NSC-Kamerlid Diederik Boomsma stapt over naar JA21. Hij komt op de zesde plaats van de kandidatenlijst van die partij. Fractievoorzitter Nicolien van Vroonhoven, die eerder zei te willen stoppen, heeft zich bedacht. Zij krijgt alsnog een prominente plaats op de NSC-kandidatenlijst, die maandag wordt gepresenteerd.

Boomsma neemt zijn zetel niet mee, maar laat die achter bij NSC. De afgelopen maanden hebben meerdere Kamerleden van NSC zich bij andere partijen aangesloten. Zo wordt Aant Jelle Soepboer lijsttrekker van de Fryske Nasjonale Partij.

Pensioenwoordvoerder Agnes Joseph stapte eind vorige maand per direct over BBB. Zij nam haar zetel wel mee, waardoor NSC het tot aan de verkiezingen met negentien in plaats van twintig Kamerleden moet doen.

'Doe je toch niet?'

Naar aanleiding van het besluit van Joseph zegt Van Vroonhoven in Het Parool dat haar "strijdlust" om door te gaan is teruggekomen. "Een zetel afpakken van je coalitiegenoot, dat doe je toch niet?" NSC en BBB maken allebei deel uit van het demissionaire kabinet-Schoof.

Boomsma zat sinds vorig jaar voor NSC in de Tweede Kamer. In juni dit jaar kondigde hij aan dat hij lijsttrekker wilde worden van de partij. Sinds het vertrek van oprichter Pieter Omtzigt leek dat Van Vroonhoven te worden, maar zij liet in juni weten de functie niet te willen.

Het partijbestuur droeg vervolgens Eddy van Hijum voor als beoogde nieuwe lijsttrekker. Daarop trok Boomsma zich terug als kandidaat en nu verlaat hij de partij, die in 2023 voor het eerst meedeed aan de verkiezingen, dus helemaal.

'JA21 is heel andere partij'

Van Hijum, die behalve lijsttrekker ook demissionair minister is, zei vanmorgen voor aanvang van de eerste ministerraad na het zomerreces, dat hij het besluit van Boomsma teleurstellend vindt. "Ik moet constateren dat hij een ander huis is binnengelopen. Ik heb dat te respecteren. Ik respecteer het dat hij zetel niet meeneemt."

Van Hijum voegde daaraan toe dat hij zijn best heeft gedaan om Boomsma binnenboord te houden. Hij noemt JA21 een heel andere partij dan NSC. "Het is echt een rechtse partij", vindt hij. Hij benadrukt dat zijn partij ook een streng migratiebeleid voorstaat, maar dat het daarbij niet alleen om asiel- maar vooral ook om arbeidsmigratie gaat.

JA21 presenteerde vandaag de kandidatenlijst voor de verkiezingen van 29 oktober. Joost Eerdmans, die op dit moment de enige zetel in de Tweede Kamer bezet, wordt opnieuw de lijsttrekker. Op de tweede plek staat mede-oprichter Annabel Nanninga, gevolgd door de voormalige staatssecretaris Ingrid Coenradie. Coenradie verruilde eerder deze zomer de PVV voor JA21.

'Boven het hoofd gegroeid'

In de peilingen zit JA21 in de lift. De partij staat in de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde, op vijf tot negen zetels. NSC doet het sinds het vertrek van stemmenkanon Omtzigt niet goed. Die komt op dit moment op nul tot twee zetels uit.

In haar interview in het Het Parool zegt Van Vroonhoven te begrijpen dat veel kiezers teleurgesteld zijn. Het is allemaal veel te snel gegaan zegt ze. Het nieuwe NSC kwam in één klap met twintig zetels in de Kamer en nam, na een poos de boot te hebben afgehouden, ook deel aan het kabinet.

"Het is ons boven het hoofd gegroeid", aldus Van Vroonhoven, die nog een keer wil laten zien "waarom we dit zijn begonnen". "Het werk is nog niet af. We willen een andere overheid die dienstbaar is aan de burger. We willen meer bestaanszekerheid voor mensen."

Stephan van Baarle stopt als lijsttrekker van politieke partij Denk. "Het handelen van het partijbestuur heeft mijn rol als lijsttrekker ondermijnd en onmogelijk gemaakt en dwingt mij tot deze stap", zegt hij op X.

Ingewijden zeggen tegen de NOS dat er een conflict is over de kandidatenlijst, maar dat dit conflict niet gaat over de positie van Van Baarle zelf. Er zou al wekenlang een patstelling zijn. Binnen de partij wordt aangedrongen op een algemene ledenvergadering om de zaak te beslechten. Ongeveer 700 leden zouden hun handtekening onder de oproep hiertoe hebben gezet, maar het partijbestuur heeft daar geen gehoor aan gegeven.

Zijn fractiegenoten Ismail el Abassi en Dogukan Ergin steunen hem. Ze vinden dat hij moet aanblijven als lijsttrekker en dat het partijbestuur moet vertrekken. "Onacceptabel dat voorzitter Köse onze politiek leider op grove en vernederende wijze heeft ondermijnd en hem tot deze stap heeft gedwongen", schrijft el Abassi op X. Het partijbestuur was vanavond niet bereikbaar voor commentaar.

Ook voormalig Denk-Kamerlid en mede-oprichter van de partij Tunahan Kuzu spreekt op X zijn steun uit voor Van Baarle. "Iemand die zich vanaf het allereerste begin zo heeft ingezet voor de partij op deze manier wegpesten is onacceptabel en niet te verkroppen", schrijft Kuzu. Hij roept het bestuur op morgen op te stappen.

Als parlementariër is Van Baarle inmiddels ruim vier jaar actief in de Tweede Kamer. Hij was bij de verkiezingen van 2023 lijsttrekker van Denk. Daarvoor was hij drie jaar fractievoorzitter voor Denk in de gemeenteraad van Rotterdam.

"Bij de oprichting van Denk was ik een van de eerste leden", staat bij zijn biografie op de website van de Tweede Kamer. De 33-jarige Van Baarle heeft sociologie gestudeerd en noemt het aanpakken van ongelijkheid en uitsluiting een van zijn beweegredenen om de politiek in te gaan.

Politiek verslaggever Ewoud Kieviet:

"Partijleider Van Baarle heeft zijn conclusies getrokken na verschillende stevige confrontaties met Denk-voorzitter Köse. Die zou hebben geschreeuwd dat Van Baarle de kandidatenlijst moet 'slikken of stikken'.

Met deze uiterste stap wil Van Baarle het bestuur dwingen tot opstappen en alsnog zijn zin krijgen in het conflict over de kandidatenlijst. De afweging die hij maakt is dat hij als gezicht van de partij de machtsstrijd uiteindelijk zal winnen van voorzitter Köse, omdat meer leden hem zullen steunen dan het bestuur. Iets dat twee jaar geleden ook gebeurde bij de Partij voor de Dieren, waar partijleider Ouwehand zich terugtrok en uiteindelijk de strijd met het bestuur won.

Gedoe in een partij vlak voor de verkiezingen betekent vaak niet veel goeds voor de verkiezingsuitslag, maar de achterban van Denk laat de partij niet snel in de steek. Bij achtereenvolgende Kamerverkiezingen haalde de partij steeds 3 zetels, ook al speelden er in het verleden conflicten tussen kopstukken Özturk en Kuzu."

Oud-lijsttrekker van de ChristenUnie Kars Veling is op 77-jarige leeftijd overleden. Dat meldt het Nederlands Dagblad. Veling werd na de oprichting van de ChristenUnie de eerste politiek leider van de partij.

Veling kwam uit het onderwijs en zat al sinds 1991 in de Eerste Kamer voor het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV). Toen die partij fuseerde met de Reformatorische Politieke Federatie (RPF) tot de ChristenUnie, werd hij aangewezen als lijsttrekker bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2002.

IJsje op zondag

Tijdens de verkiezingscampagne ontstond ophef onder de achterban van de nieuwe partij over een uitspraak van Veling of op zondag een ijsje mocht worden gekocht. "Ga elkaar de maat maar niet te veel nemen in dat soort dingen", had hij geantwoord. Onder meer die discussie over de zondagsbesteding leidde tot een tegenvallende verkiezingsuitslag voor de partij: in plaats van de verwacht groei naar zeven zetel, verloor de partij een van zijn vijf Kamerleden.

"Ik zou het nu niet anders gedaan hebben", zei hij daar later over in het Nederlands Dagblad. "Ik vind christelijke politiek en christelijke presentie in de samenleving veel belangrijker thema's dan ijsjes."

Hij was daarna nog kort fractievoorzitter in de Tweede Kamer, tot hij door het bestuur van de ChristenUnie aan de kant werd gezet. Na zijn vertrek uit de Tweede Kamer keerde hij niet terug op de kandidatenlijst voor de daaropvolgende verkiezingen in 2003. André Rouvoet volgde hem op als lijsttrekker. Veling bleef wel lid van de partij.

ProDemos

De oud-politicus werd vervolgens actief voor ProDemos, het Haagse instituut dat achter de Stemwijzer zit en rondleidingen in de Tweede Kamer geeft aan scholieren en toeristen. Van 2011 tot 2016 was hij daar directeur.

Eerder was hij tien jaar voorzitter van de Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind, tegenwoordig bekend als Siriz.

'Hij inspireerde christenpolitici'

"Een wijs, aimabel en groots man is Thuis gehaald", schrijft ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. "Wat zullen we Kars Veling missen. Begin deze zomer spraken we elkaar en dat was indrukwekkend. Om op te blijven komen voor de rechtsstaat. Én over het diepe vertrouwen dat God altijd een toevlucht is."

"Kars Veling heeft veel betekend voor het onderwijs, de democratie, de ChristenUnie. En hij inspireerde een nieuwe generatie christenpolitici, waaronder mij, tot het allerlaatst", schrijft voormalig fractievoorzitter van de ChristenUnie Gert-Jan Segers op X.

Strengere toelatingseisen, meer grenscontroles en de strafbaarstelling van illegaliteit: de BoerBurgerBeweging (BBB) legt in het nieuwe verkiezingsprogramma meer het accent op maatregelen tegen asielmigratie. Ook moeten migranten verplicht een cursus Nederlands volgen en mag er geen overheidscommunicatie meer in het Turks of Arabisch worden verstuurd.

Met deze standpunten lijkt de BBB meer tegen de PVV aan te schuren, mogelijk om zo kiezers uit die hoek aan te trekken. Met de verkiezingsprogrammatitel "BBB Levert" wil de partij uitstralen waar vervolgens het verschil zit met de PVV, die uit het kabinet stapte.

De partij, die zichzelf eerder sociaal-conservatief noemde, vraagt veel aandacht voor tradities en uit zorgen over hoe Nederland verandert. Het belang van de regio benadrukken ze door in het verkiezingsprogramma een aparte paragraaf per provincie uit te trekken. Verder zijn daarin veel vertrouwde BBB-punten te vinden. Zo wil de partij voedselzekerheid bevorderen, opkomen voor de belangen van plattelandsinwoners en blijft die zeer kritisch op de milieu- en klimaatregels. Volgens de BBB zijn die doorgeschoten.

Minder milieu- en klimaatregels

Deze verkiezingen wendt de partij zich nog verder af van de klimaatdoelen ("klimaatgekte"), economische belangen staan voorop. Zo moeten de CO2-heffing voor bedrijven en de zero-emissiezones in gemeenten worden afgeschaft. Extra regels voor een dierwaardige veehouderij, waar onlangs nog afspraken over zijn gemaakt, zijn volgens de partij niet nodig.

Hoewel de BBB wil dat Nederland een "serieuze en betrouwbare speler binnen de NAVO wordt", mag dit niet ten koste gaan van de AOW of de zorg. De partij wil zich dan ook niet meer vastleggen op de afgesproken NAVO-norm van 3,5 procent in 2035. Wel wil de partij nog flink in defensie investeren en minimaal 50 procent van de investeringen in materieel moeten in Nederland worden gekocht.

Waar in het vorige verkiezingsprogramma nauwelijks aandacht was voor pensioenen, is er in het BBB-verkiezingsprogramma nu een heel hoofdstuk aan gewijd. Dat heeft alles te maken met voormalig NSC-boegbeeld Agnes Joseph, die recent overstapte naar BBB, die meer pensioeninspraak wil regelen.

'Doorgeschoten symboolpolitiek'

Opmerkelijk is verder dat de BBB de Raad van State en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit "politiek gekleurd" noemt. De partij wil dat met maatregelen tegengaan. Ook op het ministerie van Landbouw is niet meer iedereen welkom: organisaties die "via extremistische uitingen of terreur" agrarische organisaties aanvallen, mogen van BBB niet meer mee overleggen.

Verder schrijft de BBB dat de partij zich zorgen maakt over de "doorgeschoten symboolpolitiek" rond lhbtiq-beleid. "Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg", schrijft de partij. "Terwijl op veel plekken de regenboogvlag wappert en basisscholen al spreken over genderdysforie, daalt op sommige plekken juist de acceptatie van homoseksualiteit." Terwijl de BBB in het vorige verkiezingsprogramma nog pleitte voor betere zorg voor (jonge) transgenders, wil het nu een stop op de behandeling van minderjarigen.

Andere voorstellen uit het BBB-verkiezingsprogramma

Op het gebied van de gezondheidszorg pleit de BBB voor het behoud van streekziekenhuizen. Ook moeten ouderen makkelijker langdurige zorg krijgen. Een ander duur plan is te kijken of de btw-verhoging op campings en vakantiehuisjes kan worden teruggedraaid. Ook moet er geen extra belasting op vermogen komen.

Voor het eerst doorgerekend

Hoe de partij dat precies wil betalen, zal pas duidelijk worden als het Centraal Planbureau de programma's heeft doorgerekend. De BBB doet voor het eerst mee aan die doorrekening. Mogelijk zijn daardoor plannen die in het vorige verkiezingsprogramma stonden, zoals de mondzorg en fysiotherapie in het basispakket en de eerste 30.000 euro voor iedereen belastingvrij, nu niet meer terug te vinden.

Wel is al duidelijk dat de BBB wil bezuinigingen op ambtenaren die in 2028 geen loonsverhoging krijgen. Ook in uitvoeringsorganisaties, zoals het UWV, kan volgens de partij gesneden worden. Daarnaast krijgen als het aan de partij ligt ook culturele organisaties in de Randstad en de Publieke Omroep minder geld.

Het verkiezingsprogramma is nog een concept, de BBB-leden mogen er nog over stemmen. Dat gebeurt op 30 augustus, tijdens een congres.

Het discriminatiemeldpunt discriminatie.nl en veertien moslimorganisaties hebben aangifte gedaan tegen PVV-leider Geert Wilders. Zij beschuldigen hem onder meer van opruiing, groepsbelediging en het aanzetten tot haat, discriminatie of geweld.

De veertien moslimorganisaties doen gezamenlijk aangifte. Het discriminatiemeldpunt heeft de aangifte ingediend namens de 19 aangesloten antidiscriminatiebureaus.

"Deze uiting draagt expliciet bij aan het aanwakkeren van haat en discriminatie tegen moslims. Dat is onacceptabel in een democratische rechtsstaat", schrijven de advocaten die de religieuze organisaties vertegenwoordigen.

"Wij zijn er voor iedereen in Nederland die zich gediscrimineerd voelt. Wij staan altijd naast hen", zegt de voorzitter van het discriminatiemeldpunt. "Juist daarom zetten wij nu de stap om aangifte te doen."

Twee halve gezichten

De aangifte van de moslimorganisaties is ingediend door Adem Çatbaş en Haroon Raza namens negen samenwerkende moskeekoepels, Muslim Rights Watch, meldpunt Meld Islamofobie, Federatie Islamitische Organisaties, collectief Jonge Moslims en vrouwencollectief S.P.E.A.K.

De aangiftes volgen na een tweet die Wilders plaatste op 4 augustus. Daarin is een afbeelding te zien van twee halve gezichten: links een jonge blonde vrouw en rechts een norse, gerimpelde, oudere vrouw met een hoofddoek. Bij de afbeelding staat de tekst "Aan U de keuze op 29/10".

De tweet maakte in korte tijd veel los, voornamelijk online. Discriminatie.nl heeft meer dan 12.500 meldingen ontvangen, hoogste aantal dat ooit is geregistreerd. "Mensen vinden de impliciete boodschap van het beeld kwetsend en het roept gevoelens op van uitsluiting en onveiligheid", zei het meldpunt.

"Door dit sterke contrast wordt het wij-zij-denken doelbewust versterkt en moslims gereduceerd tot 'de ander'. Hierin worden de moslims geportretteerd als een bedreiging voor Nederland. De boodschap is helder: wie op de PVV stemt, kiest voor het 'goede' en 'eigen'; wie op GroenLinks-PvdA stemt, kiest voor het 'slechte' en 'vreemde', schrijven de advocaten van de moslimorganisaties in een persbericht.

Nazipropaganda

De moslimorganisaties zien gelijkenissen met nazipropaganda uit de Tweede Wereldoorlog. "We zien zorgwekkende overeenkomsten met de manier waarop Joden in nazi-Duitsland werden afgebeeld: als onmenselijk, bedreigend en ongewenst, met overdreven negatieve kenmerken en gekoppeld aan het idee dat zij een gevaar vormden voor de samenleving. Toen diende deze propaganda om een bevolkingsgroep structureel uit te sluiten en te ontmenselijken; nu zien wij hetzelfde mechanisme richting moslims."

Ook online werd het bericht vergeleken met verkiezingspropaganda uit de Tweede Wereldoorlog, met aan de ene kant een fiere nazi en aan de andere kant een antisemitische karikatuur van een communist. Melders maken zich zorgen over toenemend fascisme in Nederland, zegt het meldpunt.

Eerdere aangifte

De moslimorganisaties vinden het opvallend dat Wilders door de rechter is veroordeeld voor discriminatie in de "minder-minder"-zaak, maar er toch opnieuw voor kiest om "een bevolkingsgroep weg te zetten als minderwaardig en gevaarlijk".

Ze geven aan dat zij dergelijke, herhaaldelijke uitingen niet meer zien als incidenten, maar als een patroon dat de samenleving "vergiftigt" en "de drempel voor openlijke haat verlaagt".

De PVV-leider heeft op X gereageerd op de aangifte van de veertien moslimorganisaties, die hij "waanzin" noemt.

Direct na zijn aantreden, honderd dagen geleden, reisde bondskanselier Friedrich Merz de hele wereld over. Hij wilde Duitsland internationaal opnieuw op de kaart zetten. En dat de Oekraïense president Zelensky gisteren juist naar Berlijn vertrok voor een Europese top laat zien: de Duitsers zijn terug onder leiding van Merz.

Maar nu de mijlpaal van honderd dagen voorbij is, valt het gemor in eigen land ook op. Correspondent Charlotte Waaijers maakt de balans op. Duitsers werd beloofd dat de grenzen direct dichtgingen, de kwakkelende economie aangezwengeld zou worden en de energierekening goedkoper zou worden. Maar Duitsers moeten langer wachten op resultaat. Volgens Waaijers wordt Merz gezien als "Aussenkanzler", een bondskanselier met de blik naar buiten en niet naar binnen.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Deze aflevering van De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag 20 minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en De Rooy: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door de NOS en EenVandaag.

Jeugdjournaal-podcast: iedere week vindt het Jeugdjournaal antwoorden op vragen van kinderen bij het nieuws.

VVD-leider Yesilgöz heeft excuses aangeboden aan zanger Douwe Bob voor het bericht op X waarin zij hem van Jodenhaat beschuldigde.

Ze zegt in een nieuwe verklaring samen met de zanger op X dat de beschuldiging in de tweet van 29 juni onjuist is en dat ze het oorspronkelijke X-bericht heeft verwijderd.

Daarmee is het kort geding dat de zanger had aangespannen om te bereiken dat ze het bericht zou verwijderen van de baan.

Politiek verslaggever Jorn Jonker:

"Yesilgoz heeft dit lang laten sudderen maar levert nu toch wat Douwe Bob vroeg: een rectificatie en excuses. Ze verkoopt dit statement van vandaag als een gezamenlijke stap maar het is vooral een stap die zij tot nu toe niet wilde zetten. Het laat pijnlijk zien dat ze eerder een inschattingsfout maakte.

Intern bij de VVD klonk er kritiek op dat Yesilgoz wel vaker uit de heup schiet en dit verhaal werd daar symbool van. Ze staat enorm onder druk van de slechte peilingen en komt nu dus terug van haar eerdere stelligheid.

In de VVD klonk ook kritiek op Douwe Bob, maar een partijleider zou volgens meerdere VVD'ers de zanger niet moeten beschuldigen van optredens weigeren aan mensen omdat ze Joods zijn, terwijl dat overduidelijk niet de reden was omdat hij vooraf wist dat hij naar een Joods feest zou gaan.

De VVD wil dit onderwerp nu graag sluiten en Yesilgoz zegt vandaag verder niets. De dreigende rechtszaak, die had kunnen dooretteren in verkiezingstijd, is zo voorkomen. Maar andere partijen zullen dit verhaal graag aanhalen om erop te wijzen dat Yesilgoz zich wekenlang met zulk geruzie met een zanger bezighoudt in plaats van met plannen voor het landsbestuur."

Douwe Bob zag op zondag 29 juni op het laatste moment van een optreden af bij het Joodse kindervoetbalevenement Jom Ha in Amsterdam. Volgens de zanger waren er "zionistische posters en pamfletten" te zien en dat zou tegen de afspraken zijn die hij had gemaakt met de organisatie.

"Ik hou van de Joodse gemeenschap, ik ben tegen zionisme en dat is wat daar wordt verkocht, daardoor kan ik hier nu niet spelen. Sorry", zei de artiest, waarna hij het podium afliep.

Tweede Wereldoorlog

Diezelfde dag deelde de VVD-leider beelden van Douwe Bob op X met een verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog. "Zó gewoon is Jodenhaat geworden. Pure haat, in het volle zicht", schreef Yesilgöz erbij.

De artiest zei die avond in talkshow Renze dat hij met de dood was bedreigd. Daarna volgde nog een uitnodiging van Yesilgöz aan Douwe Bob om koffie te drinken, maar daar wilde de zanger niks van weten.

In de dagen erna weigerde Yesilgöz sorry te zeggen. Na een paar dagen zette ze na interne kritiek een filmpje online waarin ze geen directe excuses aanbood maar wel zei dat het "anders had gemoeten". Het X-bericht bleef staan.

Douwe Bob kondigde vorige week woensdag aan een kort geding aan te spannen met de eis om het X-bericht te laten verwijderen.

Nu schrijft Yesilgöz samen met Douwe Bob: "In een tijd van groeiende polarisatie kiezen wij bewust voor verbinding en verantwoordelijkheid. Hiermee willen wij gezamenlijk een streep zetten onder deze kwestie."

Beiden geven aan niet op verdere vragen of interviewverzoeken in te willen gaan.

Laurens Dassen is opnieuw de lijsttrekker voor Volt bij de verkiezingen in oktober. Dassen is sinds 2021 fractievoorzitter van de partij.

Volt heeft nu twee zetels in de Kamer, ook huidig Kamerlid Marieke Koekkoek staat opnieuw op de lijst voor Volt, op nummer twee. De 36-jarige Rens de Boer uit Amsterdam, de 32-jarige Simone Ritzer uit Utrecht en de 59-jarige Jeroen Princen uit Schiedam zijn de nummers drie, vier en vijf.

Naar eigen zeggen bevat de lijst volgens Volt mensen uit "alle hoeken van de samenleving, die met hun inzichten toe willen werken naar een Nederland dat groen, sociaal en Europees is".

Europese samenwerking

De partij is voorstander van nauwe samenwerking in Europa. "In de huidige tijd vragen politieke uitdagingen om oplossingen over grenzen heen" schrijft Dassen op de site van Volt. De partij pleit onder meer voor een Europees leger. Het leger zou er voor 2030 moeten zijn en zeker 250.000 militairen moeten hebben.

Ook wil de partij een Europese energie-unie, waarbij het gebruik van fossiele brandstoffen gaat stoppen, gezamenlijk Europees waterstof wordt ingekocht en kernenergie een grotere rol krijgt.

Op 30 augustus heeft Volt zijn congres en wordt de definitieve kandidatenlijst vastgesteld. Er kan dus nog geschoven worden in de positie van kandidaten op de lijst.

De VVD heeft zijn kandidatenlijst bekendgemaakt voor de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober. Dilan Yesilgöz voert zoals verwacht de lijst aan. Ze wordt gevolgd door Eelco Heinen, nu demissionair minister van Financiën.

Economie is voor de VVD bij deze verkiezingen een belangrijk thema en dat verklaart de tweede plek van Heinen, aldus een woordvoerder van de VVD.

Tweede Kamerlid Bente Becker staat op nummer drie, Ruben Brekelmans (nu demissionair minister van Defensie) staat op nummer vier en demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans op vijf. Eric van der Burg, staatssecretaris in het vorige kabinet en nu Kamerlid, volgt op nummer zes.

Vanwege het maximumaantal termijnen dat de VVD hanteert, keert oud-staatssecretaris en Kamerlid Aukje de Vries niet terug op de kieslijst. Oud-minister en Kamerlid Christianne van der Wal liet eerder al weten niet terug te keren als Kamerlid.

'Nieuwe generatie'

De VVD zet naar eigen zeggen onder Yesilgöz een "nieuwe generatie VVD'ers" neer. Jonge mensen, maar met ervaring en de overtuiging dat "de beste tijd van Nederland nog voor ons ligt". Van de eerste 20 kandidaten zitten er nu 18 in de Kamer of het demissionaire kabinet. Renate den Hollander, op nummer 18, is wethouder in Drenthe en oud-JOVD-voorzitter Hilde Wendel staat op nummer 20.

De definitieve lijst wordt vastgesteld op 6 september, tot die tijd kunnen de VVD-leden nog stemmen.

Yesilgöz blijft leider

Yesilgöz werd in juni al voorgedragen door het bestuur. Ze was ook al lijsttrekker bij de vorige verkiezingen in 2023. Toen verloor de VVD 10 zetels en ging van 34 naar 24.

De 48-jarige Yesilgöz volgde in augustus 2023 Mark Rutte op als partijleider. Ze was toen minister van Justitie. Daarvoor was ze ook enige tijd staatssecretaris van Economische Zaken.

Veiligheid en economie

Op het partijcongres in juni zei Yesilgöz in een speech dat veiligheid en economie de speerpunten voor haar partij worden bij de verkiezingen en sprak ze minder over asiel, het thema waarop de afgelopen twee kabinetten met de VVD vielen. Wat haar betreft wordt het volgende kabinet rechts-liberaal. De PVV sluit ze uit na het vertrek van Wilders uit het kabinet, zo zei ze al eerder.

Het gaat nu volgens Yesilgöz vooral om het "eigen verhaal van de VVD". En dat gaat over veiligheid en het zeker stellen van onze manier van leven in een wereld die "instabieler is dan ooit".

Ook sprak de VVD-leider op het congres over het dalende vertrouwen van mensen in de politiek en stak ze daarbij de hand in de boezem van haar eigen partij. "Het is noodzakelijk dat ook wij dat anders gaan doen." Ze sprak over toenemende polarisatie en wantrouwen die "koste wat kost voorkomen moeten worden". "Dus laten we vandaag afspreken: hier staat een vernieuwde VVD", zei ze toen.

Kritiek om bericht over Douwe Bob

Yesilgöz lag bij een deel van haar achterban onlangs onder vuur omdat ze volgens sommigen zelf ook zou hebben bijgedragen aan polarisatie toen ze op X reageerde op Douwe Bob. De zanger blies eind juni op het laatste moment een optreden af op een Joods voetbaltoernooi in Amsterdam. Hij besloot niet te spelen vanwege "een zionistische poster en pamfletten". In een reactie daarop zei Yesilgöz op X: "Zó gewoon is Jodenhaat geworden. Pure haat, in het volle zicht."

Yesilgöz nam haar tweet niet terug en zei geen sorry, maar zei in een filmpje wel dat "het anders had gemoeten".

Inmiddels heeft de zanger een kort geding aangespannen waarin hij eist dat het bericht van X verwijderd wordt. Yesilgöz heeft nog niet gereageerd op vragen van de NOS hierover.

NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland, willen demissionair minister Wiersma (Landbouw) met een kort geding dwingen de uitstootgegevens van landbouwbedrijven vrij te geven. Dat hebben de drie mediaorganisaties in een persbericht laten weten.

De nieuwsmedia proberen sinds 2022 gegevens te krijgen over alle Nederlandse veehouderijen. Met een totaalbeeld van de dierenaantallen en de locatie van de stallen kunnen journalisten onderzoek doen naar de effectiviteit van het stikstofbeleid.

Ze vroegen de cijfers op via de Wet open overheid (Woo). "Wiersma weigert de data vrij te geven, hoewel haar ambtsvoorganger Piet Adema en ambtenaren bij uitvoeringsdienst RVO al eerder hadden besloten de data wel te openbaren", schrijven NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland. Volgens hen trok de RVO de beslissing in januari na tussenkomst van Wiersma in.

De BBB-minister legde een dringend rapport van het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI), dat haar maande de informatie wel te openbaren, naast zich neer. Ook ging Wiersma in beroep tegen een uitspraak van de bestuursrechter in Overijssel. Die had geoordeeld dat de bemoeienis van Wiersma met openbaringsbesluiten "misbruik van bevoegdheden" was.

Brieven naar veehouders

Wiersma kwam met het plan om alle veehouders in Nederland, inclusief hobbyisten, een brief te sturen, zodat ze bezwaar kunnen maken tegen de openbaarmaking van de gegevens. Volgens het ACOI is dat niet nodig, omdat de gegevens volgens de wet sowieso openbaar moeten worden, ongeacht de bezwaren.

Wiersma's plan betekent daarbij een vertraging van zes maanden tot een jaar, vrezen de drie nieuwsorganisaties. Bovendien zou de hele operatie tussen de 5 en 14 miljoen euro kosten.

Met het kort geding hopen de mediaorganisaties de demissionaire minister te dwingen de wet na te leven en de uitstootgegevens zo snel mogelijk te publiceren, op last van hoge dwangsommen. "We kunnen er blijkbaar niet op vertrouwen dat deze minister zich aan de wet houdt. Het niet publiceren van de gevraagde informatie is onrechtmatig", schrijven hoofdredacteuren Sandrina Hadderingh (Omroep Gelderland), Harry Lensink (Follow the Money) en Patricia Veldhuis (NRC).

"Het is onze journalistieke taak om het publiek zo goed mogelijk te informeren. Daarbij is de Woo belangrijk gereedschap voor onze journalisten", staat in het persbericht.

Een woordvoerder van Wiersma laat weten dat bij hen officieel nog niets bekend is over de procedure en dat ze zodoende eerst afwachten en nu niet reageren. Wel laat de woordvoerder weten dat het de intentie is van de minister om "zorgvuldigheid in het proces te brengen en niet om het openbaren van gegevens tegen te houden".

Het ministerie van Buitenlandse Zaken trekt drie vergunningen in die het had afgegeven voor het exporteren van marineschiponderdelen naar Israël. Volgens demissionair minister Caspar Veldkamp is deze stap "uniek".

Een woordvoerder van het ministerie zegt dat de vergunningen opnieuw werden beoordeeld en vorige maand ingetrokken "vanwege de verslechterende omstandigheden in de Gazastrook" en "het risico op ongewenst eindgebruik".

Het verlenen van vergunningen aan bedrijven om wapens of wapenonderdelen naar Israël te exporteren ligt zeer gevoelig, omdat Israël de wapens kan inzetten in de oorlog in Gaza. Via de wapenexport draagt Nederland bij aan genocidaal geweld, vinden critici.

Sinds de aanval van terreurorganisatie Hamas op Israël in oktober 2023, verleende de Nederlandse overheid elf keer een vergunning voor export van militaire goederen naar Israël, blijkt uit een lijst die het ministerie zelf publiceert. Elf keer wees het kabinet een vergunningaanvraag af, schreef de minister vorige week in een Kamerbrief.

In reactie op vragen van Nieuwsuur zegt het ministerie sinds 7 oktober 2023 acht exportvergunningen te hebben toegewezen voor militaire goederen met eindgebruik in Israël. Het gaat, naast de drie vergunningen die net zijn ingetrokken, onder meer om vergunningen voor onderdelen voor Israëls Iron Dome-luchtafweersysteem.

'Stop helemaal met deze vergunningen'

In de Kamerbrief schreef de minister: "Zoals de situatie in Gaza nu is, is het vrijwel uitgesloten dat een vergunning wordt verleend voor de uitvoer naar Israël van wapens die kunnen bijdragen aan de activiteiten van de Israëlische krijgsmacht in de Gazastrook of op de Westelijke Jordaanoever."

Maar of het ministerie bij de vergunningsaanvragen wel goed controleert hoe en waar de wapens of wapenonderdelen gebruikt gaan worden, wordt betwist door tien Palestijnse en Nederlandse organisaties. Zij spanden recent een rechtszaak aan om de overheid helemaal te laten stoppen met het afgeven van exportvergunningen voor wapenleveranties aan Israël. "Wij vinden dat Nederland niet goed toetst aan internationale verplichtingen om te voorkomen dat die wapens door Israël worden ingezet bij schending van bijvoorbeeld mensenrechten", zegt hun advocaat Minke Gommer.

"Voor het verlenen van die vergunningen moet je aan verschillende verdragen voldoen, waaronder het Genocideverdrag en het Wapenhandelverdrag. En daarin staat dat je moet voorkomen dat die wapens worden ingezet voor genocide of het plegen van mensenrechtenschendingen." De zaak wordt op 3 september behandeld.

Wapenembargo

Eerder stak het gerechtshof een stokje voor de Nederlandse export van onderdelen voor F35-gevechtsvliegtuigen. Die zaak dient nu bij de Hoge Raad.

Overigens is het maar de vraag hoe effectief het tegenhouden van wapenexport naar Israël is, zegt Pieter Wezeman, wapenonderzoeker bij denktank SIPRI. "Israël zal onmiddellijk de VS vragen om alles te vervangen door in Amerika geproduceerde componenten."

Een Europa-breed wapenexportverbod zou Israël harder raken, zegt Wezeman. Of, andersom, een stop op wapenimport uit Israël. "Een kwart van de Israëlische export bestaat uit militaire goederen. Als Europa als klant wegvalt, heeft dat een direct economisch effect op Israël en ook een direct effect op de mogelijkheden van Israël om de wapenindustrie op een efficiënte manier in stand te houden."

Maar het kabinet is niet van plan te stoppen met wapens kopen van Israël. "De modernisering van de Nederlandse krijgsmacht is zodanig urgent dat het ministerie van Defensie wapens uit onder andere Israël blijft kopen", aldus Veldkamp.

De politiek kijkt met afschuw naar de situatie in Gaza, maar blijft verdeeld over wat Nederland kan doen om de verschrikkingen te stoppen.

Oppositiepartijen willen dat het kabinet zich harder opstelt tegen Israël en met verdergaande maatregelen en sancties komt, maar daar is geen meerderheid voor. Dat bleek tijdens een extra ingelast debat in de Tweede Kamer, waarvoor Kamerleden het reces hebben onderbroken.

Rode vloeistof

Buiten het Kamergebouw waren demonstraties. Een persfotograaf zag dat het gebouw van het Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI) in Den Haag met rode vloeistof besmeurd werd. Binnen in het Kamergebouw lopen de emoties bij het debat soms hoog op.

Met het aanhoudende geweld, de hongersnood en aanwijzingen dat Israël Gaza volledig wil bezetten vinden oppositiepartijen het onbegrijpelijk dat het kabinet niet meer doet om Israël tot een andere koers te bewegen.

'Hitler van 21e eeuw'

"Er komt een dag dat we zeggen: hoe kon dit gebeuren? Dat een heel volk verhongert terwijl er duizenden vrachtwagens klaarstaan", opende D66-Kamerlid Paternotte het debat. Denk-leider van Baarle stelt dat de wereld anders zou reageren als het niet om Gaza ging, maar om een gebied met Oekraïense of Joodse mensen, winkels, gebouwen en ziekenhuizen.

"Partijen geven niet om Palestijnen", zegt Van Baarle. Hij noemt de Israëlische leider Netanyahu "de Hitler van de 21e eeuw". Het kabinet maakt zich volgens hem schuldig aan een ambtsmisdrijf, omdat het wegkijkt van een genocide op het Palestijnse volk. GroenLinks-PvdA Kamerlid Piri hekelt de bewuste uithongering in Gaza, "de meest gruwelijke plek ter wereld". "Waar is ons hart?", zegt Volt-leider Dassen.

Onder meer GroenLinks-PvdA, D66, Volt, Partij voor de Dieren, SP en Denk pleiten voor verdergaande handels-en wapenembargo's, maar in de Kamer is daar geen meerderheid voor. Minister Veldkamp kondigde vorige week wel een inreisverbod tegen twee Israëlische ministers en een beperking van de wapenexport aan.

Genocide voorkomen

Maar oppositiepartijen vinden dat niet genoeg en vinden dat alle wapenexport moet stoppen. Omdat de Europese Unie tot nu toe niet met een maatregelenpakket komt vinden ze dat Nederland zelf de druk op Israël moet opvoeren. Ze verwijzen naar recente rapporten, waarin onder meer staat dat Nederland een verplichting heeft om genocide te voorkomen.

Partijen als VVD, SGP en ChristenUnie daarentegen vinden dat oplossingen vooral in Europees verband moeten worden bereikt. De ChristenUnie zegt dat vergaande maatregelen ook de Israëlische bevolking en de veiligheid van Israël raken, en benadrukt dat er verschil is tussen de bevolking en de regering-Netanyahu.

VVD-Kamerlid Van der Burg vindt net als het kabinet ook dat er "alles aan moet gebeuren" om de oorlog te stoppen. Tegelijkertijd, zegt hij, is Israël een "belangrijke geopolitieke partner in de strijd tegen terreur en het regime in Iran. En het enige democratische land in het Midden-Oosten."

Hij vindt dat de 27 ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-lidstaten samen tot een sanctiepakket moeten komen. GroenLinks-PvdA Kamerlid Piri noemt dat standpunt "een grote deceptie", omdat het in Europa juist niet van de grond komt.

Bij het uitblijven van een Europees pakket roept SP-Kamerlid Dobbe de VVD op om Nederlandse sancties te steunen. Maar volgens Van der Burg hebben moties uit het Nederlandse parlement geen effect.

"Er is geen motie-Dobbe die ervoor zorgt dat er vanavond vrachtwagens Gaza binnenrijden. Er is Netanyahu iets minder aan gelegen om te luisteren naar mevrouw Dobbe of meneer Van der Burg, dan bijvoorbeeld naar Trump."

Erkenning Palestijnse staat

Groenlinks-PvdA, D66, Volt, Partij voor de Dieren, SP en Denk bepleiten het erkennen van de Palestijnse staat, zoals Frankrijk, Engeland en Canada dat willen doen. Maar ook dit voorstel krijgt geen meerderheid, al sluit het CDA zich daar voor het eerst, onder voorwaarden, bij aan. "Erkenning van Palestina kan bijdragen aan een geloofwaardige en duurzame basis voor vrede in de regio" zegt Kamerlid Boswijk.

Demissionair minister Veldkamp bestrijdt in het debat dat Nederland te weinig doet. Het klopt volgens hem niet dat er geen nationale stappen worden gezet. "Nederland doet wel degelijk een heel aantal dingen."

Hij wijst op zijn brief van vorige week, waarin een beperkt wapenexportembargo en de sancties tegen twee Israëlische ministers werden aangekondigd. Maar "Israël komt pas echt onder druk als we gezamenlijk iets als Europa doen en de VS zich daarbij zou aansluiten", zegt hij ook.

"Met heel beperkte nationale maatregelen nemen doet Nederland niet genoeg om genocide te voorkomen", zegt SP-Kamerlid Dobbe, "en is Nederland medeplichtig". Veldkamp is dat niet met haar eens.

"Ik werp dat verre van me." Het kabinet komt nog met een officiële reactie op het deze week verschenen advies dat het meer moet doen om genocide te voorkomen.

Energievoorzieningen en het Openbaar Vervoer moeten weer volledig in handen van de overheid komen, de minimumlonen moeten fors omhoog en er moeten een miljoen huurhuizen bij komen met een maximum huur van 800 euro. Dat zijn enkele kernpunten van het concept verkiezingsprogramma van de SP, dat vandaag gepresenteerd wordt. Mensen mogen als het aan die partij ligt ook maximaal nog 50 miljoen aan bezittingen hebben.

Jimmy Dijk wordt weer de lijsttrekker; hij was de afgelopen jaren al fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Tweede Kamerleden Van Kent en Van Nispen stoppen na de verkiezingen. Sandra Beckerman wordt de nummer twee op de lijst en nieuwkomers zijn onder meer Bastiaan Meijer, voormalig voorzitter van SP Jongeren en FNV Jong, en de Apeldoornse Sunita Biharie.

Dijk spreekt op de website van de SP van "cruciale" verkiezingen waarbij het wat de SP betreft allemaal "veel socialer en eerlijker moet". Bij zijn aantreden als SP-leider zei Dijk al dat de werkende klasse moet "opstaan" en "nemen wat ons toebehoort".

Vermogensplafond

Om de minimumlonen te verhogen - en de uitkeringen daarmee mee te laten stijgen - stelt de partij onder meer een vermogensplafond voor. Wie meer dan 50 miljoen aan vermogen heeft wordt verplicht dat geld te gebruiken om de economie en samenleving te versterken.

Dat geld kan wat de SP betreft naar onderwijs, onderzoek, infrastructuur, zorg, en bijvoorbeeld de politie. Het minimuloon dat op dit moment 14,40 per uur is zou naar 18 euro moeten.

De partij wil geen verdere investeringen in defensie en zet zich af tegen partijleiders "van Timmermans tot Wilders" die zich gecommitteerd hebben aan de Trump norm van vijf procent voor extra defensie-investeringen. De 35 miljard euro per jaar waar dit op neerkomt zal "ten koste gaan van uitgaven aan zorg onderwijs en sociale voorzieningen", waarschuwt de SP.

'Onnodige onrust en angst'

De partij pleit voor een leger dat "de eigen landsgrenzen kan verdedigen", in nauwe samenwerking met Europese landen, die zich wat de SP betreft verder losmaken van Amerika en de Amerikaanse wapenindustrie. In het concept-verkiezingsprogramma staan hierbij geen bedragen maar navraag bij de partij leert dat de huidige 19,9 miljard per jaar (iets meer dan 2 procent) wat de SP betreft niet verder mag stijgen.

Dienstplicht vindt de partij onnodig. "Politici en media willen ons laten geloven dat Nederland op het punt staat binnengevallen te worden. Het hoofd van de NAVO raadde zelfs mensen aan om Russisch te leren. Deze verhalen zijn niet op feiten gebaseerd. Bovendien zorgen ze ook nog eens voor veel onrust en angst in de samenleving".

Bij het landelijke meldpunt voor discriminatie zijn in een paar dagen tijd ruim 2500 meldingen binnengekomen over een afbeelding die Geert Wilders op sociale media heeft geplaatst. Het beeld toont twee halve gezichten: links een jonge blonde vrouw en rechts een norse, gerimpelde vrouw met hoofddoek.

"Aan U de keuze op 29/10", staat bij de afbeelding. Daarmee doelt de PVV-leider op de datum van de Tweede Kamerverkiezingen, 29 oktober.

Onder de blonde vrouw staan de letters PVV, bij de vrouw met hoofddoek staat PvdA:

Volgens het discriminatiemeldpunt komt het zelden voor dat er zo vaak melding wordt gemaakt over één zaak. "Het is een duidelijk signaal uit de samenleving. Voor veel mensen is de impliciete boodschap van het beeld kwetsend en roept het gevoelens op van uitsluiting en onveiligheid."

Ook Meld.Online Discriminatie, dat zich specifiek richt op discriminatie op het internet, zegt meer dan honderd meldingen te hebben ontvangen. Zij hebben een verzoek tot verwijdering ingediend.

Het Openbaar Ministerie is bekend met het bericht van Wilders. Er is nog geen aangifte gedaan, maar zodra dat wel is gebeurd, zal het OM beoordelen of er strafbare feiten zijn gepleegd.

Wij-zij-verhaal

Discriminatie.nl zegt dat melders het bericht van Wilders ervaren als discriminatie op basis van afkomst en godsdienst. Ook wordt het discriminatie op basis van geslacht en leeftijd genoemd. Verder zouden veel mensen zich zorgen maken over het polariserende karakter van de afbeelding.

Het meldpunt keurt de afbeelding sterk af: "Door deze twee beelden van vrouwen tegenover elkaar te zetten, wordt een wij-zij-verhaal verteld dat haaks staat op de inclusieve samenleving die we in Nederland nastreven. Zulke beeldvorming kan vooroordelen versterken en de kloof tussen groepen vergroten."

"We begrijpen dat veel mensen geraakt zijn en zich zorgen maken over de toon van het publieke debat. Dat is terecht. Politiek mag fel zijn, maar mag nooit aanzetten tot haat, uitsluiting of discriminatie." Het meldpunt beraadt zich op vervolgstappen.

Vergelijking met oorlogspropaganda

Ook online leidt de afbeelding tot boze reacties. Zo werd het bericht vergeleken met verkiezingspropaganda uit de Tweede Wereldoorlog, met aan de ene kant een fiere nazi en aan de andere kant een antisemitische karikatuur van een communist.

Terwijl de hongersnood in Gaza aanhoudt en er aanwijzingen zijn dat Israël de volledige Gazastrook wil bezetten, buigt de Tweede Kamer zich vandaag opnieuw over de vraag: doet het kabinet genoeg om Israël tot een andere koers te bewegen?

Het gaat om een commissiedebat met demissionair minister Veldkamp van Buitenlandse Zaken, dat plaatsvindt in een van de kleine zalen in de Tweede Kamer. De commissieleden komen hiervoor tijdelijk terug van reces.

Livestream

Het debat over Gaza is vanaf 14.00 uur live te volgen via een livestream op NOS.nl en in de NOS-app.

Veldkamp noemde de situatie in Gaza vorige week "onverdraaglijk en onverdedigbaar" en kondigde extra maatregelen tegen Israël aan: een inreisverbod voor twee Israëlische ministers en een beperking van de wapenexport naar het land. Ook is de ambassadeur van het land op het matje geroepen. Voor meerdere oppositiepartijen is deze stap van het kabinet niet genoeg.

Eerder geen meerderheid voor Gaza-debat

Een eerdere poging van GroenLinks-PvdA en D66 om de Kamerleden voor een Gaza-debat terug te halen van reces mislukte. Maar nadat Veldkamp de nieuwe maatregelen aankondigde tegen Israël, bleek er toch een meerderheid te zijn voor een debatverzoek van de SP. Ook VVD, CDA en de ChristenUnie steunden nu het debat. Regeringspartijen NSC en BBB stemden tegen, net als de PVV en SGP. JA21 reageerde niet.

In Europees verband komen lidstaten vooralsnog niet tot een maatregelenpakket. Daardoor groeit de druk op Nederland om zelf meer stappen te zetten. Zo wijst een belangrijke adviescommissie van de regering erop dat Nederland gezien de huidige situatie juridisch verplicht is om maatregelen tegen Israël te nemen. Ook het College voor de Rechten van de Mens roept daartoe op.

Toch ziet het er niet naar uit dat er een andere wind waait in het kabinet. Regeringspartijen als VVD en NSC vinden nog steeds dat het kabinet genoeg doet om Israël onder druk te zetten. "Nederland behoort tot de koplopers in Europa", zegt NSC-Kamerlid Isa Kahraman. "Voor ons had het debat niet gehoeven."

Deze partijen zien de oplossing in de ontwapening en het vertrek van Hamas. "Hiermee bereiken we een staakt-het-vuren, vrijlating van gijzelaars, meer hulp voor Gaza, en uiteindelijk een tweestatenoplossing", schrijft VVD-Kamerlid Van der Burg.

Moreel punt maken

Op de linkerflank vinden partijen het "onzin" dat het kabinet zichzelf als koploper binnen Europa ziet. Wat hen betreft moet er veel meer gebeuren om Israël te dwingen om de situatie in Gaza te veranderen. Zij pleiten onder meer voor een strenger wapenembargo, verdere sancties en erkenning van de Palestijnse staat, zoals onder andere Frankrijk eerder deed.

Hoewel de politieke kaarten lijken geschud, willen oppositiepartijen - ook met het oog op de verkiezingen - in ieder geval een moreel punt maken. Zij zullen opnieuw pogingen doen om een koerswijziging af te dwingen.

De kans dat dat lukt, is klein. Omdat het om een commissiedebat gaat, kunnen er geen moties worden ingediend. Daarvoor moet de Kamer eerst plenair bijeenkomen. Dat betekent dat Kamerleden nog een keer terug van reces zouden moeten komen. Of daar een meerderheid voor komt, is de vraag.

D66 heeft zijn concept-kandidatenlijst voor de verkiezingen van 29 oktober bekendgemaakt. Op nummer 2 is, achter lijsttrekker Rob Jetten, Nathalie van Berkel als nieuw gezicht te vinden. Zij neemt vanwege haar overstap naar de politiek afscheid als bestuurder van uitvoeringsorganisatie UWV.

Van Berkel pleitte er als UWV-bestuurder voor om de regels voor uitkeringen te versimpelen en de menselijke maat te hanteren. Bij het UWV ging er afgelopen jaren van alles mis, onder meer bij de ingewikkelde berekening van de WIA-uitkeringen.

In de top 10 van de lijst staan verder juriste Fatimazhra Belhirch (die op dit moment voor D66 in de Eerste Kamer zit), Felix Klos (die voor de D66-delegatie in het Europees Parlement werkt) en Marijke Synhaeve (die eerder voor D66 in de Tweede Kamer zat). Andere nieuwkomers zijn twee wethouders: Robert van Asten (Den Haag) en Anouschka Biekman (Schiedam).

Alle huidige D66-Kamerleden staan opnieuw op de lijst, maar wel lager dan bij vorige verkiezingen. Omdat de partij in de laatste Peilingwijzer op tien tot twaalf zetels staat, is het daardoor de vraag of Kamerleden als Mpanzu Bamenga (11), Ilana Rooderkerk (12) en Hanneke van der Werf (13) hoog genoeg staan om weer in de blauwe zetel plaats te mogen nemen.

De kandidatenlijst is nog niet definitief, want de leden moeten er nog over stemmen. Het kan dus zijn dat de kieslijst van D66 er toch nog anders uit komt te zien.

Geen vrouwen bij de SGP

De kandidatenlijst van de SGP, die de partij ook vandaag bekend maakte, bevat geen verrassingen. Chris Stoffer is net als bij de vorige verkiezingen lijsttrekker, gevolgd door Diederik van Dijk en André Flach. De enige nieuwe kandidaat in de top 10 is Johan Roodnat, die sinds vorig jaar voorzitter van SGP-jongeren is. Voor het eerst zijn er kandidaten uit alle provincies op de lijst te vinden.

Op die lijst staat ook dit keer geen enkele vrouw. Volgens de partijprincipes wordt vrouwen ontraden om zich verkiesbaar te stellen. Het Zeeuwse gemeenteraadslid Lilian Janse deed een poging om op de kandidatenlijst te komen, maar kreeg daarvoor in mei geen steun op het SGP-congres. Haar afdeling laat weten teleurgesteld te zijn in het besluit.

De SGP behaalde afgelopen verkiezingen steeds drie zetels, dankzij een trouwe achterban. Volgens de Peilingwijzer ziet het ernaar uit dat ook komende verkiezingen zo'n score in het verschiet ligt: de partij staat op twee tot vier zetels.

Douwe Bob spant een kort geding aan tegen VVD-leider Yesilgöz vanwege een tweet die zij over hem heeft verstuurd. De artiest eist dat Yesilgöz het bericht verwijdert waarin zij hem beschuldigt van Jodenhaat. Ook vraagt hij om rectificatie.

Douwe Bob blies eind juni op het laatste moment een optreden af op een Joods voetbaltoernooi in Amsterdam. Hij besloot niet te spelen vanwege "een zionistische poster en pamfletten".

In een reactie daarop zei Yesilgöz op X: "Zó gewoon is Jodenhaat geworden. Pure haat, in het volle zicht."

Douwe Bob noemt die beschuldiging van de VVD-leider in een verklaring over het kort geding "ongegrond en excessief". "Ook zet deze aan tot publieke afkeer." De zanger besloot een paar dagen na het incident te vertrekken uit Nederland vanwege meerdere serieuze bedreigingen.

De artiest zou herhaaldelijk aan Yesilgöz hebben gevraagd om de tweet te verwijderen, maar dat is niet gebeurd. "Douwe Bob ziet zich daarom nu genoodzaakt haar via de rechter te dwingen."

"Het is natuurlijk absurd dat de rechter hieraan te pas moet komen", stelt het management van Douwe Bob. "Dat Yeşilgöz als vooraanstaand politica zo achter haar foute tweet blijft staan is onbehoorlijk en onbegrijpelijk. Laat dit vooral niet normaal worden."

'Gaat om volharding'

Volgens manager Ewout Key Rameijer speelt bij het kort geding mee dat Yesilgöz een bekend politica is met een groot bereik. Ook steekt het volgens hem dat ze weigert om haar uitspraken te nuanceren. "Als zij excuses had gemaakt dan was er niks aan de hand geweest. Het gaat om haar volharding."

Douwe Bob deed vanwege de tweet eerder al aangifte tegen Yesilgöz wegens smaad, laster en belediging, staat in de verklaring. Die aangifte zou nu bij het Openbaar Ministerie in Amsterdam liggen.

De VVD heeft nog niet gereageerd op vragen van de NOS.

Nederland betaalt 500 miljoen euro voor een steunpakket met Amerikaanse luchtverdedigingssystemen, munitie en ander militair materieel voor Oekraïne. Dit bedrag is onderdeel van de 3,5 miljard euro die Oekraïne eerder is toegezegd.

Met deze bijdrage is Nederland het eerste NAVO-land dat een steunpakket koopt voor de zogeheten Prioritised Ukraine Requirements List (PURL), een lijst waarop Oekraïne aangeeft welke luchtverdediging, munitie en andere zaken het hardst nodig zijn. Die lijst is bedacht door de Amerikaanse president Trump en NAVO-baas Rutte, om ervoor te zorgen dat niet de VS maar NAVO-lidstaten betalen voor de leveranties aan Oekraïne.

Veel NAVO-lidstaten hebben zelf niet genoeg wapens om die aan Oekraïne te leveren. Zij kunnen nu voor 500 miljoen euro een pakket met de door Oekraïne gevraagde spullen van Amerika afnemen en laten leveren aan Oekraïne. De bedoeling is dat deze maand nog al twee steunpakketten richting het land gaan.

Patriotsysteem is van groot belang

Demissionair minister Brekelmans schrijft in een Kamerbrief dat hij "om operationele redenen" niet in detail kan zeggen wat er in de pakketten zit, maar wel dat ze bestaan uit luchtafweersystemen, munitie, gevechtsvoertuigen, reserveonderdelen en "andere cruciale middelen waarmee Oekraïne zich kan blijven verdedigen tegen de Russische agressie".

In De Telegraaf vertelt hij wel dat er in het Nederlandse pakket onder meer onderdelen voor het Patriot- en HAWK-luchtafweersysteem zitten. Daar zit Oekraïne met smart op te wachten, om zich te kunnen beschermen tegen de Russische luchtaanvallen die steeds heftiger worden. Amerika is het enige land dat die de Patriot-systemen, die ruim een miljard euro per stuk kosten, kan maken.

De afgelopen weken onderhandelden NAVO-landen over hoe de systemen aan Oekraïne geleverd kunnen worden. Duitsland kondigde vorige week aan twee eigen Patriot-systemen aan Oekraïne te geven. In ruil daarvoor levert Amerika versneld nieuwe, vervangende systemen aan Duitsland.

Brekelmans zegt dat andere NAVO-landen snel het voorbeeld van Nederland zullen volgen en dus ook steunpakketten van Amerika zullen kopen. Volgens hem is dat hard nodig om de positie van Oekraïne op het slagveld, maar ook daarbuiten, te versterken.

"Wanneer Rusland militair de overhand heeft in Oekraïne, is het minder geneigd aan de onderhandelingstafel serieus te spreken over een staakt-het-vuren", zegt Brekelmans. "Daarom is het van belang de druk op Rusland op te voeren, zowel via sancties als door militaire leveringen aan Oekraïne."

Reactie Rutte

NAVO-chef Rutte is blij met de Nederlandse stap. "Nederland neemt hiermee de leiding en zorgt voor concrete steun op de grond."

Hij wijst erop dat het belangrijk is dat de Oekraïners de militaire goederen krijgen om zich tegen de Russische agressie te verdedigen. Alleen zo kan volgens Rutte de oorlog tot een definitief einde komen "in lijn met de pogingen van president Trump om vrede te bereiken".

De Oekraïense president Zelensky is dankbaar voor de Nederlandse hulp, die hij heeft besproken met premier Schoof. "Oekraïne - en dus heel Europa - zal beter beschermd zijn tegen Russische terreur."

De richtingenstrijd in de Partij voor de Dieren en de recente discussie over het steunen van herbewapening in Europa leidt tot een afsplitsing bij de Partij voor de Dieren. De verdeeldheid binnen de partij werd al duidelijk op een partijcongres in juni.

Toen was er felle discussie over de extra defensieuitgaven, maar een nipte meerderheid steunde een voorstel om daar onder voorwaarden toch mee in te stemmen. De rust leek daarmee even weergekeerd, maar dat blijkt niet voor lang. Een drietal oud-leden maakt nu bekend met een nieuwe partij Vrede voor Dieren mee te willen meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen in oktober. "Bij herbewapening delven dieren altijd het onderspit", zeggen de oprichters,

Pascale Plusquin, jaren Statenlid in Limburg, Jurgen Suurmeijer, tot voor kort lid van de Raad van Advies van de Partij voor de Dieren, en Annemarie van Gelder, eerder voorzitter van de Friese afdeling van de partij willen het nieuwe bestuur vormen. Kandidatenlijsten zijn er nog niet en een lijsttrekker evenmin, Maar door de val van het kabinet en de discussie binnen de partij moesten ze naar eigen zeggen "snel in actie komen" .

Politiek asiel

Plusquin zegt tegen de NOS dat het jammer is dat het zo ver heeft moeten komen. Een partij aan de flanken die zich nog weer eens opsplitst heeft straks wellicht minder in de melk te brokkelen, erkent ze. Maar het is nodig en kan niet anders, volgens Plusquin. In het verkiezingsprogramma stond immers dat de Partij voor de Dieren tegen herbewapenen is, en door een veranderd standpunt van de fractie komen de basiswaarden van de partij wat de oprichters van de nieuwe partij betreft in gevaar.

"Dieren kunnen niet demonstreren of opinieartikelen schrijven. Wij moeten voor hen opkomen. En als je opkomt voor dieren en milieu kun je niet anders dan tegen herbewapening zijn. Er is dringend behoefte aan een partij die exclusief voor dieren opkomt en zich niet laat afleiden door geopolitieke vraagstukken. Dat de huidige fractie de pacifistische grondslag van de partij verliet heeft een hoop leden geschokt. Wij willen hun politiek asiel bieden."

Esther Ouwehand zei in de Kamer en op het congres dat de "tijden zodanig veranderd zijn dat het nu helaas wel nodig is om te investeren in defensie. Zonder een vrije rechtstaat kun je ook niet strijden voor klimaat en natuur", aldus Ouwehand, die vandaag niet in de gelegenheid is te reageren.

Thieme

Maar veel mensen zien het toch anders, zegt Plusquin. "Wapens worden gemaakt om te gebruiken. Als je je als partij met idealen gaat verbreden komen de idealen in gevaar."

Ook oprichter Marianne Thieme en senator Nico Koffeman delen dat standpunt. Thieme schreef in Trouw een kritisch stuk over de koerswijziging van de fractie. Met hen hebben de oprichters nog geen contact gehad, zeggen ze. Ze moesten snel schakelen en wilden het in eerste instantie klein houden. Dat ze hen inhoudelijk steunen is "wel de verwachting".

'Bedoeld als aanvulling'

Dat deze nieuwe partij tot een tweedeling kan leiden, ziet Plusquin niet zo. "We willen de strijd met de Partij voor de Dieren helemaal niet aan, ik heb ook helemaal geen ruzie met Ouwehand, het is bedoeld als aanvulling. We wilden een alternatief bieden, een nieuw politiek onderdak voor diegenen die echt principieel tegen het defensiestandpunt zijn."

Een woordvoerder van de Partij voor de Dieren laat namens het bestuur van de partij weten dat het "in een democratie iedereen vrij staat een partij op te richten". De dieren en natuur en mensen in verdrukking in deze tijden hebben volgens het bestuur van de partij wel behoefte aan verbinding en mensen die voor hen opkomen en " eendrachtig aan een groene toekomst werken". Daar draagt "dit initiatief niet aan bij", aldus het bestuur.

Ook Nederland gaat met een vliegtuig noodhulp afgooien boven de Gazastrook. Dat schrijven de demissionaire ministers Veldkamp van Buitenlandse Zaken en Brekelmans van Defensie in een brief aan de Tweede Kamer. Ze noemen de situatie in Gaza catastrofaal.

De hulp bestaat uit voedsel en noodhulpproducten die met een C-130-transportvliegtuig van Defensie worden overgevlogen naar Jordanië en vandaaruit boven Gaza worden gedropt. Dat is ook de werkwijze van andere landen die op deze manier hulp aan de bevolking van Gaza bieden.

De eerste dropping vindt op 8 augustus plaats, volgende week vrijdag. De C-130 en zijn bemanning gaan daarna nog twee weken door met het afgooien van noodhulp. Het streven is om dagelijks 24 ton aan hulpgoederen bij de Palestijnen te krijgen.

De operatie wordt gefinancierd met 1 miljoen euro afkomstig uit het budget voor ontwikkelingshulp.

Vandaag gooiden meerdere landen noodhulp af boven Gaza. Zo zag dat eruit:

Nederland heeft vorig jaar op dezelfde manier geprobeerd om de honger onder de Palestijnen te verlichten. De Verenigde Naties en hulporganisaties zeggen dat luchtdroppings duur, inefficiënt en gevaarlijk zijn. Omdat er vaak direct een stormloop op de goederen ontstaat, kunnen mensen gewond raken.

De ministers erkennen dat risico. Om de kans op ongelukken zo klein mogelijk te maken, zijn de Jordaanse autoriteiten "continu" op zoek naar geschikte locaties. "Als de nauwkeurigheid van de drop in het geding komt, wordt besloten deze niet uit te voeren."

Druk op Israël en Hamas

De ministers erkennen ook dat 'airdrops' geen vervanging kunnen zijn voor de levering van hulp over land. "Het blijft van primair belang om bij de Israëlische autoriteiten aan te dringen op verdere verruiming en bestendiging van humanitaire toegang voor professionele, gemandateerde hulporganisaties tot de hele Gazastrook", staat in de Kamerbrief.

De ministers voegen daaraantoe dat het kabinet het optreden van Hamas sterk veroordeelt, omdat Hamas de bevolking van Gaza "als menselijk schild gebruikte" en nog altijd vijftig gijzelaars vasthoudt. Van hen zouden er nog twintig in leven zijn.

Het kabinet wil dat Hamas de gijzelaars onmiddellijk vrijlaat en zijn wapens opgeeft. "Er is geen plaats voor Hamas in de toekomst van de Gazastrook", aldus beide ministers.

Correspondent Daisy Mohr vloog vorig jaar mee met een dropping. De kritiek van hulporganisaties was toen dezelfde: