PVV-leider Wilders heeft tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen zijn toenmalige vertrouweling Gidi Markuszower gevraagd om hem buiten bepaalde verkiezingsdebatten te houden. Dat meldt de Volkskrant op basis van gesprekken en inzage in appverkeer met direct betrokkenen.

"Kon ik die debatten maar skippen", "Waarom moet ik dan naar die stomme debatten?" en "Verzin een smoes dat ik niet hoef te gaan", citeert de krant uit dat appverkeer. Wilders zegt daarin ook dat hij zich "niet oké" voelt en bang is om "als lafaard" gezien te worden.

Dit speelde zich af vlak voor het NOS Radiodebat op 10 oktober. Op het laatste moment liet Wilders weten niet mee te doen, omdat hij mogelijk doelwit was geweest van een terreurcel in België die net was opgerold. Hij wilde ook niet telefonisch meedoen, zoals de NOS had voorgesteld.

Ook aan het RTL-debat op zondag 12 oktober wilde hij niet meedoen, ondanks dat de zender voorstelde het debat te verplaatsen naar de zwaarbeveiligde Tweede Kamer waar Wilders bijna dagelijks is.

Geen restdreiging

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) deed destijds geen uitspraken over de aard van de dreiging, maar verzekerde Wilders ervan dat er na het oppakken van de terreurcel "geen restdreiging was", zo deelde Wilders zelf op X.

De andere fractievoorzitters leefden met Wilders mee, maar benadrukten ook dat er alles aan werd gedaan om hem te beschermen. VVD-leider Dilan Yeşilgöz zei bijvoorbeeld bij RTL: "Ik wil u en uw redactie danken voor alle moeite die u heeft gedaan samen met politie en de NCTV om toch tot iets te kunnen komen waar het wel had gekund."

Wilders legde desondanks zijn campagne stil, maar hervatte die weer op 15 oktober. Hij was vervolgens weer te zien bij bijvoorbeeld Vandaag Inside, de traditionele lijsttrekkers-uitzending van het NOS Jeugdjournaal en het NOS Slotdebat.

Smoes verzonnen

De bronnen van de Volkskrant suggereren dat de dreiging van de terreurcel een smoes van Wilders was en dat dit nieuws hem goed uitkwam om onder een paar verkiezingsdebatten uit te komen.

Vertrouweling Markuszower scheidde zich in januari met zes andere Kamerleden af van de PVV-fractie. Hun kritiekpunten waren dat Wilders zich niet voldoende had ingezet in de campagne, dat hij geen inspraak accepteert en dat hij door zijn afwijzende houding naar andere partijen niet genoeg voor elkaar krijgt voor de PVV-kiezer.

De PVV-leider heeft op zijn veel gebruikte social media-kanaal X niet gereageerd op de berichtgeving. Wel heeft hij gereageerd op de actuele situatie in Iran. De NOS heeft hem om een reactie op de berichtgeving van de Volkskrant gevraagd.

De dag van het D66-congres begon voor partijleider Jetten anders dan hij had gedacht. In plaats van de leden toespreken moest hij eerst als minister-president journalisten te woord staan over de situatie in Iran en de aanvallen door Israël en de Verenigde Staten.

Op de vraag of het terecht is dat de VS en Israël Iran nu aanvallen, zei Jetten dat het overduidelijk is dat Iran een "bruut regime" heeft dat niet alleen de eigen bevolking onderdrukt, maar ook via bondgenoten in de regio oorlogen voert. Maar zijn voorkeur is altijd het diplomatieke overleg.

Hij begon zijn toespraak voor de leden ook over dit onderwerp. "We denken aan al die mensen die zich zorgen maken over dit conflict en die familie en vrienden hebben in de regio. Hun veiligheid heeft natuurlijk onze volle prioriteit."

Jetten richtte zich daarna in zijn toespraak via de prestaties van de Nederlandse olympiërs tot "Nederlanders, die er elke dag wat van willen maken". "Hoe mooi zou het zijn als wij, met 18 miljoen mensen, weer één Team Nederland vormen?" De oppositiepartijen in de Tweede Kamer riep hij opnieuw op tot politieke samenwerking. "Want of je nou rechts bent of links, conservatief of progressief, we zitten allemaal in datzelfde Team Nederland."

Te veel VVD

Bij een rondgang langs de aanwezige leden kwamen NOS-verslaggevers Jorn Jonker en Lars Geerts aardig wat leden tegen die zeiden teleurgesteld te zijn in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA. Zij vonden dat "te veel VVD".

Die leden spraken de hoop en verwachting uit dat het minderheidskabinet steun van GL-PvdA nodig heeft en dat door de onderhandelingen met partijleider Klaver de plannen "meer naar links getrokken worden". Maar de blijdschap over de eerste D66-premier ooit had bij de congresgangers duidelijk de overhand.

Het partijbestuur beloofde de kritische leden de waarden van de partij hoog te houden, maar vroeg wel begrip voor de politieke situatie. "We zijn nu eenmaal een coalitieland en nu is er zelfs sprake van een minderheidscoalitie. Dan kun je niet altijd helemaal je zin krijgen", zei partijvoorzitter Van Huffelen.

Stemmen

De leden konden in de zaal en vanuit huis stemmen over verschillende moties over de actuele politiek. De motie "bekrachtiging van het coalitieakkoord" kreeg kritiek omdat de Tweede Kamerleden en niet de partijleden daar formeel over gaan. Er werd toch over gestemd en 85 procent van de leden was voor.

De motie om de Tweede Kamerfractie tegen de opening van luchthaven Lelystad te laten stemmen, haalde het niet. In het coalitieakkoord staat dat D66, VVD en CDA de luchthaven onder voorwaarden willen openstellen voor defensie en voor vakantievluchten. Na de belofte van de Tweede Kamerfractie om echt rekening te houden met de natuur en met geluidsoverlast, stemde 74 procent van de D66-leden ermee in.

Op het congres werden ook de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart besproken en hoe D66'ers het de laatste weken van de campagne kunnen aanpakken. "Over 2,5 week, op 18 maart, kunnen we opnieuw geschiedenis schrijven", zo sloot Jetten af. "In elke provincie, in elke gemeente de positieve krachten bundelen en opnieuw de verkiezingen winnen."

De eerste week van kersvers D66-premier Rob Jetten zit erop. De beëdiging, het bordes, de nieuwe werkkamer, het eerste debat als minister-president in vak K, de eerste keer aan het hoofd van de ministerraad. Jetten beleefde veel eerste keren: hoe ging het hem af? Politiek duider van Nieuwsuur Arjan Noorlander volgde Rob Jetten de hele week van dichtbij.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Volgens Noorlander begon Jetten met veel zin en was hij zichtbaar onder de indruk van de zwaarte van het ambt. Jetten werd direct hard aangevallen door de oppositie in de Tweede Kamer en hij zal iedereen nodig hebben om zijn plannen werkelijkheid te zien worden. Volgens Noorlander begint premier Jetten daarom heel voorzichtig aan zijn nieuwe baan. En houdt hij het dicht bij de stijl van zijn voorganger Mark Rutte.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Rondvliegende halsbandparkieten veroorzaken schade bij de verbouwing van het Binnenhof-complex in Den Haag. Volgens Omroep West knagen de vogels aan gevels en aan kabels van een hijskraan, waardoor kortsluiting kan ontstaan.

Volgens het Rijksvastgoedbedrijf levert de schade een veiligheidsrisico op en moet er worden ingegrepen. Een valkenier gaat daarom de komende weken aan de slag om de halsbandparkieten te verjagen. Tot en met 11 maart vliegt dagelijks een valk rond het Binnenhof. Het Rijksvastgoedbedrijf zegt dat het een diervriendelijke manier is om de overlast te beperken.

Naar schatting vliegen er zo'n zeshonderd halsbandparkieten rond het Binnenhof. Vooral in de schemering zijn ze actief en maken ze veel lawaai.

Herstelwerk

Hoe groot de schade precies is, is nog onduidelijk. "Het schadebedrag is moeilijk vast te stellen, omdat we nog niet volledig in beeld hebben waar overal schade is ontstaan," zegt een woordvoerder van het Rijksvastgoedbedrijf. Wel staat vast dat er veel herstelwerk nodig is.

Volgens Omroep West ontstond het probleem nadat de steigers bij de gevel aan de Hofplaats waren weggehaald. De parkieten knagen aan geverfde kozijnen, stopverf, houten dakranden en dakbedekking.

Het Binnenhof, waar de Raad van State, de Eerste en Tweede Kamer zaten, wordt al jaren verbouwd en heeft meerdere keren vertraging opgelopen. Naar verwachting is de verbouwing in de zomer van 2031 pas klaar.

Minister-president Jetten doet elke week aangifte van homohaat. Hij krijgt iedere dag bedreigingen binnen vanwege zijn geaardheid, zei hij op zijn eerste wekelijkse persconferentie als premier.

"Ik heb al tien jaar te maken met ontzettende homohaat. Ik heb ervoor gekozen om niet weg te duiken", aldus de D66-premier. Hij kiest er bewust voor om af en toe persoonlijke dingen op zijn sociale media te blijven delen, zegt hij.

Dikke huid

"Ik wil mensen laten zien dat ik me niet klein laat maken door haters." Jetten deelt regelmatig berichten over zijn verloofde, de Argentijnse hockeyer Nicolás Keenan. NRC meldt vandaag dat de afgelopen dagen 200 homofobe reacties zijn geplaatst op het X-account van de minister-president.

De premier zei zelf een dikke huid te hebben, maar veel mensen hebben volgens hem dagelijks last van zulke haatdragende opmerkingen. "Ik wil mensen een spiegel voorhouden dat het in Nederland blijkbaar normaal is geworden om iemand op zijn seksuele geaardheid aan te vallen."

Buiten eigen bubbel

Jetten wil de komende tijd in contact komen met jongeren en mensen buiten zijn bubbel, vertelde hij ook. "Organiseer voor mij werkbezoeken op plekken waar ze misschien niet verwachten dat de premier of een D66'er langskomt", heeft de nieuwe premier zijn ambtenaren gevraagd. "Want ik wil juist daar van mensen horen: hoe kijken ze tegen de overheid aan, waar lopen ze tegenaan, waar zijn ze boos over?"

Verder kondigde hij een bezoek aan Brussel aan. Volgende week ontmoet hij daar Europese Commissie-voorzitter Von der Leyen, de Belgische premier De Wever en NAVO-chef Rutte. Ook spreekt hij er met de voorzitter van de Europese Raad, Costa en de voorzitter van het Europees Parlement, Metsola.

Verder wil Jetten snel afreizen naar Oekraïne, zei hij. Op zijn eerste dag als premier belde hij ook al met de Oekraïense president Zelensky.

In de week dat het kabinet Jetten officieel beëdigd én begonnen is, nemen Joost Vullings en Marleen de Rooy weer samen een aflevering van podcast De Stemming op.

De week draaide vooral om het nieuwe kabinet Jetten, maar ook het opstappen van Mona Keijzer bij de BBB kan niet onbesproken blijven. Marleen heeft een theorie over wat, wanneer en met wie Keijzer verder gaat.

Op woensdag en donderdag werd er gedebatteerd over de regeringsverklaring van het nieuwe kabinet. Marleen en Joost zagen Rob Jetten zelfverzekerder worden in zijn rol als premier en waren vooral blij met alle inhoud in het debat. Over het verhogen van de AOW-leeftijd werd flink gedebatteerd, en in de podcast geeft dat ook weer reden tot discussie.

Dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren via NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl

Er moeten tienduizenden opvangplekken voor asielzoekers bij komen. Dat blijkt uit een raming die de nieuwe minister van Asiel Van den Brink (CDA) heeft gepubliceerd.

Voor halverwege 2027 wordt verwacht dat Nederland 88.000 plekken nodig heeft. Begin deze maand waren er ongeveer 77.500 plekken voor asielzoekers, maar ruim 27.000 daarvan vervallen de komende tijd. Dat betekent dat er de komende anderhalf jaar bijna 38.000 plekken moeten worden gerealiseerd. Van den Brink spreekt van een "grote opgave".

Spreiding

Het gaat om de raming voor de spreidingswet, de wet die de verdeling van asielzoekers over Nederland regelt. Met die wet wordt bepaald hoeveel asielzoekers gemeenten naar verwachting moeten opvangen.

Provincies zijn in eerste instantie verantwoordelijk voor de verdeling over de verschillende gemeenten, die gebaseerd op inwonertal en welvaart een aantal plekken moeten leveren.

Zie hieronder de benodigde plekken per provincie:

Provincies hebben nu tot begin december om de opgave te verdelen over 'hun' gemeenten. Die hebben daarna nog ruim een half jaar de tijd om de opvangplekken in te richten.

Als ze dat niet lukt kan de minister dwangsommen opleggen, maar daar wil Van den Brink nu nog niet mee dreigen. "Een gesprek met gemeenten is allereerst een gesprek", zegt hij. "Dat soort maatregelen zijn niet het begin van een gesprek."

Keijzer wilde niet

De cijfers die Van den Brink nu heeft gepubliceerd zijn dezelfde die zijn voorganger, minister Keijzer (toen nog BBB), weigerde te delen, terwijl ze dat volgens de wet vóór 1 februari had moeten doen. Begin deze maand zei Keijzer dat ze de ramingen niet bekend wilde maken, omdat die volgens haar nog te onzeker waren.

Ze redeneerde dat er de komende tijd nog veel statushouders uit de asielketen doorstromen naar een woning, waardoor er plekken vrijkomen. Ook verwees ze naar nieuwe strengere asielwetten, die de Eerste Kamer nog moet behandelen en die volgens haar veel effect kunnen hebben op het aantal asielzoekers dat een plek nodig heeft.

Van den Brink is kort over wat hij daarvan vindt. "Ik vind daarvan dat ik de wet moet nakomen", reageert de pas aangetreden minister. "En dat heb ik vandaag gedaan door dat besluit gelijk te nemen zodra ik kon."

Hieronder de verdeling per provincie van het totale aantal benodigde plekken. Hoe meer inwoners en welvarender, hoe groter de opgave:

Het ministerie van Economische Zaken (EZ) geeft al jaren miljoenen euro's aan subsidie aan dezelfde stichting zonder het parlement juist te informeren. Het bestuur van die stichting huurt een bedrijf in waar twee stichtingsdirecteuren mede-eigenaar van zijn. Ondanks een eerdere waarschuwing voor de schijn van belangenverstrengeling bleef deze werkwijze ongewijzigd.

Na vragen van Nieuwsuur heeft het ministerie de Tweede en Eerste Kamer per brief geïnformeerd dat sprake is van een onzorgvuldigheid - "een omissie"- bij het verstrekken van subsidie aan de stichting, het digitaliseringsplatform ECP.

De stichting erkent de schijn van belangenverstrengeling en zegt al jaren bezig te zijn met aanpassingen in de organisatiestructuur. ECP profileert zich als neutraal platform dat overheid en bedrijfsleven samenbrengt op digitale zaken. ECP is mede opgericht door het ministerie. Het platform organiseert netwerkborrels, werkgroepen en vergaderingen over thema's als AI en internetveiligheid. Willem-Alexander zat er als Prins in de Raad van Advies, oud-bewindspersonen bekleedden er bestuursfuncties.

Nalatigheid

ECP ontvangt geld in de vorm van een zogeheten "maatwerk"-subsidie. Aan de subsidie hangt weinig publieke verantwoording, zegt hoogleraar bestuursrecht Jacobine van den Brink van de Universiteit van Amsterdam. "Dus hebben we er weinig zicht op." De subsidie mag volgens het ministerie maximaal vier jaar lopen, mits het parlement daarover vooraf wordt geïnformeerd. Dat is niet gebeurd, schrijft EZ in een brief aan de Kamer.

Dat is zeker vanaf 2019 niet gebeurd. In die periode kreeg de stichting in totaal zo'n 40 miljoen euro subsidie. Volgens Van den Brink had EZ dat geld "nooit op deze manier" mogen verstrekken. "Als jaar op jaar één en dezelfde partij subsidie krijgt, hebben andere partijen nooit een kans."

ECP ontvangt de subsidie sinds 1997. Onduidelijk is hoeveel er vóór 2019 werd uitgekeerd en of daarbij ook subsidieregels zijn overtreden. Volgens het ministerie liggen stukken van voor dat jaar in archieven die "niet zo snel geraadpleegd kunnen worden".

Het grootste deel van de inkomsten van ECP bestaat uit subsidies. Daarnaast ontvangt de stichting contributies en bijdragen van bijvoorbeeld tech-bedrijven. De stichting heeft zelf geen personeel in dienst, maar huurt een groot aantal medewerkers - van secretaresses tot directeuren - in bij LunaVia BV. Van dat bedrijf zijn de twee directeuren van ECP - via holdings - bestuurder én mede-aandeelhouder. De afgelopen periode ging er jaarlijks zo'n 5,5 miljoen euro van ECP naar LunaVia.

In 2023 evalueerde onderzoeksbureau KWINK de relatie tussen ECP en EZ. De onderzoekers waarschuwden voor de schijn van belangenverstrengeling. De aanbeveling was dat het ministerie van Economische Zaken het gesprek moest aangaan over "wenselijkheid" en "noodzakelijkheid" van de constructie. Dat deed het ministerie, maar de werkwijze bleef ongewijzigd.

Drie deskundigen noemen de verweving met LunaVia "per definitie problematisch", "onwenselijk" en "oneigenlijk". Niet verboden, maar wel in strijd met normen van goed bestuur. "Als bestuur zou je nooit een directie moeten willen hebben met tegengestelde persoonlijke belangen", zegt Kees Cools, expert corporate governance en finance. "Als bestuur weet je dan nooit of ze iets goeds deden voor de stichting, of ten dele toch voor de eigen portemonnee."

ECP zegt dat het bestuur - en niet de directie - eindverantwoordelijk is en de besluiten neemt. Maar de deskundigen zijn kritisch. Want de directie bereidt mede plannen voor, heeft contact met ministeries over subsidies en gaat over de uitvoering van werk, zeggen ze. Die invloed en informatiepositie kan ten goede komen aan de eigen bv.

Volgens ECP zijn de tarieven van LunaVia "marktconform", dus gangbaar. Maar volgens deskundigen kan LunaVia ook met "marktconforme" tarieven nog steeds winst maken. Ze schatten op basis van beperkte openbare jaarcijfers dat het gemiddeld om minimaal enkele tonnen per jaar gaat. LunaVia wil niets zeggen over de winsten.

Dubbelrol

Na vragen van Nieuwsuur is de tekst op de ECP-website aangepast. De stichting vermeldt nu de dubbelrol van één van de directeuren. Het bestuur zegt te handelen volgens wet- en regelgeving maar erkent dat er sprake is van de "schijn" van belangenverstrengeling.

ECP ontving de afgelopen jaren van nog acht andere ministeries geld. In totaal gaat het om ruim 50 miljoen euro overheidsgeld sinds 2018. Daardoor bestaat meer dan de helft van de ECP-inkomsten uit publiek geld. Voor de opdracht aan LunaVia zou daarom een openbare aanbesteding moeten gelden, zodat meerdere bedrijven kunnen meedingen naar de opdrachten. Toch kiest ECP nog steeds exclusief voor LunaVia.

ECP zegt dat aanbesteden niet verplicht is, omdat het contract met LunaVia uit de jaren '90 stamt. De regels zouden toen nog niet opgaan. De stichting beroept zich op een juridisch advies, maar geeft daarin geen inzage. Hoogleraar aanbestedingsrecht Pieter Kuypers bestrijdt het standpunt van ECP: volgens hem is het contract inmiddels zo veranderd dat aanbesteding wel degelijk is vereist.

Het ministerie van EZ zegt dat het aan een stichting is "om te besluiten of ze diensten inkopen of in eigen beheer doen, zolang dit aan de subsidieverplichting voldoet". Volgens EZ is dat hier het geval: de inhuur gebeurt tegen "marktconforme tarieven" en op "transparante wijze". Het ministerie zegt intern onderzoek te doen naar mogelijke nalatigheid bij het verstrekken van andere subsidies.

Verantwoording onderzoek

Voor het onderzoek naar ECP sprak Nieuwsuur met tientallen betrokkenen en vroeg het bij ECP, LunaVia en verschillende ministeries documenten en informatie op. Lees hier de reacties van betrokken partijen in het kader van de wederhoor en hier alles over het onderzoek.

Na een tweedaags debat in de Tweede Kamer, waarbij ze alleen mochten luisteren, gaan de bewindspersonen van het nieuwe kabinet-Jetten vandaag dan echt aan de slag. Ze hebben hun eerste vrijdagse ministerraad.

De meeste kabinetsleden vonden het, net als staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) van Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid, "erg lang stilzitten". "Het was fysiek een behoorlijke uitdaging", geeft Heleen Herbert (CDA) toe, de nieuwe minister van Economische Zaken.

Maar "het was een normaal debat, zoals het hoort", zegt VVD-minister Dilan Yesilgöz van Defensie. Haar nieuwe collega van Buitenlandse Zaken, Tom Berendsen (CDA), vond het "scherp op de inhoud, maar constructief". "Ik hoop dat we dat samen volhouden."

'Democratie is mooi'

Ze zijn het erover eens dat de kersverse premier Rob Jetten "het heel goed deed". Het was een beter debat over de regeringsverklaring dan destijds met zijn partijloze voorganger Dick Schoof, herinnert Yesilgöz zich.

Die kreeg het in zijn eerste debat zwaar te verduren. Hem werd onder meer "slappe hap" verweten door Geert Wilders (PVV). "Wat wij die man hebben aangedaan als Kamer was een van de vreselijkste debatten van onze geschiedenis", zegt Yesilgöz , die net als Wilders deel uitmaakte van de toenmalige coalitie.

Minister Herbert, die altijd in het bedrijfsleven heeft gewerkt, zegt "het was nieuw voor me. Democratie is mooi. Ik vond het mooi om de invalshoeken van de verschillende partijen te horen."

Minister Vincent Karremans (VVD) van Infrastructuur en Waterstaat zat thuis op de bank met zijn vorige week geboren derde kind op schoot. De jonge vader heeft "af en toe gekeken" en vond het "een interessant debat".

'Goed luisteren naar bonden'

In het debat speelde de verhoging van de AOW-leeftijd, een plan uit het coalitieakkoord, een grote rol. De coalitie moet daar opnieuw naar gaan kijken. Hans Vijlbrief (D66), minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, gaat ervan uit dat hij volgende week met de vakbonden en werkgevers om tafel zit.

"We gaan niks afzwakken, maar zijn wel bereid om erover te praten", zegt hij. "We gaan goed naar ze luisteren."

Vijlbrief krijgt het schaamrood op de kaken als het gaat over de foto die D66 gisteren op Instagram deelde van hem met zijn nieuwe collega Rianne Letschert, de oud-informateur die minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wordt. Daar staat een liedje onder met de tekst "Bitches willen met me naar bed."

Vijlbrief erkent dat het "niet zo smaakvol" was. "Ik vond het niet zo leuk. Het is mijn sociale media-team die dit gepost heeft, ik ben een boomer en zal zeggen dat ze dit niet meer moeten doen."

Pak papier

Minister Jaimi van Essen van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zegt dat hij de afgelopen twee dagen vooral bezig is geweest met zijn nieuwe post. "Er lag zo'n pak papier voor me met alle dossiers die er spelen. In mijn hoofd ging het 750 kilometer per uur."

Thierry Aartsen, minister van Werk en Participatie, kan ook niet wachten tot het echte werk gaat beginnen. Hij gaat komende week al in gesprek met 'de polder', zegt hij. "Laat ons eerst kennismaken en koffiedrinken."

De ministers en staatssecretarissen van het minderheidskabinet-Jetten kunnen na twee dagen debatteren met de Tweede Kamer "aan de slag". Maar het debat legde wel de forse uitdagingen waar de ploeg voor staat bloot.

Oppositiepartijen waren kritisch. Het kabinet moet de plannen voor de AOW en het bestrijden van armoede van de Kamer opnieuw bekijken. Of dat tot grote veranderingen leidt is nog onduidelijk: concrete toezeggingen van het kabinet kwamen er niet.

Een motie van wantrouwen van de PVV- die het kabinet meteen weg wilde sturen- kreeg alleen steun van de SP en FVD.

AOW plannen 'verzachten'

Het kabinetsplan voor een snellere verhoging van de AOW-leeftijd domineerde een flink deel van het debat. Een plan van SGP en Groep Markuszower om de scherpe kantjes eraf te halen kreeg met steun van de coalitiepartijen en JA21 een meerderheid.

Met deze eerste "deal" kan het minderheidskabinet dus voorlopig verder met de AOW-plannen, maar in de Eerste Kamer heeft het daarvoor geen meerderheid. GroenLinks-PvdA leider Klaver waarschuwde Jetten dan ook niet te veel met "gelegenheidscoalities" te werken omdat het geheel van de plannen en begrotingen daardoor in gevaar zou kunnen komen.

Partijen als GroenLinks-PvdA, PVV, ChristenUnie, 50Plus, Denk, SP en Volt vonden de toezeggingen van Jetten om een "pas op de plaats" te maken en naar verzachtingen voor de AOW te gaan kijken te zwak. Ze willen het plan volledig van tafel hebben en weten zich gesteund door vakcentrales FNV, CNV en VCP.

Die zijn naar eigen zeggen "furieus". Zij gaan niet met het kabinet in gesprek zolang de plannen niet van tafel gaan. Jetten noemde dat een "helder signaal" en hoopt op een snel kennismakingsgesprek om "hun zorgen aan te horen".

'Verhoudingen op spel'

Een deel van de oppositiepartijen vindt dat Jetten de verhoudingen met de Kamer op het spel zet, terwijl hij de Kamer nodig heeft om andere plannen van zijn minderheidskabinet erdoor te krijgen.

Aan het begin van het debat had Jetten zich "nederig" opgesteld en gesproken van uitgestoken handen en samenwerken. In het debat kwam het echter nauwelijks tot concrete toezeggingen.

De Kamer kwam met voorstellen om diverse plannen bij te sturen. Zo wil een meerderheid dat het kabinet de armoede laat af- in plaats van toenemen. Ook moet het kabinet voorafgaand aan de bezuinigingen op sociale zekerheid van de Kamer eerst de gevolgen voor kwetsbare groepen in kaart brengen.

'Rustig en inhoudelijk'

Jetten reageerde bijna overal kalm op. Van de aanvallen van Wilders, en daarna diens motie van wantrouwen, leek hij niet erg onder de indruk. Grappend zei Jetten de motie te gaan inlijsten "omdat het de eerste is".

Na twee dagen debat was Jetten positief over de sfeer. Hij sprak van een "rustig" en "inhoudelijk" debat. Ondanks alle "soms begrijpelijke" kritiek had hij "genoten" van de inhoudelijke bijdrages. Op vragen van journalisten op welke punten de coalitie afspraken gaat openbreken en de veelbesproken uitgestoken hand gaat laten zien, antwoordde Jetten dat "de opdracht nu heel duidelijk is".

"Wij zullen als ministers nu eerst flink hard aan het werk moeten met de uitwerking van alle plannen, en dan de oppositie weer opzoeken." Het is volgens hem duidelijk dat op een aantal terreinen plannen moeten worden bijgesteld.

Tegelijk proeft de nieuwe minister president "bij meer dan honderd zetels in de Kamer de bereidheid om op onderwerpen waarop Nederland echt vastzit tot grote doorbraken te komen".

Verschillende oppositiepartijen vinden dat premier Jetten "een valse start" heeft gemaakt nu hij in hun ogen halsstarrig vasthoudt aan een snellere verhoging van de AOW-leeftijd, zoals afgesproken in het coalitieakkoord.

Jetten heeft de steun van een meerderheid om de maatregel door te zetten, nu hij heeft toegezegd dat hij de scherpe kantjes ervan af wil halen. Maar partijen als GroenLinks-PvdA, PVV, ChristenUnie, 50Plus, Denk, SP en Volt vinden dat een veel te zwakke toezegging en willen dat het plan volledig van tafel gaat.

Ze waarschuwen vandaag in het debat over de regeringsverklaring dat Jetten de verhouding met de Kamer op het spel zet, terwijl hij de Kamer nodig heeft om andere plannen van zijn minderheidskabinet door te voeren.

'Op ramkoers'

Partijleider Klaver van GroenLinks-PvdA vindt dat het kabinet "op ramkoers" ligt met de Kamer. "Er gaat zo veel kapot door deze manier van werken", zegt ook ChristenUnie-fractievoorzitter Bikker.

De snellere verhoging van de AOW-leeftijd, waardoor veel mensen langer moeten doorwerken, leidt tot onrust bij werknemers en ook bij de oppositie. Gisteren sloot de coalitie een deal met een deel van de rechtse oppositie, om nog eens te kijken of het mogelijk is om de maatregel te verzachten voor met name de lage inkomens en mensen met een zwaar beroep.

Bonden furieus

"Een pas op de plaats", noemt Jetten dat vandaag, maar een flink deel van de oppositie vindt dat dus veel te weinig. Ze weten zich gesteund door de vakcentrales FNV, CNV en VCP, die vandaag lieten weten dat ze "furieus" zijn en dat het "uitgesloten" is dat ze gaan praten met het kabinet als de AOW-plannen niet volledig van tafel zijn.

"Als het tij niet keert, leggen we het land plat", schrijven de bonden in een persbericht. Ze noemen de maatregel een "schoffering" van de afspraak dat de AOW-leeftijd voorlopig niet omhoog zou gaan. "Als het kabinet onrust zaait, kan het onrust krijgen." De bonden blazen ieder overleg voorlopig af.

In het debat vroegen de partijen Jetten om de maatregel van tafel te halen, zodat er weer gepraat kan worden, maar de premier wil eerst kennismaken met de bonden. Daarop zei PVV-leider Wilders: "U wilt wel praten, maar er is niemand om mee te praten, want ze komen niet."

Voor de toekomst

Volgens Jetten en de coalitie moet er iets gebeuren om het AOW-systeem ook in de toekomst betaalbaar te houden. Door de vergrijzing maken steeds meer mensen gebruik van de AOW, terwijl er minder mensen werken om de uitkeringen via premies op te brengen. Vorig jaar werd de AOW voor het eerst voor meer dan de helft betaald uit belastinggeld.

De AOW-maatregel van het kabinet moet uiteindelijk structureel 2,7 miljard euro per jaar opleveren.

Een groot aantal partijen in de Tweede Kamer wil dat het sociale platform X op 4 maart alsnog op gesprek komt. Zij hebben een brief aan het bedrijf gestuurd, waarin ze opnieuw vragen om op een uitnodiging in te gaan.

VVD-Kamerlid Queeny Rajkowski, de eerste ondertekenaar, zegt in een X-bericht dat het niet de eerste keer is dat X weigert "om publiekelijk verantwoording af te leggen over de keuzes die zij maken voor het tonen van bepaalde content. Ondertussen blijven antisemitisme en zeer extremistische content de boventoon voeren."

Rajkowsi verwijst daarbij naar een bericht van vanmorgen in het AD. De krant heeft onderzocht of de AI-app Grok van X-eigenaar Elon Musk extremistische content goedkeurt en dat bleek het geval te zijn. Beeld van bijvoorbeeld de Tweede Kamer die de Hitlergroet brengt en 'Mein Führer' scandeert, komt er zonder problemen doorheen.

Meta, TikTok en Google

De Kamer heeft volgende week woensdag een rondetafelgesprek over sociale media en de rol die de platforms hebben in het tegengaan van manipulatie en desinformatie.

Aan dat gesprek doen naast onderzoekers en maatschappelijke organisaties onder anderen Meta (van Facebook, Instagram en Whatsapp), TikTok en Google mee.

X heeft opnieuw laten weten niet aanwezig te zijn. Het platform wil alleen schriftelijke informatie verstrekken. In 2022 heeft het bedrijf al eens een uitnodiging voor een hoorzitting afgeslagen.

'Transparantie essentieel'

De brief die nu is verstuurd is, behalve door het VVD-Kamerlid, ondertekend door Kamerleden van CDA, GroenLinks-PvdA, D66, JA21, Volt, Denk, ChristenUnie, SGP, 50Plus, SP en Partij voor de Dieren.

De partijen vinden het teleurstellend dat X niet komt. "Een schriftelijke reactie biedt onvoldoende mogelijkheid tot directe gedachtewisseling en het stellen van vragen, hetgeen essentieel is voor een zorgvuldig en transparant gesprek", schrijven ze.

De Kamer wil vooral inzicht krijgen op de invloed die sociale media rond verkiezingen hebben. Op 18 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen.

Nadat gisteren alle fracties in de Tweede Kamer hun mening hadden gegeven over het regeerakkoord en de regeringsverklaring van het nieuwe kabinet, komt vandaag premier Jetten aan het woord. Om de plannen van zijn minderheidscoalitie te realiseren, zal hij steun zoeken bij de oppositie. Om alle mogelijkheden open te houden, moet hij laveren tussen de verschillende partijen.

Er is veel twijfel of een minderheidskabinet wel effectief kan opereren, maar tijdens het twaalf uur durende debat van gisteren bleek dat het vinden van meerderheden wel kan.

Zo omarmden de coalitiepartijen D66, VVD en CDA een motie van de SGP en de Groep Markuszower om de voorgestelde verhoging van de AOW-leeftijd te verzachten. Die maatregel ligt zowel rechtse als linkse oppositiepartijen zwaar op de maag.

De coalitie beloofde te kijken naar aanpassingen, zodat lage inkomens, praktisch geschoolden en mensen met zware beroepen er niet de dupe van worden. Dat juist dit voorstel van rechtse oppositiepartijen een meerderheid krijgt, leidde tot woede bij linkse partijen als GroenLinks-PvdA en de SP, en ook bij de PVV. Zij vinden dat de verhoging van de AOW-leeftijd helemaal van tafel moet.

Armoede moet omlaag

Maar de minderheidscoalitie keek gisteren ook naar links. Een motie van de ChristenUnie, GroenLinks-PvdA en 50Plus om de komende kabinetsperiode de armoede in Nederland omlaag te brengen, lijkt ook de steun van de coalitie te krijgen.

Ook daarvoor moeten de plannen van het kabinet aangepast worden, want uit de doorrekening van het regeerakkoord door het Centraal Planbureau (CPB) bleek dat de armoede juist iets zal toenemen.

De verschillende fractievoorzitters van oppositiepartijen zouden het liefst nog veel meer aanpassen aan het regeerakkoord en deden gisteren ook eigen voorstellen. Maar de fractievoorzitters van de regeringspartijen reageerden daar afwachtend op.

Leren luisteren

Ze vinden dat het kabinet eerst maar eens de maatregelen moet uitwerken en dat er pas daarna gepraat kan worden over aanpassingen. En, zo maakten ze duidelijk, het moet wel allemaal binnen de kaders van het regeerakkoord blijven. "Waar zit dan de uitgestoken hand van deze coalitie?", verzuchtte Volt-leider Dassen.

Aan Jetten vandaag de taak om die uitgestoken hand waar te maken. "We zullen weer moeten leren luisteren. Naar elkaar en naar de samenleving", zei hij gisteren in de regeringsverklaring.

Tweede dag debat regeringsverklaring

Het debat gaat vandaag om 10.15 uur verder. Het is live te volgen via NPO 1, NPO Politiek en een livestream op NOS.nl en de NOS-app.

De coalitiepartijen D66, VVD en CDA reageren positief op een voorstel van de SGP en Groep Markuszower om de verhoging van de AOW-leeftijd "te verzachten". Volgens de partijen zijn de gevolgen voor "lage inkomens, praktisch geschoolden en mensen met een zwaar beroep" te groot.

Daarmee is er een Kamermeerderheid die over dit voornemen uit het coalitieakkoord wil onderhandelen. In de motie van de twee oppositiepartijen staat dat "de regering wordt verzocht" over verschillende aanpassingen na te denken.

Ze noemen verschillende voorbeelden, zoals een minder strenge koppeling tussen de AOW-leeftijd en de levensverwachting, een speciale regeling voor mensen met een zwaar beroep, een AOW-leeftijd op basis van gewerkte jaren of een AOW die gebaseerd is op vermogen of inkomen.

Live: Eerste debat minderheidskabinet met Tweede Kamer

Het debat over de regeringsverklaring is live te volgen op NPO1, nos.nl en NPO Politiek en Nieuws.

De motie zal worden ingediend tijdens het tweedaagse debat over de regeringsverklaring dat vanmorgen is begonnen. Minister-president Jetten zei in zijn verklaring dat het kabinet moeilijke keuzes maakt waardoor Nederland weer vooruit kan, maar dat is alleen mogelijk door samenwerking, zei hij.

Jetten: "Democratie moet meer zijn dan de helft plus één." Hij denkt dat het land snakt naar "een pragmatische politiek die bereid is om compromissen te sluiten die ons verder brengen".

GL-PvdA-leider Klaver was de eerste spreker na Jetten. Hij zei bereid te zijn tot compromissen behalve op één dossier: het verhogen van de AOW-leeftijd. Dat moet echt van tafel, zegt hij, ook als het kabinet met de vakbonden in gesprek wil blijven.

Pensioenakkoord verbroken

Klaver hoopte hiermee het kabinet op andere gedachten te brengen, maar door de steun van een Kamermeerderheid 'over rechts' voor het verzachten van de AOW-maatregel, heeft het dreigement van Klaver op dit moment weinig gevolgen.

De FNV zegt in een reactie dat onderhandelen over het verzachten van de AOW-maatregel niet genoeg is om terug aan de onderhandelingstafel te komen. Vakbonden CNV en VCP sluiten zich hierbij aan. "Want nog steeds houdt dit in dat het zwaarbevochten pensioenakkoord eenzijdig wordt verbroken en het getuigt van weinig respect voor de polder", staat in een verklaring.

Kritiek oppositiepartijen

De coalitiepartijen krijgen in het debat kritiek van oppositiepartijen omdat er 15 miljard euro minder naar de zorg en de sociale zekerheid gaat. PVV-leider Wilders zei tegen D66-fractievoorzitter Paternotte: "U sloopt Nederland. Waarom pakt u de lage inkomens, zieken en gehandicapten?"

Paternotte noemt de vragen van Wilders "een grijsgedraaide plaat". Hij wijst op recente CPB-cijfers, waaruit blijkt dat bijna iedereen er nog altijd op vooruitgaat. "Als we niks doen, moet een op de vier Nederlanders in de zorg gaan werken", zegt Paternotte. Niet ingrijpen betekent hogere premies en langere wachtlijsten, zegt hij.

Het nieuwe kabinet wil de wet voor vermogensbelasting die in 2028 zou ingaan, aanpassen. Dat bevestigt een woordvoerder van minister Heinen van Financiën. De Tweede Kamer heeft al voor de wet gestemd, de Eerste Kamer nog niet.

"Er is veel kritiek op de Wet werkelijk rendement. Daar zijn we niet doof voor", zegt de woordvoerder. "Het wetsvoorstel moet aangepast worden. De minister en staatssecretaris zullen het gesprek daarover aangaan met de Eerste en Tweede Kamer."

De afgelopen weken kwam er veel kritiek op het plan vanuit vermogenden. Ze vrezen meer belasting te moeten gaan betalen. Vooral beleggers in aandelen en crypto waren boos dat ze ook belasting zouden moeten betalen over waardestijgingen als ze hun aandelen of crypto niet hebben verkocht.

In andere landen wordt pas vermogensbelasting op waardestijging geheven bij de verkoop van aandelen of crypto. Op sociale media bemoeide zelfs Elon Musk zich ermee. Hij reageerde op X instemmend op iemand die het plan 'gestoord' noemde.

Nadelig voor startups

Dichter bij huis sprak ook de broer van onze koning, prins Constantijn van Oranje, zich er negatief over uit. Hij is speciaal gezant van Techleap, een overheidsorganisatie die startups bijstaat. Startups betalen hun medewerkers vaak uit in aandelen. Die medewerkers zouden door de nieuwe wet mogelijk veel vermogensbelasting moeten gaan betalen als die aandelen in waarde zouden stijgen. "Dit wil je niet hebben", zei hij bij WNL op Zondag.

Voor aandelen in startups was er juist een uitzondering in het wetsvoorstel. Had je zulke aandelen, dan hoefde je pas bij verkoop belasting te betalen over de waardestijging. Startups en zogeheten scale-ups (bedrijven die al wat langer bestaan) vonden de criteria daarvoor te strikt, want de uitzondering zou alleen gelden voor bedrijven die maximaal 5 jaar oud zijn en maximaal 30 miljoen euro omzet hebben.

Wat Heinen precies wil aanpassen aan het wetsvoorstel is nog onduidelijk. De situatie is nu zo dat de Belastingdienst rekent met een fictief rendement. Als het rendement hoger is hoeft er niet meer belasting betaald te worden, maar als het rendement lager is, dan gaat de belasting omlaag. Als dat systeem blijft, kost dat de schatkist zo'n 2,4 miljard per jaar.

De komende twee dagen zijn het kabinet en de Tweede Kamer in de weer met het debat over de regeringsverklaring. Om 10.30 uur zal premier Jetten de regeringsverklaring voorlezen in de Kamer.

Daarin staat welke plannen het kabinet de komende jaren wil uitvoeren en hoe het dat wil doen. Het is geen droge opsomming van het beleid uit het coalitieakkoord, maar geeft meer de hoofdpunten en de sfeer weer die het kabinet wil uitstralen.

Met het afleggen van de regeringsverklaring presenteert Jetten formeel zijn kabinet aan het parlement. Dat duurt ongeveer een half uur. Daarna is de Kamer aan zet om hier vragen over te stellen.

Eerste debat minderheidskabinet met Tweede Kamer

Het debat over de regeringsverklaring is vanaf 10.25 uur live te volgen op NPO1, nos.nl en NPO Politiek en Nieuws.

De regeringsverklaring van dit minderheidskabinet zal het belang van samenwerking met de Tweede Kamer en met maatschappelijke belangengroepen benadrukken. Voor de veranderingen in de sociale zekerheid zal het kabinet bijvoorbeeld intensief overleg aankondigen met het bedrijfsleven en de vakbonden.

Jetten zal namens het kabinet als enige het woord voeren. Achter hem, in vak K, zitten de ministers en staatssecretarissen. Zij zullen vaak op hun telefoon kijken of stukken van hun ministerie lezen waaraan ze nog maar net zijn begonnen, of ze geven een zak dropjes aan elkaar door.

Het is wel de bedoeling dat zij goed naar Jetten en de fractievoorzitters luisteren, want zij zijn medeverantwoordelijk voor wat er over hun ministerie wordt gezegd.

Vanaf ongeveer 11.00 uur komen de oppositie- en coalitiepartijen om en om aan het woord, in volgorde van het zetelaantal. Fractievoorzitter Klaver van GL-PvdA begint namens de grootste oppositiepartij met zijn vragen en opmerkingen. Hij zal in elk geval vragen aan welke samenwerking het kabinet de voorkeur geeft.

Gaan ze liever 'over links' of 'over rechts'? Klaver maakt zich hier zorgen over omdat hij met zijn partij invloed wil hebben op de gevolgen van het kabinetsbeleid voor de lagere inkomensgroepen, de zorg en de sociale zekerheid. Als het kabinet het steeds op een akkoordje kan gooien met rechts, dan staat zijn partij buitenspel.

Ook de partijen op rechts geven zich niet zonder onderhandelen gewonnen. De SGP heeft bijvoorbeeld al grenzen aangegeven over medisch-ethische onderwerpen. En JA21 wil niet dat de koopkracht te hard achteruitgaat.

Puzzel

Voor de regeringspartijen D66, VVD en CDA betekent 'over links' met de 20 zetels van GL-PvdA een meerderheid van 86 zetels. Dat is riant, maar de inhoudelijke verschillen leveren wel een puzzel op.

Ook 'over rechts' is er zo'n puzzel, maar die is meer getalsmatig van aard. Daarvoor is naast de steun van de drie coalitiepartijen steun van minstens twee andere partijen nodig, bijvoorbeeld SGP met JA21 of Groep Markuszower.

Het nieuwe kabinet kan het zich niet veroorloven nu al vijanden te maken, dus het wordt voor Jetten belangrijk alle mogelijkheden open te houden. De ministers moeten de komende maanden met alle partijen kunnen blijven onderhandelen.

Ook de fractievoorzitters van Paternotte (D66), Bontenbal (CDA) en Brekelmans (VVD) zullen dit moeten uitstralen. Voor de VVD komt voormalig minister van Defensie Brekelmans voor het eerst in die rol aan het woord.

Gedoe

Dat geldt overigens ook voor Henk Vermeer, die bij BBB Caroline van der Plas als fractievoorzitter heeft opgevolgd. De nieuwe Groep Keijzer van voormalig BBB'er Mona Keijzer doet niet mee aan het debat, laat Keijzer weten.

Morgen geeft Jetten antwoord op alle vragen van de fracties, worden er moties ingediend en wordt er gestemd.

De nieuwe BBB-fractieleider Henk Vermeer is niet verrast door het vertrek van Mona Keijzer uit de partij. Maar hij vindt de gang van zaken "volstrekt waardeloos".

Volgens Vermeer heeft Keijzer "er tientallen keren mee gedreigd" om op te stappen "op momenten dat iets niet ging zoals zij het wilde, of in het tempo dat zij het wilde". "Dat geeft geen vertrouwen in haar als iemand die leiding kan geven aan de fractie", zegt de opvolger van Caroline van der Plas.

Hij zegt dat het vertrouwen "echt geknakt" is, nadat er meerdere dingen waren gebeurd. Zo zou Keijzer gesprekken hebben gevoerd met de Groep Markuszower, die zich onlangs heeft afgesplitst van de PVV. Waarover die gesprekken gingen, weet hij niet.

Keijzer en Markuszower spreken deze lezing tegen. Volgens hen was er sprake van één gesprek en lag er geen concreet voorstel op tafel dat de Groep Markuszower kon overstappen naar BBB. Markuszower: "Dat is niet waar." Keijzer zegt dat de rest van de BBB-Kamerleden vooraf van dit gesprek wist. "Ik begrijp dat ze met modder zijn gaan gooien."

Vermeer zegt dat binnen de BBB is besproken "dat we zouden onderzoeken of we konden samenwerken" met de zeven voormalige PVV-Kamerleden. Maar er is volgens hem nooit sprake geweest van een eventuele fusie. "Daarvoor zijn de verschillen te groot", vindt hij. "En we laten BBB niet overnemen."

Dat Keijzer zonder overleg met de fractie en met een onduidelijk doel toch toenadering zou hebben gezocht met Markuszower, was de druppel die de emmer deed overlopen.

Keijzer neemt zetel mee

Gisteren liet oud-minister en -vicepremier Mona Keijzer weten dat zij afhaakt bij BBB. Zij neemt haar zetel mee en gaat zelfstandig verder. "Mijn missie is nog niet ten einde", zegt zij in een verklaring op X.

Keijzer is het er niet mee eens dat Vermeer de nieuwe fractieleider is. Ze zegt dat haar een dag na de verkiezingen van 29 oktober is beloofd dat zij Caroline van der Plas zou opvolgen. Dat zou in een gesprek met Van der Plas en Vermeer zijn gebeurd, waarin Van der Plas liet weten dat zij wilde terugtreden als partijleider en fractievoorzitter. "Afgesproken werd dat ik haar zou opvolgen", zegt Keijzer.

Vermeer zegt dat het na de verkiezingen inderdaad logisch leek als Van der Plas te zijner tijd het stokje zou overdragen aan Keijzer, die de nummer 2 op de kandidatenlijst was. Maar de toenmalige partijleider durfde dat volgens hem niet meer aan na onder meer Keijzers gesprekken met de Groep Markuszower.

De BBB'er begrijpt "dat het voor Keijzer een teleurstelling is en dat het haar rauw op het dak is gevallen." Hij vindt het zelf ook vervelend: "Ik baal hier enorm van."

Vermeer is vanmorgen in de fractievergadering van BBB officieel de nieuwe fractievoorzitter geworden, nadat Van der Plas vrijdag had laten weten een stap terug te doen, maar nog wel door te gaan als Kamerlid.

Hij is een vertrouweling van zijn voorganger. Hij was samen met haar een van de medeoprichters van BoerBurgerBeweging (BBB) en is sinds december 2023 Kamerlid voor die partij. Hij was ook secondant van Van der Plas bij de coalitieonderhandelingen die leidden tot het net afgetreden kabinet-Schoof, waarin ook PVV, VVD en NSC zaten.

BBB verloor bij de verkiezingen drie van de zeven Tweede Kamerzetels. Door het vertrek van Keijzer houdt de partij er drie over. Naast Vermeer en Van der Plas zit oud-minister Femke Wiersma voor de partij in de Kamer.

In de Eerste Kamer is BBB met twaalf zetels de tweede partij en daarmee een factor van belang voor het huidige minderheidskabinet.

Van der Plas besloot in Ierland om het stokje over te dragen

Voormalig BBB-leider Caroline van der Plas wil niet uitgebreid reageren op het vertrek van Mona Keijzer uit de partij. "Ik waardeer Mona heel erg en vind het heel vervelend dat het zo is gelopen. Ik had het ook liever anders gewild." Meer wil ze er niet over kwijt.

Ze wil wel vertellen waarom ze een stapje terug zet. Dat besloot ze afgelopen zomer, op vakantie in Ierland, waar haar moeder vandaan komt. Ze trok daar in haar eentje rond en bedacht dat ze als BBB-lijsttrekker drie Tweede Kamerverkiezingen in vijf jaar tijd heeft gedaan en dat het genoeg is geweest.

Het is zwaar als fractieleider van een kleine fractie, zegt ze. Je moet niet alleen veel debatten in de Tweede Kamer doen, maar hebt daarnaast ook allerlei afspraken. Ze hoopt zich als Kamerlid weer kunnen focussen op de onderwerpen waarvoor haar partij is opgericht: landbouw, visserij, de regio, het platteland.

De nieuwe coalitie doet verschillende grote beloftes waarvan het niet zeker is of ze kunnen worden waargemaakt. Dat is een risico, omdat het vertrouwen van burgers in de politiek sowieso al laag is.

Dat schrijft het Sociaal en Cultureel Planbureau in een analyse van de plannen van D66, VVD en CDA. Voorbeelden zijn de voornemens op het gebied van zorg en migratie.

Preventie

In de zorg wil de coalitie de gevolgen van de verhoging van het eigen risico verzachten door in te zetten op preventie. Daardoor zouden mensen minder of geen zorg nodig hebben en dan hoeven ze ook het eigen risico niet te betalen. Dit alles onder het motto 'voorkomen is beter dan genezen'. Er komt meer aandacht voor de gezondheid van kinderen, voor het stimuleren van bewegen en voor het financieel aantrekkelijk maken van gezonde keuzes.

Hoewel dat "op lange termijn effectief kan zijn, biedt het beperkt antwoord op problemen die zich in het hier en nu voordoen", waarschuwt het SCP. Bij die dringende actuele problemen gaat het vooral om de vergrijzing, die de vraag naar zorg in hoog tempo laat toenemen.

Niet reëel

Ook de ambitie om het aantal asielzoekers te verminderen, via onder andere de invoering van de 'Asielnoodmaatregelenwet' van het vorige kabinet, is volgens het SCP op korte termijn niet reëel. En het blijft onduidelijk hoe de belofte gaat worden waargemaakt om laagbetaalde arbeidsmigratie terug te dringen.

Het SCP deed in de aanloop naar de verkiezingen van november al een oproep aan politieke partijen om scherpe keuzes te maken en geen onrealistische beloftes te doen, juist vanwege dat kwetsbare vertrouwen van burgers. Het planbureau vroeg daarbij heel helder en eerlijk uit te leggen wat haalbaar is en wat niet.

Duidelijke ambitie

Positief in het coalitieakkoord vindt SCP-directeur Karen van Oudenhoven "de duidelijke ambitie om grote maatschappelijke opgaven aan te pakken". Er komt extra geld voor veiligheid, woningbouw, economie en onderwijs. Daarmee komt het minderheidskabinet tegemoet aan zorgen van burgers, ziet Van Oudenhoven.

Daar staat tegenover dat het twijfelachtig is of kwetsbare groepen door het minderheidskabinet voldoende worden beschermd. "Vooral maatregelen rond zorg, sociale zekerheid en langer doorwerken kunnen ongelijkheid vergroten", stelt de SCP-directeur. Concreet gaat bijvoorbeeld de AOW-leeftijd voor iedere Nederlander omhoog, zonder dat al duidelijk is wat er moet gebeuren met mensen met een zwaar beroep, voor wie lang doorwerken lastig is.

Vrijdag kwamen de rekenmeesters van het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving al met hun doorrekeningen van alle plannen. Daaruit bleek dat de lagere inkomens in koopkracht achterblijven. En dat op het vlak van klimaat en stikstof wel kleine stappen worden gezet, maar niet genoeg om de doelen te halen.

Oud-minister Mona Keijzer verlaat de BBB-fractie en gaat als zelfstandig Kamerlid verder. Dat zegt ze tegen De Telegraaf. Ze heeft dat besluit genomen nadat niet zij, maar Kamerlid Henk Vermeer werd aangewezen als opvolger van partijleider Caroline van der Plas.

"Met pijn in het hart, stap ik uit de BBB-fractie", zegt ze in de krant. "Maar ik blijf wel in de Kamer, om te werken aan het sociaal-conservatieve verhaal waar Nederland behoefte aan heeft."

In het interview zegt ze dat er een afspraak was dat zij de nieuwe politiek leider zou worden als Van der Plas een stap terug zou doen. Ze voelt zich nu aan de kant gezet door haar partij en spreekt van "een grote vertrouwensbreuk".

De afspraak was volgens Keijzer kort na de verkiezingen van oktober vorig jaar gemaakt. Maar de laatste tijd merkte ze naar eigen zeggen dat het contact met Vermeer begon te veranderen. Op 13 februari besloot de fractie met drie tegen één dat niet Keijzer, maar Vermeer de opvolger van Van der Plas moest worden.

Richtingenstrijd

De afgelopen weken bleek er sprake van een richtingenstrijd binnen de BoerBurgerBeweging. Na de tegenvallende verkiezingsuitslag, waarbij de fractie werd gehalveerd, wilden de oprichters Van der Plas en Vermeer terug naar de oorsprong van de partij, de belangen van de agrarische sector.

Keijzer stond juist voor een bredere boodschap, met stevige uitspraken over asiel en migratie. Volgens haar heeft Nederland daar behoefte aan. "Ze willen weer gaan versmallen, maar intussen staat de partij in de fik", zegt ze over haar voormalige fractiegenoten. "Dit alles is voor mij de reden om te zeggen: dan wel zonder mij."

Ze gaat zich niet aansluiten bij een andere fractie, zoals de Groep Markuszower of JA21. "Ik wil ook niet gelijk in een volgend experiment stappen."

Ontslag

Keijzer was jarenlang lid van het CDA en was voor die partij ook staatssecretaris van Economische Zaken in het kabinet-Rutte-III. Rutte ontsloeg haar, omdat ze zich openlijk keerde tegen sommige coronamaatregelen van het kabinet. Daarmee doorbrak ze de eenheid van het kabinetsbeleid, die vastgelegd is in de Grondwet.

In 2023 zegde ze haar lidmaatschap van het CDA op en stapte ze over naar BBB, die haar presenteerde als premierkandidaat. Bij de laatste verkiezingen haalde de Volendamse ruim 110.000 voorkeursstemmen, niet veel minder dan lijsttrekker Van der Plas, en veel meer dan Vermeer.

BBB heeft nog niet gereageerd op het vertrek van Keijzer.

Het kabinet-Jetten kan nu echt aan de slag. Ze zijn beëdigd voor de koning en op de foto gezet op de trappen van het bordes van Paleis Huis ten Bosch. Wat komt er allemaal op nieuwe ministers af op zo'n dag als vandaag? En hoe begin je goed aan die nieuwe baan?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Oud-ministers Lilianne Ploumen (PvdA) en Robbert Dijkgraaf (D66) vertellen openhartig over de eerste dag als bewindspersoon. Vanaf het eerste belletje begint het denken en voorbereiden al. En vanaf de eerste dag ben je minister. Ploumen vloog direct naar Turkije voor een staatsbezoek en moest direct 1 miljard euro bezuinigen. En Dijkgraaf moest binnen een week beslissen waar hij een extra miljard voor het onderwijs aan wilde uitgeven.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Ulrike Nagel