De Eerste Kamer heeft ingestemd met de nieuwe pandemiewet. Daarmee is de opvolger van de tijdelijke coronawet, die werd gebruikt bij onder meer de mondkapjesplicht en de avondklok, een feit.

Een ruime meerderheid (49 Eerste Kamerleden) van VVD, CDA, D66, ChristenUnie, PvdA, GroenLinks en SP stemde voor de wet. Fractie-Nanninga, SGP, PVV, FvD, Fractie-Frentrop, PvdD, Fractie-Otten en OSF (samen 24 senatoren) waren tegen.

Nadat het voorstel was aangenomen, klonk er enig rumoer vanaf de publieke tribune. Tegenstanders van de wet riepen "landverraders" en "schaam je rot".

Het kabinet komt met deze wijziging van de Wet publieke gezondheid (Wpg), zodat er een permanente grondslag is voor beperkende maatregelen bij pandemieën. Die basis was er niet toen corona uitbrak, waardoor het kabinet het lang met tijdelijke wetgeving moest doen.

Een jaar geleden stemde de Eerste Kamer de tijdelijke wetgeving weg en sindsdien heeft het kabinet geen juridische grondslag meer om maatregelen af te dwingen in het geval van een uitbraak van een besmettelijke ziekte.

De aanpassing van de Wpg dicht dat juridische gat. In de plannen van minister Ernst Kuipers van Volksgezondheid zijn onder meer een quarantaine-, test- en mondkapjesplicht opgenomen. Ook het houden van afstand en het sluiten van publieke plekken is geregeld.

Maar bijvoorbeeld de avondklok, het coronatoegangsbewijs en de bevoegdheid om scholen te sluiten staan er niet in. Dat zijn zaken die gevoelig liggen in zowel het parlement als de maatschappij.

Bij een pandemie heeft het kabinet dus voortaan een gereedschapskist met mogelijke maatregelen die genomen kunnen worden, maar er is altijd vooraf instemming van de Tweede Kamer nodig.

De Tweede Kamer heeft daarnaast een blokkeringsmogelijkheid afgedwongen voor maatregelen die alsnog via een noodbevoegdheid worden ingesteld. De minister moet die vooraf melden en zonder tegengeluid van de Kamer worden ze dan 24 uur later van kracht.

FvD-leider Thierry Baudet had het coronabeleid niet mogen vergelijken met de Holocaust. Dat oordeelt het gerechtshof in Amsterdam.

De voorzieningenrechter oordeelde in december 2021 al dat het Tweede Kamerlid tweets met verwijzingen naar de Holocaust en de aanloop daarnaartoe moest verwijderen. Daarnaast kreeg hij een verbod opgelegd op het gebruiken van beeldmateriaal van de Holocaust in het kader van het debat over de coronamaatregelen.

De rechter legde hem een dwangsom op van 25.000 euro per dag of per keer wanneer de verboden werden overtreden. Baudet verwijderde de berichten, maar tekende wel hoger beroep aan. Hij sprak destijds van een "krankzinnig, onbegrijpelijk vonnis".

Het hof komt nu in hoger beroep tot dezelfde conclusie als de voorzieningenrechter. Volgens het hof prevaleren de rechten van de overlevenden en nabestaanden van de Holocaust boven de vrijheid van meningsuiting.

De tweets van de FvD-leider leiden volgens het hof tot "het bagatelliseren van de Holocaust" en mogelijk hebben ze ook geleid tot "de verspreiding van antisemitische uitlatingen op het internet".

Het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI), het Centraal Joods Overleg (CJO) en vier Joodse overlevenden van de Tweede Wereldoorlog hadden het kort geding tegen Baudet aangespannen na de publicatie van de tweets in november 2021. In een van de berichten werden ongevaccineerden "de nieuwe joden" genoemd.

In een verklaring zegt het CIDI verheugd te zijn dat het hof de uitspraak van de rechtbank in stand heeft gehouden. "Voor de Joodse gemeenschap is het van groot belang dat het gerechtshof ook in het hoger beroep heeft geoordeeld dat dit soort vergelijkingen tussen de Holocaust en een pandemie onrechtmatig zijn."

Het CIDI vindt dat de vergelijkingen van Baudet "historisch volledig mank" gingen. Ze zijn "onnodig kwetsend voor Holocaustoverlevenden en nabestaanden. Bovendien hollen ze de betekenis van de Holocaust uit."

Minister Schouten wil dat pensioenfondsen tot 1 januari 2028 de tijd krijgen om de omslag te maken naar een nieuw pensioenstelsel. Dat is een jaar langer dan nu nog het plan is.

De minister voor onder meer pensioenen zei in de Eerste Kamer dat zij het jaartal uit de nieuwe pensioenwet wil halen, zodat ze het gemakkelijker kan aanpassen. Er moet dan wel opnieuw een besluit over worden genomen door het parlement, en Schouten wil dat dat nog dit jaar gebeurt.

Het uitstel van de uiterlijke datum waarop pensioenfondsen overgestapt moeten zijn, is een tegemoetkoming aan verschillende fracties in de Eerste Kamer, die zich grote zorgen maakten over de krappe overgangsdatum. Zij vreesden voor het zoveelste "uitvoeringsdebacle".

Volgens Schouten is er met het jaar extra "een heel goede termijn" om de overstap naar het nieuwe pensioenstelsel te maken. Pensioenfondsen die dat willen, kunnen ook eerder overgaan.

Schouten neemt ook het idee van het CDA over om een regeringscommissaris aan te stellen, die de transitie naar het nieuwe stelsel in de gaten houdt en onafhankelijk advies uitbrengt over de voortgang.

Die kan dan ook bekijken of er nu wel genoeg tijd is voor de transitie, of dat de deadline eventueel nog een keer moet worden aangepast. "Ik wil ruimhartig toezeggen dat ik die wil gaan aanstellen."

In het nieuwe stelsel gaat het Nederlandse pensioenvermogen van honderden miljarden van een collectieve pot naar grotendeels individuele potjes.

Vandaag staat de agenda van de Eerste Kamer opnieuw voor een groot deel in het teken van het debat over de nieuwe Wet Toekomst Pensioenen. Het is de bedoeling dat er volgende week wordt gestemd over de wet, waar al bijna vijftien jaar over wordt gesproken.

Er moet nog uitgebreid over de wet worden onderhandeld, maar nu al kan de natuurherstelwet van Eurocommissaris Frans Timmermans op veel weerstand rekenen. De wet heeft als doel de natuur in de EU te herstellen. Volgens de Europese Commissie is inmiddels 80 procent van de natuur in Europa er slecht aan toe.

Tegenstanders vrezen dat het land verder op slot gaat als deze natuurherstelwet er komt. Vanmiddag was Timmermans in het Europees Parlement om Europarlementariërs te overtuigen van de noodzaak van deze wet. Maar waar gaat de wet nou precies over?

Volgens Timmermans is het belangrijk dat de EU het eens wordt over deze wet, omdat de tijd dringt. "Vorig jaar zag Europa de ergste droogte in decennia. Boeren zagen hun oogst in veel gevallen gehalveerd worden", zei hij in het Europees Parlement.

In Nederland is het verzet tegen de wet groot. Vooral het verslechteringsverbod wekt veel weerstand op. Volgens dit onderdeel van de wet mag de biodiversiteit in bepaalde leefgebieden en zogeheten habitattypen in ieder geval niet verder achteruitgaan. Alle nieuwe activiteiten in deze gebieden, economisch of agrarisch, worden dan vergunningsplichtig en het verlies van natuur moet ergens anders worden gecompenseerd.

Onenigheid is er over waar dat verslechteringsverbod zal gaan gelden en hoe groot dat gebied is. Volgens een analyse van de Commissie gaat het voor het grootste deel, zo'n 3360 vierkante kilometer, om grond die nu al in Natura 2000-gebied ligt. Daar geldt sowieso al een verslechteringsverbod. Gebieden die er door de nieuwe wet bij komen, beslaan volgens de Commissie niet meer dan 198 vierkante kilometer.

Maar daar zijn meerdere politici in Brussel en in Nederland niet gerust op. Onlangs nam de Tweede Kamer een motie aan, ingediend door Caroline van der Plas (BBB), waarin staat dat het Nederlandse kabinet tegen dit verslechteringsverbod moet stemmen.

Meerdere Tweede Kamerleden waren vandaag in Brussel om te praten met onder anderen Timmermans over de effecten van de toekomstige wet.

Van der Plas is enigszins gerustgesteld, omdat haar nu duidelijk is dat uiteindelijk de landen zelf moeten gaan bepalen hoe ze hun eigen natuur herstellen. Toch zijn haar zorgen niet helemaal weg. "Mijn grootste zorg is dat als zo'n wet er eenmaal is, dat Nederland boven op alles nóg strenger wil zijn."

Bovendien lijkt die 198 vierkante kilometer volgens Van der Plas heel weinig, maar kan het wel grote gevolgen hebben en Nederland toch op slot zetten.

Ook Kamerlid Thom van Campen (VVD) heeft zijn zorgen geuit aan Timmermans en Eurocommissaris Sinkevicius (Milieu). Volgens Van Campen is de impact van de wet nog niet te overzien. "Niet elk land is hetzelfde. We leven in een land waar veel mensen wonen en willen ook voedsel blijven produceren. Dan moet je echt kijken wat dit voor Nederland betekent."

Timmermans benadrukte vandaag meerdere keren dat het aan de landen zelf is om te bepalen welke maatregelen genomen moeten worden. Volgens hem lijken voor- en tegenstanders vooral langs elkaar heen te praten. Hij vindt het belangrijk erop te wijzen dat in gebieden met zo'n verslechteringsverbod nog wel bedrijven en boeren kunnen zitten en dat er ook uitzonderingsgronden zijn. Het betekent volgens hem niet dat er niks mogelijk is.

In Nederland wordt intussen er door natuurorganisaties en ecologen juist voor gepleit om de wet niet te vrijblijvend te maken.

"We bungelen in Nederland nog steeds ergens onderaan, qua natuurbescherming", zegt ecoloog en universitair docent Patrick Jansen. Hij stoort zich eraan dat er opnieuw discussie is over de wet. "Zonder wettelijke bescherming delft de natuur meestal het onderspit, omdat kortetermijn- en economische belangen voorgaan."

Volgens Jansen komt de Europese wet bovendien voor een groot deel overeen met klimaat- en natuurherstelplannen die er in Nederland al zijn. Het grote verschil is dat de Europese wetten bindend zijn. "We zetten onze handtekening wel onder de plannen, maar als puntje bij paaltje komt, dan is er verzet."

Volgend jaar dreigt een rampjaar voor de woningbouw te worden. Gebrek aan grond, hoge rente en gestegen bouwkosten zitten de kabinetsdoelstelling in de weg om in 2030 900.000 woningen erbij gebouwd te hebben. Bovendien stijgt de vraag naar woningen harder dan voorzien.

Deze sombere boodschap klinkt door in de update van minister De Jonge (CDA) voor Volkshuisvesting aan de Kamer. Vorig jaar kwamen er ruim 90.000 woningen bij. Dat aantal ligt nog wel redelijk in lijn met de kabinetsdoelstelling. Maar voor komend jaar is het heel moeilijk om dat tempo aan te houden.

De Jonge somt in zijn voortgangsrapportage de vooruitzichten op. Het Economisch Instituut voor de Bouw gaat uit van een daling van de woningbouwproductie van 3,5 procent in 2023 en nog eens 5,5 procent in 2024 ten opzichte van het jaar ervoor. De organisatie van projectontwikkelaars Neprom verwacht dat de productie van nieuwe woningen met misschien wel de helft gaat terugvallen.

"De situatie blijft onzeker, maar in ieder geval is de verwachting dat er in 2024 een forse dip zal zijn", schrijft De Jonge.

De dip in de bouw kent verschillende oorzaken. Door de hoge rente kunnen woningzoekers minder hoge hypotheken afsluiten. De inflatie duwt de kosten van allerlei bouwmaterialen omhoog, waardoor het lastiger is betaalbare woningen te bouwen. Het vinden van geschikte bouwgrond en het verlenen van bouwvergunningen gaat minder snel dan gehoopt.

Dat zorgt ervoor dat er minder bouwprojecten worden gestart. Zoals hier in Den Haag, waar een voormalig bordeel wordt omgebouwd tot luxe appartementen:

Ondertussen stijgt de vraag naar woningen. De Nederlandse bevolking groeide in 2022 met 227.000, twee keer zo hard als in 2021. Dat kwam vooral door migratie. Dit voorjaar worden nieuwe prognoses van de bevolkingsgroei verwacht. Die prognoses leiden hoogstwaarschijnlijk tot het bijstellen van het aantal woningen dat de komende jaren nodig zal zijn.

Vorig jaar en dit jaar werden met provincies afspraken gemaakt over het aantal te bouwen woningen en locaties waar die woningen zouden gaan verrijzen. Maar veel projecten lopen door de moeilijke bouwomstandigheden vertraging op of vallen stil.

De Jonge roept nu provincies en gemeenten op om naar alternatieve locaties uit te kijken. Hierover worden 'versnellingsgesprekken' gevoerd, zegt de minister. Hij heeft daarbij een half miljard euro extra tot zijn beschikking om onder de moeilijke omstandigheden het bouwen van extra woningen toch aan te kunnen jagen.

Het realiseren van een nieuwe woning kost nu gemiddeld tien jaar, van plan tot opleveren. De Jonge wil die termijn ten minste halveren. Daarvoor is de wet Regie op de Volkshuisvesting in de maak. Die wet bevindt zich nog in de zogeheten consultatiefase: verschillende belanghebbenden kunnen zich erover uitspreken.

PvdA en GroenLinks sturen erop aan dat pensioenfondsen meer tijd krijgen om de omslag te maken naar het nieuwe stelsel. Volgens de nieuwe wet, die deze week wordt behandeld door de Eerste Kamer, krijgen fondsen tot 1 januari 2027 om de transitie te maken.

GroenLinks-senator Roel van Gurp noemde dat "heel kort dag". Volgens zijn partij, die in principe voorstander is van het nieuwe stelsel, moet de overgangsperiode verlengd kunnen worden met maximaal twee jaar als dat nodig blijkt te zijn.

"Die transitiefase kan heel goed gaan, maar er kunnen ook ongelukken in gebeuren", zei Van Gurp, die als eerste aan het woord kwam in het debat over de pensioenwet. "Dat willen we vermijden. We hebben er niets aan om het zoveelste uitvoeringsdebacle te organiseren."

De PvdA sluit zich daarbij, zei Kamerlid Ferd Crone. "Wij denken dat die tijd te kort is en dat er meer tijd nodig is." De transitietermijn is eerder al opgerekt, omdat de behandeling van het wetsvoorstel langer duurt dan voorzien.

Crone wees er in het debat ook op dat minister Carola Schouten (Pensioenen) duidelijkheid moet scheppen voor mensen op leeftijd met een zwaar beroep. Die moeten wat zijn fractie betreft eerder met pensioen kunnen. Op dit moment is daar al een regeling voor, maar die is tijdelijk en loopt volgend jaar af.

In het nieuwe stelsel gaat het Nederlandse pensioenvermogen van honderden miljarden van een collectieve pot naar grotendeels individuele potjes. Vandaag en morgen staat de agenda van de Eerste Kamer helemaal in het teken van het debat over de nieuwe Wet Toekomst Pensioenen.

De tegenstanders van de wet hebben nog één laatste kans om het nieuwe pensioenstelsel tegen te houden. Partijen als PVV, SP en 50 Plus hopen daar op. De partijen maken zich zorgen over de uitvoering en denken dat pensioenen onzekerder worden.

Maar in de Tweede Kamer stemden VVD, D66, CDA, ChristenUnie, GroenLinks, PvdA, SGP en Volt voor. Dat is een ruime meerderheid van 93 tegen 48. Deze partijen hebben in de Eerste Kamer ook een meerderheid. Voorstanders vinden dat het nieuwe stelsel toekomstbestendiger is en beter past bij de huidige arbeidsmarkt.

De critici hopen dat het CDA in de Eerste Kamer een draai zal maken, zeker nadat het wetenschappelijk instituut van die partij het nieuwe stelsel afgelopen weekend "een enorme gok op de toekomst" heeft genoemd.

Maar de senaatsfractie van het CDA blijft in principe voorstander, zei senator Ria Oomen tegen de NOS. "We weten dat een nieuw systeem nodig is omdat het andere niet meer functioneerde."

Gevlucht voor de oorlog in Syrië en dan in Nederland alsnog oog-in-oog met je folteraar. Hoe kan het dat er Syrische oorlogsmisdadigers in Nederland wonen die zich voordoen als oorlogsvluchteling en zo door de screening van de de Immigratie- en Naturalisatiedienst glippen?

Jelle van Buuren, veiligheidsexpert aan de Universiteit Leiden, wijt dat aan de spoed die er soms is en het gebrek aan capaciteit. "Dat kan betekenen dat de procedures niet zorgvuldig genoeg zijn. Maar daaronder steekt toch ook nog een andere belangrijke vraag: hoe kan Nederland aan al die informatie komen die een aanwijzing zou kunnen geven voor wat iemand heeft gedaan in Syrië?"

Tientallen beulen die onder het regime van president Bashar al-Assad in Syrië mensen hebben gemarteld, lopen vrij rond in Nederland, melden Trouw en het radioprogramma Argos vandaag. Sommige deskundigen schatten dat het gaat om 50 tot 100 oorlogsmisdadigers. De laatste tien jaar zijn er ongeveer 450 onderzoeken gedaan naar Syriërs. Zo'n vijftig kregen op basis van dat onderzoek geen asiel.

René en Rehab vluchtten naar Nederland nadat ze in Syrië waren mishandeld en gemarteld. Rehab werd in 2013 vijf maanden lang opgesloten op een beruchte afdeling van de Syrische militaire geheime dienst in Damascus, onder de grond. Ze werd opgepakt nadat ze vluchtelingen, onder wie kinderen, opving op de school waar ze directeur was. Ze werd door meerdere mannen aangerand.

Toen Rehab over de Dam in Amsterdam liep, stond ze oog-in-oog met één van de cipiers. "Ik was daar een beetje boodschappen aan het doen en ik keek naar de duiven op het plein. Op een gegeven moment zie ik een man die ik meteen herken", vertelt Rehab aan Nieuwsuur. "Een onderofficier die ik heb meegemaakt in mijn detentietijd. Hij was samen met een vrouw. Ik begon te rillen. Ik was zo bang en raakte in paniek."

René overkomt hetzelfde, zeven jaar geleden. Hij zit op een dag in een trein op Amsterdam Centraal, waar hij op het perron een gezicht herkent. Het gezicht van de man die hem martelde en verkrachtte toen hij vastzat in een gevangenis in Syrië. "Hij was daar en ik dacht: 'nee, dit is niet echt'. Maar ik keek nog een keer en zie dat hij het is. Ik ken zijn gezicht. Een gezicht dat ik nooit zal vergeten."

René werd in Syrië opgepakt nadat hij demonstreerde tegen het regime van Assad en omdat hij actief was voor de lhbtq-gemeenschap. Hij werd door drie van zijn bewakers verkracht.

De Syrische advocaat en mensenrechtenactivist Mazen Darwish, ook gemarteld door het Assad-regime én gevlucht, verzamelt bewijzen en documenteert misdaden. Maar die informatie bereikt niet altijd alle landen waar Syriërs heen vluchten.

"Er moet meer samenwerking komen tussen de Nederlandse overheid en lokale organisaties", zegt Darwish, die denkt dat het een klus van de lange adem zal zijn om alle schuldigen op te sporen. "We hebben hier echt een lange-termijnstrategie voor nodig."

Dat bevestigt Van Buuren. Volgens hem is het belangrijk om alle data goed bij elkaar te krijgen, iets waar veel kennis en deskundigheid voor nodig is. "Dat betekent betere afspraken maken als er bijvoorbeeld informatie zit bij militaire eenheden. Hoe kan een organisatie als de IND, die geen opsporingsinstantie of inlichtingendienst is, toch beschikken over zoveel mogelijk informatie."

Ook getuigenissen van andere asielzoekers en informatie die in het buitenland opduikt bij onderzoeken, moeten bijelkaar gebracht worden. "Dat is een voortdurend proces wat nog steeds kan verbeteren. Daar moet je ook echt capaciteit voor vrijmaken", zegt Van Buuren. "En de signalen uit de eigen gemeenschappen serieus nemen."

Al ziet hij daar meteen ook een probleem. "Het hele asielstelsel kraakt natuurlijk al in z'n voegen. Helaas is het dan haast onvermijdelijk dat ook dit soort belangrijke onderdelen, dit soort screenings, uiteindelijk niet zo optimaal zijn als je eigenlijk zou willen."

René stapte met zijn verhaal naar de politie, maar hoort er nooit meer iets van. "Ze hebben me van alles gevraagd, maar ik weet de naam van die man niet." Rehab nam geen contact op met de politie. "Nee, ik ben bang voor de politie. Dat is een fobie. Als ik een agent zie, dan raak ik in paniek."

Het Openbaar Ministerie en het Team Internationale Misdrijven van de politie onderzoekt jaarlijks twintig tips over vermeende oorlogsmisdadigers die in Nederland verblijven. De helft van de tips gaat over personen uit Irak en Syrië. Tot nu toe is er één verdachte aangehouden die een link heeft met het Assad-regime, vorig jaar in Kerkrade. Het is een 34-jarige man die oorlogsmisdrijven zou hebben gepleegd.

Van Buuren benadrukt nog dat Nederland ook goed moet blijven checken of de informatie die wordt aangeleverd ook daadwerkelijk klopt. En of dat voldoende bewijs is om bijvoorbeeld iemand niet toe te laten als asielzoeker in Nederland. "En dat zijn soms ook gewoon lastige procedures."

Het CDA in de Eerste Kamer moet niet instemmen met de nieuwe pensioenwet omdat die "een enorme gok op de toekomst is", vindt het Wetenschappelijk Instituut van het CDA.

"Dit wordt een ramp, de CDA-senatoren moeten deze wet terugsturen naar de Tweede Kamer", zeggen directeur Pieter Jan Dijkman en medewerker Arjen Siegmann in de Telegraaf. Zij zijn als wetenschappers verbonden aan het CDA, maar hebben geen politieke functie.

Dijkman en Siegmann vergelijken de nieuwe pensioenwet met andere grote stelselwijzigingen zoals de invoering van het leenstelsel voor studenten en de invoering van de kinderopvangtoeslag. Die zijn ook bepaald niet goed verlopen, zeggen zij.

Ook het nieuwe pensioenstelsel zal leiden tot financiële onzekerheid van burgers, verwachten zij. Siegmann: "Het is zo faliekant duidelijk waarom we hier als CDA tegen moeten zijn. Het nieuwe pensioenstelsel staat zó haaks op alles waar wij als partij voor staan. Je kunt hier niet voor stemmen."

Komende maandag en dinsdag staat de agenda van de Eerste Kamer helemaal in het teken van het debat over de nieuwe pensioenwet, de Wet Toekomst Pensioenen. De tegenstanders van de wet hebben nog één laatste kans om het nieuwe pensioenstelsel tegen te houden.

Partijen als PVV, SP en 50 Plus hopen daar op. "De pensioenen zijn nu zeker, en ze worden onzeker, ze zijn nu vast en worden variabel. En de hele omzetting van je huidige pensioenrecht met een omrekening naar je nieuwe pensioen is een grote blackbox", zegt senator Martin van Rooijen van 50 Plus.

Bij de tegenstanders voegen zich nu dus ook de wetenschappelijk adviseurs van het CDA. Het is de vraag of de CDA-senatoren zich hierdoor laten beïnvloeden, maar zelfs zonder het CDA is er grote kans op een meerderheid voor de pensioenwet in de Eerste Kamer. Van Rooijen: "Maar misschien als ze in dit debat goed luisteren, ook naar mij, dat ze dan denken 'moeten we die wet wel steunen?'"

Senator Ria Oomen van het CDA ontkent niet dat de druk hoog is. Haar fractie zal volgens haar zelfstandig een afweging maken en niet zomaar bij het kruisje tekenen. De waarschuwing van de CDA-wetenschappers verandert daar niets aan, aldus Oomen. "Wij toetsen of de invoering rechtmatig is, we toetsen of iedereen zijn recht krijgt en we toetsen of het uitvoerbaar is."

De CDA-fractie in de Eerste Kamer zegt nog lang niet tevreden te zijn met wat er nu ligt. De partij wil vooral extra toezeggingen om de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel goed te laten verlopen. Ook moet duidelijker worden hoe mensen bezwaar kunnen maken als zij het niet eens zijn met hun overgangsregeling.

Daarnaast moeten de pensioenfondsen meer tijd krijgen en meer en langer geld opzij kunnen zetten voor als er toch iets misgaat. En pensioenfondsen moeten bij het omzetten van de pensioenen van elkaar kunnen leren.

Maar de senaatsfractie van het CDA blijft in principe voorstander. Oomen: "We weten dat een nieuw systeem nodig is omdat het andere niet meer functioneerde."

In de Tweede Kamer stemden, na urenlange debatten, VVD, D66, CDA, ChristenUnie, GroenLinks, PvdA, SGP en Volt voor. Het was een ruime meerderheid van 93 tegen 48.

Deze partijen hebben in de huidige en naar verwachting ook in de nieuwe Eerste Kamer een meerderheid.

De discussies in de Eerste Kamer zijn op maandag en dinsdag, van 's ochtends 10.00 uur tot naar verwachtig 's avonds in de late uurtjes. Ze lijken net zo fel te worden als die in de Tweede Kamer.

De planning is dat er op dinsdag 30 mei, de dag dat de Provinciale Statenleden een nieuwe Eerste Kamer kiezen, nog door de 'oude' Eerste Kamer over wordt gestemd. Daar zijn volgens de wettelijke verkiezingsregels geen bezwaren tegen.

Na flink wat ophef kwam afgelopen zondag de eerste trein met Romeins huisvuil aan in Amsterdam. Het Amsterdamse Afval Energie Bedrijf (AEB) sloot een deal met Rome dat een groot vuilnisprobleem heeft. AEB gaat het afval verbranden.

Rome kan het afval zelf niet verwerken. Op z'n vroegst komt er in 2026 een eigen verbrandingsoven, zegt correspondent Heleen d'Haens. "Tot die tijd moet Rome het afval kwijt over de grens." Het gaat om 1800 ton Romeins afval per week.

Verschillende Kamerleden spreken er schande van dat Nederland het Romeinse afvalprobleem oplost. "Een trein vol pizzadozen en blikjes over ons al te drukke spoor, om dat vervolgens in de fik te steken in de verbrandingsoven. Dit roept de nodige vragen op", vindt Erik Haverkort (VVD).

De keuze viel op de verbrandingsovens van AEB dat met het verbranden ook energie opwekt. Die is bedoeld voor de verwarming van huizen, industrie en kassen. Amsterdam-West en -Noord zijn afhankelijk van deze warmte uit de afvalverbranding.

Onderzoeksbureau CE Delft onderzocht de milieu-impact van de verbranding in Amsterdam. Is er sprake van een grotere uitstoot van CO2 en stikstof in de lucht? "Verbranden is beter dan het storten van afval in Italië. Bij storten komt veel methaan vrij, wat een 28 keer sterker broeikasgas is dan CO2", zegt Geert Bergsma van CE Delft. "Zelfs als de uitstoot van het vervoer per trein wordt meegenomen, is in Nederland verbranden beter."

Verschillende deskundigen zeggen dat het importeren van Italiaans afval beter is voor het milieu dan storten in Italië. Maarten Bakker, hoogleraar recycling, zegt dat de uitstoot van stikstof bij afvalverbranding meevalt. "De verbrandingsinstallatie van AEB is modern en daardoor wordt een groot deel van de stikstof weggefilterd."

Nederland heeft veel verbrandingsovens. Vorig jaar werd 7,5 miljoen ton afval verbrand. Hiervan was 1,1 miljoen ton afval, bijna 15 procent, afkomstig uit het buitenland.

Het importeren van huisvuil is niet uniek. Al ruim tien jaar importeren de twaalf Nederlandse afvalverwerkers afval uit het buitenland. Nederland is samen met Zweden zelfs Europees koploper als het gaat om de import van huisvuil. Dan gaat het met name om Brits huisvuil. Maar ook uit Ierland, België en dus Italië, komt afval naar Nederland. Deze landen hebben een tekort aan verbrandingsovens.

Het afbouwen van het storten van afval gaat terug tot 2002. Pieter van Geel (CDA), oud-staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, stond aan de wieg daarvan. Nederland had weinig verbrandingsinstallaties en stortte dus veel milieubelastend afval. "We wilden graag dat storten stoppen door de investeringen in nieuwe verbrandingsinstallaties aan te jagen."

De afvalverwerkers vreesden dat bij een steeds betere recycling er minder afval voor verbranding zou overblijven. "In dat geval zouden ze hun investeringen in de peperdure ovens niet terugverdienen", zegt Geel. Daarom werd de Europese import van afval toegestaan. Dat beleid werkte: in de jaren na 2002 werden er veel nieuwe verbrandingsinstallaties gebouwd, waarmee een half miljard euro aan investeringen gemoeid was.

Het Nederlandse afval nam door verbeterde recycling uiteindelijk inderdaad af. De verbrandingsovens werden aangevuld met buitenlands afval. Op het hoogtepunt in 2017 importeerde Nederland 1,9 miljoen ton afval. In 2019 kwam er een invoerbelasting op huisvuil, waardoor de import iets afnam.

Op dit moment importeert Nederland ongeveer evenveel afval als Zweden. Hoogleraar Bakker ziet daar ook niet snel verandering in komen. "We moeten blijven verbranden, anders hebben we niet genoeg warmte voor huizen." Dat vindt hij slecht nieuws voor het verder verbeteren van recycling. "We zitten nu in een periode dat ons afval door reclycling steeds verder afneemt. Nu begint er een strijd om afval, want we krijgen tekorten."

Ondanks de kritiek heeft het Amsterdamse AEB met Rome nog een contract voor twee jaar. Voor het verbranden van Romeins afval ontvangt het bedrijf 360.000 per week.

De partijen die onderhandelen over het landbouwakkoord gaan begin juni weer gezamenlijk om de tafel. Landbouwminister Adema schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat dan "besloten wordt of een onderhandelingsakkoord kan worden vastgesteld".

De overheid, boerenorganisaties en andere partijen onderhandelen al een half jaar. Het akkoord moet ervoor zorgen dat de landbouw verduurzaamt en tegelijk dat boeren genoeg geld kunnen verdienen in de toekomst.

De Kamerbrief volgt op een marathononderhandeling die vanochtend vroeg op het Haagse landgoed Ockenburgh eindigde zonder akkoord. Premier Rutte draafde vannacht ook op om te voorkomen dat de onderhandelingen stukliepen. Het bezoek was bedoeld om het wantrouwen bij de boeren weg te nemen, zeggen Haagse bronnen. Tot een doorbraak leidde het niet, maar er is nog steeds hoop dat er uiteindelijk een akkoord wordt bereikt. "Ik blijf vertrouwen houden in dit proces", schrijft Adema.

In het landbouwakkoord moeten afspraken komen te staan over het milieu-, klimaat- en watervriendelijker maken van boerenbedrijven tot 2040. Al sinds december wordt erover gepraat en de hoop bestond dat er gisteren daadwerkelijk voortgang geboekt zou worden.

Boerenorganisaties en minister Adema zaten woensdag al urenlang op het Haagse landgoed te onderhandelen. Dat het overleg niet klapte, was kantje boord, zeggen diverse Haagse bronnen tegen de NOS.

De boerenorganisaties willen extra geld om hun toekomst zeker te stellen en om ook natuurbeheer onder hun hoede te nemen, zoals het kabinet wil. Minister Adema bleek gisteravond nog niet met voldoende geld over de brug te komen en dat zette de onderhandelingen op scherp.

Premier Rutte werd op een gegeven moment door Adema gebeld of hij naar landgoed Ockenburgh wilde komen om mee te praten. Rutte, net terug van een Europese Raad in IJsland, arriveerde met zijn eigen auto rond 01.15 uur en bleef net als de andere onderhandelaars tot het einde, iets voor 07.30 uur. De bijeenkomst op het landgoed heeft in totaal 24 uur geduurd.

De mogelijke komst van Rutte was vooraf wel besproken, zeggen Haagse bronnen. Hij kwam vooral om iets te doen aan het wantrouwen bij de boerenorganisaties.

De komst van Rutte verbeterde de stemming aan tafel enigszins, zeggen ook bronnen bij boerenorganisaties. Uiteindelijk werd om 07.00 uur besloten om het overleg af te breken en de komende weken verder te praten om er alsnog uit te komen.

Ook minister Adema denkt dat het nachtelijk overleg wel iets goeds heeft opgebracht. Hij zegt dat er "belangrijke stappen zijn gezet" en dat er nu een "vergevorderd concept ligt". De komende tijd worden onderdelen van de mogelijke afspraken doorgerekend.

Op landgoed Villa Ockenburgh in Den Haag zijn het kabinet en boerenorganisaties nog altijd in overleg over de toekomst van de landbouw. Halverwege de nacht hebben andere partijen die betrokken zijn bij het landbouwoverleg, zoals vertegenwoordigers van provincies, natuurorganisaties en supermarkten, het pand verlaten. Zeker is dat er vandaag geen alomvattend landbouwakkoord meer volgt, wel wordt er dus nog in kleiner gezelschap verder gesproken.

Ook premier Rutte schoof aan het begin van de nacht aan bij het overleg, dat gisterochtend begon. Een betrokkene zei daarover tegen de NOS dat hij erbij is gekomen in een ultieme poging om tot een akkoord te komen. Maar van een akkoord waarmee alle betrokken partijen instemmen, komt het vandaag in elk geval niet meer.

Het hoogst haalbare is een principeakkoord tussen de boerenorganisaties en kabinet, dat daarna kan worden voorgelegd aan de andere partijen. Daarbij zou het vooral gaan over de vraag hoeveel geld het kabinet bereid is uit te trekken voor de boeren om het gewenste natuurbeheer te financieren.

Hoe het er precies voor staat, blijft onduidelijk. Zowel LTO als minister Adema sprak vorige maand over het belang om er medio mei uit te komen.

Volgens bronnen rond de onderhandelingen is er duidelijkheid over de beperkingen en verplichtingen die boeren zullen worden opgelegd, maar is minder helder hoe het verdienmodel voor boeren er dan uit moet zien. Daarnaast zou er nog discussie zijn over het eventueel vastleggen van een maximumaantal koeien per weiland.

Eerder lekte er al een nota uit van het ministerie van Landbouw, waarin staat dat de minister verwacht zo'n 6,7 miljard euro nodig te hebben om de maatregelen uit het landbouwakkoord uit te voeren. Of het kabinet zo'n bedrag wil betalen en hoe dat geld dan verdeeld wordt, is nog niet duidelijk.

Andere maatregelen die naast het maximum aantal koeien besproken worden, zo blijkt uit het document, zijn technische maatregelen zoals emissiearme stallen, het aanpassen van veevoer, minder gewasbeschermingsmiddelen, meer mestverwerking en emissiearm uitrijden van mest en maatregelen zoals het verhogen van het waterpeil en duurzaam bodembeheer.

Ook is er nog discussie over de productierechten van boerderijen die ermee stoppen. Zo is het de vraag of het recht om dieren te houden in dat geval kan worden overgedragen op iemand anders dan directe familieleden.

Al sinds december praat het kabinet met meerdere organisaties over de toekomst van de boeren. Om de natuur te beschermen en te herstellen wil het kabinet de stikstofneerslag in 2030 flink hebben teruggedrongen. Ook moeten zo'n 3000 'piekbelasters' een aanbod krijgen in ruil voor het terugbrengen van hun uitstoot.

Tegelijkertijd wil het kabinet met een plan komen voor boeren die willen verduurzamen, verplaatsen of stoppen. Daarvoor moet het landbouwakkoord de basis vormen.

Een groep oudere Surinaamse Nederlanders krijgt een eenmalig bedrag van 5000 euro ter compensatie van hun AOW-gat. Het kabinet wil hiermee een "gebaar van erkenning maken vanwege het leed en het onrecht dat deze groep ervaart", zo laat minister Carola Schouten voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen weten. In april werd al duidelijk dat er een compensatie zou komen.

Het is niet precies duidelijk om hoeveel mensen het gaat. Maar schattingen lopen uiteen van 24.000 tot meer dan 30.000 ouderen die voor de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 naar Nederland zijn verhuisd. Zij dachten dat ze in Suriname al begonnen waren met het opbouwen van hun AOW. Suriname behoorde toen bij het Koninkrijk der Nederlanden.

Later kwamen ze erachter dat ze pas in Nederland waren begonnen met het opbouwen van hun AOW. Er was een AOW-gat ontstaan en dat werd als zeer onrechtvaardig ervaren.

"Ik denk dat een hoop betrokkenen in eerste instantie blij zullen zijn dat er daadwerkelijk wordt gecompenseerd", zegt Regillio Vaarnold, voorzitter van de politieke partij Ubuntu Connected Front. Deze partij heeft zich jarenlang ingezet voor de belangen van deze groep Surinaamse Nederlanders. "Het is positief dat er voor een praktische oplossing wordt gekozen."

Toch is die 5000 euro voor veel mensen niet toereikend, zegt Vaarnold. "Het werkelijke getal is voor velen hoger. Daarom ben ik voorstander van een honderdprocentregeling." Volgens Vaarnold is er ook een groep mensen die voor de onafhankelijkheid ongedocumenteerd in Nederland was, die nu geen compensatie krijgt.

Al jaren proberen de ouderen een vergoeding te krijgen voor het AOW-gat. Zo kaartte in 2018 een belangenvereniging de kwestie aan. In 2021 volgde een rapport waarin de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een advies om het AOW-gat te dichten "omarmde". Toch adviseerde de Raad van State later dat jaar dat de ouderen geen aanspraak konden maken op een compensatie.

"Deze ouderen voelden zich niet gelijk behandeld als Nederlander", zegt voorzitter Vaarnold. "Dit heeft tot veel stress geleid. Gelukkig is er nu een eerste stap in de goede richting gezet, want deze mensen hebben hier recht op."

In de Tweede Kamer is meerdere malen aan minister Schouten gevraagd om een oplossing te vinden en met de Surinaamse Nederlanders te gaan praten. "Ze voelen zich tweederangsburgers, terwijl ze juist naar Nederland kwamen omdat zij Nederlander wilden blijven", zegt Schouten nu. "Zij vragen al heel lang aandacht voor hun situatie en het heeft lang geduurd totdat ze werden gehoord."

Het bedrag van 5000 euro wordt automatisch overgemaakt. Het gaat om de groep Surinamers die uiterlijk op 25 november 1975 in Nederland ging wonen en destijds ouder was dan 18 jaar. Ze moeten ten minste 25 jaar in Nederland hebben gewoond om in aanmerking te komen voor het bedrag, laat het ministerie weten.

Jan Paternotte, fractievoorzitter van D66, hoeft geen schadevergoeding aan Farmers Defence Force (FDF) te betalen. Dat heeft de kantonrechter in Leiden bepaald.

De boerenactiegroep had 20.000 euro geëist omdat Paternotte in twee tweets de eer en goede naam van FDF zou hebben aangetast. De kantonrechter in Leiden oordeelde echter dat Paternotte niks onrechtmatigs heeft gedaan.

Het ging om een tweet van 4 augustus vorig jaar. Paternotte schreef daarin het volgende: "Goed dat Farmers Defence Force morgen niet aan tafel zit met Remkes en het kabinet. Een club die oproept tot intimidatie, asbestdumpingen en brandstichting goedpraat en positie boeren vergelijkt met positie Joden onder nazibewind is geen gesprekspartner."

Ongeveer twee weken later deelde Paternotte een tweet van iemand anders. Daarin stond een videoboodschap van FDF-voorman Marc van den Oever, die zei dat Paternotte en partijgenoot Tjeerd de Groot "door de knietjes zouden gaan voor de strijders van FDF". Paternotte noemde dat een bedreiging.

FDF vond dat de fractievoorzitter daarmee de eer en goede naam van de belangengroep had aangetast en spande een zaak aan tegen Paternotte. De rechter kan zich niet vinden in de eis van FDF. De kantonrechter zegt in elk geval niet te kunnen vaststellen of er een strafbaar feit is gepleegd, zoals FDF zei, want dat is aan de strafrechter.

Verder staat in de uitspraak dat niet is uit te sluiten dat de tweets van de politicus de eer en goede naam van FDF hebben aangetast, maar volgens de kantonrechter was de inhoud niet onrechtmatig. De rechter bepaalt dat de bewoordingen van uitspraken van de voorman van de boerenorganisatie voldoende grondslag bieden om die te kunnen begrijpen als het goedpraten van asbestdumping en brandstichting. Ook wijst de rechter erop dat Paternotte zijn uitlatingen heeft gedaan als politicus en dat aan een politicus een grote mate van vrijheid toekomt in het maatschappelijk debat.

In 2021 verloor FDF een soortgelijke rechtszaak tegen D66-leider Sigrid Kaag. Die zaak ging over een uitspraak van Kaag in Nieuwsuur, waarin ze had gezegd dat FDF zich schuldig heeft gemaakt aan, of betrokken is geweest bij het omverrijden van hekken en bedreiging van journalisten.

Minister Hugo de Jonge denkt dat er tussen 80.000 en 260.000 extra woningen gemaakt kunnen worden in bestaande huizen, appartementen en leegstaande panden. Dit kan onder meer door het bouwen van een extra verdieping of het opsplitsen van een huis in afzonderlijke etages.

Ook moet het eenvoudiger worden om een zogenoemde microwoning in de achtertuin of erf te bouwen. Verder wil De Jonge kijken of de regels voor samenwonen en hospitaverhuur minder complex kunnen worden.

"Juist nu de nieuwbouw het lastiger heeft, moeten we de bestaande woningvoorraad zo goed mogelijk benutten om zoveel mogelijk woonruimte te realiseren", zegt De Jonge in zijn brief 'Beter benutten van de bestaande voorraad' aan de Tweede Kamer.

De Jonge wil dat er tot 2031 zo'n 900.000 woningen bij komen, maar dat gaat niet gemakkelijk. Vanwege stikstof kan er minder gebouwd worden, de stijgende rente houdt investeerders tegen en de oplopende bouwkosten maken nieuwbouw veel duurder. De minister hoopt daarom meer woonruimte te vinden in al gebouwde huizen en leegstaande kantoren en fabrieken.

Er wordt al langer gesproken over het beter benutten van de bestaande woningvoorraad, maar in de praktijk gaat dat niet soepel, zo blijkt uit het brief van De Jonge. Het bouwen van extra woonlagen - optoppen genoemd - is een goede manier woningen aan een gebouw toe te voegen. Maar gemeenten en omwonenden doen er vaak erg lastig over. En het gaat langzaam omdat er nog geen standaard-etages voor meerdere huizen bestaan.

Bij het optoppen gaat het zowel over het uitbreiden van een bestaand huis, als het bouwen van extra woningen op hetzelfde kavel. De Jonge denkt vooral aan de laatste variant en dat zou dan 100.000 extra woningen kunnen opleveren, vooral bij corporatiewoningen met een bouwjaar na 1965. Hij gaat praten met gemeenten en woningcorporaties of over soepelere regels en meer standaard-bouwpakketten uit de fabriek.

Het opsplitsen van bestaande woningen, vooral in de grote steden, wil De Jonge ook gemakkelijker maken. Uit onderzoek blijkt dat deze aanpak tussen de 80.000 en 160.000 extra woningen kan opleveren. De afgelopen jaren was er in gemeenten veel afkeer tegen opsplitsen uit vrees voor verloedering. Gevreesd werd voor 'verkamering', waarbij projectontwikkelaars een ruimte vertimmerden in hokjes en er vervolgens te veel arbeidsmigranten of studenten in zetten.

Vooral voor buiten de Randstad wordt gekeken of het eenvoudiger kan worden een zogenoemde 'microwoning' te bouwen, dat is een klein huisje in de achtertuin of op het erf. Veel mensen willen op zo'n manier hun ouders of kinderen een onderkomen geven, maar gemeenten wijzen ingediende voorstellen vaak af vanwege bestaande regelgeving.

Een campagne over hospitaverhuur moet bewoners van te grote woningen aansporen om een kamer te verhuren aan een student, een statushouder of een andere tijdelijke woningzoekende.

In Nederland staat zo'n 30.000 woningen langdurig leeg. Gemeenten hebben sinds 2022 meer mogelijkheden gekregen om dit aan te pakken, bijvoorbeeld met boetes tegen leegstand. De Jonge wil dat gemeenten dit nu echt gaan doen.

De wet arbeidsongeschiktheid is "onuitvoerbaar" en op een bepaald aspect zelfs "onrechtmatig". Deze harde conclusie trekt de Algemene Rekenkamer in het jaarlijkse verantwoordingsonderzoek naar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Volgens de instantie loopt de uitvoering van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen, de WIA, helemaal vast.

De Rekenkamer constateert dat inmiddels ruim 17.000 werknemers gemiddeld achttien weken op een beoordeling wachten of en in welke mate zij arbeidsongeschikt zijn. Daarnaast wachten 20.000 mensen gemiddeld een half jaar op een herbeoordeling.

Ook kampt uitkeringsinstantie UWV met een achterstand van ruim 18.000 beoordelingen bij mensen die zonder werkgever in de Ziektewet zitten.

Door het tekort aan keuringsartsen lopen de wachtenlijst de laatste drie jaar alleen maar verder op. Daar komt nog eens bij dat het kabinet en het parlement deze arbeidsongeschiktheidsverzekering ook voor zzp'ers verplicht willen stellen.

Daarmee is de situatie met de WIA hopeloos aan het worden. "Door deze ontwikkeling is de WIA-verzekering tegen inkomensverlies door arbeidsongeschiktheid niet meer uitvoerbaar", is de simpele conclusie van de Rekenkamer.

Om de problemen op te lossen, worden zelfs oplossingen bedacht die eigenlijk helemaal niet mogen. Zo is besloten dat mensen die wachten op een keuring een voorschot niet hoeven terug te betalen als blijkt dat ze (deels) toch aan het werk kunnen.

Het UWV keerde het afgelopen jaar 22.500 mensen een voorschot uit. "Dat is in het belang van de cliënten", erkent de Rekenkamer, "maar gaat tegen de wet in en is daarom onrechtmatig."

De Rekenkamer doet een dringende oproep aan verantwoordelijk minister Van Gennip om snel met maatregelen te komen die tot aantoonbare resultaten leiden.

In een reactie zegt Van Gennip dat de WIA nog wel uitvoerbaar is, maar ze erkent dat de wachttijd voor de keuringen veel te lang is en dat dat moet worden opgelost. Ze voegt eraan toe dat ze al diverse maatregelen voor de korte en middellange termijn heeft genomen. "Maar ik heb ook een onafhankelijke commissie ingesteld om te kijken wat voor soort WIA-stelsel we in Nederland willen." Van Gennip verwacht de aanbevelingen van die commissie begin volgend jaar.

De rijksoverheid is onvoldoende bestand tegen nieuwe crises. Dat constateert de Algemene Rekenkamer op Verantwoordingsdag, de dag waarop de ministeries hun uitgaven en ontvangsten over het afgelopen jaar toelichten. Waarnemend president Ewout Irrgang van de Rekenkamer lichtte de verslagen vanochtend toe in de Tweede Kamer.

Volgens de Rekenkamer is de rechtmatigheid van de uitgaven fors verbeterd, maar kampen tien van de twaalf ministeries met tekortkomingen in het financieel beheer. In zijn rapport spreekt Irrgang van een bijna paradoxale ontwikkeling: de rijksoverheid heeft de kas beter op orde, maar het kasbeheer niet.

De Rekenkamer vergelijkt dat met een dijkdoorbraak: "Het water mag weggepompt zijn en de meeste gaten gedicht, daarmee is de dijk zelf nog niet versterkt." De Rekenkamer onderstreept het belang van goed financieel beheer: "Het ijs is te dun. Als we weer in een crisis zoals de coronacrisis terechtkomen, is de kans groot dat we meteen weer door het ijs zakken met het zorgvuldig uitgeven van publiek geld", zei Irrgang in de Kamer.

De Rekenkamer noemt als meest in het oog springende voorbeeld van structurele zwakheden het financieel beheer van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In 2020, het eerste coronajaar, kwamen flinke onrechtmatigheden aan het licht. De minister had de ambitie om de administratie in 2022 op orde te hebben, maar dat is niet gelukt.

Tot maart van dit jaar waren correcties nodig om een goed beeld over 2022 te krijgen en het ministerie kon daardoor het jaarverslag niet op tijd afronden. De Rekenkamer vindt de ontwikkelingen zorgwekkend en vraagt de minister van Financiën om VWS de helpende hand te bieden.

De Rekenkamer gebruikt al jaren een "tolerantiegrens" van 1 procent. Omdat er altijd iets fout kan gaan, mag van maximaal 1 procent van de ontvangsten, uitgaven en verplichtingen de rechtmatigheid in het geding zijn.

Volgens Irrgang heeft het Rijk zich vorig jaar beter aan de regels gehouden dan in 2020 en 2021. Wel kwam nog steeds 1,22 procent van de verplichtingen niet aantoonbaar rechtmatig tot stand, dus boven de tolerantiegrens. Bij de uitgaven was dat percentage 0,56, dus beneden de grens.

Volgens de Rekenkamer is er geen reden om de vlag uit te steken: de onderzoekers benadrukken dat het aantal onvolkomenheden in het financieel beheer is toegenomen. Dat hangt ook samen met de erfenis uit de coronacrisis.

Er zijn destijds veel voorschotten verstrekt om de crisis te bestrijden en werkgelegenheid te behouden. Of dat rechtmatig is gebeurd, kan pas achteraf worden gecontroleerd, maar nu blijkt dat ministers het niet altijd meer kunnen aantonen. Van bijna 6 procent, 5,6 miljard euro, van de afgerekende voorschotten staat de rechtmatigheid niet vast en de Rekenkamer noemt dat een ernstige bevinding.

Kaag zei in de Tweede Kamer dat 2022 een jaar was waarin "we ruw werden geconfronteerd met de kwetsbaarheid van het leven". Ze doelde daarmee op de inval van Rusland in Oekraïne. Volgens haar moet het financieel jaarverslag van het Rijk in dat licht worden bezien: niet alleen als een "technische foto", maar als "een reeks ontwikkelingen en ingrepen die hun werkelijke consequenties pas in de toekomst laten zien".

Financiën wijst erop dat in 2022 de oorlog, de hoge inflatie en de snel stijgende energieprijzen elkaar in hoog tempo opvolgden, dat het kabinet een "historisch pakket aan koopkrachtmaatregelen" heeft genomen en dat desondanks de overheidsfinanciën er eind 2022 beter voor stonden dan een jaar eerder. "Het economisch herstel was sterk en de Nederlandse economie groeide met 4,5 procent." Kaag wees er verder op dat ze vorig jaar een "Taskforce" in het leven heeft geroepen om de onvolkomenheden in het financieel beheer te verbeteren.

Minister Adema van Landbouw denkt 6,7 miljard euro nodig te hebben van het kabinet voor de maatregelen uit het landbouwakkoord. Dat blijkt uit een nota van het ministerie van Landbouw die de NOS in handen heeft. Het kabinet heeft nog geen goedkeuring gegeven voor het bedrag. Het wil eerst overtuigd worden van de effectiviteit van de maatregelen in het landbouwakkoord en doorrekeningen zien.

Naast die 6,7 miljard euro die Adema eenmalig denkt nodig te hebben, is er naar schatting jaarlijks structureel 600 miljoen euro nodig voor zogenoemde 'ecosysteemdiensten'. Dat zijn manieren waarop boeren zelf aan natuurbeheer kunnen doen, bijvoorbeeld door leefgebieden van insecten te versterken, gebieden aan te leggen voor bepaalde vogelsoorten en het beheer van sloten en poelen.

Hoewel de gesprekken over het landbouwakkoord nog steeds in volle gang zijn en de minister er nog uit moet komen met de vele betrokken partijen, laat het uitgelekte document wel zien wat Adema voor ogen heeft. Behalve bovengenoemde bedragen, toont het document ook een aantal maatregelen die zijn of worden besproken, zoals normen voor het houden van vee.

Zo ligt volgens de nota een plan op tafel om op termijn een maximumaantal koeien per weiland in te voeren. De norm die in het document wordt genoemd is "tot 0,35 hectare grasland per grootvee-eenheid". Dat wil zeggen dat er omgerekend ongeveer twee koeien per voetbalveld toegestaan zouden worden.

De bedoeling daarvan lijkt te zijn dat er hierdoor minder koeien zullen zijn in graslandarme gebieden en er meer maisland wordt omgezet in grasland, wat goed kan zijn voor de biodiversiteit en de waterkwaliteit. Van overeenstemming met de andere gesprekspartners hierover is overigens nog geen sprake. Met name in het zuiden van het land, waar ongeveer 3,5 koe per voetbalveld wordt gehouden, is onder boeren veel weerstand tegen deze maatregel.

Andere maatregelen die besproken worden, zo blijkt uit het document, zijn technische maatregelen zoals emissiearme stallen, het aanpassen van veevoer, minder gewasbeschermingsmiddelen, meer mestverwerking en emissiearm uitrijden van mest en maatregelen zoals het verhogen van het waterpeil en duurzaam bodembeheer.

Ook is er nog discussie over de productierechten van boerderijen die ermee stoppen. Zo is het de vraag of het recht om dieren te houden in dat geval kan worden overgedragen op iemand anders dan directe familieleden.

In het stuk staat verder dat de Wageningen Universiteit ervan uitgaat dat de veesector 20 tot 30 procent moet krimpen, naast alle maatregelen uit het akkoord, om de klimaat-, water- en stikstofdoelen binnen bereik te laten komen.

Wat 'ketenpartners' als banken, supermarkten en veevoerproducenten bijdragen aan de plannen, wordt nog niet duidelijk in het document. Bekend is dat deze eerder vastgelopen gesprekken weer op gang zijn en dat Adema onder meer heeft gesproken met banken en supermarkten. Onduidelijk is of zij toezeggingen hebben gedaan. In het document staat wel dat wordt nagedacht over maatregelen als een belasting op winsten in de supermarkten en over normen voor toevoegingen in veevoer.

Minister Adema reageerde vandaag geërgerd op de gelekte onderdelen van de gesprekken, in reactie op vragen van Kamerleden. "Ik baal er ongelooflijk van dat er gelekt wordt. Waar het vandaan komt, weet ik niet, maar het is erg, want het is niet behulpzaam bij het proces", zei hij. Adema weigerde verder inhoudelijk te reageren, "omdat we nog gewoon aan het onderhandelen zijn. Alles is nog in beweging."

Er is een nieuwe fase aangebroken in het asieloverleg binnen het kabinet. Dat klonk althans vandaag voor de schermen, maar daarachter was te horen dat het "muur- en muurvast" zit en dat de partijen het niet eens zijn over wat het probleem nou is.

Het kabinetsoverleg over "grip krijgen" op de toenemende migratiestroom is al maanden bezig en wordt in aanloop naar de zomer opgevoerd. Vandaag spraken de betrokken bewindspersonen voor het eerst met de premier en vicepremiers erbij. "Een volgende fase", zei staatssecretaris Eric van der Burg naderhand.

Het kabinet is er nog niet uit, maar gaat wel "in de richting van keuzes". Zo duidde de staatssecretaris voor Asiel en Migratie de stand van zaken. Maar te horen was daarnaast dat er voorlopig geen resultaat te verwachten valt, omdat de coalitie hopeloos verdeeld is.

VVD en CDA staan op dit thema lijnrecht tegenover D66 en vooral ChristenUnie. De eerste twee partijen willen de instroom terugdringen omdat die "onhoudbaar" is. Maar dat vinden de andere twee partijen niet.

Dat de instroom hoger lijkt te worden, blijkt uit recente prognoses. Veel meer mensen gaan hier de komende jaren asiel aanvragen dan het Nederlandse systeem aankan. En het piept en kraakt nu al - denk aan de taferelen in Ter Apel een jaar geleden.

Reden genoeg dus om hier in Nederland de instroom aan te pakken, vinden VVD en CDA. En daar komt voor de liberalen nog bij dat partijleider Rutte aan zijn achterban heeft beloofd "iets" aan de instroom te gaan doen. Over een paar weken is er een VVD-partijcongres, en het zou prettig zijn als hij dan resultaat kan laten zien.

Maar dat de instroom te hoog zou zijn, daar wil coalitiepartner ChristenUnie helemaal niets van weten. "De maakbaarheid dat wij even bepalen hoeveel mensen er op de vlucht komen...", stelt Kamerlid Don Ceder. "Zo zit de wereld niet in elkaar." Hij pleit dan ook voor meer en betere opvang in Nederland met behulp van de spreidingswet (die er voorlopig niet is) en door de aanmeldcapaciteit uit te breiden.

Verder hebben ChristenUnie en D66 hun vizier vooral op Europa gericht. Daar moet de verdeling van asielzoekers beter worden geregeld, vinden zij. "De weg voorwaarts is Europees", aldus Ceder.

Ondertussen is al wel door ambtenaren een document opgesteld met ideeën hoe Nederland de instroom kan terugdringen. Overigens is daar tijdens de bijeenkomst vandaag niet eens over gesproken, zeggen betrokkenen. En de materie is zo gevoelig dat niemand wil zeggen wat überhaupt de opties zijn.

Een voor de hand liggende optie op de lijst is een CDA-plan (waar VVD mee instemt) dat de afgelopen maanden steeds terugkomt. Namelijk de invoering van een zogenoemd twee-statussen-stelsel, waarin onderscheid wordt gemaakt tussen vluchtelingen die permanent mogen blijven en mensen die tijdelijk bescherming nodig hebben.

Onze twee buurlanden hebben dat onderscheid wel. Dat Nederland dat niet heeft, maakt ons land aantrekkelijker voor asielzoekers, is de redenering. "We moeten kijken wat Nederland nou zoveel aantrekkelijker maakt dan andere landen", stelt VVD-Kamerlid Ruben Brekelmans.

Overigens had ons land tot de eeuwwisseling al een asielsysteem met twee categorieën. Destijds werd het afgeschaft, onder meer omdat het tot een hausse aan rechtszaken leidde van mensen met een tijdelijke status die 'permanent' wilden worden.

De andere twee coalitiepartijen staan dan ook niet te juichen. "Ik zie niet hoe dit zou passen. Het creëert meer druk op de uitvoering", zegt Ceder, die het woord "pestmaatregelen" in de mond neemt. D66 is wat minder stellig in de afwijzing, maar vindt dat het plan eerst maar eens getoetst moet worden aan wetten, internationale verdragen en uitvoerbaarheid.

De verdeeldheid is exemplarisch voor de tweedeling in de coalitie, waar voorlopig dus nog geen eind aan komt. Dat bleek ook wel tussen de regels door, toen het overleg vandaag klaar was. "We nemen er de tijd voor", zei staatssecretaris Van der Burg. "We gaan elkaar intensief spreken de komende weken", zei CDA-minister Hugo de Jonge. Premier Rutte ontweek alle vragen en riep slechts dat "we heel goede discussies hebben".

Om de afhandeling van het toeslagenschandaal te versnellen, wil het kabinet massaal inzetten op het treffen van schikkingen met gedupeerden. De regering is op zoek naar commerciële partijen om voor 2500 ouders de schadevergoeding in één keer af te handelen. Het gaat om een consortium van bijvoorbeeld verzekeraars, consultancybureaus en juridisch adviseurs. Dat melden bronnen rond het kabinet aan Nieuwsuur.

De nieuwe aanpak vloeit voort uit de belofte van het kabinet om de afhandeling van het toeslagenschandaal te versnellen. Premier Rutte beloofde eind maart verbetering na de forse nederlaag van de coalitiepartijen bij de Provinciale Statenverkiezingen.

Tot nu toe heeft het ministerie van Financiën weinig succes met het treffen van schikkingen met gedupeerden, zogeheten vaststellingsovereenkomsten (vso's). Elf maanden geleden startten twee verschillende proeven met ongeveer 30 gedupeerden, met wisselend succes.

Bij één van de proeven hebben na een jaar dertien van de vijftien deelnemers een schikking getroffen, volgens het ministerie van Financiën. Bij de andere pilot werd deelnemers voorgehouden dat ze binnen acht weken een schikking zouden kunnen treffen. Maar van de vijftien deelnemende ouders zijn na bijna een jaar slechts vier gedupeerden tot een akkoord gekomen met de fiscus.

Meerdere ouders die hebben meegedaan aan die proef zeggen tegen Nieuwsuur dat zij vast zijn gelopen in juridische procedures. "Ik voel me gevangen in dit traject, tussen al die advocaten", zegt Jyoti Weststrate, die nog altijd wacht op een schikking.

Vooraf werd juist gezegd dat de bewijslast niet bij de ouders zou liggen. Nieuwsuur zag een intern document waarin staat dat zelfs wanneer de landsadvocaat ouders intern gelijk geeft, ambtenaren alsnog om meer bewijs vragen bij ouders. Het ministerie van Financiën zegt in een reactie dat het soms lastig voor ouders kan zijn schade goed te onderbouwen en "in overleg met de advocaat en de ouder tot een praktische oplossing te komen".

Het viel Bernadette Vliegendhart enorm tegen hoeveel bewijs ze moest leveren voor een schikking. "Door al je papieren heen gaan was ook weer al je trauma's naar boven halen. Elke brief doet pijn, elke brief van een deurwaarder brengt herinneringen naar boven. Herinneringen die je ver weg hebt gestopt komen weer terug." Vliegendhart heeft inmiddels wel een schikking weten te treffen met Toeslagen, maar wacht nog op de uitbetaling.

Tweede Kamerleden Inge van Dijk (CDA) en Renske Leijten (SP) vinden dat gedupeerden nog altijd met te veel wantrouwen benaderd worden. Van Dijk vraagt zich af of de overheid te bang is geworden om te constateren dat iets "gewoon het gevolg is van de toeslagenaffaire, dat er een causaal verband is?"

Volgens Leijten is steeds vaker te zien dat mensen met kleine schades "snel klaar zijn en groot gecompenseerd" en bij grote schades "worden mensen gewantrouwd tot op het bot".

Reinier van Zutphen, de Nationale ombudsman, ziet "risico's" door het massaal inzetten op schikkingen door het kabinet. "Je moet de zaak niet onnodig juridiseren", zegt Van Zutphen. "Je moet vanaf het begin met mensen in gesprek: wat heb je nodig om vooruit te kunnen? Dat gebeurt echt onvoldoende. Het gaat over veel meer dan alleen een bedrag voor schade."

Daar komt bij dat het kabinet inzet op commerciële partijen - zoals bijvoorbeeld verzekeraars, consultancybureaus of juridisch adviseurs - om de schikkingen met ouders te treffen. In Den Haag wordt erkend dat de overheid het zelf niet sneller kan en dat daarom gekeken wordt naar private partijen om "productie te draaien".

Zowel Van Dijk als Leijten maken zich zorgen of de kosten van het massaal treffen van schikkingen wel in verhouding zullen blijven als het kabinet in zee gaat met commerciële partijen. Zo is het CDA-kamerlid benieuwd hoeveel geld straks terechtkomt bij de ouders, "en hoeveel we in de organisatie hebben moeten pompen?" Het Kamerlid benadrukt dat bij commerciële partijen goed toezicht moet worden gehouden: "Loopt het niet helemaal uit de pas? Is dit inderdaad een route waardoor ouders beter en sneller geholpen worden?"

In de proef werd al duidelijk dat die kosten fors oplopen. Zo declareert een letselschadeadvocaat voor één gedupeerde ouder al 20.000 euro, alleen om de schade in kaart te brengen.

Inmiddels heeft het kabinet al meer dan 7 miljard euro uitgetrokken voor de afhandeling van het toeslagenschandaal, zo bleek recent uit de Voorjaarsnota. De verwachting is dat in totaal zo'n 40.000 gedupeerden recht hebben op compensatie en een schadevergoeding.

De ouders die meedoen aan de mislukte pilot zijn verbaasd dat het kabinet nu met 2500 ouders wil schikken. Vliegendhart adviseert de overheid om het hele proces in een veel korter tijdsbestek te regelen: "Op één dag samenkomen, alles bespreken en tot een akkoord komen, alleen dan kan je het versneld doen."

De kosten voor de ontmanteling van de voormalige kerncentrale Dodewaard komen voor rekening van de staat. Dat schrijft staatssecretaris Vivianne Heijnen van Infrastructuur in een brief aan de Tweede Kamer.

Over de ontmanteling van de centrale, die in 2045 moet beginnen, wordt al jaren onderhandeld. Volgens de staat heeft het Nederlands Elektriciteit Administratiekantoor (NEA), de eigenaar van de centrale, te weinig middelen om de kosten van de ontmanteling te betalen.

Het is de bedoeling dat het ministerie van Financiën de aandelen van NEA koopt voor 1 euro en dat de aandeelhouder het totale vermogen van 75 miljoen overdraagt. Daarnaast is ook 87 miljoen beschikbaar uit de eigen middelen van de beheerder van de centrale, Gemeenschappelijke Kernenergiecentrale Nederland. Daarmee kan een deel van de kosten van de ontmanteling worden betaald. De rest van de kosten, die geschat worden op 243 tot 334 miljoen, moeten door de staat worden opgebracht.

Dodewaard was de eerste kerncentrale van Nederland en werd in 1969 in gebruik genomen. De centrale is in 1997 stilgelegd. Daarna zijn de splijtstoffen verwijderd en is een betonlaag van 2 meter gestort op de reactor.