In Peking schudt de Chinese president Xi Jinping vandaag de handen van Ursula von der Leyen en António Costa. De voorzitters van de Europese Commissie en de Europese Raad zijn ingevlogen voor de tweejaarlijkse Europese Unie-China top. Eigenlijk zou de top in het teken staan van de viering van 50 jaar diplomatieke banden tussen China en de EU, maar er is allesbehalve sprake van een feeststemming.

Het begon er al mee dat Xi weigerde om voor de top naar Brussel te komen. Daarom is de bijeenkomst net als twee jaar geleden weer in China en ook nog eens in een uitgeklede versie: de top is ingekort van twee dagen naar één. De verwachtingen zijn dan ook minimaal. "Een goede dialoog" zou volgens een EU-diplomaat al een positieve uitkomst zijn.

Lijnrecht tegenover elkaar

De EU wil het gesprek vooral aangrijpen om het te hebben over hoe China de Europese economie schaadt. De EU wil dan ook praten over Chinese overproductie, oneerlijke staatssteun en de scheve handelsbalans. Ook hoe China zijn monopoliepositie op het gebied van zeldzame aardmetalen als een wapen inzet in onderhandelingen zit de EU enorm dwars. Afpersing en dwang is wat Von der Leyen het kortgeleden nog noemde. De toon is gezet.

Een 'Europese preek' over hoe China de economie moet hervormen, is niet iets waar Chinese leiders op zitten te wachten, laat staan naar willen luisteren. China wil vandaag juist meer toegang krijgen tot de Europese markt en een einde maken aan de Europese importheffingen op elektrische auto's.

Het lukte China bij de VS om via zijn monopolie op aardmetalen toch weer de levering van bepaalde computerchips af te dwingen. China rekent erop dat diezelfde aardmetalen de EU ertoe kunnen bewegen om de importheffingen op elektrische auto's te schrappen. Vanuit Chinees perspectief zit China als de sterkste aan tafel.

Grote knelpunten in de Chinees-Europese handel

Zeldzame aardmetalen

De EU is bijna volledig afhankelijk van China voor zeldzame aardmetalen en speciale magneten. China heeft daarvoor sinds april exportbarrières opgeworpen. Europese bedrijven, van de auto- tot de defensie-industrie, komen daardoor in de problemen. Sommige hebben zelfs al te maken met een productiestop. China beloofde Europese aanvragen versneld te behandelen, maar daarvan lijkt nog geen sprake.

Elektrische auto's

De EU stelde vorig jaar importheffingen tot 45 procent in op Chinese elektrische auto's. Volgens de EU is er sprake van overproductie en oneerlijke staatssteun in de Chinese autosector, waardoor de Europese markt wordt verstoord. China wil juist zoveel mogelijk auto's verkopen en zoekt nu een overeenkomst: een einde aan de heffingen in ruil voor zeldzame aardmetalen voor Europa.

Voedselproducten

China voerde op zijn beurt importheffingen in op Europese voedingsproducten. Voor cognac geldt al een heffing van 30 procent. Nieuwe heffingen op zuivel en varkensvlees volgen mogelijk binnenkort.

Medische apparatuur

Verder sluit de EU sinds vorige maand Chinese bedrijven uit van bepaalde aanbestedingen voor medische apparatuur. Dat is nodig vindt de EU, omdat Europese bedrijven al jaren worden gediscrimineerd bij Chinese aanbestedingen. China heeft nu op zijn beurt Europese bedrijven in die sector uitgesloten van nog meer aanbestedingen.

De Europese Unie zegt maatregelen te nemen als China niet aan de Europese bezwaren tegemoetkomt, zoals importheffingen en exportrestricties. Toch is het gezien de Europese afhankelijkheid zeer de vraag in hoeverre de EU echt bereid is deze wapens in te zetten. China weet immers dat de EU de aardmetalen nodig heeft en kan de toevoer verder afknijpen.

Steun aan Rusland

De onderlinge problemen reiken verder dan alleen de scheve handelsbalans. De Chinese steun aan Rusland, en daarmee aan de oorlog in Oekraïne, is de EU ook een doorn in het oog. Deze week legde de EU sancties op aan Chinese banken die samenwerken met Rusland, tot grote irritatie van China.

Ook op dit onderwerp zullen beide partijen langs elkaar heen praten. Buitenlandminister Wang Yi zei in Brussel deze maand dat een Russisch verlies niet in China's belang is, omdat Amerika dan de pijlen volledig op China kan richten.

Ondanks alle meningsverschillen zit zowel China als de EU er nu ook weer niet op te wachten dat de top uitloopt op ruzie. Beide partijen hebben al genoeg last van de importheffingen die de VS heeft afgekondigd. Het laatste dat China wil, is dat de EU een front vormt met de VS om de Chinese economie te raken.

Duidelijk is wel dat van deze top geen allesomvattende gezamenlijke verklaring te verwachten is. Daarvoor liggen de wensen en standpunten te ver uit elkaar. Ongetwijfeld zullen meningsverschillen verzacht worden met de nodige beleefdheden die nu eenmaal bij zo'n top horen, maar het lijkt er sterk op dat de twee partijen met de hakken in het zand langs elkaar heen gaan zitten praten.

Correspondent Laura van Megen trok de Chinese heuvels in, op zoek naar de strategische grondstoffen:

De Nederlandse Spoorwegen willen een deel van het personeel tijdelijk gaan uitrusten met een wapenstok. Daartoe doet de treinvervoerder een verzoek bij het ministerie van Justitie en Veiligheid, dat toestemming moet geven. Geregeld komt NS-personeel terecht in onveilige situaties met fysiek geweld. De vervoerder hoopt dat een wapenstok de veiligheid verbetert.

De NS wil een proef doen met de wapenstok onder 75 medewerkers van de afdeling Veiligheid & Service. Dit zijn de boa's (buitengewoon opsporingsambtenaren) van de vervoerder, op het station te herkennen aan hun felgekleurde gele tenue. Behalve dat ze mensen helpen die vragen hebben over hun reis, komen ze ook in actie bij agressieve reizigers in en om de treinen.

Voor dat deel van hun werk zijn de boa's bevoegd om geweld te gebruiken. Ook dragen ze veiligheidskleding, een bodycam en handboeien. In gevaarlijke situaties mogen ze mensen aanhouden en een boete uitschrijven.

Werken met de handen

Tot nu toe vond de NS een wapenstok voor dit personeel altijd een brug te ver, want de medewerkers zijn verdeeld over het middel. Sommigen zeggen dat ze niet bij de NS zijn gaan werken om wapens te gebruiken of vrezen dat een wapenstok juist tot agressie leidt. Toch wil de vervoerder het nu proberen.

"Een wapenstok kan je bijvoorbeeld gebruiken om iemand op afstand te houden of een aanhouding beter uit te voeren", vertelt Itai Birger, directeur sociale veiligheid bij de NS. "Onze collega's werken nu veel met de handen, ze mogen daar ook geweld bij gebruiken. Een wapenstok is soms juist een beter middel om minder geweld te veroorzaken."

Het aantal meldingen van fysiek geweld tegen NS-personeel stijgt al jaren:

De veiligheid in en rond de trein is al langer een heikel punt voor NS. Al jaren probeert de vervoerder het aantal geweldsincidenten naar beneden te krijgen, bijvoorbeeld door de aanschaf van bodycams, extra trainingen en speciale veiligheidsacties op locaties waar het vaak misgaat.

Toch neemt sinds de coronaperiode het aantal incidenten alleen maar toe. Om een punt te maken na een nieuwe mishandeling van een NS-medewerker stond vorig jaar het hele openbaar vervoer drie minuten stil.

NS-directeur Birger erkent dat het takenpakket van zijn collega's steeds meer gaat lijken op dat van de politie. "Tegelijkertijd merken we dat de politie met tekorten te maken heeft en minder vaak op het station te vinden is. Daardoor staan onze collega's er vaker en langer alleen voor. Dus we zijn benieuwd of de wapenstok ze daarbij gaat helpen."

Sommige boa's hebben al een wapenstok

De wapenstok behoort niet tot de standaard uitrusting van een boa in Nederland. Alleen als gemeenten daarvoor toestemming hebben van de lokale autoriteiten en de minister mogen de boa's daar een wapenstok dragen.

Ook sommige groene boa's, die bijvoorbeeld rondlopen in natuurgebieden, hebben een wapenstok. Enkele tientallen dragen een vuurwapen tijdens hun werk.

De bevoegdheden en uitrusting van het veiligheidspersoneel van de NS leiden al langer tot discussie tussen de vervoerder en het ministerie. Al jaren pleit de NS bijvoorbeeld voor de mogelijkheid om in identiteitssystemen te kunnen. Daardoor zou NS-personeel niet meer hoeven te wachten op een agent om de identiteit van een agressieve reiziger vast te stellen.

Stationsklok tikt door

"Ik hoop dat ze in Den Haag voelen wat onze mensen voelen en er echt vaart achter zetten", zegt Birger gefrustreerd. "De stationsklok tikt letterlijk elke minuut door. We vragen al jaren om maatregelen, maar het lukt gewoon niet. Het vergt moed om dingen aan te passen in een kortere tijd dan we er normaal in Nederland voor nemen."

Reizigersvereniging Rover zegt begrip te hebben voor het plan, maar ziet ook een keerzijde. "Bewapende medewerkers kunnen ook juist agressie oproepen." De organisatie pleit voor meer "zachte maatregelen", zoals verlichting op de stations. Ook moet de trein aantrekkelijker worden, vindt Rover, zodat ze voller zitten en er meer sociale controle is.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid laat weten de aanvraag van de NS te hebben ontvangen en zegt het goed te vinden dat de NS "verantwoordelijkheid neemt voor een veilige taakuitvoering door haar medewerkers". Onderzoeksorganisatie Justis, onderdeel van het ministerie, gaat nu kijken of de aanvraag kan en mag. Daarna volgt er uitsluitsel of de proef kan doorgaan.

De NOS liep al eens een avond mee met hoofdconducteur Marjan Bakker om te kijken met wat voor agressie ze te maken krijgt:

Voormalig SP-Kamerlid Paul Ulenbelt is gisteren op 73-jarige leeftijd overleden. Dat meldt de partij op haar website. Ulenbelt zat van 2006 tot 2017 in de Tweede Kamer.

Hij voerde in de Kamer het woord over onderwerpen die de SP belangrijk vond, zoals de rechten van werknemers, arbeidsomstandigheden en pensioenen. Ulenbelt streed als Kamerlid tevergeefs tegen de verhoging van de AOW-leeftijd en de hervorming van het pensioenstelsel. Ook kwam hij op voor de rechten van arbeidsmigranten en zzp'ers.

Voordat hij politicus werd, werkte Ulenbelt jarenlang bij vakbond FNV. Hij was daar onder meer betrokken bij de oprichting van het Bureau Beroepsziekten, dat vakbondsleden die door hun werk ziek zijn geworden, helpt bij het verhalen van schade op hun werkgever.

'Echte socialist'

"Een echte socialist is heengegaan", reageert SP-leider Jimmy Dijk. "Onvermoeibaar heeft Paul Ulenbelt zich zijn leven lang ingezet voor zijn idealen en de werkende klasse. We gaan je missen."

Nederland vindt dat er onmiddellijk een eind moet komen aan de oorlog in Gaza. Dat staat in een verklaring van demissionair minister Veldkamp van Buitenlandse Zaken en collega's uit 24 andere landen. "Het lijden van de burgers van Gaza heeft een nieuw dieptepunt bereikt", staat in de tekst. "Verder bloedvergieten heeft geen zin."

De minister wil met de vandaag gepresenteerde verklaring de druk op Israël houden, schrijft hij op X, "om de catastrofale humanitaire situatie te verbeteren". Veldkamp riep al wel eerder op tot een staakt-het-vuren en zei ook dat "in bredere zin het Palestijnse lijden in de Gazastrook niet te verdragen is". De landen verbinden er in de verklaring geen consequenties aan als Israël de oproep naast zich neerlegt.

Volgens Israël staat de oproep van de 25 landen "los van de realiteit" en geeft de verklaring een verkeerde boodschap aan Hamas.

Menselijke waardigheid

De ondertekenaars hekelen de manier waarop Israël nu hulp verspreidt in de Gazastrook. Het is gevaarlijk en leidt tot instabiliteit, aldus de verklaring. "Het berooft de inwoners van Gaza van hun menselijke waardigheid. Wij veroordelen de druppelsgewijs verstrekte hulp en de onmenselijke moord op burgers, waaronder kinderen, die proberen te voorzien in hun meest basale behoeften aan water en voedsel. Het is afschuwelijk dat er meer dan 800 Palestijnen zijn gedood terwijl ze probeerden hulp te krijgen."

Israël blokkeerde dit voorjaar maandenlang humanitaire hulp richting de Gazastrook. De VN-mensenrechtencommissaris zei daarover dat het lijkt dat het beleid "erop is gericht om de bevolking levensomstandigheden op te leggen die onverenigbaar zijn met hun voortbestaan als groep in Gaza." In combinatie met rechtstreekse aanvallen op de burgerbevolking en ziekenhuizen, dehumaniserende uitspraken van Israëlische politici en de systematische aanpak komt dat neer op genocidaal geweld.

Sinds eind mei mag alleen de omstreden Amerikaans-Israëlische organisatie GHF voedselhulp verstrekken in het gebied. De EU en de VN zien de GHF niet als hulporganisatie.

Te weinig distributiepunten

Die GHF heeft vier distributiepunten in de Gazastrook, waarvan drie in het zuiden. Volgens internationale hulporganisaties is dat veel te weinig en wordt het verstrekken van hulp gebruikt om Palestijnen naar het zuiden te drijven.

Het mensenrechtenkantoor van de VN meldde anderhalve week geleden dat 615 mensen waren gedood bij de distributiepunten. Daarnaast werden 183 mensen gedood die daarnaar op weg waren. GHF noemde die cijfers "onjuist en misleidend".

Wie hebben de verklaring ondertekend?

De verklaring is verspreid door het Verenigd Koninkrijk en ondertekend door de volgende Europese landen: België, Denemarken, Estland, Finland, Frankrijk, Ierland, IJsland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Polen, Portugal, Slovenië, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. Onder meer Duitsland staat er niet bij.

Australië, Canada, Japan en Nieuw-Zeeland scharen zich eveneens achter het initiatief. Ook de Belgische Eurocommissaris Hadja Lahbib van onder meer Paraatheid, Crisisbeheer en Gelijkheid heeft haar handtekening gezet.

De landen achter de verklaring spreken zich ook uit tegen het gedwongen verplaatsen van de Palestijnse bevolking. Ze noemen dat "volstrekt onaanvaardbaar".

Israël heeft plannen om een groep van zo'n 600.000 Palestijnen binnen de Gazastrook te verplaatsen naar een tijdelijke stad. Die zou in korte tijd moeten worden neergezet op de restanten van Rafah, in het zuiden van het gebied. De Israëlische regering noemt het een "humanitaire stad", critici spreken van een "concentratiekamp" en een "getto".

Hamas moet volgens de verklaring "onmiddellijk en onvoorwaardelijk" de gijzelaars vrijlaten. Ze lijden nog steeds vreselijk, staat in de tekst. Van de gijzelaars die op 7 oktober werden meegenomen zijn er naar schatting nog twintig in leven. Ook zou Hamas nog dertig lichamen van omgekomen gijzelaars vasthouden in de Gazastrook.

Staakt-het-vuren

Veldkamp en de andere ondertekenaars willen dat de partijen en de internationale gemeenschap direct werk maken van een staakt-het-vuren. Ze spreken hun steun uit aan de VS, Qatar en Egypte, die optreden als bemiddelaars tussen Israël en Hamas.

Veldkamp schrijft daarover op X: "Dat is noodzakelijk voor de vrijlating van alle gijzelaars, grootschalige toename en effectieve distributie van humanitaire hulp en om zicht te brengen op een einde aan deze verschrikkelijke oorlog."

Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken vindt dat de ondertekenaars zich tot Hamas moeten richten, omdat die volgens Israël de oorlog laat voortduren. "In plaats van in te stemmen met een staakt-het-vuren voert Hamas een campagne om leugens over Israël te verspreiden. Hamas is de enige partij die verantwoordelijk is voor de voortzetting van de oorlog en het lijden aan beide kanten."

Handelsverdrag met Israël

Vorige maand concludeerde de Europese Unie dat het optreden van Israël in Gaza strijdig is met het handelsverdrag tussen de EU en Israël. Het onderzoek werd ingesteld op verzoek van minister Veldkamp, die daarmee de druk op Israël wilde opvoeren om meer noodhulp toe te laten. Hij sprak van een "streep in het zand".

Na het rapport sloten de EU en Israël een overeenkomst, waarin werd afgesproken dat er meer hulp zou worden toegelaten tot Gaza. EU-buitenlandchef Kallas zegt een aantal maatregelen achter de hand te houden die kunnen worden ingezet als Israël zich niet aan de afspraken houdt.

Er komt voorlopig een gedeeltelijk verbod op het gebruik van staalslakken. Dat laat demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen van Milieu weten aan de Tweede Kamer. Een meerderheid van de Kamer had aangedrongen op een tijdelijk verbod.

Een jaar lang is het niet toegestaan om staalslakken te gebruiken op plekken waar bijvoorbeeld direct contact met het materiaal of het stof daarvan mogelijk is, zoals fietspaden, wandelpaden en speelterreinen. Ook mag het niet gebruikt worden in laagdiktes van meer dan 0,5 meter, zoals bij wegen. Het ministerie komt verder met een vergunningsplicht voor andere toepassingen op land "om veilig gebruik te garanderen".

Aartsen lijkt met deze maatregel minder ver te gaan dan de Kamer heeft gevraagd. In een aangenomen motie wordt de regering namelijk verzocht alle gebruik van staalslak tijdelijk te verbieden.

Wat zijn staalslakken?

Staalslakken worden in Nederland gemaakt door Tata Steel. Het is een overblijfsel na de productie van staal en ziet eruit als grijs steenachtig spul dat zware metalen bevat. Tata Steel kan er niets mee, maar produceert wel zo'n 650.000 ton staalslakken per jaar. Dat komt neer op zo'n 26.000 vrachtwagens.

De Nederlandse overheid stimuleert de zogeheten circulaire economie: afval moet zoveel mogelijk worden hergebruikt. Bedrijven die staalslakken produceren en verkopen bestempelen het daarom graag als bouwmateriaal en niet als afval.

Het grijze, steenachtige materiaal dat overblijft na de productie van staal wordt vaak gebruikt als goedkoop bouwmateriaal, bijvoorbeeld bij de aanleg en versteviging van wegen, dijken en vaargeulen.

Maar het RIVM concludeerde dat er schadelijke stoffen vrijkomen als staalslakken in contact komen met regen- en grondwater. Dit kan op locaties waar het is gebruikt, leiden tot massale vissensterfte of het lekken van zware metalen in de grond. Ook kunnen mensen klachten krijgen zoals bloedneuzen.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) waarschuwde al twee keer dat staalslakken ondanks de toepassing van geldende wet- en regelgeving milieuschade veroorzaken. Ook de Algemene Rekenkamer trok aan de bel en vroeg om ingrijpen.

Niet bij kinderspeelplekken

Uit onderzoek van Nieuws & Co en Nieuwsuur (NOS/NTR) bleek dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat tweemaal de milieurisico's van het restproduct verzweeg en Tata Steel hielp bij de afzet.

De inmiddels opgestapte staatssecretaris Jansen van Milieu riep bedrijven vervolgens met klem op staalslakken niet te gebruiken op plekken waar kinderen spelen. Kinderen zouden het spul in hun mond kunnen stoppen en dat is vooralsnog niet in de regelgeving meegenomen.

Veiligheid hoogste prioriteit

Zijn opvolger, Aartsen, zegt dat veiligheid voor hem de hoogste prioriteit heeft. "Rapporten en signalen uit de praktijk wijzen op gezondheidsrisico's voor mensen en dieren op plekken waar staalslakken worden gebruikt", aldus Aartsen, die stelt dat met de huidige regels geen veilig gebruik van staalslakken te garanderen is.

Hij wil de pauze gebruiken om "goed onderzoek" te doen naar de risico's van staalslakken en mogelijk alternatief gebruik. Het gebruiken van staalslakken in groot oppervlaktewater blijft wel toegestaan. Volgens Aartsen heeft onderzoek uitgewezen dat daar geen gezondheids- of milieurisico's aan verbonden zijn.

Dat geldt ook als staalslakken zijn verwerkt tot betonsteen, worden gebruikt als toeslagmateriaal in beton of asfalt, of worden gebruikt als bindmiddel met een percentage van minder dan 20 procent.

Nieuwsuur en radioprogramma Nieuws & Co maakten deze video over hun onderzoek:

De dreiging van sabotage door Rusland en pro-Russische personen in Nederland is toegenomen. Het betreft vaak laagdrempelige sabotage, bijvoorbeeld digitale ddos-aanvallen bedoeld om de Nederlandse maatschappij te ontwrichten en om onrust te veroorzaken. De kans op een directe militaire aanval van Rusland op NAVO-gebied is onwaarschijnlijk.

Dat staat in het Dreigingsbeeld Statelijke Actoren 2025, een gezamenlijk rapport van de inlichtingendiensten AIVD en MIVD en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).

Minder steun

Het algemene beeld is bekend: de machtsverhoudingen in de wereld zijn aan het veranderen en er is sprake van een "turbulente en onzekere tijd". De dreiging van Rusland blijft onverminderd groot en Europese landen kunnen minder militaire steun verwachten van de Verenigde Staten.

Directeur Akerboom van de AIVD noemt Nederland een "potentieel targetland" qua sabotage en spionage. In de Noordzee liggen veel internetkabels en schade daaraan kan ontwrichtende gevolgen hebben, net als sabotage aan elektriciteit of infrastructuur. Digitale sabotage kan ertoe leiden dat elektriciteit, internet, betalingsverkeer of schoon drinkwater tijdelijk niet beschikbaar zijn, staat in het rapport.

De drie diensten zien concrete aanwijzingen van Russische sabotage. Zo zouden pro-Russische personen de hulp aan Oekraïne proberen te vertragen.

Kennis

Landen als China en Iran blijven ook spioneren om bijvoorbeeld Nederlandse kennis en technologie te verwerven.

De spionage van landen als Rusland, Iran en China en de sabotage uit Rusland kunnen in Nederland het gevoel van onrust en onveiligheid in de samenleving aanwakkeren, vrezen de organisaties. En daarom is het belangrijk dat Nederland steeds weerbaarder wordt. "Het dreigingsbeeld bevestigt dat we als Nederland niet stil moeten zitten. Het is geen kwestie van óf we maatschappij-ontwrichtende effecten gaan ervaren, maar wanneer", aldus NCTV Aalbersberg.

Drie inspecties hebben een brief gestuurd naar demissionair minister Van Weel van Asiel waarin ze waarschuwen voor de gevolgen van het strafbaar stellen van illegaal verblijf in Nederland. Zij zeggen te vrezen dat mensen die hier illegaal verblijven zich helemaal uit de samenleving zullen terugtrekken.

Begin deze maand stemde de Tweede Kamer in met strengere asielwetten. De twee wetsvoorstellen regelen onder meer dat illegaal verblijf in Nederland strafbaar wordt. Ook iemand die mensen zonder geldige verblijfspapieren helpt, riskeert het om bestraft te worden. De Eerste Kamer moet zich nog over de wetsvoorstellen buigen.

Volgens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), de Inspectie van het Onderwijs (IvhO) en de Inspectie Justitie en Veiligheid wordt de positie van vreemdelingen nog kwetsbaarder als ze bijvoorbeeld geen aangifte kunnen of durven te doen of zorg gaan mijden.

Dat leidt "tot bredere maatschappelijke risico's voor onder meer de veiligheid, leefbaarheid en volksgezondheid", zeggen de inspecties in de brief.

Medeplichtig

Ook leiden de wetten volgens de inspecties tot een onwerkbare situatie voor bijvoorbeeld politieagenten en zorgverleners omdat die het risico lopen dat zij als medeplichtig worden gezien, terwijl zij de wettelijke taak hebben om hulp te verlenen.

Meerdere instellingen en organisaties hebben al kritiek geuit op de wetsvoorstellen, met name op de strafbaarstelling van illegaal verblijf. Zo stelt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) dat de wetten deels juridisch onhoudbaar zijn en dat ze "onwenselijke gevolgen hebben voor de uitvoering op lokaal niveau".

Advies

Ook de politie maakt zich zorgen en vindt dat wordt gesuggereerd "dat elke illegale vreemdeling overlastgevend is of crimineel gedrag vertoont".

De Raad van State buigt zich nog over de vraag of het strafbaar is om hulp te bieden aan mensen zonder documenten. Dat was een eis van NSC en SGP om in te stemmen met de wetsvoorstellen. Begin september verwacht de Raad van State het advies af te hebben.

De prijs van treinkaartjes gaat komend jaar opnieuw fors omhoog. Dat meldt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Reizigers krijgen te maken met een stijging van tussen de 6 en 9 procent, valt te lezen in een Kamerbrief. Het precieze percentage wordt pas in het najaar duidelijk.

"We hebben alles op alles gezet om de prijsstijgingen voor reizigers zoveel mogelijk te beperken", aldus demissionair staatssecretaris Aartsen. "Maar we moeten ook eerlijk zijn: alles wordt duurder en de financiële middelen zijn niet oneindig."

Eigenlijk zou de prijs van treinkaartjes volgend jaar nog verder stijgen, met ongeveer 12 procent. Maar na gesprekken tussen de NS en het ministerie is dat naar beneden bijgesteld.

Zo is afgesproken dat de NS het onderhoud van de treinen "efficiënter gaat doen", waardoor het minder geld kost. Ook maakte de spoorvervoerder eerder al bekend de jongerendagkaart af te schaffen om geld te besparen.

Kijk hier wat een tariefsverhoging van 9 procent betekent voor de prijs van een retourtje tussen verschillende steden:

Al langer is er discussie over de prijs van treinkaartjes in Nederland. Die is namelijk voor een groot deel gekoppeld aan de inflatie. Omdat die de afgelopen jaren hoog was, moest de prijs van het treinkaartje eigenlijk ook omhoog.

Zo stond er in 2024 een verhoging van ongeveer 6,5 procent in de planning. Maar toen vond de Tweede Kamer eenmalig 120 miljoen euro om de stijging een jaar uit te stellen.

Begin dit jaar hadden de prijzen daardoor eigenlijk met ruim 11 procent moeten stijgen, maar ook dat gebeurde niet. Het kabinet en de NS legden allebei eenmalig ruim 40 miljoen euro neer, waardoor ze de prijsstijging konden dempen tot 6 procent.

Door al die eenmalige ingrepen steeg de prijs van het treinkaartje dus niet mee met de inflatie, de verhoging werd als het ware steeds een jaartje uitgesteld. Daardoor lag er voor 2026 nog een stijging van 6 procent te wachten van voorgaande jaren.

Tel daar de jaarlijkse verhogingen bij op en je komt voor 2026 uit op een verhoging van ongeveer 12 procent. Door de besparingen bij de NS is dat nu iets gedempt tot maximaal 9 procent.

De NS had gehoopt dat het ministerie met geld over de brug zou komen voor een verdere demping, "maar daar kiest het kabinet helaas niet voor", aldus de vervoerder.

Tweede Kamer

Demissionair staatssecretaris Aartsen is blij dat er nu duidelijkheid is, want "het kabinet vindt het niet wenselijk om deze discussie ieder jaar opnieuw te voeren. Zowel de reiziger als NS heeft recht op structurele duidelijkheid." De staatssecretaris verwacht dat ook de Tweede Kamer akkoord zal gaan met deze verhoging, omdat deze onder de 10 procent is.

Reizigersvereniging Rover vindt de prijsstijging niet te verantwoorden. Volgens directeur Freek Bos betekenen duurdere kaartjes "weer een stap naar minder reizigers voor het hele openbaar vervoer". "We moeten juist mensen terugwinnen voor de trein," zegt Bos. "De prijs zou daar een hulpmiddel bij moeten zijn, geen hindernis."

Hoe zit het met andere vervoerders?

De stijging van 6 tot 9 procent geldt alleen voor treinreizen met de Nederlandse Spoorwegen. De prijzen van de treinkaartjes van regionale vervoerders, zoals Arriva en Keolis, vallen onder het regionale openbaar vervoer, waar andere tarieven en regels gelden. Ook daar stijgen de prijzen elk jaar een beetje door de inflatie, in 2026 naar verwachting met ruim 3 procent.

In de Tweede Kamer is de PVV met afstand de grootste partij, maar in de dagelijkse Kamerwerkzaamheden was dat het afgelopen parlementaire jaar niet te merken. Bijvoorbeeld in debatten met het kabinet was de PVV van Geert Wilders relatief vaak afwezig, blijkt uit gegevens van de Tweede Kamer die de NOS heeft opgevraagd.

In Kamerdebatten klonk de afgelopen tijd meer dan eens de verzuchting of een sneer dat er niemand van de PVV was om verbaal de degens mee te kruisen. Dat blijkt dus niet uit de lucht gegrepen.

Van de 786 debatten, in commissieverband en plenair in de grote zaal, sloeg de PVV er 268 over, terwijl de fractie niet de mankracht ontbeert met 37 Kamerleden. Andere grote fracties lieten minder vaak verstek gaan. GroenLinks-PvdA (25 zetels) sloeg 41 debatten over, NSC (20 zetels) was er 88 keer niet bij en de VVD (24 zetels) 115 keer.

Dicht bij D66

Wat betreft deelname aan debatten komt de PVV het dichtst in de buurt van D66 uit, terwijl die partij minder dan een kwart van het aantal Kamerleden heeft. Overigens lijkt te gelden, met uitzondering van de PVV: hoe kleiner de fractie, hoe minder debatten. Dat is onvermijdelijk, want kleinere fracties moeten selectiever zijn, omdat ze niet genoeg Kamerleden hebben om alles te volgen.

In de onderstaande grafiek is te zien aan hoeveel debatten de partijen hebben meegedaan. De partijen zijn gerangschikt op zetelaantal:

Twee partijen die opgeteld aan net wat minder debatten hebben meegedaan dan de PVV, maar die veel minder zetels hebben dan die partij, zijn BBB (7 zetels) en SP (5 zetels). Jimmy Dijk van de SP is kritisch op Wilders. Hij noemt het "niet te verkroppen" dat de grootste partij er bij cruciale debatten niet is.

Dijk herinnert zich debatten over Oekraïne en het minimumloon waaraan de PVV niet deelnam. Over dat laatste deed de partij van Wilders "grote beloften" en dan is het "ronduit asociaal" als je daar niet bij bent, zegt Dijk. "Want als je er niet bent, dan krijg je ook niks voor elkaar." Volgens de SP-leider is de PVV-kiezer "een rad voor ogen gedraaid".

BBB-leider Caroline van der Plas benadrukt dat een Kamerlid zijn of haar belangrijkste werk doet in de Kamer. "Ik zou het niet kunnen verteren als een Kamerlid van mij nooit ergens aan heeft meegedaan", zegt Van der Plas. "En dat-ie wel elk jaar 144.000 euro opstrijkt."

Debatten zijn belangrijk, omdat daar het beleid wordt gemaakt dat Nederland kan veranderen, schetst de BBB-voorvrouw. Wat haar betreft moet je er dan ook zoveel mogelijk willen bijwonen. "Dat is waarvoor we gekozen zijn."

Moties en amendementen

Naast debatten zijn ook moties en amendementen belangrijke gereedschappen voor Kamerleden. Een motie is (doorgaans) een oproep aan het kabinet om iets te doen, een amendement is een plan om een wetsvoorstel te wijzigen. Daarvan heeft de 37-koppige PVV-fractie er ook relatief weinig op zijn naam staan, blijkt uit de cijfers.

Kijk hieronder hoeveel moties en amendementen partijen (gerangschikt op zetelaantal) hebben ingediend:

Opvallend is dat de grootste oppositiefractie, GroenLinks-PvdA, de drie lijstjes aanvoert. De fractie deed mee aan de meeste debatten en diende de meeste moties en amendementen in. "Wij nemen ons parlementaire werk zeer serieus", reageert vicefractievoorzitter Jesse Klaver.

Volgens Klaver brengt een grote fractie "een bijzondere verantwoordelijkheid met zich mee" en is debatteren belangrijk om het geluid van je kiezers te laten horen. De positie van de aanzienlijk grotere PVV-fractie noemt hij dan ook "vrij schokkend".

Regeringspartij

Een oorzaak van de relatief beperkte deelname van de PVV zou gezocht kunnen worden in het feit dat het, in tegenstelling tot GL-PvdA, een regeringspartij was (tot de val van het kabinet begin vorige maand). Daardoor zou er minder reden kunnen zijn om het kabinet te willen bijsturen; dat voert immers 'jouw beleid' uit.

Maar parlementair historicus Bert van den Braak vindt dat geen goede reden. "Ook dan behoort het tot je werk om aan debatten mee te doen", zegt hij. "Als parlementariër kun je altijd proberen een voorstel jouw kant op te buigen. Als je zelfs geen poging onderneemt, is dat merkwaardig." Overigens is aan de cijfers ook te zien dat het argument niet opgaat voor de andere drie coalitiepartijen VVD, NSC en BBB.

Wat dan de redenen zijn voor de relatieve inactiviteit van de grootste fractie, is gissen. Partijleider Wilders en de PVV-woordvoerder hebben niet gereageerd op herhaalde verzoeken van de NOS om een reactie. Ook Kamervoorzitter Martin Bosma (PVV) was niet bereikbaar voor commentaar.

SP-leider Dijk heeft wel een vermoeden, hij denkt dat Wilders bang is de controle over zijn fractie te verliezen. "We zien een partij die één lid heeft, één leider. En iedereen moet erachteraan lopen", stelt hij. "Als je aan veel debatten meedoet en je hebt niet alles in de hand, misschien loop je dan het risico om fouten te maken."

BBB-leider Van der Plas zegt de overwegingen van haar ex-coalitiepartner niet precies te kennen, maar het valt haar op dat de PVV ervoor kiest om er bij bijvoorbeeld landbouw- en asieldebatten wel bij te zijn. "Het kan zijn dat er gekozen wordt om niet deel te nemen aan andere debatten die minder profiel hebben naar buiten toe", schat Van der Plas in.

Lees hier meer over de werkwijze van de PVV:

Verantwoording

De gegevens waarop dit artikel is gebaseerd, komen van de Dienst Informatie en Archief van de Tweede Kamer. Het gaat om cijfers van het afgelopen parlementaire jaar, dat liep van 3 september 2024 tot vorige week. Onder de commissievergaderingen vallen commissiedebatten, wetgevingsoverleggen en notaoverleggen. Bij de plenaire debatten zijn ook zogenoemde tweeminutendebatten meegeteld.

Als een Kamerlid gesproken heeft in een debat, dan is dat geteld als deelname. Hoe vaak of hoelang een Kamerlid het woord voert, maakt niet uit voor de telling. Als een debat in tweeën is geknipt en bijvoorbeeld op een andere dag is voortgezet, geldt het als één debat.

De PVV is via Geert Wilders en zijn woordvoerder sinds maandag meermaals gevraagd om te reageren. Beiden deden dat niet. Het is niet uit te sluiten dat ze op vakantie zijn, het is immers reces in de Kamer.

Maar Wilders heeft deze week nog een e-mail naar redacties gestuurd en hij heeft ook berichten gepost op X. Dus aannemelijk is dat hij het verzoek wel heeft gezien, maar niet wil reageren.

Geef burgers auteursrechten op hun eigen uiterlijk en stem om zo online misbruik met AI-technieken tegen te gaan. Met die oproep komen GroenLinks-PvdA, VVD, NSC en D66, samen goed voor een meerderheid in de Tweede Kamer.

Door het auteursrecht uit te breiden willen de partijen het maken en verspreiden van deepfakes tegengaan. In die met AI gegenereerde audiofragmenten en video's lijken mensen dingen te zeggen of doen die ze in werkelijkheid nooit hebben gezegd of gedaan.

De vier partijen volgen met hun voorstel het recente voorbeeld van Denemarken. Dat is het eerste Europese land dat hierover wetgeving heeft aangekondigd. De Nederlandse partijen willen ook dat grote techbedrijven strenger worden aangepakt wanneer ze te weinig doen om verspreiding van deepfakes op hun platforms tegen te gaan.

Van pornografie tot bankfraude

Deepfakes zijn al strafbaar wanneer het gaat om bijvoorbeeld smaad of laster en ook wanneer met behulp van AI nepnaaktbeelden of ander pornografisch materiaal worden gemaakt. Vooral veel vrouwen, onder wie bekende Nederlanders, hebben te maken met deepfakeporno. Zowel de maker van het materiaal als het platform waarop het materiaal is gepubliceerd, kunnen inmiddels aansprakelijk worden gesteld.

Ook bankfraude met behulp van deepfaketechniek is strafbaar. Signicat, een bedrijf gespecialiseerd in digitale identiteitsoplossingen, concludeerde begin dit jaar dat er bij fraude meer dan 2000 keer zo vaak deepfakes worden gebruikt als drie jaar geleden. Hierbij gaat het vooral om gevallen waarbij iemands account door identiteitsfraude, zoals gezichtsherkenning, wordt overgenomen.

Ook politici worden steeds vaker geconfronteerd met deepfakes, of delen deze zelf. Oud-Kamerlid Wybren van Haga was vorig jaar een van de eerste Nederlandse politici die video's met AI gegenereerde beelden gebruikte in een verkiezingscampagne. De voormalige VVD'er en FVD'er deelde vorig jaar een nepvideo van demissionair minister van Binnenlandse Zaken De Jonge.

Ook van Tjarda Struik, burgemeester van Leiderdorp, dook een gemanipuleerde video op:

Met meer geavanceerdere AI-technieken wordt het steeds lastiger om deepfakes te onderscheiden van echt, ziet AI-expert Jarno Duursma. Zo is het makkelijker geworden om met behulp van apps gezichten te verwisselen. Maar het maken van "levensechte video's" kost nog steeds veel moeite, benadrukt hij. Hij zag recent niet veel meer deepfakes dan een jaar geleden.

Duursma vindt het een goed initiatief van de Kamerleden om met auteursrechten op gezicht en stem te komen. Slachtoffers hoeven hierdoor niet meer zelf uit te zoeken welke juridische route zij moeten bewandelen om zich tegen deepfakes te verweren.

"De bescherming tegen deepfakes is nu versnipperd", zegt Diego Guerrero Obando, die als advocaat is gespecialiseerd in intellectueel eigendomsrecht. "Dit kan onder andere via portretrecht, privacywetgeving en de onrechtmatige daad." Om naast het uiterlijk ook de stem mee te nemen is wel een uitbreiding, omdat het gebruik ervan nu niet onder de Auteurswet valt, zegt hij.

David versus Goliath

Actie ondernemen tegen deepfakes lijkt de grootste uitdaging te zijn, zegt Obando. "Een individu moet dan optreden tegen een vaak onbekend persoon of een groot techplatform. Een soort David versus Goliath." De capaciteit bij toezichthouders is ook beperkt.

De advocaat benadrukt dat ook snel optreden van belang is. Vanuit een Europese verordening, de Digital Services Act, kunnen burgers ook gebruikmaken van zogeheten 'betrouwbare flaggers'. Platforms moeten meldingen van deze erkende organisaties over illegale content met voorrang behandelen.

In het geval van seksueel getinte deepfakes roept de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) slachtoffers op zich te melden als een platform niet helpt bij het verwijderen van de content. De AP kan verschillende maatregelen nemen, zoals het opleggen van een geldboete, als personen of bedrijven de privacywetgeving overtreden.

Parodie en satire

Het risico van het Kamerinitiatief is dat satire en de vrijheid van meningsuiting onder druk kunnen komen te staan, waarschuwen Duursma en Obando. De Deense regering heeft in de nieuwe wet parodie en satire uitgesloten van de nieuwe regels, waardoor deze vormen van AI nog steeds zijn toegestaan. In het huidige Nederlandse auteursrecht zijn satire en parodie ook toegestaan.

Demissionair minister Wiersma wil af van de kritische depositiewaarde (KDW), die wettelijk voorschrijft hoeveel stikstof een natuurgebied aan kan zonder dat de natuur er verslechtert. In een wetsvoorstel schrijft ze dat ze de kritische waarde uit de wet wil schrappen. In plaats daarvan moet er een norm voor de stikstofneerslag komen.

Nu staat in de wet dat de overheid moet zorgen dat de neerslag van stikstof onder de waarde komt die de natuur aankan. Die waarde is recent aangescherpt, waardoor het probleem nog ingewikkelder werd.

Wiersma wil af van dit "bewegende doel", waardoor ze volgens haar opeens voor een grotere opgave komt te staan. Haar voorganger op dit dossier, minister Van der Wal, was daar ook voor, maar kwam tot de conclusie dat er geen alternatief was dat aan de Europese regels voor natuur voldoet.

'Houdbaar alternatief'

Wiersma denkt dat het wel kan. "De juridische check is gedaan, dit is een houdbaar alternatief." De wetswijziging moet samengaan met een pakket aan maatregelen om stikstof te verminderen als aanvulling op al aangekondigd beleid. Die moeten wat haar betreft optellen tot de stikstofreductiedoelen.

Boeren willen al lange tijd van de KDW af, omdat zij naar eigen zeggen wel kunnen sturen op de uitstoot van stikstof, maar niet op waar het neerkomt.

Wiersma wil aan die wens tegemoetkomen door het stikstofbeleid te baseren op emissienormen. "En dan mogen boeren zelf bepalen op welke wijze ze daaraan willen voldoen." Dat kan bijvoorbeeld door technologische installaties in de stal of door het voer aan te passen, als het aan de minister ligt.

Voorlopig verandert er niets

Het plan gaat nu eerst in internetconsultatie. Dat betekent dat iedereen er nog op kan reageren. Daarna gaat het, met eventuele wijzigingen, naar Tweede en Eerste Kamer.

Wiersma zegt dat de boeren voorlopig nog niets zullen merken van de wetswijziging. Pas als er een norm voor de langere termijn komt, die niet tussentijds wordt aangepast, zullen ze er volgens haar iets van merken. "Maar vandaag gaat het om het schrappen van de kritische depositiewaarde uit de wet."

Wiersma komt op Prinsjesdag met verdere stikstofplannen. Het pakket dat ze in april presenteerde, is volgens een meerderheid van de Tweede Kamer, het bedrijfsleven en mede-overheden te weinig om Nederland van het stikstofslot te halen.

Nederland gaat in Brussel opnieuw pleiten voor een uitzondering op de regels om mest uit te rijden. Demissionair minister Wiersma van Landbouw stuurt vanmiddag een brief aan verantwoordelijk Eurocommissaris Jessika Roswall (Milieu).

Nederland had altijd een uitzondering op de zogenoemde derogatieregels, maar raakt die in 2026 kwijt. Dat betekent dat boeren de mest van hun koeien niet meer kwijt kunnen op hun eigen land en op zoek moeten naar andere oplossingen, wat tot financiële problemen leidt.

Behalve op deze problemen wijst Wiersma in haar brief op de goede waterkwaliteit bij bedrijven die hun mest de laatste jaren op het eigen terrein uitreden. Om dat te mogen doen, moesten zij een minimale hoeveelheid gras telen. Dat is beter voor de waterkwaliteit dan akkerbouw, zei Wiersma na de ministerraad.

Dat boeren bovendien minder kunstmest gebruiken als ze meer dierlijke mest op hun land mogen uitrijden, is voor de minister nog een argument waarmee ze de Eurocommissaris voor Milieu hoopt te overtuigen. "Daarmee besparen we ook weer import van duur Russisch gas en sluiten we de kringloop."

Niet voor uitzonderingen

Roswall zei dit voorjaar bij een werkbezoek aan Nederland dat de waterkwaliteit in Nederland aantoonbaar verbeterd moet zijn. Ze zei verder dat ze sowieso niet voor uitzonderingen op de Europese regels is, omdat er dan geen sprake meer is van een gelijk speelveld.

Wiersma is desalniettemin hoopvol over haar aanvraag: "Ik zie dat in Brussel een andere wind waait, een commissie die een andere visie op landbouw heeft. Ik kan me vanuit bestuurlijke verantwoordelijkheid niet voorstellen dat de Commissie die verantwoordelijkheid niet voelt."

Het komende kabinet moet 7 miljard euro per jaar gaan bezuinigen of dat bedrag met extra belastingen ophalen. Want vooral door oplopende kosten van de vergrijzing is het huishoudboekje van de staat op de lange termijn niet houdbaar, stellen topambtenaren en experts die samen in de Studiegroep Begrotingsruimte zitten.

Het volgende kabinet moet al meteen aan de bak. Het tekort loopt op tot jaarlijks 7 miljard vanaf 2030 en daar moeten nu al oplossingen voor worden gevonden. En dat bedrag wordt ongetwijfeld hoger, want de studiegroep heeft nog niet het kostenplaatje meegenomen van de nieuwe NAVO-norm voor extra defensie-uitgaven.

"De grootste opgave is het opvangen van de vergrijzing", zegt Bas van den Dungen die voorzitter is van de studiegroep. Doordat we met zijn allen steeds ouder worden, wordt bijvoorbeeld de zorg steeds duurder en moeilijker betaalbaar voor de overheid.

Verkiezingen op komst

Dit advies is op het eerste gezicht een tegenvaller voor de politieke partijen. Richting de komende verkiezingen kunnen ze minder beloven dan ze zouden willen. Er is immers geen financiële ruimte om extra dingen te doen; er moet juist geld gevonden worden.

Oproep minister Financiën: 'Laat verkiezingsprogramma doorrekenen'

Demissionair minister Heinen van Financiën zegt in reactie op het advies dat een volgend kabinet voor moeilijke keuzes komt te staan, maar dat die wel degelijk gemaakt moeten worden. "Want als je niets doet, schuif je de rekening door en zit de generatie na je met de gebakken peren."

Hij vindt dat partijen daar in aanloop naar de verkiezingen in oktober duidelijk over moeten zijn en dat ze hun programma moeten laten doorrekenen door het Centraal Planbureau. "Dan moet je wel een beetje met de billen bloot, maar het laat zien welke keuzes je maakt en dat is voor de kiezer belangrijk."

Toch zal het advies in Den Haag als relatieve meevaller worden gezien, want het advies richting de vorige verkiezingen was dat er maar liefst 17 miljard per jaar gevonden moest worden door bezuinigingen of extra belastingen.

De Studiegroep Begrotingsruimte ziet dat de economie verbeterd is sinds het vorige advies. Daardoor is de opgave voor een kabinet kleiner geworden. "En het huidige kabinet heeft wel degelijk wat gedaan", zegt Van den Dungen. Hij doelt dan niet op grote hervormingen, maar het hielp bijvoorbeeld dat het zich aan de begrotingsregels hield.

Nog veel meer kosten

Toch zullen de politici die nu verkiezingsprogramma's gaan schrijven het geen reden voor feest vinden, want voor de extra kosten voor defensie moet het volgende kabinet ook nog dekking vinden. Die kosten hangen af van hoe snel de defensie-uitgaven zullen groeien, maar dat gaat ook om miljarden.

Bovendien zijn er allerlei ambities op het gebied van klimaat en stikstof, maar voor de langere termijn zijn er nog geen concrete plannen. Als die plannen er wel zijn, hoort daar ook een kostenplaatje bij wat nu nog niet is meegenomen.

Omdat de kosten in Nederland door vergrijzing zo zullen oplopen, voldoet Nederland momenteel niet aan de Europese afspraken, ziet de groep van experts en topambtenaren. "Prioritering is daarom nodig: op korte termijn kan niet alles tegelijkertijd en op lange termijn zijn de overheidsfinanciën zonder bijsturing onhoudbaar."

'Hervormen' ofwel bezuinigen

De studiegroep vindt dat de politiek in 'vergrijzingsgevoelige uitgaven en inkomsten', zoals de zorg, moet hervormen. In Den Haag betekent dat doorgaans bezuinigen.

Politiek zal het in de campagne lastig zijn voor politici om te zeggen dat er bezuinigd moet worden op de zorg of de AOW. Dat vinden ze moeilijk te verkopen. Van den Dungen: "Als je het niet doet, kun je een aantal andere ambities niet waarmaken."

Het NSC-Kamerlid Aant Jelle Soepboer geeft vroegtijdig zijn zetel op in de Tweede Kamer. Dit heeft hij aan de NOS laten weten. Hij stopt als Kamerlid, omdat hij bij de Tweede Kamerverkiezingen lijsttrekker wordt van de Fryske Nasjonale Partij.

Hij zegt dat het opgeven van zijn Kamerzetel is besloten in "goed wederzijds overleg". Zijn afscheid is pas in september, omdat de Tweede Kamer nu op vakantie is.

Soepboer had al eerder aangegeven niet terug te willen op de kandidatenlijst van NSC. Deze week maakte de Fryske Nasjonale Partij bekend dat ze Soepboer zien als "topkandidaat" om de verkiezingen mee in te gaan. De Friese partij doet voor het eerst mee aan de Tweede Kamerverkiezingen. Soepboer moet nog wel officieel gekozen worden door de leden.

Logisch

De partijtop van NSC was niet echt te spreken over de nieuwe ambities van hun Kamerlid, zo bleek vanmorgen uit de opmerkingen van NSC-minister Van Hijum bij inloop van de ministerraad. Hij wordt de opvolger van oprichter Omtzigt en zei "ervan opgekeken" te hebben dat Soepboer lijsttrekker wil worden van deze regionale partij. "Ik zou het logisch vinden als hij daaruit zijn consequenties trekt."

Soepboer had ook als zelfstandig Kamerlid door kunnen doorgaan. Een Kamerlid is namelijk op persoonlijke titel gekozen en een partij kan dan iemand niet van zijn plek krijgen. "Als ik iets heb geleerd het afgelopen anderhalf jaar is dat een goede verstandhouding in de politiek cruciaal is", aldus Soepboer. "Ik wil dit graag eerlijk en rechtuit doen, zowel voor NSC als FNP."

Soepboer was als eerder actief bij FNP. Vanaf 2018 zat hij in de gemeenteraad van Noardeast-Fryslân en van 2022 tot 2023 was hij daar wethouder. De partij wil meedoen in alle twintig kiesdistricten.

Het demissionaire kabinet wil dat er in de buurt van vier steden grootschalige bouwlocaties komen om de woningnood verder aan te pakken. Het gaat om Alkmaar, Apeldoorn, Hengelo/Enschede en Helmond waar nu gekeken gaat worden op welke manier daar nieuwbouw kan komen.

Het gaat dan om huizen, "gestapelde bouw" en appartementen, zegt demissionair woonminister Keijzer als reactie op een bericht van RTL. "We hebben voor deze plekken gekozen, omdat er nog plek is." Ze spreekt over "kansrijke" locaties waar nu verder gekeken gaat worden op welke manier er zou kunnen worden gebouwd.

De vier bouwlocaties komen boven op de zeventien bestaande grootschalige bouwlocaties, zoals bij Groningen, Amsterdam, Eindhoven en Nijmegen. Daar wordt al gebouwd, zoals in Groningen, of er wordt gewerkt aan het rondkrijgen van de benodigde vergunningen.

Het gaat nog jaren duren voor er meer duidelijkheid is over de woonwijken rondom Alkmaar, Apeldoorn, Hengelo/Enschede en Helmond. Het is de bedoeling dat de wijken voor 2035 klaar zijn, maar het gaat nog wel even duren. "Het is voor de lange termijn", aldus de woonminister.

Voor een korteretermijnoplossing van het huidige woontekort hoopt Keijzer iets te kunnen bereiken met de aanwijzing van 24 locaties waar de komende tijd sneller moet worden gebouwd. Het gaat vooral om plekken in Noord- en Zuid-Holland, Brabant en Flevoland.

Regels

Een van de problemen om snel woningen te bouwen zijn de ingewikkelde en tijdrovende procedures die bouwbedrijven moeten doorlopen om bij de gemeente en provincies de juiste vergunningen te krijgen. Ook zijn er volgens Keijzer allemaal vertragende regels die geschrapt kunnen worden en moet het voor omwonenden moeilijker worden om naar de rechter te stappen en een bouwproject zo stil te leggen.

Over deze vier extra locaties is al langer gesproken met de regio. Ze komen weer aan de orde in de nieuwe Nota Ruimte waar Keijzer aan werkt.

Gemeenten kunnen, als het aan het kabinet ligt, vanaf volgend jaar gaan experimenteren met een maximumsnelheid op fietspaden. De maatregel is bedoeld om het aantal fietsongelukken terug te dringen.

Het voorstel staat in een meerjarenplan voor fietsveiligheid, dat demissionair minister Tieman (Infrastructuur) naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Hij wil "de massa- en snelheidsverschillen op het fietspad" verminderen.

Hij heeft nog niet bepaald hoe hoog de maximumsnelheid moet worden. Dat is aan de gemeenten zelf.

Behalve met de maximumsnelheid voor elektrische fietsen kunnen gemeenten ook bekijken of het werkt om elektrische bakfietsen waarmee goederen worden vervoerd te verplaatsen van het fietspad naar de rijbaan.

'Maatwerk nodig'

Concrete wetgeving is nog niet in de maak. Tieman wil eerst kijken wat de experimenten opleveren. Aan de hand daarvan wordt bepaald of de verkeersregels overal moeten worden aangepast.

Hij wijst erop dat het fietsverkeer in de stad iets anders is dan "in het buitengebied", en dat er daardoor misschien "wat meer maatwerk" nodig is. Tegelijkertijd wil hij straks ook geen "lappendeken" aan verschillende maatregelen.

Tieman schrijft aan Kamer dat er in 2024 675 mensen omkwamen in het verkeer en dat ruim een derde daarvan op de fiets zat. In 2023 raakten naar schatting 7400 personen ernstig gewond, van wie 70 procent door een fietsongeval.

Voor aanvang van de ministerraad vanmorgen zei hij dat het fietspad van nu heel anders is dan het fietspad van tien jaar geleden "door alle ontwikkelingen in mobiliteit". Met name het aantal ongelukken met fatbikes baart hem zorgen.

Politici in de Tweede Kamer zijn overwegend positief over het nieuwe stikstofplan van boeren, provincies en gemeenten. Er wordt gesproken van een "moedige stap", al is het volgens sommige partijen nog niet genoeg. Voor BBB gaat een deel van de plannen juist te ver.

Het Interprovinciaal Overleg (IPO), boerenorganisatie LTO, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Unie van Waterschappen en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt kwamen vanmorgen met een voorstel om Nederland van het stikstofslot te halen. Ze vrezen dat de plannen van demissionair minister Wiersma niet genoeg zijn om ervoor te zorgen dat er weer vergunningen kunnen worden verleend voor bijvoorbeeld het bouwen van woningen.

De ondertekenaars willen de stikstofuitstoot verlagen door per bedrijf vast te leggen hoeveel stikstof er nog mag worden uitgestoten in 2030 en 2035. Bedrijven die de doelen niet halen, kunnen in het uiterste geval (een deel van) hun vergunning of rechten verliezen. Ook willen de partijen dwingende maatregelen in een zone rond enkele gebieden waar de stikstofproblematiek het urgentst is.

'Geduld is op'

"Goed dat boeren en provincies samen optrekken en met een concreet voorstel komen", schrijft NSC in een reactie op het plan. "Het is nu aan het kabinet om dit plan serieus op te pakken en aan landelijke partijen om verantwoordelijkheid te nemen, juist als hun eigen achterban het initiatief al neemt."

Ook de VVD en het CDA willen dat het demissionaire kabinet deze "bouwstenen" en "handschoen" oppakt. "Het is hoog tijd dat ondernemers en bouwers weer ruimte krijgen", schrijft VVD-Kamerlid Wim Meulenkamp op sociale media.

Het plan van boeren, provincies en gemeenten laat zien dat het geduld en vertrouwen in demissionair minister Wiersma op is, zeggen de Partij voor de Dieren en D66. "Dat haar achterban nu met een eigen plan komt, is op hele vriendelijke manier het vertrouwen in haar opzeggen", aldus PvdD-lijsttrekker Esther Ouwehand.

Het plan zelf noemt Ouwehand zwaar ondermaats. D66-Kamerlid Anne-Marijke Podt vindt het "beter dan wat het kabinet te bieden heeft", maar zegt ook dat het nog niet genoeg is om Nederland van het stikstofslot te halen. Eerder zeiden ook werkgeversorganisaties, de bouwsector en natuurorganisaties dat het plan onvoldoende is om weer vergunningen te kunnen verlenen.

BBB tegen dwang

De BBB is niet ontevreden. De partij ziet gelijkenissen met de voorstellen van haar demissionair landbouwminister Wiersma en stelt dat het plan van boeren en lokale overheden laat zien dat de sectoren zich achter het bestaande beleid scharen.

Het voorstel gaat wel verder dan het plan van Wiersma, zeker op het punt van dwang. BBB-partijleider Caroline van der Plas is daar kritisch over. "Gedwongen krimp van de veestapel of boeren gedwongen vergunningen afpakken, blijft voor BBB echter een rode lijn."

Ook Wiersma ziet niets in het dreigen met het intrekken van vergunningen. "Ik snap dat het niet vrijblijvend kan zijn, maar het intrekken van vergunningen als je iets over de doelstelling heen gaat, is wat mij betreft niet proportioneel."

"Ik ben niet van plan om dit in mijn plan op te nemen", zegt Wiersma. "Ik zie echt andere opties en ga daar binnenkort het gesprek over aan."

Demissionair landbouwminister Wiersma (BBB) "misbruikt haar bevoegdheden" door de publicatie van gegevens over de uitstoot van veehouderijen te blokkeren. Dat heeft de rechtbank Overijssel bepaald, zo meldt NRC.

De rechtbank heeft de uitspraak nog niet openbaar gemaakt, maar journalisten van NRC, Omroep Gelderland en Follow the Money hebben deze al wel in handen omdat zij betrokken waren bij de rechtszaak. Zij hadden in 2022 gevraagd om de openbaarmaking van een database waarin staat hoeveel dieren veehouderijen hebben. Deze cijfers kunnen onder meer worden gebruikt om de effectiviteit van het stikstofbeleid te berekenen.

De gegevens werden opgevraagd via de Wet open overheid (Woo). De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland die de database beheert, had al besloten de gegevens openbaar te maken. Na overleg met Wiersma werd dat plan teruggedraaid.

'Actie om te vertragen'

Boeren hadden eerder al de kans gekregen om te reageren op de openbaarmaking, maar volgens Wiersma waren niet alle boeren zorgvuldig genoeg geïnformeerd. De demissionair minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur wilde daarom alle 60.000 veehouders opnieuw om een persoonlijke reactie vragen voordat een besluit werd genomen.

Volgens de rechtbank Overijssel kan dat enkel worden begrepen als een manier om de openbaarmaking te vertragen, zo schrijft NRC. De operatie zou miljoenen gaan kosten en maanden gaan duren, maar de uitkomst zou volgens de rechter hetzelfde zijn. In nationale en internationale verdragen is vastgelegd dat deze zogenoemde 'milieugegevens' openbaar moeten zijn.

De minister is bevoegd om een eerder besluit terug te draaien, maar volgens de rechtbank kon Wiersma dat in dit geval niet onderbouwen. Daarmee heeft ze misbruik gemaakt van haar bevoegdheden.

Het is niet duidelijk of de gevraagde gegevens openbaar worden gemaakt. Wiersma kan nog in hoger beroep gaan.

Vanmiddag wilde ze nog niet inhoudelijk reageren op de uitspraak van de rechter omdat ze het vonnis nog niet had bestudeerd, zegt ze tegen de NOS. Ze benadrukt wel het belang van voorzichtig omgaan met het openbaar maken van gegevens. "Als het gaat om landbouwbedrijven, dan wonen gezinnen vaak op hun bedrijf. Dus het gaat ook om privéadressen en ik vind dat we daar zorgvuldig mee moeten omgaan."

Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer maakt geen bezwaar tegen 270 miljoen euro aan financiële steun voor scheepsbouwer Damen Naval. De Tweede Kamer is eigenlijk met zomervakantie, maar moet officieel in de plenaire zaal duidelijk maken dat ze goed op de hoogte zijn gebracht van het kabinetsbesluit om het grootste scheepsbouwbedrijf in Nederland de helpende hand te bieden.

De stemming in de plenaire zaal duurde nog geen 4 minuten, omdat er geen debat was over het kabinetsplan. De naam van het noodlijdende bedrijf wordt door het kabinet en de Tweede Kamer geheim gehouden, maar Haagse bronnen bevestigen dat het om Damen Navel gaat en dat werd vandaag bij het begin van de vergadering ook door geen enkele politicus ontkend.

Belangen

Het gaat om steun aan een bedrijf met "een strategisch nationaal belang", zei demissionair staatssecretaris Tuinman van Defensie cryptisch. De naam wordt niet genoemd vanwege commerciële belangen en veiligheidsbelangen die meespelen.

Damen Naval, de marinetak van het bedrijf, is in problemen gekomen door de productie van zes Duitse fregatten. Er zijn softwareproblemen en nu dreigt het scheepsbouwbedrijf de gestelde deadline niet te halen. Dat betekent dat de Duitse marine de order van 7 miljard euro niet betaalt.

Het kabinet wil voorkomen dat Damen Naval in zulke grote financiële problemen komt dat de eigen geplaatste orders voor een aantal schepen in gevaar komt.

Damen Shipyards

Familiebedrijf Damen Shipyards uit Gorinchem is het grootste scheepsbouwbedrijf van Nederland. Damen bouwt onder meer vissersschepen en duw- en sleepboten, maar ook schepen voor Defensie. Het bedrijf heeft 35 werven in twintig landen, waar 12.000 mensen werken. Damen Naval is onderdeel van Damen Shipyards.

Voor Nederland en vijf andere NAVO-landen maakt het bedrijf marineschepen. Zo maakt Damen vier fregatten voor de Nederlandse en Belgische marine, en dus nog eens zes voor Duitsland. Verder is Damen bezig met de vervanging van de huidige Nederlandse marinevloot.

Naast de bouw ervan ontwerpt Damen ook schepen en levert het onderdelen.

De Tweede Kamer is deze week vertrouwelijk geïnformeerd en een overgroot deel van de Tweede Kamer is akkoord met de financiële steun. Onder andere de SP is het er niet mee eens. De partij vindt het onacceptabel dat de Kamer zonder een debat instemt met "miljoenen aan bedrijfssteun". "Terwijl het kabinet geen geld over heeft voor zorg en onderwijs", zei SP-leider Dijk voor de stemming.

Staatssecretaris Tuinman zegt dat het geen staatssteun is, maar een overbruggingskrediet. Het kabinet krijgt het geleende geld later weer terug, aldus Tuinman.

Werkgeversorganisaties, de bouwsector en natuurorganisaties reageren kritisch op het nieuwe plan waarmee boeren, provincies en gemeenten samen Nederland van het stikstofslot willen halen. Ze noemen het een stap in de goede richting, maar onvoldoende om weer vergunningen te kunnen verlenen. Er zijn nu al stevige maatregelen nodig, en niet op de lange termijn, zeggen de organisaties.

Vanochtend kwamen het Interprovinciaal Overleg (IPO), boerenorganisatie LTO, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Unie van Waterschappen en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt samen met een nieuw stikstofvoorstel. Ze vrezen dat de maatregelen die demissionair minister Wiersma in april aankondigde niet genoeg zijn om ervoor te zorgen dat er weer vergunningen verleend kunnen worden. Het gaat bijvoorbeeld om vergunningen voor het uitbreiden van een bedrijf, het bouwen van woningen of het aanleggen van wegen.

Bij dat soort bouwwerkzaamheden komt namelijk stikstof vrij. Daarvan is te veel in de lucht. Met het eigen plan willen de organisaties dat de landbouw over tien jaar 42 à 46 procent minder stikstof uitstoot dan in 2019, zodat bouwen weer mogelijk wordt. Dat zijn dezelfde doelen als het kabinet stelt, maar opmerkelijk is daarbij dat de boeren, provincies en gemeenten dwang niet uitsluiten als die doelen niet gehaald worden.

De bouwsector en werkgeversorganisaties prijzen de organisaties voor het tonen van initiatief. Ook milieuorganisatie Mobilistation for the Environment noemt het "positief dat er anderen zijn die erover na willen denken en het stokje willen overnemen van het kabinet".

'Aanpak op de lange baan'

Toch denken de organisaties niet dat het nieuwe voorstel veel verschil zal maken. Werkgeversorganisatie VNO-NCW, Bouwend Nederland en natuurorganisaties Natuurmonumenten en Natuur & Milieu zeggen dat het plan niet erg concreet is. Ook wordt er te veel volgens hen gekeken naar de lange termijn, namelijk doelen over vijf en tien jaar.

De organisaties zeggen dat de stikstofuitstoot nu al snel naar beneden moet om weer te kunnen bouwen. "Zonder stevig stikstofbeleid herstelt de natuur niet en blijft de vergunningverlening op slot. Die komt pas weer op gang als het kabinet maatregelen neemt die juridisch hard maken dat de stikstofuitstoot daalt", stellen de organisaties.

Ook Greenpeace vindt dat de stikstofaanpak met het plan "op de lange baan" wordt geschoven. De milieuorganisatie stelt dat er sneller maatregelen nodig zijn. "Met dit plan schiet de natuur vooralsnog amper iets op", is de reactie van directeur Andy Palmen.

Rechtszaak

Greenpeace won begin dit jaar een rechtszaak tegen de Staat. De rechter bepaalde daarin dat het kabinet haast moet maken met de stikstofaanpak. Als de uitstoot in 2030 niet voldoende is gedaald, moet de Staat 10 miljoen euro betalen aan Greenpeace.

"2035 als doel is daarom volstrekt onacceptabel", zegt ook Johan Vollenbroek van milieuorganisatie Mobilistation for the Environment, verwijzend naar die recente uitspraak van de rechter. "2030 is belangrijk."

Waar verschillende landbouworganisaties hebben meegewerkt aan het vandaag gepresenteerde plan, is boerenactiegroep Agractie fel tegen. "Het is bizar om elk individueel bedrijf op te zadelen met strenge emissiedoelen", zegt de Agractie, hoewel het kabinet eerder ook met dat plan kwam.

Wiersma ziet gelijkenissen met kabinetsplan

Het gaat dan om de manier waarop er naar de stikstofuitstoot wordt gekeken: in het nieuwe plan wordt gekeken naar wat elk boerenbedrijf individueel uitstoot aan stikstof, in plaats van de hoeveelheid stikstof die neerdaalt in een kwetsbaar natuurgebied.

Demissionair minister Wiersma ziet onder meer op dat punt ook gelijkenissen met de voorstellen die zij al heeft gedaan. "Ik ga het plan goed bestuderen, maar op het eerste gezicht zie ik vooral veel overeenkomsten met het kabinetsplan."

Maar het voorstel van de boeren en lokale overheden gaat, zeker op het punt van dwang, wel verder dan het plan van Wiersma. Denk bijvoorbeeld aan het mogelijk gedwongen verplaatsen van bedrijven op korte termijn, om de uitstoot van stikstof bij een natuurgebied omlaag te krijgen. Het plan van het kabinet blijft hier vaag over.

"We zijn op dit moment in het kabinet, maar ook met medeoverheden en sectorpartijen, aan het kijken welke mogelijkheden hiervoor zijn en wat proportioneel en handhaafbaar is", zegt Wiersma bijvoorbeeld over deze spreekwoordelijke stok achter de deur.