Coalitiepartijen D66, VVD en CDA hebben, na onderhandelingen die tot na middernacht duurden, nog geen akkoord bereikt over de begroting van volgend jaar. De onderhandelaars van de drie partijen praten deze ochtend om 09.00 uur verder.

Te horen is dat de onderhandelingen op dit moment vastzitten, maar de coalitiepartijen willen wel uitstralen dat ze alleen nog maar de puntjes op de i moeten zetten. De extra begrotingsraad, waarin het gehele kabinet de begroting moet goedkeuren, volgt om die reden al twee uur later om 11.00 uur.

Strakke deadline

Het kabinet moet zich dan ook houden aan een strakke deadline. De plannen moeten uiterlijk in de nacht van maandag op dinsdag klaar zijn, omdat de Raad van State nog tijd nodig heeft om ze te beoordelen voordat het Prinsjesdag (15 september) is.

Het tot op het laatste moment onderhandelen gebeurt vaker in politiek Den Haag. Het is voor partijen ook een manier om andere partijen onder druk te zetten en zo voordeel te krijgen.

Op het ministerie van Financiën is te zien dat politiek leiders Jetten (D66), Yesilgöz (VVD) en Bontenbal (CDA) zich terugtrekken om samen te overleggen.

Vicepremier en defensieminister Yesilgöz (VVD) liet zondagmiddag de pers in ieder geval nog weten dat het "prima" ging aan de onderhandelingstafel. Zij verwachtte toen nog dat de onderhandelingen niet tot diep in de nacht zouden duren.

Moeizame onderhandelingen

Het opstellen van de begroting verloopt tot nu toe moeizaam. Het lukte de coalitie afgelopen weken niet om deals te sluiten met oppositiepartijen, waardoor de begroting nu zonder meerderheid in de Tweede Kamer wordt ingediend. Premier Jetten zei dat er later per aparte begroting van een ministerie meerderheden gezocht kunnen worden.

Maar de coalitiepartijen van het minderheidskabinet zijn het zelf ook nog niet eens over hoe de begroting eruit moet zien. Sinds zondag 10.00 uur waren ze daarover aan het vergaderen. Vooral over de vermogensrendementsheffing (box 3) en sociale zekerheid worden de partijen het niet eens.

Te horen is dat D66 en CDA willen voorkomen dat de begroting te veel naar rechts leunt, om zo de steun van Pro te houden. Maar de VVD is bang om met tegemoetkomingen aan 'links' de goede verhoudingen met rechtse partijen als JA21 en SGP op het spel te zetten.

De fractievoorzitter van Pro in de Eerste Kamer, Paul Rosenmöller, is niet opnieuw verkiesbaar. Als zijn termijn erop zit, na de Eerste Kamerverkiezingen eind mei, stapt Rosenmöller (70) uit de politiek.

"Het moment is daar om het stokje over te dragen. Althans, over negen maanden", laat hij weten. "Want tot dan blijf ik opereren zoals ik in de afgelopen ruim zeven jaar in de senaat deed, vanuit verantwoordelijkheidsbesef."

Rosenmöllers politieke loopbaan begon in 1989; toen kwam hij namens GroenLinks in de Tweede Kamer. Daar bleef hij tot 2003, vanaf 1994 als fractievoorzitter. Femke Halsema volgde hem destijds op.

'Gedreven en gezaghebbend'

Na zijn vertrek maakte hij televisieprogramma's voor de IKON. Later werd hij voorzitter van de VO-raad, de koepel van scholen in het voortgezet onderwijs.

Zeven jaar geleden werd Rosenmöller fractievoorzitter van GroenLinks in de Eerste Kamer. Daarna werd hij leider van de gezamenlijke GL-PvdA-fractie.

Pro-leider Klaver noemt Rosenmöller in een reactie op zijn aangekondigde vertrek "gedreven en gezaghebbend". "Hij heeft zijn stempel gedrukt op de Nederlandse politiek en een belangrijke bijdrage geleverd aan eerst GroenLinks en daarna aan het ontstaan van Progressief Nederland."

In Den Haag zijn de onderhandelaars van de coalitiepartijen weer bij elkaar op het ministerie van Financiën om de begroting voor volgend jaar rond te krijgen. Vrijdag werd tot in het begin van de avond ook gesproken, maar de partijen zijn er nog niet uit.

Afgelopen week werd duidelijk dat de begroting wordt gemaakt zonder dat er een meerderheid voor is in de Tweede Kamer. Premier Jetten zei dat er per aparte begroting van een ministerie meerderheden gezocht kunnen worden.

Het minderheidskabinet moet er nu onderling uitkomen na een paar weken met oppositiepartijen gesproken te hebben. De begroting moet op zijn laatst dinsdag bij de Raad van State liggen, zodat die hem kan beoordelen voordat de plannen op Prinsjesdag worden gepresenteerd.

Tegemoetkomingen

Te horen is dat het vooral gaat over de voorgenomen bezuiniging van meer dan 6 miljard euro op de sociale zekerheid: de uitkeringen van werklozen, ouderen en zieke werknemers. Ook de belasting op vermogen via box 3 en de verhoging van de inkomstenbelasting om de hogere defensie-uitgaven te betalen, liggen op tafel.

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn het oneens over tegemoetkomingen aan Pro. Pro is de grootste oppositiepartij in de Tweede en Eerste Kamer en kan daardoor doorslaggevend zijn voor meerderheden.

Coalitiepartijen D66 en CDA hopen de steun van Pro binnen te halen. Maar de VVD is bang om met tegemoetkomingen aan 'links' de goede verhoudingen met rechtse partijen als JA21 en SGP op het spel te zetten. Afgelopen vrijdag waren kabinetsleden druk met het uitwerken van mogelijke handreikingen op het gebied van box 3 en sociale zekerheid.

De allerrijksten

Pro-leider Klaver benadrukte die dag dat er echt wat moet gebeuren op die thema's als de coalitie zijn steun wil. "Het kabinet wil bezuinigen op mensen die ziek worden of werkloos raken. Daar kunnen we niet in meegaan. De allerrijksten moeten een eerlijke bijdrage leveren."

Sinds 10.00 uur vanochtend zijn de drie partijen met elkaar in gesprek. Namens D66 gaat het om premier (en partijleider) Jetten en staatssecretaris van Financiën Eerenberg. Vicepremier (en partijleider) Yesilgöz en minister van Financiën Heinen zitten er voor de VVD. Partijleider Bontenbal en vicepremier Van den Brink onderhandelen namens het CDA.

Het is niet bekend hoelang er nog gesproken gaat worden vandaag.

Deze zomer werd Europa geteisterd door bosbranden en droogte. En economisch worden we links en rechts ingehaald door China. Maar in Den Haag zijn ze met heel andere zaken bezig, namelijk een deal over de begrotingen. De grote vraag is of die deal er wel komt.

Intussen is Kamerlid Mona Keijzer een nieuwe beweging begonnen op rechts en op die flank was het al heel druk. Lukt het haar om een politieke partij van de grond te krijgen?

De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Het kabinet komt met nieuwe regels voor windmolens. Het gaat om de zogenoemde afstandsnorm: hoe ver moet een windmolen van huizen verwijderd zijn. Die norm wordt twee keer de tiphoogte, het hoogste punt dat een wiek kan bereiken.

Een windmolen van 200 meter hoog moet dus minimaal 400 meter van het dichtstbijzijnde huis verwijderd zijn.

In mei meldde de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) dat de bouw van windmolens in Nederland bijna stilvalt. De voornaamste oorzaak is volgens de RVO onduidelijkheid over de regels waar windparken op land aan moeten voldoen. In 2021 sneuvelden de oude regels bij de rechter.

Hoewel er op dit moment dus geen landelijke normen zijn, mogen provincies en gemeenten wel vergunningen verlenen. In de praktijk zijn ze hier terughoudend mee.

Geluid en slagschaduw

Het kabinet zegt dat windmolens hard nodig zijn, en komt daarom met regels die de bouw en vergunningverlening weer op gang moeten brengen.

Staatssecretaris Bertram van Milieu: "Ook komen er regels voor onder andere geluid, slagschaduw en lichtschittering. Met deze nieuwe regels brengen we de belangen van omwonenden, de woningbouwopgave en de energietransitie beter met elkaar in balans."

De nieuwe regels worden voor het einde van het jaar naar de Kamer gestuurd.

Het minderheidskabinet heeft er een crisissituatie van gemaakt, zegt Pro-leider Klaver over de begrotingsbesprekingen tussen D66, VVD en CDA. "Ik geef ze een laatste aanmoediging om uit deze impasse te komen en het land niet in een crisis te storten."

Klaver wil dat de coalitiepartijen hun meningsverschil oplossen door zijn partij meer tegemoet te komen. "Het kabinet wil bezuinigen op mensen die ziek worden of werkloos raken. Daar kunnen we niet in meegaan. De allerrijksten moeten een eerlijke bijdrage leveren."

De bezuiniging op de sociale zekerheid van meer dan 6 miljard euro moet van tafel, herhaalt hij. Pro sluit zich hiermee aan bij de eis van de vakbonden. Die willen pas met het kabinet over een sociaal akkoord praten als de bezuiniging is geschrapt.

Been bijtrekken

Klaver noemt het minderheidskabinet opnieuw een politiek experiment en vindt het niet verrassend dat dat tot "een crisis" leidt. "Ik kan me niet herinneren dat er eerder op het allerlaatste moment nog van alles moest gebeuren." Prinsjesdag is al op 15 september en de concept-Miljoenennota moet uiterlijk aanstaande dinsdag bij de Raad van State liggen voor advies.

Hij waarschuwt de coalitiepartijen dat zij bij de inkomensverdeling en de verdeling van de belastingen rekening moeten houden met de wensen van Pro. "Ze zitten er nog maar heel kort en zeker na de chaos van het laatste kabinet hoop ik dat ze eruit komen. Ik adviseer ze: trek je been bij."

Afgelopen tijd voerden de coalitiepartijen en het kabinet gesprekken met de oppositie. Maandag klaagden de oppositiepartijen erover dat het moeilijk onderhandelen is met coalitiepartijen die het onderling oneens zijn. D66 en CDA willen Pro meer tegemoet komen. De VVD is het niet eens met deze voorkeur voor 'links'.

Sociale zekerheid

Het gaat vooral over de voorgenomen bezuiniging van meer dan 6 miljard euro op de sociale zekerheid: de uitkeringen van werklozen, ouderen en zieke werknemers. Ook de belasting op vermogen via box 3 en de verhoging van de inkomstenbelasting om de hogere defensie-uitgaven te betalen, liggen op tafel.

Na maandag werd er geen enkele oppositiepartij meer uitgenodigd, zegt Klaver. Premier Jetten ontkende vanmiddag nog dat er sprake is van crisis. Wel zei hij dat het spannend is. "Maar dat zijn de gesprekken voor Prinsjesdag elk jaar. Als we geen discussies zouden hebben, dan zouden we allemaal van dezelfde partij zijn."

De drie coalitiepartijen praten de komende dagen verder met elkaar en niet met andere partijen, zei Jetten ook. Dat verbaast Klaver niet. "Het is helder dat ze nu niet met de oppositie praten, want ze zijn het zelf niet eens over de koers."

De inlichtingendiensten AIVD en MIVD krijgen meer mogelijkheden om "evidente tegenstanders" op te sporen en aan te pakken. Dat staat in een wetsvoorstel van het kabinet.

Evidente tegenstanders zijn bijvoorbeeld Russische hackers, Chinese spionnen, aanslagplegers van Iran en terroristen van IS.

Burgers en andere belanghebbenden kunnen vanaf nu via internetconsultatie.nl reageren op de wetteksten. Naar verwachting zullen veel vragen gaan over de privacy van Nederlanders. Defensieminister Yesilgöz, verantwoordelijk voor de militaire veiligheidsdienst MIVD, zegt dat die gewaarborgd blijft.

"De diensten krijgen meer bevoegdheden om sneller en gerichter te reageren op evidente tegenstanders. Maar de toezichthouder blijft controleren", zegt Yesilgöz in een toelichting op de wet. "Poetin en zijn vriendjes verdienen niet onze privacy, maar de burgers in Nederland wel."

De diensten hoeven bijvoorbeeld niet meer vooraf toestemming te vragen voor het (digitaal) volgen van een individuele hacker. "Dan is die alweer gevlogen", zegt Yesilgöz.

Als de Russische geheime dienst als evidente tegenstander is benoemd, dan kunnen MIVD en AIVD alle hackers aanpakken die waarschijnlijk voor deze dienst opereren. Achteraf controleert de toezichthouder of dit rechtmatig was. Ook kan de toezichthouder lopende operaties stilleggen in het geval van onrechtmatigheden.

Informatie vorderen

In de wet worden ook mogelijkheden toegevoegd voor de veiligheidsdiensten om samen te werken met Nederlandse bedrijven en organisaties. En om organisaties te wijzen op risico's die zij lopen door vijanden. Minister Heerma van Binnenlandse Zaken, verantwoordelijk voor de AIVD, wil geen voorbeelden noemen.

"Ik ga niet in detail vertellen om welke organisaties het gaat", zegt Heerma. "Nu wordt er ook al samengewerkt. Deze wet regelt de wettelijke basis daaronder. Daarbij kan het ook om het vorderen van informatie gaan." Het gaat bijvoorbeeld om banken, universiteiten en online platforms, zo staat in het persbericht over de wet.

Het vorige kabinet wilde bijvoorbeeld 8000 buitenlandse wetenschappers en studenten op Nederlandse universiteiten screenen om te voorkomen dat Nederlandse informatie in handen komt van buitenlandse krachten. China, Rusland en Iran zouden kennis kunnen misbruiken in bijvoorbeeld wapensystemen. Die grote screeningsoperatie was onhaalbaar. Gerichte samenwerking is dat wel, zegt het huidige kabinet.

Gevangenissen en IND

Ook kunnen door nieuwe regels de krijgsmacht en de eigen militaire inlichtingen- en veiligheidsdienst makkelijker onderling informatie uitwisselen. Ook de samenwerking met medeoverheden zoals de Dienst Justitiële Inrichtingen (het gevangeniswezen) en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) is geregeld.

Het toezicht op de juiste uitvoering van de wet komt bij één toezichthouder te liggen, het College van toetsing en toezicht. Nu zijn dat nog de CTIVD en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden. Of door de samenvoeging het budget omlaag gaat wil Heerma niet zeggen. "Dat is niet het doel van deze wet."

Beide toezichthouders hadden de afgelopen jaren kritiek op de werkwijze van de AIVD en de MIVD. Daarbij ging het om het verzamelen van informatie over individuen en om het bewaren van grote hoeveelheden persoonsgegevens.

De coalitiepartijen zijn het bij de onderhandelingen over de begroting oneens over een tegemoetkoming aan Pro. Dat is een belangrijke reden waarom de stukken voor Prinsjesdag nog niet af zijn, zeggen bronnen in Den Haag.

Pro, de grootste oppositiepartij in Tweede en Eerste Kamer, kan niet leven met het voornemen van het kabinet om op lange termijn 6,5 miljard euro te besparen op de sociale zekerheid. Het gaat om de uitkeringen voor ouderen, werklozen en zieke werknemers.

Coalitiepartijen D66 en CDA zouden de bezuinigingen willen 'parkeren' zolang er gesprekken met de vakbonden lopen. Ze hopen op die manier de steun van Pro binnen te halen. Maar de VVD is bang om met deze voorkeur voor 'links' de goede verhoudingen met rechtse partijen als JA21 en SGP op het spel te zetten.

Zowel JA21 als Pro heeft steeds gezegd dat het kabinet moet kiezen of het een meerderheid zoekt met links of met rechts. Zelf mikt het kabinet nog steeds op een "breed draagvlak".

Stakingen vakbond

Het idee is niet om de hele bezuiniging van tafel te halen. Daardoor is ook niet zeker of dit gebaar genoeg zou zijn voor Pro. Die partij trekt nauw op met de vakbond FNV, die voor begin september nieuwe stakingen heeft aangekondigd.

Eerder deze week werd al duidelijk dat de concept-Miljoenennota vandaag niet af zou komen, omdat de drie coalitiepartijen het onderling niet eens zijn. De coalitie zit vandaag weer om tafel om verder te praten over de begrotingsstukken. De deelnemers verzekerden vooraf dat het geen probleem is dat er een paar dagen extra de tijd wordt genomen.

De concept-Miljoenennota moet uiterlijk op dinsdag 1 september bij de Raad van State liggen, die er nog advies over geeft voor de definitieve versie twee weken later op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. Dus er is nog tot en met maandag tijd, stelden zij vanmorgen.

'Finetunen'

VVD-vicepremier Yesilgöz is optimistisch. Er is de afgelopen weken "veel input" vanuit de oppositie gekomen, zegt ze, en het is "niet makkelijk" om die in te passen. Maar ze is ervan overtuigd dat het goedkomt. "Ik denk niet dat nog twee dagen finetunen dramatisch is."

Ook haar partijgenoot minister Heinen van Financiën verzekerde vanmorgen dat de onderhandelingen binnen de coalitie "in de laatste fase" zitten. Het is volgens hem nog een kwestie van "politieke weging", van "punten en komma's zetten".

De drie partijen zullen "ongetwijfeld in het weekend ook veel contact hebben" om het met elkaar eens te worden, zei CDA-vicepremier Van den Brink vanmorgen. Maar eenvoudig zal het niet zijn om de VVD op één lijn te krijgen met D66 en CDA.

Hij heeft de hoop nog niet opgegeven dat er dan ook afspraken met de oppositie zijn gemaakt over steun. "Als er partijen zijn waarmee we maandag al tot die deal zouden komen, dan zou dat super zijn. Als dat niet zo is, dan komen wij met een voorstel aan de Raad van State."

Dat laatste betekent dat de Raad van State alvast de stukken van het kabinet gaat bestuderen terwijl de gesprekken met oppositiepartijen over steun nog doorgaan. Dat kan dan nog tot aan Prinsjesdag duren.

Het kabinet onderzoekt welke juridische mogelijkheden er zijn om omroep ON aan te pakken of zelfs uit het publieke bestel te zetten. Dat zei minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor de ministerraad. Aanleiding is de ophef rond het gebruik van een Hitler-citaat.

Letschert zei dat ze bezig is een weging te maken. "Wat mag ik juridisch? Wat zegt de samenleving? Wat zegt de Kamer? Dat allemaal samen leidt uiteindelijk tot een finale beslissing."

Dat besluit over de publieke omroep komt volgens haar "heel binnenkort".

Adolf Hitler

ON (ook bekend als Ongehoord Nederland) ligt onder vuur vanwege een online-uitzending van eind juli waarin een uitspraak van Adolf Hitler werd besproken. In het fragment ageert Hitler tegen een "ontwortelde internationale kliek", waarbij iemand in het publiek "Juden!" roept.

Presentatrice Arlette Adriani legde hoofdredacteur Joost Niemöller en presentatrice Raisa Blommestijn naar aanleiding van dit fragment een stelling voor: "De kosmopolitische elite staat noodgedwongen wezenlijk vijandig tegenover het gewone gewortelde volk". Daarop zeiden de twee dat ze het daarmee eens zijn.

Niemöller zei dat Hitler bepaalde dingen "gewoon heel goed" zei. Ook zei hij dat er "bepaalde dingen van Hitler" zijn die hij ook vindt, los van het antisemitisme van de Duitse leider. Beiden benadrukken expliciet niet al het gedachtegoed van de Duitse dictator te delen.

De Ombudsman voor de publieke omroepen kreeg tientallen klachten over de uitzending. Nadat er ophef was ontstaan, zei ON-directeur Peter Vlemmix dat er "te weinig rekening gehouden was met de gevoeligheden". Letschert noemde de uitzending "vreselijk, onsmakelijk, kwetsend en onnodig".

Rechter

ON is al vaker berispt vanwege het overtreden van journalistieke regels. De publieke omroep kreeg meerdere sancties opgelegd. In de Tweede Kamer gaan al langer stemmen op om de omroep te weren uit het publieke bestel. Volgens het AD (in juli) en RTL Nieuws (vandaag) is daar een meerderheid voor.

De minister benadrukt dat een besluit om een omroep uit het bestel te zetten wel goed juridisch onderbouwd moet zijn. "Ik kan heel stoer zeggen: dit ga ik nu even doen, Maar dan fluit de rechter mij meteen terug."

ON zit sinds 2022 in het publiek bestel.

Mona Keijzer gaat een nieuwe sociaal-conservatieve beweging beginnen. Dat zei ze vanmorgen in een interview met De Telegraaf en vanmiddag lichtte ze dat toe op een persconferentie.

Volgens Keijzer is het nog te vroeg voor een eigen politieke partij. Haar beweging krijgt de naam Project2029. Ze is nog op zoek naar donateurs en naar "deskundigen" die zich eraan willen verbinden.

Gevraagd naar het uiteindelijke doel, zegt Keijzer te mikken op 30 zetels in de Tweede Kamer "en de eerste vrouwelijke premier van Nederland".

Keijzer stapte dit jaar uit de BBB, nadat niet zij maar Henk Vermeer was aangewezen als partijleider. Ze was vicepremier voor die partij in het kabinet-Schoof. Ze heeft haar zetel in de Tweede Kamer behouden en vormt daar nu als Lid Keijzer een eenpersoonsfractie.

Als speerpunten noemt Keijzer onder meer terugdringen van bureaucratisering en regeldruk, meer woningen bouwen en immigratie beperken. "De meeste mensen stemmen rechts van het midden en wat krijgen ze? Links progressief beleid", aldus Keijzer.

Statenverkiezingen

Ze erkent dat er aan de rechterkant van het politieke spectrum al partijen zijn met soortgelijke ideeën. Gevraagd naar het verschil tussen bijvoorbeeld BBB en JA21 aan de ene kant en haar beweging aan de andere kant, zegt Keijzer dat die partijen niks oplossen. "En als ik iets zeg, dan doe ik het."

Vorige week meldde een aantal media dat Keijzer een nieuwe partij wilde beginnen. Maar dat vereist "best veel geld", zegt ze. In november wil Keijzer de balans opmaken en als het meezit hoopt ze in maart mee te doen aan verkiezingen voor de Provinciale Staten.

Coalitiepartijen D66 en CDA vinden dat de linkse oppositiepartij Pro meer kans moet krijgen in de onderhandelingen over de begroting. De partijen komen met deze wens tegenover coalitiegenoot VVD te staan. Die partij wil juist geen voorkeur voor links uitspreken. Daarnaast is de VVD bang dat de partij de goede verhoudingen met rechtse oppositiepartijen als JA21 en SGP verpest.

Vanavond vinden er verschillende overleggen plaats tussen de fracties van de drie coalitiepartijen en de vicepremiers van het minderheidskabinet, onder leiding van premier Jetten. D66 en CDA zullen daar nadrukkelijk uitspreken dat zij het niet eens zijn met de route van minister van Financiën Heinen (VVD), vertellen politieke bronnen aan de NOS.

Heinen is op zijn ministerie bezig met het maken van een sluitende begroting die gepresenteerd kan worden op Prinsjesdag (15 september). Daarin zitten voor zowel de oppositiepartijen 'op links' als 'op rechts' aantrekkelijke en aanvaardbare handreikingen, zegt hij.

'Puzzel valt te leggen'

Heinen: "Mijn nachten zijn heel kort, maar ik zie een goede kans dat dit gaat lukken." Inhoudelijk zijn de begrotingen zo goed als af, zegt de minister. "De puzzel valt te leggen. We zitten nu in de fase van de politiek weging. Dan moet alles bij elkaar komen."

Het optimisme van Heinen wordt niet gedeeld door D66 en CDA. Dat bleek ook uit de woorden van CDA-leider Bontenbal na afloop van de gesprekken vanavond. Op de vraag of het werk inderdaad bijna af is zei hij: "Nee, we zijn in gesprek. De minister van Financiën doet zijn werk en probeert alles in tabellen te vatten. Maar we hebben nog lang geen akkoord."

Op deze manier krijg je nooit een brede meerderheid, zeggen ze. Heinen geeft volgens hen met een waterig compromis voor Prinsjesdag de onderhandelingsruimte van de coalitie weg.

En dat zonder zeker te weten of de begrotingen in de Tweede en Eerste Kamer steun van een meerderheid krijgen. Een beetje luisteren naar alle wensen en iedereen wat gunnen en dan maar hopen dat partijen niet tegen begrotingen durven te stemmen is volgens D66 en CDA niet genoeg.

Zonder een grote politieke deal met garanties van oppositiepartijen kan het de rest van het jaar onrustig blijven in het Kamergebouw, terwijl het kabinet juist rust wil uitstralen.

Bijstellen van het beeld

Jetten begon vanmorgen al aan het bijstellen van het beeld na gisteren, toen verschillende oppositiepartijen klaagden dat de coalitiepartijen niet op één lijn zitten.

"Het is heel logisch dat oppositiepartijen hoog inzetten, dat zou ik ook doen als ik oppositiepartij was", zei Jetten. "Maar binnenskamers heb ik constructieve gesprekken. Wij zijn echt bereid om ver te gaan." Jetten gaat dus nog niet zo ver om te zeggen dat de begrotingen al klaar zijn en Heinen bijna is uitgepuzzeld.

Daarbij blijft Pro een aantrekkelijke gesprekspartner, omdat de partij een meerderheid in de Tweede Kamer en bijna een meerderheid in de Eerste Kamer kan garanderen.

Jetten: "Ik sluit niet uit dat de komende dagen ook nog andere fractievoorzitters worden uitgenodigd en dan hoop ik dat dat is om de laatste puntjes op de i te zetten."

De snelweg is geen plek voor betogingen. Het is gevaarlijk en strafbaar om de doorstroming te hinderen en in principe zullen betogers daarom altijd worden vervolgd voor het blokkeren van snelwegen of het vertragen van verkeer. Dat benadrukt justitieminister Van Weel in een gezamenlijke verklaring met burgemeesters, het Openbaar Ministerie en de politietop.

Burgemeesters hadden om overleg gevraagd na het recente dodelijke ongeluk in een file die was veroorzaakt door boerenprotesten. Twee personen kwamen om het leven toen op de A59 een SUV inreed op hun stilstaande auto, zes anderen raakten gewond.

Er bleek dat er rond die dag onduidelijkheid was over de vraag of justitie en politie de snelwegbetoging oogluikend hadden toegestaan, om geen inbreuk te maken op het demonstratierecht van de boeren. Bij monde van burgemeester Bruls van Nijmegen vroegen gemeentes daarna het kabinet om een duidelijke lijn kenbaar te maken.

'Onduidelijkheid weggenomen'

"Demonstreren is een grondrecht en dat beschermen wij. Maar je mening uiten is iets anders dan de snelweg of het spoor onveilig maken", staat nu in de gezamenlijke verklaring. "Onze boodschap is vooral: voorkom gevaarlijke situaties door langzame verplaatsingen en blokkeer geen snelwegen. Dat brengt anderen in gevaar en accepteren wij niet."

Bruls is tevreden met de verduidelijking. "Het was een snel en vruchtbaar overleg, we zaten snel op één lijn." Hij wijst erop dat er juridisch niets is veranderd, snelwegprotesten waren immers al verboden. Wel is de onduidelijkheid nu weggenomen. "De communicatie was twee weken geleden bepaald niet gelukkig gegaan. Goed om het nu weer strak te hebben."

Hoewel de situatie in de actualiteit kwam vanwege boerenprotesten, wordt in de verklaring benadrukt dat de regels gelden voor alle weggebruikers, ook bijvoorbeeld de klimaatactivisten die geregeld op verschillende plekken het verkeer frustreren.

Bruls: "Het gaat niet alleen om boeren, maar om iedereen die niet op de snelweg hoort, met de tractor of te voet. Iedereen wordt gelijk behandeld."

Uitzondering

De verklaring houdt een kleine slag om de arm: in sommige gevallen kunnen lokale autoriteiten ervan afwijken. "Het lokale gezag kan op deze lijn een uitzondering maken want zij besluiten uiteindelijk over het toestaan of faciliteren van dergelijke demonstraties", heet het. "Daar kan het beste worden beoordeeld wat er nodig is om een demonstratie veilig te laten verlopen."

Bruls is tevreden over die formulering. "Zoals met alles zijn er uitzonderingen en dan is het aan de lokale gezagsdragers om dat af te stemmen en lijnen te bedenken." Hij noemt als voorbeelden situaties waarbij "je niet meteen kunt handelen" zoals bij massademonstraties of trekkers die niet zomaar tegen te houden zijn. "Dat moet je per casus bekijken."

Vorige week zag de politie er nog van af om boeren te bekeuren die met hun trekkers over de Friese A31 waren gereden bij een onaangekondigd stikstofprotest. Omdat er slechts één politieauto beschikbaar was, werd besloten het protest te begeleiden in plaatse van te handhaven.

Niet van plan te stoppen

Milieuactiegroep Extinction Rebellion zegt niet van plan zijn te stoppen met het blokkeren van snelwegen. "We zitten in een klimaat- en ecologische noodtoestand; het is meer dan nodig dat de regering en grote bedrijven gaan doen wat nodig is", zegt de actiegroep.

Boerenactiegroep Farmers Defence Force vindt dat er "heel goede redenen" nodig zijn om het boerenprotest op snelwegen strafrechtelijk te vervolgen. "Het Europese Hof heeft in een andere zaak al bepaald dat een eventueel verbod van demonstratie per geval afgewogen moet worden en dat een verbod van een demonstratie niet bij voorbaat mag worden bepaald", zegt de groep.

De drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn het onderling nog niet eens over de begrotingen voor Prinsjesdag. Dat zeggen verschillende bronnen vanuit de oppositiepartijen. Ook vicepremier Van den Brink (CDA) zei vanmiddag dat de puzzel de komende dagen vooral "intern" moet worden gelegd.

De regeringspartijen discussiëren over bij welke burgers de rekening terecht moet komen, met andere woorden: hoe de belastingdruk voor de Rijksuitgaven verdeeld moet worden.

Ondertussen onderhandelt het kabinet wel met de oppositiepartijen voor steun. En dat is lastig als het minderheidskabinet het onderling nog niet eens is, zeggen zij. Aanstaande vrijdag wil het minderheidskabinet 'een klap geven' op de stukken die op Prinsjesdag worden gepresenteerd. Het wil dan eigenlijk ook al weten of er voldoende steun is in de Tweede Kamer.

Nog niks concreets

Volgens fractievoorzitter Markuszower van de Groep Markuszower, die vandaag aanschoof bij de premier en de vicepremiers, ligt er een paar dagen van tevoren "nog niks concreets op tafel".

Ook BBB-leider Vermeer, die gisteren met minister Heinen van Financiën sprak en vanmiddag een gesprek had met de top van het kabinet, betwijfelt of het lukt om vrijdag al verzekerd te zijn van een meerderheid. Het kabinet is volgens hem "rijkelijk laat" met de oppositie in gesprek gegaan.

Gisteren hadden andere oppositiepartijen er na hun afspraak met de coalitie ook al geen goed woord voor over. "Het zit muurvast", zegt Pro-leider Klaver. "We zijn er nog lang niet", zegt SGP-Kamerlid Flach.

'Vrijheidsbijdrage'

De moeilijkheid ligt bij een aantal grote dossiers, waarbij het om miljarden gaat. Van de 'vrijheidsbijdrage' voor burgers uit het coalitieakkoord is duidelijk dat die niet ongeschonden de eindstreep haalt. Maar waar de rekening voor de extra defensie-uitgaven dan moet komen te liggen is niet duidelijk.

Deze verhoging van de inkomstenbelasting, bedacht door het CDA, zou de koopkracht te veel aantasten en ligt veel partijen van links tot rechts zwaar op de maag.

Een soortgelijk verhaal geldt voor de andere dossiers waarover nu met de oppositie wordt gesproken. Zoals box 3, de belasting op vermogen die het kabinet wil gaan aanpassen. Door deze aanpassing loopt de staatskas (tijdelijk) geld mis.

Pro zou daar naar verwachting mee kunnen leven, op voorwaarde dat de rekening van het misgelopen geld bij vermogenden terechtkomt en niet op het bordje van mensen die minder verdienen. Het is niet duidelijk of het kabinet daaraan tegemoetkomt.

Puzzel 'intern' leggen

Een meerderheid in de Tweede Kamer, van coalitie tot oppositie, is het er ook over eens dat gekeken moet worden naar het kabinetsplan om het maximumdagloon te verlagen. Daardoor zouden uitkeringen van mensen die relatief meer verdiend hebben, te veel omlaag gaan.

Verder gaat de verhoging van het eigen risico in de zorg volgend jaar (van 385 naar 455 euro per jaar) waarschijnlijk niet door. Maar de vraag is ook hier weer: hoe moet dat gat in de begroting worden betaald en is daar voldoende steun voor vanuit de oppositie?

Als dat niet voor vrijdag lukt dan kan er het weekend nog doorgepraat worden. Maar de Prinsjesdagstukken moeten echt vóór 1 september bij de Raad van State binnen zijn voor advies. Officieel heeft het kabinet dus tot en met maandag 31 augustus de tijd.

Het lijkt op dit moment uitgesloten dat er maandag al een compleet akkoord met de oppositie ligt met een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer. Bronnen denken dat die onderhandelingen nog wel tot de derde dinsdag van september zullen doorgaan.

Een paar dagen voor het kabinet met een begroting wil komen die op brede steun in de Kamer kan rekenen, is daar nog helemaal geen zicht op. Partijen met wie de coalitie over links (Pro) dan wel rechts (JA21, SGP) zou kunnen, waren vandaag niet optimistisch.

"Het zit muurvast" zegt Pro-leider Klaver. "We zijn er nog lang niet" zegt SGP-Kamerlid Flach. "Een totaalplaatje ontbreekt" vindt JA21-Kamerlid Hoogeveen. Het kabinet maakt geen keuzes en wil iedereen te vriend houden, vinden ze alle drie.

Het kabinet wil, onder meer om miljardeninvesteringen in defensie te kunnen betalen, vanaf 2028 snijden in sociale uitkeringen, een vrijheidsbijdrage (belastingverhoging) invoeren en onder meer het eigen risico in de zorg verhogen. Voor dat laatste is geen meerderheid in de Kamer. Voor de miljardeninvesteringen in defensie wel, maar partijen verschillen van mening hoe dat te betalen.

'Verschillen levensgroot'

Voor de gesprekken zegt vicepremier Van den Brink (CDA) nog een keer dat het kabinet bereid is "grote stappen" te zetten. Pro-leider Klaver heeft het vandaag niet gezien. Hij lijkt er nog meer geharnast in te zitten dan eerder: "Het kabinet lijkt zich vooral zorgen te maken over de positie van miljonairs" .

De gewone mensen zijn volgens hem de dupe, legt hij nog eens uit, en Pro accepteert bezuinigen op ziekte en werkloosheiduitkeringen nooit.

Of Pro zelf ook stappen richting kabinet zet, vraagt een van de journalisten. Wel zeker, zegt Klaver en hij noemt het redden van de begroting van minister Sjoerdsma (D66) "die er een rommeltje van had gemaakt", en de stikstofplannen.

"Kleurloos"

Wie de ferme taal van Klaver hoort, zou kunnen denken dat het kabinet stappen zet richting samenwerking over rechts. SGP en JA21 - vorige week vooral "hoopvol"- spraken vandaag van "stevige gesprekken" en een "lastig proces". Je zou er uit af kunnen leiden dat er iets is voorgehouden en het eerste onderhandelen begonnen.

Zonder te schetsen wat noemt SGP-Kamerlid Flach het totaalplaatje "niet in balans". Om zaken te doen met de SGP vindt de partij ook dat een medisch-ethische rode lijn niet overschreden mag worden. De partij "gaat het niet meemaken" zei SGP-leider Stoffer eerder, dat een wet met versoepelingen voor draagmoederschap in behandeling komt. Ook wil de partij een proef in sommige ziekenhuizen met verlate abortussen rond 22 weken voorkomen.

Daarnaast wil de SGP net als veel andere partijen dat de vrijheidsbijdrage voor Nederlanders, waaruit een deel van de miljardeninvesteringen in defensie betaald moeten worden, omlaag gaat. Of Flach toezeggingen miste op het ethische vlak of op het financiële vlak (of beide), wilde hij niet zeggen.

'Kleurloos geheel'

JA21-Kamerlid Hoogeveen spreekt van een "soort kicking the can down the road": een blikje dat maar voortgetrapt wordt. Hij vindt het een "kleurloos geheel", met een coalitie die zonder keuzes maar vooruit blijft schuiven.

JA21 is tegen het verhogen van vermogensbelasting, zoals Pro wil. De VVD is er ook tegen, maar welke kant het opgaat blijft onduidelijk. "Je kunt niet iedereen tevreden stellen", zegt Hoogeveen. Hij zag wel enige JA21 wensen in de gesprekken terug, maar daar was dan op "andere terreinen weer iets bijgeplust of afgemind".

Afrondende fase?

BBB-fractievoorzitter Vermeer, vanmiddag voor het eerst op gesprek bij minister Heinen (VVD), wijst nog eens op de positie van zijn partij in de Eerste Kamer. "Als mensen kunnen rekenen kan het niet zonder ons", zei Vermeer. En ja, daar was ook Heinen zich volgens hem van bewust.

De kans dat de BBB de begroting zonder aanpassing van de stikstofplannen steunt is klein. Pro steunt juist alleen als de stikstofplannen niet wijzigen.

Het kabinet blijft desalniettemin positief, Heinen sprak vrijdag van een "afrondende fase". Volt-leider Dassen, vandaag voor het eerst op gesprek, vond het daar kijkend naar het "gekibbel" en de reacties van partijen weinig op lijken.

'Vaag en rommelig'

Dassen en Vermeer spraken met Heinen, Klaver was voor het eerst in gesprek met én de premier en de vice-premiers, én Heinen. Waar de knopen nu echt worden doorgehakt is BBB'er Vermeer volstrekt onduidelijk. "Dat moet je aan het kabinet vragen".

Ook Klaver zegt het niet te weten. Hij vindt het proces "vaag". "En een rommeltje om eerlijk te zijn".

JA21 en SGP praten in elk geval morgen weer door, van Pro is dat nog niet duidelijk.

Het kabinet denkt nog steeds dat in de Tweede Kamer "breed draagvlak" mogelijk is voor de Prinsjesdagstukken. Het is de bedoeling dat die volgende week vrijdag naar de Raad van State worden gestuurd voor advies.

Minister Heinen van Financiën zou dan het liefst ook de zekerheid hebben dat er een brede meerderheid, van links tot rechts, in de Tweede Kamer is die de begrotingsplannen van het kabinet gaat steunen.

"Ik heb er vertrouwen in dat dat gaat lukken. We zitten nu echt in de afrondende fase", zei hij vanmorgen in aanloop naar de ministerraad.

'Niet zo veel verschillen'

Het kabinet is in overleg met verschillende oppositiepartijen. Vanochtend komen JA21 en de SGP weer langs, die op dit moment samen optrekken. Vanmiddag is er opnieuw een gesprek met de ChristenUnie.

"Als ik het zo zie, dan denk ik dat het bij elkaar te brengen is", zei de minister van Financiën vanmorgen. "Dit gaat stap voor stap en ik heb het idee dat we steeds dichterbij komen en dat partijen ook helemaal niet zo veel van elkaar verschillen."

Een gesprek tussen Heinen en Pro leek gisteren stroef te verlopen. Financieel woordvoerder Luc Stultiens van Pro zei na afloop dat hij weinig beweging ziet "en dat zal wel nodig zijn, wil je onze steun krijgen".

'Links of rechts'

Pro, JA21 en de SGP herhaalden gisteren dat het kabinet uiteindelijk een keuze zal moeten maken tussen steun van de linker- of de rechterzijde van het parlement.

Heinen wees op een uitspraak van ChristenUnie-leider Bikker eerder deze week. "Ik vond dat ze dat mooi zei: laten we nou stoppen met dat links en rechts en proberen vanuit het landsbelang aan oplossingen te werken."

Nederland heeft samen met een groep landen boos gereageerd op het besluit van Israël om biedingen te openen voor een zeer omstreden bouwproject op de Westelijke Jordaanoever. De groep noemt de voortgang in het zogeheten E1-project onacceptabel.

De gezamenlijke verklaring is ondertekend door Nederland, Duitsland, Frankrijk, Italië, Verenigd Koninkrijk, Canada en Noorwegen. Premier Jetten zegt dat "Israël wordt opgeroepen de expansie van illegale nederzettingen terug te draaien en de plannen voor het controversiële E1-project terug te draaien."

Tweedeling van Westoever

Volgens het bouwplan komen er zo'n 3400 woningen voor kolonisten in door Israël bezet Palestijns gebied. Als het doorgaat, wordt de Westelijke Jordaanoever effectief in tweeën opgedeeld. Daarmee wordt de mogelijkheid van een toekomstige Palestijnse staat praktisch onmogelijk gemaakt.

Projectontwikkelaars mogen sinds dinsdag bieden op deelname aan het project. Dit geldt aanvankelijk voor ruim duizend woningen. Bedrijven hebben tot 19 oktober om een bod uit te brengen, dat is een week voor de parlementsverkiezingen in Israël.

Ondermijnen

"De E1-nederzetting zal het vooruitzicht op een tweestatenoplossing ondermijnen, een wig drijven en de territoriale continuïteit van de Palestijnse Gebieden schaden", zeggen de Europese landen en Canada in een verklaring.

De groep landen benadrukt dat de Israëlische nederzettingen op de Westoever illegaal zijn volgens het internationaal recht. Israël heeft het gebied in 1967 veroverd op Jordanië tijdens de Zesdaagse Oorlog.

De ultrarechtse minister van Financiën Smotrich gaf vorig jaar groen licht voor het plan, dat al in de jaren 90 werd gelanceerd. Hij noemde E1 effectief het einde voor "de tweestaten-illusie". Onder de huidige regering van premier Netanyahu zijn de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever fors uitgebreid.

Aanslagen door kolonisten

Palestijnen hebben steeds meer te maken gekregen met vernielingen en aanslagen door kolonisten. Dit geweld heeft zich uitgebreid naar de delen van de Westoever waar de Palestijnse Autoriteit het gezag heeft, concludeerde de Israëlische mensenrechtenorganisatie B'Tselem onlangs.

Met de Oslo-akkoorden uit de jaren 90 werd de bezette Westelijke Jordaanoever opgedeeld in drie gebieden. Gebied A wordt volledig bestuurd door de Palestijnse Autoriteit. In gebied B gaat de Palestijnse Autoriteit over het dagelijks bestuur en Israël over de veiligheid en in gebied C heeft Israël de volledige controle.

De oud-voorzitter van de jongerenorganisatie van Forum voor Democratie, Iem al Biyati, zal in de Tweede Kamer fractievoorzitter Lidewij de Vos vervangen tijdens haar zwangerschapsverlof. Dat heeft partijvoorzitter Thierry Baudet de NOS laten weten na een bericht van de Kiesraad.

De Vos nam op 6 augustus tijdelijk ontslag, omdat zij in verwachting is. Het tijdelijke ontslag geldt voor zestien weken. Een Kamerlid dat tijdelijk vervangen wil worden, legt dit verzoek neer bij de voorzitter van de Tweede Kamer. Die licht de Kiesraad in, die uiterlijk na veertien dagen een tijdelijke vervanger benoemt.

Dat moment kwam vandaag. In het bericht van de Kiesraad staat dat Baudet als vervanger wordt benoemd met ingang van het zwangerschapsverlof van De Vos. Hij is de eerste op de kieslijst die daarvoor om formele redenen in aanmerking komt.

Voorwaarde van de benoeming, zo meldt de Kiesraad, is dat Baudet deze benoeming accepteert. Maar dat doet hij dus niet. De partij wil dat Al Biyati deze plek in het parlement inneemt. Zij stond op nummer 11 bij de laatste Kamerverkiezingen.

In opspraak

Al Biyati is een oudgediende van de partij en was tot eind juni de voorzitter van de JFVD. De jongerenbeweging komt geregeld in opspraak vanwege extreme berichten in onderling appverkeer en het ontvangen van gasten met racistische, identitaire en extreemrechtse opvattingen.

Het is niet de eerste keer dat Forum voor Democratie wisselingen in de fractie kent. In 2024 en 2025 verlieten verschillende Kamerleden de fractie, waarna anderen hun zetel overnamen. Al Biyati komt nu voor het eerst namens de partij in de Tweede Kamer.

Het minderheidskabinet hoeft niet te kiezen of het meerderheden 'over links' of 'over rechts' zoekt. Dat zeggen ChristenUnie en 50Plus, die vanmiddag een gesprek hadden met premier Jetten en de vicepremiers Yesilgöz (VVD) en Van den Brink (CDA).

Volgens 50Plus-leider Struijs is er nog een derde optie: "gewoon doorgaan als minderheidskabinet" en voor elk los voorstel een meerderheid in Tweede en Eerste Kamer zoeken. Hijzelf zou dat "het gunstigst" vinden, want 50Plus is wat hem betreft partij "van het midden" en hij wil steeds kunnen kiezen: "Een goed plan is een goed plan, dat zullen we steunen".

Ook ChristenUnie-leider Bikker is de discussie over links of rechts zat, zegt ze. "Kom op jongens, laten we wat gaan doen. Ik voel me het meest thuis bij oplossingen en kijk gewoon of de plannen deugen. Hier staat iemand die bereid is de hand uit te steken."

Wél keuze maken

Maandag waren er gesprekken met Pro en met JA21. Die partijen willen allebei dat het kabinet wel een duidelijke keuze maakt: over links met Pro, of over rechts met JA21 en één andere partij.

Die andere partij zou de SGP kunnen zijn. Partijleider Stoffer, die vanmiddag ook op Algemene Zaken langskwam, wees op de samenwerking die hij al met JA21 heeft. De twee partijen hebben "best overeenkomsten", zei hij, en hebben samen al wat financiële verkenningen gedaan. Maar het blijven twee losse partijen en voor hetzelfde geld gaan ze volgende week weer hun eigen weg.

Stoffer herhaalde nog eens, wat hij maandag ook tegen de NOS zei, dat hij afhaakt als het kabinet zijn medisch-ethische rode lijn overschrijdt. Hij wil bijvoorbeeld niet meemaken dat een wet voor draagmoederschap verder in behandeling wordt genomen.

Nog anderhalve week

Vanmorgen was er begrotingsoverleg tussen de meest betrokken bewindspersonen. De concept-Miljoenennota, met daarin de begrotingen van de verschillende ministeries, is inmiddels klaar, zei minister Heinen van Financiën na afloop.

Maar er kunnen nog dingen gewijzigd worden. "Het politieke onderdeel" staat volgens Heinen nog niet vast, daar kunnen eventueel nog afspraken over worden gemaakt met oppositiepartijen.

Los van de gesprekken met de top van het kabinet van vandaag en maandag voert de minister van Financiën ook gesprekken met de oppositiepartijen. Volgens Heinen komen de verschillende overleggen, op verschillende niveaus, volgende week "weer bij elkaar".

Het is de bedoeling dat de ministerraad volgende week vrijdag 'een klap' geeft op de stukken, die op Prinsjesdag gepresenteerd worden. Die worden dan ter beoordeling naar de Raad van State gestuurd. Dat is krap dag, beaamde minister Heinen vanmorgen. Hij gaat ervan uit dat hem de komende week nog wel een paar slapeloze nachten te wachten staat.

'Nog veel werk'

SGP-leider Stoffer zei na afloop van zijn gesprek dat het kabinet volgende week vrijdag ook "overeenstemming wil hebben met een meerderheid in de Tweede Kamer". Hij denkt dat dit nog een ingewikkelde puzzel gaat worden. "Als ik het zo zie, moet er nog behoorlijk wat werk gebeuren", zei hij.

De coalitie heeft 66 zetels in de 150 zetels tellende Tweede Kamer. Met de steun van Pro (20 zetels) is er een ruime meerderheid. Met JA21 (9 zetels) telt het op tot 75 en dat is net geen meerderheid (76 zetels). De SGP en de ChristenUnie hebben allebei 3 zetels, 50Plus heeft er 2. Volt (1 zetel) komt maandag nog op gesprek.

BBB (3 zetels in de Tweede Kamer) was in eerste instantie niet uitgenodigd, maar partijleider Vermeer zal dinsdag toch ook nog langskomen. Deze partij kan belangrijk zijn in de Eerste Kamer, waar de coalitie op dit moment 22 van de 75 zetels telt. BBB is daar met 11 zetels de tweede partij (na Pro met 14 zetels).

Nederland keurt de Amerikaanse sancties op twee medewerkers van het Internationaal Strafhof (ICC) "natuurlijk af", zegt minister Berendsen van Buitenlandse Zaken. Hij wijst op de speciale verantwoordelijkheid die Nederland heeft als "gastland" van het strafhof, dat in Den Haag is gevestigd.

Vanuit die rol doet Nederland er volgens hem achter de schermen "al maanden alles aan om de sancties voor de getroffenen te verzachten". Berendsen sprak er een paar weken geleden persoonlijk over met zijn Amerikaanse collega Rubio. "Helaas is dit nog niet effectief geweest."

Gisteren werd bekend dat de VS opnieuw sancties oplegt aan twee medewerkers: de Japanse rechter Tomoko Akane, die voorzitter van het ICC is, en de Senegalees Abdoulaye Seye, lid van het team van aanklagers bij het hof. De twee kunnen onder meer geen gebruik meer maken van het Amerikaanse financiële systeem dat bijna alle internationale banken gebruiken.

'Hof is cruciaal'

De consequenties zijn groot, zegt Berendsen, zowel voor de medewerkers persoonlijk als voor het Internationaal Strafhof. Terwijl het werk dat dit hof doet "cruciaal" is binnen het internationaal recht, benadrukt de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken.

"Dit zijn lastige zaken", zegt Berendsen, "het hof staat onder druk", terwijl hem er "alles aan gelegen is dat het gewoon zijn werk kan blijven doen, dat is ontzettend belangrijk".

Berendsen zegt dat Nederland zich blijft inzetten om de getroffen medewerkers en het hof te helpen. "Dat doen we niet alleen, maar samen met andere verdragspartijen." Op sociale media zegt Berendsen dat hij rechter Akane heeft uitgenodigd om de Nederlandse steun aan het hof en het personeel te bespreken.

De minister noemt de taal die de VS met betrekking tot de sancties gebruikt "heel fel", maar wil niet op dezelfde toon reageren. "Het is onze taak om ervoor te zorgen dat we dit diplomatiek afkeuren, maar dat we er ook alles aan doen om het hof te kunnen laten werken."

Japan

Ook Japan heeft gereageerd op de Amerikaanse sancties en noemt die "zeer betreurenswaardig". Tokio is de grootste financier van het ICC.

In een verklaring benadrukte het ministerie van Buitenlandse Zaken dat Japan het ICC altijd heeft gesteund "in zijn inspanningen om de ernstigste misdaden die de internationale gemeenschap aangaan, te vervolgen en te bestraffen".

Het is niet bekend of Tokio tegenmaatregelen gaat nemen. Japan is op militair gebied sterk afhankelijk van de VS en bekritiseert het land zelden.

'Flagrante aanval'

Het ICC noemt in een verklaring de Amerikaanse sancties tegen Anake en Seye een "flagrante aanval op de onafhankelijkheid van een onpartijdig internationaal tribunaal".

De internationale orde wordt in gevaar gebracht wanneer "rechterlijke actoren worden bedreigd omdat ze de wet toepassen", zegt het ICC. Volgens het hof zijn inmiddels negen van de achttien rechters, de voormalige hoofdaanklager Khan en een medewerker getroffen door sancties van de VS.

Het ICC zegt de steunverklaringen van lidstaten te waarderen en verklaart dat het ondanks de sancties "zijn mandaat volledig, onafhankelijk en onpartijdig zal blijven uitvoeren".

Steen voor steen afbreken

De VS heeft al jarenlang kritiek op het Internationaal Strafhof, dat wereldwijd mensen kan vervolgen voor oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Zo sprak de regering-Trump er schande van dat er een arrestatiebevel is uitgevaardigd tegen premier Netanyahu om de oorlog in Gaza.

Vorige maand zei minister Rubio dat hij het hof desnoods "steen voor steen" zou afbreken.

Het kabinet zegt dat de Tweede Kamer eerder geïnformeerd had moeten worden over de 'datakluis' van de Belastingdienst met bestanden over het toeslagenschandaal, "en dat spijt ons." Hierdoor is de parlementaire enquêtecommissie die de toeslagenaffaire onderzocht onvolledig geïnformeerd. De kluis bevatte zeker 64 miljoen bestanden die de enquêtecommissie nu niet heeft kunnen onderzoeken.

De datakluis, een afgeschermde digitale bewaaromgeving, werd in 2019 gecreëerd. De Belastingdienst liep toen achter met het opschonen en vernietigen van bestanden vanwege de privacywetgeving. Door ze op deze manier apart te zetten, hadden medewerkers niet meer zomaar toegang tot de gegevens. Tegelijkertijd werd voorkomen dat bestanden die permanent bewaard moesten worden zonder beoordeling vernietigd zouden worden.

Op de een of andere manier verdween de datakluis daarna uit het zicht. Pas in juli 2025 werd het toenmalige kabinet formeel op de hoogte gebracht van het bestaan ervan. Na intern onderzoek en een juridische analyse werd de Tweede Kamer er op 15 april jongstleden over geïnformeerd.

Steekproeven lieten zien dat in de datakluis bestanden zitten die onderdeel hadden moeten zijn van de informatie die is aangeleverd aan de parlementaire enquêtecommissie die onderzoek deed naar het toeslagenschandaal. Het kabinet zei toen dat het de gang van zaken betreurde.

'Geen invloed'

Destijds benadrukte het kabinet dat de 'nieuwe' documenten geen invloed hebben op eerder genomen besluiten waarin ouders als gedupeerde zijn aangemerkt. "Ook verandert het niets aan de uitgangspunten van de hersteloperatie dat het verhaal van de ouder altijd leidend is en dat zij ruimhartig worden gecompenseerd voor geleden schade", zei het kabinet toen.

Nu is er een nieuwe Kamerbrief over de kwestie. "We realiseren ons ook goed dat we na de Toeslagenaffaire de schijn tegen hebben", schrijft het kabinet. "Het is zeer ongelukkig dat juist in deze kwestie mogelijk opnieuw documenten niet zijn gedeeld met de Tweede Kamer." Er was geen opzet in het spel, zegt het kabinet.

Onderzoekscommissie

Vorige maand werd bekend dat oud-Kamerlid van GroenLinks Senna Maatoug de commissie zal voorzitten die de gang van zaken rond de datakluis van de Belastingdienst onderzoekt. De commissie gaat in oktober van start. Maatoug was zelf lid van de parlementaire enquêtecommissie die de misstanden rond de kinderopvangtoeslag onderzocht. Daarvoor had zij functies bij de ministeries van Sociale Zaken en Financiën.

Het is de bedoeling dat de informatie uit de datakluis openbaar wordt gemaakt na verwijdering van privacygevoelige gegevens en staatsgeheime informatie. Dat zal een tijdrovende klus zijn, bleek uit de eerdere analyses.