door de OPEC-afspraken is daar beperkte ruimte in."

De timing verrast Van Cleef wel enigszins, gezien de onrust in de regio. "De energievoorzieningen in de VAE zijn net als die in veel omringende landen aangevallen door Iran. Dan helpt het juist als landen elkaar opzoeken."

Macht binnen OPEC

Het oliekartel OPEC werd in 1960 opgericht door Iran, Irak, Koeweit, Saudi-Arabië en Venezuela. Later volgden meer landen waaronder Algerije en Libië. De Verenigde Arabische Emiraten zijn al sinds 1967 lid. Eerst via het emiraat Abu Dhabi en later in 1971, toen de Verenigde Arabische Emiraten een zelfstandig land werden.

Qatar stapte een paar jaar geleden al uit de organisatie. Momenteel zijn er nog twaalf landen bij het oliekartel aangesloten. In totaal produceren zij ongeveer 35 procent van alle olie wereldwijd.

Als een land geen lid meer van de OPEC is, hoeft het zich niet meer aan productieafspraken te houden. Dat is volgens Van Cleef ook precies wat de VAE wil. "Saudi-Arabië is het land dat vaak bepaalde of de productie van olie omhoog- of omlaagging, de Emiraten gingen daar altijd in mee. Nu zij het kartel hebben verlaten wordt de slagkracht van de Saudiërs minder sterk."

Volgens Van Cleef wordt het afwachten of de Emiraten de productie wel kunnen verhogen, mede door de oorlog in het Midden-Oosten en de gesloten Straat van Hormuz. Of het vertrek van de VAE dan ook iets gaat betekenen voor de olieprijzen is nog onzeker.

Vanaf vrijdag komt het Nederlandse belastinggeld op een andere rekening te staan. De Belastingdienst wisselt per 1 mei van bank: voortaan is niet meer ING, maar Rabobank de huisbank.

Wie binnenkort belasting betaalt, doet dat dus ook op een nieuw rekeningnummer. Ook als de Belastingdienst geld terugstort zal dat steeds vaker van een nieuw rekeningnummer zijn.

Als je een blauwe envelop of een bericht via de Berichtenbox-app van de Belastingdienst opent, staat bij de betaalinformatie wat het nieuwe Rabobank-rekeningnummer is. De voorlopige of definitieve aanslag voor de inkomstenbelasting, die sinds 20 april wordt verzonden, kan ook al op dat rekeningnummer betaald worden.

Geen zorgen

Belastingbetalers die via een automatische incasso betalen, hoeven niets te doen. Deze bedragen worden vanzelf overgemaakt naar het nieuwe rekeningnummer. Mensen die belasting gespreid betalen door middel van een periodieke overschrijving moeten wel zelf het rekeningnummer aanpassen.

Wie per ongeluk toch zijn belasting overmaakt naar ING hoeft zich geen zorgen te maken volgens de Belastingdienst. De oude ING-rekening blijft nog een jaar naast de nieuwe bij Rabobank bestaan. Daarna wordt gebruikgemaakt van de overstapdienst die banken aanbieden bij een vertrek naar een andere bank. Hierbij worden overboekingen nog dertien maanden automatisch doorgestuurd.

Als dit in juli 2028 eindigt, kijkt de Belastingdienst nog een keer naar de situatie, zegt een woordvoerder. De Belastingdienst adviseert wel om het nieuwe rekeningnummer in het adresboek op te slaan zodra je de eerste keer geld overmaakt naar het nieuwe bankrekeningnummer.

Aanbesteding

Om de paar jaar moeten overheidsinstanties bekijken of er betere of goedkopere alternatieven zijn voor de diensten die zij gebruiken. Zo moet ook het betalingsverkeer van de Belastingdienst om de paar jaar opnieuw worden ingekocht via een aanbesteding.

Rabobank kwam ditmaal daarbij als beste uit de bus. Ook de Dienst Toeslagen gaat verder met Rabobank. Dat gaat om uitbetalingen en terugvorderingen, van bijvoorbeeld kinderopvangtoeslag, huurtoeslag en zorgtoeslag.

Afgelopen jaar hebben criminelen bijna 26 miljoen euro van klanten van Nederlandse banken buitgemaakt. Dat blijkt uit de jaarlijkse publicatie van fraudecijfers van de banken.

Het gaat om een stijging van ruim 3 miljoen euro ten opzichte van 2024. In de drie jaar daarvoor daalde het totale fraudebedrag vrij fors, maar in 2025 wisten fraudeurs dus juist meer geld te ontfutselen.

Bij bankhelpdeskfraude doen oplichters zich voor als medewerker van een bank. Via telefoon, mail of berichtjes weten ze mensen over de streep te trekken geld over te maken naar een andere rekening.

Groter bedrag, minder slachtoffers

Het aantal slachtoffers van bankhelpdeskfraude nam vorig jaar wel af ten opzichte van 2024. Bijna 5900 klanten werden getroffen, dat aantal ligt lager dan in 2024. De NVB denkt dat meer mensen inmiddels op hun hoede zijn voor verdachte mailtjes, appjes en sms'jes.

Onlangs zei klachteninstituut Kifid dat banken vaker het voordeel van de twijfel moeten geven aan rekeninghouders die zich hebben laten misleiden. Volgens Kifid worden klanten zo geraffineerd benaderd, dat ze het haast niet kunnen helpen dat ze in de val lopen.

In veel gevallen komt de bank er te laat achter dat er sprake is van fraude. Soms vergoedt de bank de schade. Dan moet de klant wel aangifte doen en moet blijken dat de klant geen waarschuwingen van de bank heeft genegeerd. Ook word je als klant geacht na één betaling aan een criminele partij gewaarschuwd te zijn. Een tweede keer kom je niet meer in aanmerking voor schadevergoeding.

Illegale advertenties

Bij de publicatie van de cijfers roept de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) grote socialemediabedrijven op om meer actie te ondernemen tegen fraude. Volgens de koepel van de grootste Nederlandse banken begint 70 procent van alle online fraude tegenwoordig op sociale media.

Zonder de hulp van big tech en socialemediabedrijven blijft het verder bestrijden van online fraude dweilen met de kraan open, zegt de NVB. De banken hebben het vooral over illegale advertenties die worden verspreid via sociale media, waarmee consumenten in de val worden gelokt.

Op het eerste oog is er niets bijzonders aan het Nederlandse vrachtschip de Amadeus Saffier. Het levert goederen af in havens in en rond Europa. Rollen staal naar Turkije, en onlangs zakken cement naar Ibiza. Diesel stuwt het schip voort, zoals bij de meeste vrachtschepen. Tot de juiste wind opsteekt, dan gebeurt er iets opmerkelijks.

De Amadeus Saffier is een van inmiddels bijna honderd grote vrachtschepen die gebruik maken van speciale windaandrijving. Het schip kan twee grote masten opklappen die als een soort verticale vliegtuigvleugels de windenergie omzetten in stuwkracht, waardoor het schip vooruitgaat. Het resultaat: minder brandstofgebruik, meer snelheid.

Steeds meer reders maken de rekensom. Twee jaar geleden was de technologie nog een nieuwigheid. Afgelopen december voeren er 85 grote tankers en bulkschepen rond met deze masten. Op dit moment zijn dat er 96, blijkt uit cijfers die NOS opvroeg bij de International Windship Association.

De snelle toename zet voorlopig door. "We verwachten dat het aantal schepen over een jaar is verdubbeld", zegt Gavin Allwright, secretaris-generaal van de internationale vereniging voor windschepen. "Op dit moment zijn ruim 120 nieuwe bestellingen bij werven die windschepen maken."

Veel interesse

Het is druk in de loods in Zeewolde. Uit de cijfers van de vereniging blijkt dat een kwart van de installaties op vrachtschepen hiervandaan komt. Het Nederlandse bedrijf Econowind is wereldwijd marktleider op het gebied van windaandrijving, die ze VentoFoils noemen.

"Zeker met de huidige olieprijzen zie je dat er heel veel interesse is", zegt Chiel de Leeuw, commercieel directeur van Econowind. "De investeringsbereidheid is nu net wat minder omdat reders even afwachten wat er gebeurt. Maar ze zijn zich aan het voorbereiden op de toekomst. Als er wellicht een hogere olieprijs blijft wordt de businesscase voor ons beter."

Ook de eigenaar van de Amadeus Saffier ziet de voordelen in deze tijd van hoge dieselprijzen. "Brandstofbesparing is op dit moment natuurlijk enorm actueel, gezien de situatie in de Golfregio", zegt Cynthia Everduin, operationeel directeur van De Bock Maritiem. "We zijn blij dat we een paar jaar geleden deze weg al zijn ingeslagen."

Emissie verlagen

Gemiddeld verbruikt de Amadeus Saffier 10 procent minder brandstof. Dat komt niet alleen door de windaandrijving. Everduin: "Ook de rompvorm is geoptimaliseerd."

De Bock liet het schip nieuw bouwen in 2024. In hetzelfde jaar liet de Rotterdamse reder Anthony Veder masten op een bestaand schip zetten. "De besparing bij ons is nu zo'n 2 tot 4 procent", zegt Nynke de Bakker, woordvoerder van de rederij. "Maar onze masten zijn dan ook lager dan bij nieuwbouw."

In de toekomst zou Anthony Veder de windaandrijving liever toepassen op nieuwbouwschepen. Toch is ook deze rederij blij met de stap die ze namen. "Je zoekt naar manieren om de emissie te verlagen", zegt De Bakker. "Andere brandstoffen zijn moeilijk in de scheepvaart, zeker bij een bestaand schip."

Vliegers op schepen

Lagere emissies waren ook een belangrijke reden voor Johan Boomsma, vanwege de brandstofbesparing, maar ook vanwege de toenemende regels rond verduurzaming. "Ik heb altijd geloofd in wind", zegt de eigenaar van Boomsma Shipping. "Wij begonnen al een jaar of zes geleden met deze technologie. Het stond toen echt nog in de kinderschoenen. We zaten bij de eerste tien wereldwijd."

De wind heeft Boomsma zeker besparing gebracht. "Maar niet zoveel als aanvankelijk gedacht", zegt hij. "We waren er ook vroeg bij. Nu is de technologie verder. Ons schip heeft twee units van 10 meter hoog, we gaan er in de toekomst eentje van 25 meter doen."

Hij ziet allerlei vormen van windaandrijving langskomen. "Je hebt zelfs grote vliegers op schepen, maar dat is nog wel een droomwereld", zegt de windveteraan. "Het meest mainstream zijn nu de foils en de rotors, dat zijn stalen masten die ronddraaien."

De Amadeus Saffier heeft Ibiza inmiddels achter zich gelaten. Het vaart in noordelijke richting, ten noorden van het eiland Mallorca. Met hulp van de wind.

China wil dat de overname van het AI-bedrijf Manus door het Amerikaanse Meta wordt teruggedraaid. Een duidelijke reden waarom de autoriteiten de deal verbieden wordt niet gegeven. Maar uit een korte verklaring valt op te maken dat China niet wil dat de kunstmatige intelligentie van Manus in buitenlandse handen komt.

Manus werd nog geen vijftien maanden geleden gelanceerd. De chatbot die direct opdrachten kan uitvoeren werd opgericht door de Chinese programmeur Xiao Hong. In acht maanden zou Manus al een omzet van meer dan 100 miljoen dollar hebben gehad.

Overname van 2 miljard

Meta legde eind vorig jaar zeker 2 miljard dollar neer om Manus in handen te krijgen. Het was op twee na grootste aankoop ooit voor de Amerikaanse techgigant. Voor de overname verhuisde Manus in juli vorig jaar het hoofdkwartier van Peking naar Singapore. Het opende toen ook kantoren in Tokio en San Francisco.

Nadat oprichter Xiao Hong bij Meta de leiding had gekregen over de AI-strategie, werd in maart de technologie van zijn bedrijf geïntegreerd in Facebook, Instagram en WhatsApp.

Opvallend is dat China vorig jaar nog goedkeuring gaf voor de verhuizing naar Singapore, zo schreef de Financial Times vorige week in een reconstructie. De AI van Manus werd toen niet als cruciale techniek beoordeeld. Daarbij zou een verhuizing terug naar China eenvoudig te realiseren zijn. Maar de Chinese toezichthouders zouden nu vanuit de regering onder druk zijn gezet dit besluit "te corrigeren".

Oprichters vast in China

Onduidelijk is hoe het verder moet met Manus nu China de overname verbiedt. Volgens de FT zitten Xiao Hong en zijn mede-oprichter vast in China. De twee mochten het land niet uit tot er een besluit over de overname van hun bedrijf was genomen. In de korte verklaring melden de Chinese autoriteiten ook niet wat er nu moet gebeuren.

China en de Verenigde Staten liggen al enige tijd met elkaar overhoop wat betreft handel en de race om krachtigste kunstmatige intelligentie. De VS wil bijvoorbeeld niet dat de "super-AI" Mythos van het Amerikaanse Anthropic in China wordt gebruikt. Mogelijk gebruikt China nu de overname van Manus als drukmiddel tegen de VS.

Manus en Meta hebben zelf nog niet gereageerd op het overnameverbod.

Correspondent China Gabi Verberg:

"Om zowel economische als geopolitieke redenen was dit een gevoelige verkoop. Kunstmatige intelligentie geldt als één van de belangrijkste strategische ontwikkelingsgebieden voor China. De overheid doet er dan ook alles aan om zowel private als publieke bedrijven maximaal te faciliteren in hun groei. Het is dan vervolgens niet de bedoeling dat als deze bedrijven succesvol zijn, ze het land verlaten en hun verworven kennis in de verkoop doen. En zeker niet aan de VS.

Daarmee raken we aan een tweede gevoeligheid. De handelsoorlog tussen China en de VS mag tijdelijk dan afgekoeld zijn toen de landen hun importheffingen voor een jaar verlaagden, maar de technologische rivaliteit is onverminderd intens.

Beide landen werpen blokkades op om elkaars ontwikkeling te remmen: van exportrestricties op geavanceerde chips en kritieke grondstoffen tot het weren van technologieën en investeringen. De blokkade van de verkoop van Manus lijkt daar het laatste slachtoffer van."

Voormalig ASML-bestuurder Martin van den Brink is per direct vertrokken als commissaris van chiptoeleverancier ASM International. Het concern heeft geconcludeerd dat "andere professionele activiteiten" van Van den Brink kunnen leiden tot belangenverstrengeling.

De kans daarop is volgens ASM International kennelijk zo groot, dat het beter is dat Van den Brink als commissaris vertrekt "om te voorkomen dat een dergelijke situatie, of de schijn ervan, in de toekomst ontstaat". Volgens het bedrijf is het besluit in overleg en "met wederzijds begrip" genomen.

Welke belangenverstrengeling dit kan zijn maakt ASM International niet duidelijk. Het bedrijf was niet direct bereikbaar voor een nadere toelichting. Van den Brink is op dit moment alleen nog als adviseur bij ASML betrokken. Hij begon in 1984 bij de maker van chipmachines uit Veldhoven, die wereldwijd marktleider is, en klom op tot Chief Technology Officer. Een maand na zijn vertrek bij ASML in 2024 haalde ASM International Van den Brink binnen als lid van de raad van commissarissen. Toen verwachtte het concern nog dat hij "een onschatbare bijdrage zal leveren".

Door het volle energienet wordt de roep om vooral minder stroom te gebruiken steeds luider. Het stroomnet uitbreiden duurt lang, langer dan het kost om ruimte te maken door energie te besparen.

Grootverbruiker NS probeert het stroomverbruik met de trein omlaag te brengen, door machinisten via kunstmatige intelligentie te adviseren over remmen of optrekken. Een besparing van 5 tot 6 procent zou een vermindering van de omvang van een stad als Leeuwarden kunnen opleveren, verwacht NS.

"Kijk", wijst machinist Martijn de Jong naar een scherm in de cabine van de intercity van Den Bosch naar Utrecht Centraal. "We rollen nu met 110 kilometer per uur door Houten heen, maar we gebruiken geen stroom meer."

Al een paar kilometer voor Houten, bij de brug bij Culemborg, is de trein gestopt met tractie. Oftewel: hij gebruikt geen stroom meer om Utrecht te bereiken. Juist daar is het stroomnet zo vol dat er geen nieuwe aansluitingen meer mogelijk zijn. "Alle stroom die wij niet hoeven te gebruiken kan mooi naar de huishoudens toe", glimlacht de machinist als hij is uitgestapt op perron 3 in de Domstad.

Advies per rit

Met 4,6 miljoen gigajoule per jaar heeft NS een aandeel van 1 procent in het totale stroomverbruik in Nederland (voor zijn totale energieverbruik rekent het vervoersbedrijf het stroomverbruik om van MWh naar gigajoule). Dat is net zo veel als de stad Amsterdam. Door slimmer op te trekken en vooral slimmer te remmen gebruiken de NS-treinen al bijna een kwart minder elektriciteit dan zo'n tien jaar terug.

Maar door de hoge energiekosten en de druk op het stroomnet wil het ov-bedrijf nog iets minder verbruiken. "Als we nog een paar procent minder stroom gebruiken, dan is dat net zoveel als de stad Leeuwarden in een jaar verbruikt", legt De Jong uit.

Daarom verzamelt NS samen met AI-bedrijf KickstartAI nu zo veel mogelijk gegevens over hoe treinen optrekken en remmen. Daar moet uiteindelijk eind dit jaar via kunstmatige intelligentie een model uit komen, dat per rit advies kan geven hoe de machinist nog slimmer kan remmen.

Dat komt doordat er in het model ook actuele informatie wordt toegevoegd: "We hebben het gewicht van de trein, ook via het aantal passagiers dat mee is. Want meer gewicht duwt de trein door. Dat combineren we met informatie over het spoor, of je omhoog of omlaag gaat, welke bochten er zijn. Alles wat wrijving veroorzaakt."

Eerder uitrollen

Bij die informatie worden bijvoorbeeld ook nog andere invloeden toegevoegd, zoals het weer. Daarmee wordt het per rit maatwerk, vertelt De Jong: "Geen enkele rit is namelijk hetzelfde. Of je met wind mee of tegen rijdt. In de zomer is de lucht iets dunner dan in de winter, dus heb je minder weerstand. Dat merk je ook. De machinist kan met al die informatie dan iets eerder of juist wat later gaan uitrollen. Zo zouden wij nog meer stroom kunnen besparen."

Tijdens de rit van Den Bosch naar Utrecht heeft De Jong een tablet mee in de cockpit. Die laat de machinist al zien hoe veel stroom er wordt gebruikt. Een soort navigatiesysteem voor efficiënt rijden. "Wij noemen de tablet gekscherend de TimTim", grinnikt De Jong.

Uiteindelijk moet de informatie op de tablet worden uitgebreid met een advies op basis van alle informatie tijdens de rit. "Hopelijk in het laatste kwartaal van dit jaar. We gaan de machinist natuurlijk niet belasten met allemaal informatie over het weer. De strategie is om bij vertrek zo snel mogelijk op te trekken, om dan zo lang mogelijk op een zo hoog mogelijke snelheid te blijven rijden. Zo kun je aan het eind van de rit eerder uitrollen met de trein. En zo min mogelijk energie gebruiken."

Het volle stroomnet leidt ertoe dat veel woningbouwplannen vooruit worden geschoven of helemaal worden afgeblazen. Toch is er een manier die het mogelijk maakt om nieuwe huizen neer te zetten: netbewust bouwen.

Net als in Utrecht gaat het stroomnet in delen van Noord-Brabant vanaf 1 juli op slot, met als grootste knelpunt de regio Eindhoven. Volgens de provincie verschilt de oorzaak, maar het gevolg is hetzelfde. Vanaf de zomer zijn op sommige plekken geen nieuwe of zwaardere aansluitingen meer mogelijk en krijgt woningbouw geen voorrang meer voor een aansluiting op het net.

Op dit moment wordt in kaart gebracht wat de concrete gevolgen zijn, maar de provincie Noord-Brabant houdt rekening met een grote kans op vertraging in de woningbouw. Brabant wil dat er tot 2030 zo'n 157.000 woningen bij komen en de gemeente Eindhoven wil er daarvan 30.000 voor zijn rekening nemen.

Piekmomenten

Die Eindhovense woningen zijn onder andere bedoeld voor werknemers van chipmachinefabrikant ASML. Dat bedrijf helpt de gemeente financieel om de woningbouw te versnellen. Toch wordt een groot deel van die plannen geraakt door het volle stroomnet, zegt de gemeente.

"Het probleem is dat het energienet overbelast wordt op piekmomenten", zegt sectorbankier bouw Leontien de Waal van ABN Amro. "We doen te veel dingen op hetzelfde moment en door die overbelasting kunnen daar geen nieuwe woningen bij die ook weer op dat net komen."

Volgens De Waal werd er bij het bouwen van woningen lange tijd pas op het laatste moment een aansluiting bij de netbeheerder aangevraagd. Nu het net vol is, moet een projectontwikkelaar die wil bouwen andersom beginnen. "Je moet nu eerst vragen wat kan en mag op een bepaalde plek. In Utrecht en Eindhoven kan er niet zoveel en dus raken plannen op een stapel, tenzij je heel anders gaat bouwen en ervoor zorgt dat er minder stroom op pieken wordt verbruikt of teruggeleverd."

Slimmere oplossingen

"Onze ontwikkelaars zijn genoodzaakt om te kijken naar slimmere oplossingen om de vraag naar stroom terug te brengen", zegt Fahid Minhas, directeur van projectontwikkelaarsvereniging Neprom.

Een van de ontwikkelaars die zoeken naar manieren om het piekverbruik op te vangen, is Heijmans, dat op dit moment op een netbewuste manier woningen bouwt in Eindhoven en IJsselstein.

"Wat we hier doen, is rekening houden met het energienet, door energie lokaal op te wekken met zonnepanelen of een warmtekoude-installatie", zegt Lonneke Zuijdwijk, directeur vastgoed bij Heijmans. Begin vorige maand begon het bedrijf met de bouw van tientallen woningen in Eindhoven, waarbij rekening wordt gehouden met het overbelaste net.

Zo haalt de ontwikkelaar warmte en kou uit de grond, die worden verwerkt door een warmtepomp. Volgens Heijmans is een gezamenlijke warmtepomp minder belastend voor het stroomnet.

"Daarnaast hebben we batterijen en een energie-aansluiting die ervoor zorgt dat je die piekvraag goed kan verdelen", zegt Zuijdwijk. Zo zorgen de woningen voor bijna een derde minder piekbelasting is de bedoeling.

Kijk hier hoe zo'n netbewust gebouwde woning werkt:

"Zo kunnen we toch blijven doorbouwen en we krijgen makkelijker toestemming van de gemeente", zegt Zuijdwijk. Heijmans is al een paar jaar bezig met netbewust bouwen. "Dat houdt in dat je huizen energiezuiniger gaat maken met behulp van slimme apparatuur", zegt De Waal.

Wel brengt deze vorm van bouwen de nodige kosten met zich mee, ziet Minhas van Neprom. "Je maakt een woning wel 10 à 15.000 euro duurder. Je moet namelijk vaak collectieve warmtesystemen (WKO) maken, buurtbatterijen voor opslag en soms ook een lokaal net met een groepscontract. Dat vraagt om extra investeringen." En de bouwsector staat volgens Minhas al flink onder druk door gestegen bouwkosten, loonkosten en de lange bezwaarprocedures.

'Totaalkleurplaat'

Volgens bankier De Waal is netbewust bouwen een deel van de totaaloplossing, maar ze benadrukt dat er meer nodig is om het hele probleem op te lossen.

"Niet alles kan en niet alles kan op ieder moment", zegt Minhas. "Huiseigenaren zijn gewend dat stroom uit het stopcontact vanzelfsprekend is, maar netcongestie vraagt om een andere mindset." Volgens hem is het allerbelangrijkst om als een speer het net uit te breiden.

"Het is een soort totaalkleurplaat, zegt De Waal. "Jaarlijks wordt er slechts 1 procent aan de woningvoorraad toegevoegd door nieuwbouw. De bestaande voorraad moet ook worden verduurzaamd. Daar loop je ook tegen netcongestie aan en daar moeten dus ook oplossingen voor gevonden worden."

Wordt mijn baan straks overgenomen door AI? Het is een vraag die werkenden in allerlei sectoren, overal ter wereld bezighoudt. En hoewel het voor een definitief antwoord nog te vroeg is, wijzen onderzoekers al één mogelijke risicogroep aan: hoogopgeleide starters. Maar is die inschatting wel terecht?

In de Nederlandse media verschenen in de afgelopen maanden alarmerende berichten over het verlies van startersbanen door AI. En ook buitenlandse media winden er geen doekjes om: "Een AI-banenapocalypse dreigt voor afgestudeerden", kopte The New York Times. Nieuwssite Axios koos voor de term "banenbloedbad" en schreef dat AI meer dan de helft van alle startersfuncties kan elimineren.

Allemaal baseren ze zich op dezelfde ontwikkeling: de forse afname van het aantal startersvacatures. Volgens arbeidsmarktonderzoeksbureau Intelligence Group is het aandeel startersfuncties in Nederland gehalveerd in de afgelopen jaren:

Het gaat hierbij vooral om zogenoemde AI-gevoelige banen in de dienstverlening en ict, zoals de advocatuur, marketing, consultancy en softwareontwikkeling.

De redenering dat AI een bedreiging vormt voor starters in deze beroepen, wordt breed gedeeld, ziet econoom Mathijs Bouman. En die is volgens hem niet vergezocht. "Eerder hadden we de ontwikkeling van robots, die het werk in fabrieken overnamen. Maar AI is een innovatie die kennis vervangt. Iemand die net is afgestudeerd heeft veel kennis, maar kan nog weinig in de praktijk. Van deze groep wordt nu gezegd dat AI de taken kan overnemen."

Een somber vooruitzicht voor theoretisch opgeleide jongeren die de komende jaren de arbeidsmarkt betreden. Desondanks zeggen economen dat er nog geen reden is voor apocalyptische conclusies.

Naweeën corona

Ja, het aantal startersvacatures neemt af, maar daarvoor zijn ook andere oorzaken te noemen, zegt Bouman. Bijvoorbeeld de naweeën van de coronapandemie: "Na corona kwam de economie veel sneller op gang dan verwacht, met als gevolg grote personeelstekorten. Nu gaan we weer richting normaal en dat zie je terug in het aantal startersvacatures."

Als het economisch even wat minder gaat, is het voor werkgevers namelijk aantrekkelijker om geen nieuwe mensen aan te nemen, dan om werknemers te ontslaan. De rekening komt dus altijd eerst bij starters terecht, zegt hoogleraar economie Anna Salomons. "De conclusie dat jongeren economisch minder waard zijn, puur omdat het aantal startersvacatures afneemt, is dus heel vreemd."

AI-gebruik door bedrijven

Salomons doet al jaren onderzoek naar de impact van technologische ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Ze is zeer kritisch op de link die veel analisten leggen tussen de opkomst van AI en de afnemende vraag naar starters. Ook het feit dat deze afname sterker is in AI-gevoelige sectoren, zegt volgens haar niet zoveel. "Er zit een groot verschil tussen wat AI in theorie kán en in hoeverre bedrijven het ook gebruiken."

Het Amerikaanse AI-bedrijf Anthropic vroeg aan bedrijven uit verschillende sectoren hoe zij de AI-potentie zien, en wat daarvan al in de praktijk wordt benut:

Salomons verwijst naar een Deens onderzoek waarin de daadwerkelijke inzet van AI door bedrijven wel is meegewogen. Daaruit blijkt dat de afname van het aantal jongerenbanen niet sterker was bij bedrijven die AI op grote schaal inzetten.

AI als zondebok

De econoom benadrukt ook dat bedrijven AI mogelijk aangrijpen als zondebok bij grote ontslagrondes. "In sommige gevallen zal AI daar heus een rol in spelen, maar het is ook handig om het daarop te gooien onder het mom van: 'We moeten met de tijd meegaan.' En dit soort narratieven beïnvloeden hoe mensen denken over de impact van AI."

Dat Nederlanders zich inderdaad zorgen maken, blijkt uit cijfers van het CBS. Driekwart van de volwassenen denkt dat door AI banen zullen verdwijnen. Economen Bouman en Salomons snappen deze zorgen, en beiden verwachten dat de arbeidsmarkt wel degelijk zal veranderen door AI, maar voor doemscenario's is het volgens hen dus nog te vroeg.

Bovendien biedt kunstmatige intelligentie ook oplossingen voor problemen op de arbeidsmarkt, zoals personeelstekorten, zegt Bouman. "We zijn in Nederland niet meer goed in staat om met minder mensen, meer te maken. De productiviteitsgroei is vrijwel stil komen te liggen, vooral in de dienstensector. Een technologische ontwikkeling als deze kan daar een impuls aan geven."

Voor starters heeft econoom Salomons bemoedigende woorden: "De werkende bevolking krimpt, dus we gaan jongeren heel hard nodig hebben. En als we íets weten, is het dat jongeren vooroplopen bij technologische ontwikkelingen. Dus er zullen altijd bedrijven zijn die daar de waarde van inzien."

Na ontslagrondes bij grote techbedrijven als Amazon en Oracle, kondigde ook Meta aan duizenden banen te schrappen. 8000 werknemers van het moederbedrijf achter Instagram, Facebook en Whatsapp moeten weg, ongeveer 10 procent van het totaal. Daarbovenop worden 6000 openstaande vacatures niet gevuld.

De ontslagrondes hebben één ding gemeen: kunstmatige intelligentie (AI). Zo zei de CEO van Amazon recent ongeveer 200 miljard dollar in AI te investeren, in de hoop op die manier marktleider te worden en de toekomstige winst te vergroten.

Meta verwacht dit jaar tussen de 115 en 135 miljard dollar te investeren in nieuwe datacentra. "Dat geld moet ergens vandaan komen en personeel is over het algemeen een grote kostenpost", zegt ING technologie-analist Jan Slijkerman.

Met de investeringen en bijbehorende ontslagen lijkt Meta verwikkeld te raken in een soort AI-wedloop met andere techgiganten. "Het bedrijf zet vol in op AI", zegt Slijkerman. Maar het is de vraag of dat genoeg is. "Bedrijven als Google hebben al enorm veel datacenters. Meta moet een grote inhaalslag maken, om bij te blijven."

Werknemers vervangen

Toch is het volgens Henk Volberda, hoogleraar strategie en innovatie aan de Universiteit van Amsterdam, niet zo gek dat ook Meta investeert in AI. "Alle grote techbedrijven doen het. De afgelopen jaren was AI vooral een belofte, die onder de streep niet altijd tot verhoogde productiviteit leidde. Werknemers gingen wel meer samenwerken met AI, maar AI nam nog nauwelijks taken over. Dat verandert nu."

Volgens Volberda zijn grote techbedrijven inmiddels zo ervaren met het werken met AI, dat het steeds vaker ook echt menselijke taken kan vervangen. "Denk bijvoorbeeld aan het schrijven van codes om websites draaiende te houden of het modereren van een platform als Instagram. Mede daardoor verdwijnen er nu zoveel banen."

Die efficiëntieslag is volgens beursanalist Nico Inberg van beleggerswebsite De Aandeelhouder normaal gesproken goed nieuws voor beleggers. "De kosten gaan omlaag en dus gaat de winst omhoog. Tegelijkertijd staat Meta-CEO Mark Zuckerberg erom bekend dat hij de neiging heeft opeens heel veel geld te investeren terwijl niet altijd duidelijk is wat het oplevert."

Zo stak Zuckerberg een paar jaar geleden veel geld in het ontwikkelen van de Metaverse, een virtuele 3D-omgeving. Dat bleek weinig succesvol. "Zuckerberg ziet vaak overal wel brood in", zegt Inberg. "Dat maakt zijn investeringen ook risicovol. Aandeelhouders zien liever dat hij wat zuiniger met zijn geld omgaat."

Maar deze situatie is wel anders. "Als Meta nu niet investeert in AI, worden ze op de lange termijn ingehaald door andere bedrijven", zegt Inberg.

Meta concurreert bijvoorbeeld met Google en Amazon om advertentie-inkomsten. "Hoe gerichter advertenties zijn, hoe groter de kans dat mensen op de advertenties klikken en iets kopen", zegt Inberg. "Bedrijven adverteren het liefste op platformen die veel verkopen opleveren. En dus loont het om de advertenties te optimaliseren met behulp van AI."

Grote investeringen, weinig zekerheid

Hoe dan ook zijn de grote investeringen risicovol, zegt hoogleraar Volberda. "Meta stond er de afgelopen vijftien jaar financieel gezien goed voor. Zo goed, dat ze geld overhadden dat ze konden investeren in AI. Tegelijkertijd zijn de investeringen die het bedrijf nu aankondigt ongekend. Meta is nog altijd zeer winstgevend, maar om de investeringen te kunnen blijven betalen leent het bedrijf nu zelfs geld."

Daarmee verandert Meta volgens Volberda langzaam van een bedrijf dat eigenlijk alleen een kantoor en computers nodig had om te kunnen functioneren, naar "een soort AI-fabriek die opeens een hele infrastructuur moet uitrollen en beheren. Dat kost bakken geld, terwijl helemaal niet zeker is of ze de AI-wedloop ook echt gaan winnen."

Het lijkt Zuckerberg weinig uit te maken. Meta geeft komend jaar bijna net zoveel geld uit aan AI als de afgelopen drie jaar bij elkaar. Daarnaast werd begin deze maand bekend dat Zuckerberg aan een AI-kloon van zichzelf werkt, die wordt getraind op zijn toon, maniertjes en ideeën over de bedrijfsstrategie.

Maar die is nog niet klaar. Aankondigingen van ontslagen zal Zuckerberg voorlopig toch echt zelf moeten doen.

Duizenden felgroene scooters zo ver als het oog reikt, verlaten op een industrieterrein in het Noord-Hollandse Middenmeer. Ze zijn eigendom van het failliete deelscooterbedrijf Go Sharing dat in november met de noorderzon vertrok.

Het Turkse moederbedrijf BinBin laat gemeenten opdraaien voor de kosten, in sommige gevallen gaat het om honderdduizenden euro's. Dat geld willen gemeenten terug, daarom staan er duizenden scooters in de verkoop en kunnen mensen morgen langskomen op een kijkdag.

Er zitten volgens curator Marc Udink nog enkele honderden scooters in de doos. "Die in de doos zitten, zijn uiteraard nog goed. Daarnaast is een groot gedeelte nog niet 'verhufterd'. Een kleiner gedeelte, dat kan je net zo goed uit mekaar slopen en dan kan je de onderdelen gebruiken", vertelt Udink. Een deel van de veiling loopt woensdag af.

Niet brandveilig

Hollands Kroon, in de kop van Noord-Holland, is een van de schuldeisers van Go Sharing. 3700 elektrische scooters stonden al maanden gestald bij een loods in de gemeente, maar die locatie was niet brandveilig. In de scooters zitten lithiumbatterijen en daarvoor gelden strengere regels. Bij een brand zijn die batterijen namelijk moeilijk te blussen.

In februari vorig jaar, toen het bedrijf nog niet failliet was, deden politie, omgevingsdienst en veiligheidsregio een inval en werden de scooters verplaatst naar een nieuwe locatie, waar ze buiten staan. Daar staan de duizenden scooters tot op de dag van vandaag. Kosten: 614.991 euro. En de teller blijft lopen. Dat gaat niet alleen om de huur van de locatie, maar ook om de beveiligingskosten.

De gemeente draait daar nu voor op, maar zij willen de kosten verhalen op Go Sharing, net als de andere schuldeisers. Curator Udink denkt niet dat het gaat lukken om iedereen te betalen, ook al worden alle scooters verkocht: "Ik heb een sommetje gemaakt en kan zeker niet alle crediteuren betalen."

Voor de gemeente is dat geen grote verrassing. Ze hopen dat op 1 juli de opslag leeg staat en daarmee de kosten ook kunnen stoppen. "De veiling is een noodzakelijke stap, maar het is nog te vroeg om iets te zeggen over het uiteindelijke resultaat", laat de gemeente in een reactie weten.

Go Sharing kwam in 2019 op de Nederlandse markt. Binnen een korte tijd waren de scooters in zeker 45 steden te huur. Een deelscooter werkt vrij simpel: je huurt de scooter via een app, betaalt per minuut en kunt hem achterlaten waar en wanneer je wil. Gemeenten werkten in het begin graag mee aan de plannen, omdat het een oplossing kan zijn om de auto uit de binnenstad te weren.

Maar in 2022 trok het deelscooterbedrijf zich weer terug uit tientallen steden. Het bedrijf stond op de rand van faillissement omdat de scooters niet in alle steden rendabel waren, maar Go Sharing werd gered door een Turks deelscooterbedrijf: BinBin. Een groot bedrijf in Turkije dat ook beursgenoteerd is.

Schulden ontlopen

BinBin bleef eigenaar tot 1 mei 2025. Toen is Go Sharing weer verkocht, dit keer aan het Nederlandse Bezorgmaat b.v. Volgens de curator is het een "klassieke katvangerconstructie": het moederbedrijf koppelde het verlieslatende Go Sharing af en vertrok uit Nederland, om op die manier de schulden te ontlopen.

De curator zegt dat hij BinBin er "niet mee weg laat komen". Ubink heeft nog geen contact gekregen met de BinBin-eigenaren. "Hier is het laatste woord niet over gezegd. Ze reageren niet op e-mails, aangetekende brieven en deurwaarders. Ze denken: laten ze er lekker in zakken in Nederland. Maar we gaan dat geld terughalen", zegt hij stellig. "Ik zou ook niet rustig slapen als ik hen was."

Het hele management bij Go Sharing was volgens de curator "een grote rotzooi". De administratie was niet op orde en het is ook niet duidelijk waar alle scooters staan. Zo bleek een dochterbedrijf van Go Sharing in Spanje nog 7000 scooters te hebben. De curatoren zijn bezig om de bestuurder van het Spaanse dochterbedrijf te ontslaan en nieuwe bestuurders aan te stellen, die dan de scooters weer kunnen verkopen.

BinBin heeft niet gereageerd op vragen van de NOS.

Basisartsen die bij het UWV in Amsterdam tot verzekeringsarts worden opgeleid, hebben te maken met een angstcultuur. Ook is de werkdruk te hoog. Dat zeggen betrokkenen tegen EenVandaag en het AD.

"Uit alles blijkt dat hier sprake is van een angstcultuur en intimidatie. We hebben regelmatig huilende collega's op de werkvloer en een schreeuwende regiearts", zegt een leidinggevende van de uitkeringsinstantie tegen EenVandaag.

"De opleiding staat onder druk en de productie gaat voor", aldus een verzekeringsarts in opleiding. Door die productiedruk voelen de artsen zich onveilig en neemt het werkplezier af. "We moeten overleven. Het is een regime."

Ook problemen op andere locaties

EenVandaag zegt dat het met een grote groep basisartsen van het UWV heeft gesproken. Ze deden hun verhaal anoniem, omdat ze bang zijn voor represailles van de UWV-leiding. De verhalen worden bevestigd door documenten die de redactie onder ogen kreeg.

Mirko Bal van de beroepsvereniging voor UWV-artsen Novag kent de geluiden ook, zegt hij tegen de NOS. "We hebben gesproken met een heel grote groep artsen uit Amsterdam, dat daar flinke problemen zijn wat betreft de veiligheid van het opleidingsklimaat en dat ze zich onvoldoende kunnen uitspreken over de kwaliteit van de opleiding en dat veiligheidsklimaat."

Wachtlijsten wegwerken

UWV-artsen beoordelen in hoeverre werknemers die langer dan twee jaar ziek zijn arbeidsongeschikt zijn en of ze een WIA-uitkering kunnen krijgen. Al enige tijd kampt de organisatie met een tekort aan artsen. Om de wachtlijsten weg te werken worden ook verzekeringsartsen in opleiding ingezet. De verzekeringsartsen in opleiding doen feitelijk de helft van het werk, aldus EenVandaag.

"Wat daarbij uit het oog verloren wordt is dat deze collega's bezig zijn met het vak te leren en ze daar natuurlijk ook tijd en ruimte voor nodig hebben", aldus Bal. "Cliënten hebben recht op een zorgvuldige beoordeling. Daarvoor zal je toch het vak goed moeten leren voordat je die beoordelingen ook echt op een zorgvuldige wijze kunt doen."

Stoppen met de opleiding kunnen deze artsen niet zo eenvoudig. "In de studieovereenkomst die met het UWV getekend moet worden, staat dat artsen de studiekosten moeten terugbetalen als ze voortijdig stoppen met de opleiding of binnen twee jaar na het afronden weggaan. Dat kan oplopen tot 70.000 euro."

Verscherpt toezicht

Het UWV stond al onder verscherpt toezicht van de toezichthouder voor geneeskundige vervolgopleidingen RGS. Naar aanleiding van de signalen over de angstcultuur stelt deze commissie een nieuw onderzoek in, niet alleen bij het UWV in Amsterdam maar ook bij andere UWV-vestigingen.

In het uiterste geval kan de uitkomst zijn dat het UWV zijn bevoegdheid om basisartsen tot verzekeringsarts op te leiden kwijtraakt. Dat zou betekenen dat de artsen in opleiding niet meer beschikbaar zijn voor het wegwerken van de wachtlijsten.

Reactie UWV en minister

In een reactie erkent het UWV dat de werkdruk hoog is. "Er wachten te veel mensen te lang op een beoordeling die hoort bij een WIA-uitkering. Hierdoor zitten tienduizenden mensen in onzekerheid en neemt de druk op medewerkers toe."

In de reactie zegt het UWV ook dat het de signalen over een onveilig werkklimaat zeer serieus neemt. Er zijn al gesprekken gevoerd met de betrokken medewerkers, Novag, de ondernemingsraad en het management "want verbeteringen zijn altijd nodig".

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zegt de signalen over de angstcultuur en werkdruk zeer serieus te nemen. "Ik begrijp dat het UWV heeft aangekondigd dat ze dit grondig gaan onderzoeken. Dat is een goede zaak", zegt hij tegen EenVandaag. Hij heeft de raad van bestuur opdracht geven om een plan op te stellen voor verbetering van de organisatiecultuur.

Steeds meer eigenaren van vakantiehuisjes zetten deze in de verkoop. Vorig jaar werden 2700 zogenoemde recreatiewoningen te koop gezet. Dat is het hoogste aantal in de afgelopen vijftien jaar, zo blijkt uit nieuwe cijfers van de makelaarsvereniging NVM.

Vooral beleggers die eerder hun geld staken in een vakantiehuisje willen hier nu vanaf. Dit komt volgens de NVM door de aanpassingen van belastingen in box 3. Hierdoor moet er onder meer hogere btw worden afgedragen op verhuur, terwijl er ook nog een fictief rendement wordt geheven.

De vraag verschuift daardoor van beleggers naar particuliere kopers die de woning zelf (deels) willen gebruiken, zo merken de NVM-makelaars.

Kritische kopers

Toch lukt het beleggers niet om hun recreatiewoning makkelijk te verkopen. Gemiddeld staat een huisje 84 dagen in de verkoop, waar dit normaal gemiddeld 32 dagen is. Ook krijgen ze minder dan gevraagd. Kopers krijgen hun vakantiewoning gemiddeld voor een bedrag dat 3,4 procent onder de vraagprijs ligt.

Dat komt volgens de NVM omdat particulieren een stuk kritischer zijn geworden. Ze willen kortom waar voor hun geld, ook omdat kopers dit voornamelijk met eigen spaargeld doen.

"De recreatiewoning wordt weer vaker gekocht vanuit emotie en gebruik, minder vanuit rendement", zegt Anneke Haak-Bronsema, bestuurslid NVM Wonen. "Kopers nemen weer de tijd en onderhandelen scherper. Dat is gezond, maar vraagt ook realisme van verkopers."

Permanente bewoning?

Tegelijk wachten veel particulieren ook op de mogelijkheid om permanent in een vakantiehuisje te kunnen wonen. "Duidelijkheid vanuit de overheid is essentieel om vertrouwen te behouden", vindt Haak-Bronsema.

Permanente bewoning van vakantiehuisjes wordt gezien als oplossing voor het tekort aan woningen, bijvoorbeeld voor ouderen. Toch ziet niet elke gemeente dit zitten. Haak-Bronsema vindt dat gemeenten meer maatwerk moeten toepassen met het toestaan van permanent wonen in een recreatiehuisje.

Overigens zijn er landelijk verschillen in de koop en verkoop van recreatiewoningen. In Zeeland worden veel huisjes aangeboden en dalen de prijzen het scherpst. Op de Waddeneilanden liggen de prijzen juist op een record.

Er komt meer ruimte om geld terug te krijgen voor mensen die zijn opgelicht door criminelen die zich voordoen als medewerker van een bank. Voorheen kregen slachtoffers weinig tot niets terug wanneer zij de voorschriften om veilig te bankieren hadden genegeerd, zoals het delen van een pincode. Maar het klachteninstituut Kifid zegt nu dat banken vaker het voordeel van de twijfel moeten geven aan rekeninghouders.

Banken waarschuwen in hun veiligheidsvoorschriften dat klanten nooit hun bankpas, pincode of inloggegevens mogen delen met iemand anders. Wie dit wel doet is grof nalatig.

Het Kifid wijst er echter op dat bij bankhelpdeskfraude slachtoffers op ernstige wijze kunnen worden gemanipuleerd en onder druk gezet. Zij denken dan contact te hebben met een echte bankmedewerker en slaan daarom de veiligheidseisen in de wind. Een gedupeerde die dat kan aantonen, moet voortaan toch worden vergoed door hun bank.

50.000 euro weg

De doorbraak kwam nadat een slachtoffer van bankhelpdeskfraude naar het Kifid was gestapt. De klant was getrapt in een mail van een fraudeur die vroeg om voor de klantveiligheid "de validatie van haar bankrekening af te ronden" door op een website alle gegevens in te vullen.

De oplichter belde vervolgens op om de 6-cijferige beveiligingscode op te vragen. Daardoor kon de app van de bank op een tweede telefoon worden geactiveerd, waarna vervolgens ruim 50.000 euro van een spaarrekening werd weggeschreven naar een cryptoplatform en een Spaans bankrekeningnummer.

Toen de klant ontdekte te zijn opgelicht kon zij haar bank Bunq pas de volgende dag bereiken. Die probeerde het geld nog tevergeefs terug te krijgen

Omdat de rekeninghouders hun passen en veiligheidscodes hadden afgegeven, hadden de klant het recht verspeeld om de schade terug te krijgen. Bunq bood uit coulance nog wel aan om 70 procent van het gestolen geld te compenseren. Daarop stapte de klant naar het Kifid.

"Niet juist"

Het Kifid vindt nu dat de manipulatie zó verfijnd is dat er niet gesproken kan worden van nalatigheid. "De consument heeft niet grof nalatig gehandeld maar is slachtoffer geworden van oplichting", zo luidt het oordeel.

Het klachteninstituut vindt namelijk dat de bank alerter had kunnen zijn op de vreemde afschrijvingen. En ook dat het omzetten van een spaarrekening naar een betaalrekening om het geld vervolgens over te boeken te snel ging. Door dit te vertragen had dit kunnen worden voorkomen.

Omdat het Kifid vindt dat de rekeninghouder niet frauduleus of opzettelijk heeft gehandeld, krijgt zij het volledige gestolen geld terug van de bank. In het vervolg geldt die coulance ook voor nieuwe slachtoffers die in paniek overtuigd zijn dat zij met een echte bankmedewerker contact hebben.

Eerder vertelde een slachtoffer van helpdeskfraude zijn verhaal aan de NOS:

Correctie

In een eerder versie werd verwezen naar een zaak van twee slachtoffers die reageerden op een nep-sms. De zaak van het Kifid betreft een nieuwe zaak. De uitspraken in deze oude zaken worden niet met terugwerkende kracht gecorrigeerd.