In het debat over de zorgbegroting blijft het onduidelijk of er genoeg steun is voor de plannen van het kabinet. Minister Hermans van Volksgezondheid kreeg veel vragen over hoe chronisch zieken gecompenseerd gaan worden voor het verdwijnen van de zorgaftrek in 2028. Partijen in de Tweede Kamer willen hier helderheid over voordat ze besluiten over steun voor de begroting van komend jaar.

Er is al geld uitgetrokken om chronisch zieken te compenseren die in de problemen dreigen te komen door een opeenstapeling van maatregelen, waaronder het verdwijnen van de zorgaftrek. Er is alleen nog geen plan hoe dat geld precies wordt ingezet. Onder patiënten zijn de zorgen groot.

Oppositiepartijen zijn daardoor nog niet bereid om steun te geven aan de zorgbegroting. Die steun is wel nodig, omdat het minderheidskabinet geen meerderheid heeft. Minister Hermans zei dat ze volgende maand met nieuwe voorstellen zal komen, in de hoop dat die wel de goedkeuring van de oppositie kunnen wegdragen. De Kamer behandelt begin november het belastingplan. Voor die tijd moet er duidelijkheid zijn.

Eigen risico

In de oorspronkelijke plannen van het kabinet zitten twee maatregelen die chronisch zieken dreigen te raken. Het eigen risico gaat met 15 euro per jaar omhoog en er wordt alvast vastgelegd dat de zorgaftrek in 2028 verdwijnt. Dat zou betekenen dat chronisch zieken kosten die niet door de zorgverzekering worden gedekt ook niet meer mogen aftrekken van de belasting.

Vooral die laatste maatregel kan mensen met veel zorgkosten duizenden euro's per jaar kosten. Hermans zei zich te realiseren dat veel mensen juist dankzij de zorgaftrek mee kunnen doen in de samenleving en aan het werk kunnen. "Die groep hebben wij dus heel goed voor ogen", aldus de minister.

Toch wil het kabinet het belastingvoordeel afschaffen, omdat ook veel mensen met een hoger inkomen er gebruik van maken zonder het echt nodig te hebben. Dat maakt de regeling onnodig duur. Daarnaast is de regeling fraudegevoelig en ingewikkeld. Er worden veel fouten mee gemaakt, waardoor mensen te maken kunnen krijgen met terugvorderingen van de Belastingdienst.

Alternatief

Volgens minister Hermans is het "geen gemakkelijk puzzeltje" om de Kamer tegemoet te komen. Die wil dat onderzocht wordt of een alternatieve aftrek mogelijk is, die meer gericht is op de mensen die het echt nodig hebben. Het kabinet is bang dat de regeling daar alleen maar complexer van wordt en kijkt daarom ook naar andere manieren om de compensatie te regelen.

Partijen zoals Pro, JA21 en ChristenUnie willen weten hoe de afschaffing uitpakt voor chronisch zieken. Zij willen dit weten voordat de Kamer het belastingplan en ook de zorgbegroting verder behandelt. PVV en SP zijn ronduit negatief.

Kamerlid Bushoff van Pro benadrukte dat het minderheidskabinet met zijn partij op zoek moet naar een totaaldeal "waarbij gewone mensen erop vooruitgaan". Zonder zo'n deal rijdt het kabinet volgens hem "keihard op een muur af".

JA21 en SGP willen "zwart op wit" een toezegging van het kabinet dat gemeenten niet gedwongen gaan worden asielzoekers op te vangen, wat ze van de spreidingswet wel moeten. Dat zei JA21-leider Eerdmans na afloop van zijn gesprek met minister Van den Brink van Asiel en Migratie.

Verder willen zij dat tienduizenden Syriërs met een tijdelijke verblijfsstatus snel opnieuw beoordeeld worden omdat delen van het land in hun geval als veilig kunnen worden beoordeeld en zij mogelijk terug moeten.

Ook moet het kabinet snel organiseren dat asielprocedures buiten Nederland plaatsvinden en dat in het algemeen de asielinstroom snel naar beneden gaat. Deze eisen komen boven op de eis dat de lasten voor burgers in het Belastingplan omlaag moeten.

Voor de twee partijen is dit een van de voorwaarden om voor het einde van het jaar steun te kunnen geven aan het Belastingplan en de begrotingen van de ministeries.

Lasten burgers omlaag

De twee partijen hebben met de coalitiepartijen samen een meerderheid in de Tweede Kamer. In de Eerste Kamer kunnen zij het kabinet met andere partijen ook aan een meerderheid helpen, maar dat ligt een stuk ingewikkelder. Die meerderheid is nodig om de begrotingen goed te keuren. Zonder dat mag het kabinet in principe geen geld uitgeven of belasting heffen.

Eerdmans wil nu nog niet zeggen of zijn partij al zo ver is: "Het hangt met elkaar samen. Over het Belastingplan stemmen we op 12 november. Als we het totaalpakket weten, weten we of we voor kunnen stemmen." Het gesprek met Van den Brink krijgt een vervolg.

Wat het voor het minderheidskabinet betekent om 'over links' of 'over rechts' te gaan is hiermee weer wat duidelijker geworden. Maar hoe het gaat aflopen is nog steeds onzeker. Volgens asielminister Van den Brink zijn het op zich geen onoverkomelijke eisen. "Volgens mij ben ik in staat om met JA21 op asiel en migratie verder te werken", zei hij na zijn bezoek aan Eerdmans.

Dwang misschien niet nodig

Volgens Van den Brink werkt hij al aan de meeste 'asieleisen' maar is hij "nog maar net begonnen" als minister. Over de spreidingswet zegt hij dat die nu eenmaal moet worden uitgevoerd. Maar hij verwacht er met de gemeenten "wel uit te komen". Met andere woorden: dwang zal volgens hem niet nodig zijn.

Op de vraag aan Eerdmans of zijn eisen niet te hoog zijn voor het minderheidskabinet antwoordde hij: "Links vraagt zes miljard euro. Wij vragen asielmaatregelen en die zullen eerder geld op gaan leveren. Dus ik denk helemaal niet dat wij overvragen."

De linkse oppositiepartij Pro heeft in de onderhandelingen met het kabinet geëist dat de bezuiniging op de sociale zekerheid zoals de WIA en de WW van tafel gaat, in ruil voor steun aan de begroting van het ministerie van Sociale Zaken. Voor het overige van de financiën heeft Pro nog geen steun gegarandeerd.

De wet die het gemakkelijker maakt om een nieuwe school op te zetten, wordt binnen vijf jaar alweer aangescherpt, omdat er te veel kleine scholen bij komen. Een voorbeeld daarvan is de Renaissanceschool in Almere die dit jaar begon met maar vier leerlingen. De school is nauw verbonden aan de politieke partij Forum voor Democratie (FVD).

Staatssecretaris Tielen had al aan de Tweede Kamer geschreven dat ze iets wil doen tegen de groei. "Het is niet langer houdbaar om zoveel te kleine scholen in stand te houden", stelde ze. In een debat vandaag beloofde ze daarbij nog eens goed te kijken naar het marktonderzoek dat nieuwe scholen vooraf moeten doen om de belangstelling van ouders in de buurt te peilen.

De coalitiepartijen (D66, VVD en CDA) en meerdere oppositiepartijen zetten grote vraagtekens bij dat marktonderzoek, dat eigenlijk niet meer dan een online enquête zou zijn. De invullers zouden vaak ook niet precies weten om wat voor school het gaat.

Mede op die manier zou de zogenoemde FVD-school, die in augustus de deuren opende, er ook zijn gekomen. Er was van tevoren gemeten dat zo'n 350 mensen positief waren over de komst en dat aantal telde voor een belangrijk deel mee bij de goedkeuring van de school.

Tielen wil "kijken of we dat deel van de wet moeten aanscherpen dan wel helemaal moeten schrappen". Ze gaf toe dat zij ook verbaasd was, toen er uiteindelijk maar vier kinderen kwamen opdagen op de nieuwe school in Almere.

Vernieuwende onderwijsideeën

De Wet meer ruimte voor nieuwe scholen, een initiatief van de VVD, is in 2021 ingegaan. De wet is bedoeld om het gemakkelijker te maken om met overheidssubsidie een school te beginnen op basis van vernieuwende onderwijsideeën of een levens- of geloofsovertuiging. FVD stemde destijds tegen de wet. Sinds de invoering worden er jaarlijks meer scholen gesticht, waarvan een groot deel islamitisch.

Ook politieke partijen mogen onder deze wet een nieuwe school oprichten, mits er voldoende belangstelling is en er wordt voldaan aan de onderwijseisen. Volgens een groot deel van de Tweede Kamer is er wat betreft dat laatste punt veel aan te merken op de Renaissanceschool. Die gaat er bijvoorbeeld van uit dat jongens en meisjes een andere vorm van onderwijs nodig hebben.

"Waarom ik hier zo boos over ben", zei D66-Kamerlid Rooderkerk, "is dat we het hebben over 4-jarige kinderen die door de FVD geïndoctrineerd mogen worden. Ons onderwijs is bedoeld om te leren schrijven en rekenen, en kinderen zelf hun mening te leren vormen. Dat mag geen experiment van een politieke partij zijn."

'Toekomst verpest'

Ook bijvoorbeeld Pro maakt zich boos over het aantal scholen dat er te gemakkelijk bij komt. Dat leidt tot segregatie, concurrentie en slechte kwaliteit, vindt Kamerlid Moorman. Zij zei dat er niet zozeer behoefte is aan meer scholen, maar aan goede scholen. Ook zij vindt dat er niet geëxperimenteerd moet worden met kinderen "die nu op scholen zitten waarmee hun toekomst en schoolloopbaan volledig verpest worden".

Tielen zei dat ze meevoelt met de zorgen in de Kamer, maar ziet tot nu toe geen redenen om in te grijpen op de Renaissanceschool. Ze wees erop dat de school aan het begin van het vierde schooljaar minstens 139 leerlingen moet hebben en anders aan het einde van dat schooljaar moet sluiten. "Dat wordt nog een hele uitdaging", volgens haar.

Tijdens het debat kondigde VVD-Kamerlid Kisteman nog een initiatiefwet aan om eerder te kunnen ingrijpen bij scholen die ondermaats presteren. Die zouden wat hem betreft veel eerder gesloten moeten kunnen worden als ze zwak presteren.

Nieuwsuur maakte op de eerste schooldag deze reportage over de Renaissanceschool in Almere:

Het kabinet vindt het houden van dolfijnen in bassins zoals in het Dolfinarium in Harderwijk niet houdbaar. Maar er komt voorlopig geen besluit het Dolfinarium te sluiten. Wel komt er over twee jaar een formeel fokverbod en mogen dolfijnen nog beperkt worden geïmporteerd.

Dat staat in een brief van staatssecretaris Erkens van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur aan de Tweede Kamer.

Een onmiddellijk verbod op het houden van dolfijnen in gevangenschap is niet wenselijk, zegt Erkens. Het zou betekenen dat de 22 tuimelaardolfijnen in het Dolfinarium moeten worden gedood omdat ze in het wild niet kunnen overleven. Dat vindt Erkens geen optie. Maar op termijn moet er wel een eind aan deze praktijk komen, zegt hij.

"Dolfijnen zijn intelligente dieren die continu uitgedaagd moeten worden en een natuurlijke behoefte hebben om diep te kunnen duiken en grote afstanden te zwemmen", zegt Erkens. "Dat kan in gevangenschap niet worden geboden. Ook kan het leven in chloorbassins gezondheidsproblemen veroorzaken."

Geen nieuwe dolfijnen

Erkens werkt toe naar wat hij noemt "het uitfaseren van het houden van dolfijnen in gevangenschap". Dat betekent dat er geen nieuwe dolfijnen in Nederland geboren mogen worden. Dolfijnen van buiten Nederland mogen wel geïmporteerd worden, maar dat mag niet leiden tot "een populatie die zich blijvend verjongt".

Het uiteindelijke doel is dat er op een gegeven moment in Nederland geen dolfijnen meer gehouden worden in gevangenschap. Erkens zegt dat dit beleid niet gericht is tegen het Dolfinarium, maar verband houdt met de maatschappelijke discussie over dolfijnen die in bassins moeten leven.

Het Dolfinarium is het niet eens met het kabinetsbesluit en wil met Erkens in gesprek. "In de praktijk betekent het mannetjes en vrouwtjes gescheiden houden of dieren langdurig anticonceptie geven", staat in een verklaring. "Dat kan gevolgen hebben voor hun sociale leven en hun natuurlijke gedrag, en langdurige anticonceptie kan gezondheidsrisico's met zich meebrengen."

Wat gaat er gebeuren met de compensatie voor mensen met hoge zorgkosten? Vandaag is er in de Tweede Kamer een debat over de zorgbegroting, maar het is nog altijd onduidelijk hoe het kabinet chronisch zieken en gehandicapten tegemoet wil komen.

Omdat eind dit jaar over de eerste zorgbezuiniging wordt gestemd, neemt de ongerustheid bij deze groep toe. "De onzekerheid vind ik heel vervelend", zegt Bo Rijvers, die in een rolstoel zit. "Ik weet dat er klappen gaan vallen, maar nog niet hoe ik die moet opvangen."

Vooral onduidelijkheid over belastingaftrek

Het is vooral onduidelijk hoe het verder gaat met de belastingaftrek van zorgkosten. Met die regeling kunnen mensen de kosten voor bijvoorbeeld steunzolen, aanpassingen aan een auto en prothesen opgeven als aftrek en betalen ze minder belasting. "Voor mij is dat 2000 tot 3000 euro per jaar", zegt Rijvers.

Het kabinet sprak in het coalitieakkoord af om deze regeling vanaf 2028 te schrappen, omdat die te complex is en het geld niet altijd daadwerkelijk bij chronisch zieken en gehandicapten terechtkomt. Om de groep met een laag inkomen te compenseren voor de zorgbezuinigingen is 350 miljoen euro gereserveerd.

Maar een concreet plan voor hoe dat geld verdeeld wordt ligt er nog altijd niet, terwijl de Tweede Kamer over een paar weken over de begrotingen moet stemmen. "We zijn er nog op aan het studeren", zegt staatssecretaris Eerenberg (Fiscaliteit).

Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer vroeg vorige maand het kabinet om te onderzoeken of de aftrek van de zorgkosten behouden kon blijven, maar wel alleen voor mensen die echt chronisch ziek of gehandicapt zijn. Partijen maken zich vooral zorgen over de stapeling van bezuinigingen die er komende jaren voor deze groep aankomt.

Zo is het kabinet van plan om een eigen bijdrage voor de wijkverpleging in te voeren, het eigen risico te verhogen en de huishoudelijke hulp in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) af te schaffen. Sommige mensen zullen er daardoor honderden euro's per maand op achteruitgaan, berekende het Nibud eerder.

Ook zijn de andere gevolgen nog onduidelijk. Het stoppen met de aftrek kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat chronisch zieken en gehandicapten minder toeslag ontvangen.

"Je moet natuurlijk kijken hoe we de toenemende zorgkosten betalen", zegt ChristenUnie-fractieleider Bikker, die er een motie over indiende. "Maar het kan niet zo zijn dat een groep mensen die het al zwaarder heeft onevenredig de rekening betaalt."

Pro vindt dat de onduidelijkheid te lang duurt. "Mensen weten dat hun zorgrekening omhooggaat, maar nog niet of ze er voor gecompenseerd worden", zegt Kamerlid Julian Bushoff.

Diverse politieke partijen hebben er weinig vertrouwen in dat 350 miljoen genoeg is voor de nieuwe regeling, maar staatssecretaris Eerenberg denkt van wel. Hij zegt dat er nu nog veel mensen zijn die gebruikmaken van de regelingen, terwijl dat financieel gezien niet hoeft.

Hij wil dat het geld alleen wordt ingezet voor chronisch zieken die het echt nodig hebben. De doelgroep wordt daarmee kleiner, "dus wij denken dat we met dat bedrag een eind zouden moeten komen."

'Wakker van gelegen'

Rijvers vindt het vooral vervelend dat er er sinds de presentatie van het coalitieakkoord zoveel onduidelijkheid is. "In het begin heb ik er echt wakker van gelegen", vertelt hij. "Maar nu ze het zelf niet weten, denk ik: waarom al die paniek? Ik kan het niet volgen."

Eerenberg heeft laten weten binnen een maand met een plan voor de zorgkostenaftrek te komen. De vraag is of de Tweede Kamer zich er dan in kan vinden. Meerdere partijen zinspeelden erop dat ze die maatregel anders uit het Belastingplan kunnen halen, zodat er dit jaar helemaal niet over wordt gestemd. In dat geval zou de huidige aftrek zeker tot en met 2028 blijven bestaan.

De Eerste Kamer heeft in grote meerderheid ingestemd met twee asielmaatregelen die eerder zijn gesneuveld. Daardoor hoeft de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) straks geen dwangsommen meer te betalen aan asielzoekers die te lang moeten wachten op een besluit over hun verblijf in Nederland.

Verder wordt het gemakkelijker om criminele asielzoekers 'ongewenst' te verklaren en uit te zetten. Dat kan voortaan als zij delicten plegen waarop een gevangenisstraf van minstens twee jaar staat.

Wetten van Faber

Beide maatregelen maakten deel uit van de asielnoodmaatregelenwet van voormalig asielminister Faber (PVV). Die wet werd in april weggestemd in de senaat, omdat daarin ook stond dat illegaal verblijf in Nederland strafbaar zou worden. Ook het helpen van bijvoorbeeld uitgeprocedeerde asielzoekers zou daarmee strafbaar zijn.

Asielminister Van den Brink heeft twee andere maatregelen - de dwangsommen en de uitbreiding van de ongewenstverklaring - nu via een omweg toch voor elkaar gekregen.

Hij heeft ze gekoppeld aan een andere wet, waar vandaag over is gestemd: de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring. Die moet regelen dat er meer dwang kan worden gebruikt bij de uitzetting van uitgeprocedeerde asielzoekers. Maar ook dat hun verblijf in detentiecentra humaner wordt.

Bijna 100 miljoen euro aan dwangsommen

Dat laatste is de reden dat bijvoorbeeld Pro, de grootste partij in de Eerste Kamer, ook voor de wet stemde. Senator Thijssen vindt het huidige detentieregime voor uitgeprocedeerden veel te zwaar. Dat heeft zelfs meermaals tot zelfdoding geleid, memoreerde zij, zoals bij de Russische activist Dolmatov in 2013.

Toch is Pro geen voorstander van het afschaffen van de dwangsommen, omdat ze ook een prikkel zijn voor de IND om sneller te beslissen. Een meerderheid van de Kamer wil er wel van af, omdat de bedragen die de IND hieraan kwijt is hard oplopen. Vorig jaar ging het om 79 miljoen euro, terwijl in de eerst helft van dit jaar de IND al bijna 100 miljoen euro uitkeerde.

Van den Brink heeft na het sneuvelen van de asielnoodmaatregelenwet beloofd de inhoud ervan alsnog door het parlement te loodsen. Dat lukte deels al door de invoering van het Europees Migratiepact, een paar maanden later. Vorige week kwam hij met het plan om het weigeren terug te keren naar het land van herkomst strafbaar te stellen.

De Tweede Kamer vindt het te vroeg om het meldpunt Veilig Thuis de 70 miljoen euro te geven waar het bestuur vandaag in een alarmerende oproep om heeft gevraagd. Dat blijkt uit een rondgang van de NOS.

Eerst moet er eindelijk eens bekeken worden wat daar precies aan de hand is, klinkt het bij verschillende fracties. Het meldpunt zegt het vele werk niet meer aan te kunnen. VVD, D66, Pro en Groep Markuszower willen weten waar de problemen bij Veilig Thuis door zijn ontstaan en wat het kabinet gaat doen om orde op zaken te stellen.

Het landelijk netwerk Veilig Thuis is het eerste en voor veel mensen vaak het enige meldpunt voor huiselijk geweld, kindermishandeling en het voorkomen van genitale verminking en femicide. Het meldpunt geeft advies en doet onderzoek naar meldingen.

Maar de wachtlijsten groeien al jaren en hoe Veilig Thuis te werk gaat verschilt per regio. Hoe en hoe snel er op je melding wordt gereageerd, hangt af van waar je woont.

Bezinnen

De Kamer nam daarom een jaar geleden al met steun van alle fracties een motie aan die het kabinet oproept om zich te bezinnen op "de rol, positionering en capaciteit" van Veilig Thuis. Zeker omdat het kabinet zelf het maatschappelijk belang van de organisatie benadrukt.

"Tijd voor uitvoering van deze Kamermotie door het kabinet", zegt VVD-Kamerlid Becker nu. "Meer geld is niet de oplossing als we niet ook wezenlijk kijken naar hoe we dit hebben georganiseerd", vindt ook D66-Kamerlid Synhaeve."

Pro-Kamerlid Westerveld kijkt daar het vorige en het huidige kabinet op aan. "Dit is niet primair een kwestie van geld, maar van doen wat is beloofd."

Situatie erger geworden

In het jaar na het aannemen van de motie is de situatie erger geworden, blijkt uit de noodoproep van Veilig Thuis. Mensen moeten na een melding gemiddeld twee maanden wachten. In sommige gevallen gaat het om langer dan een half jaar, terwijl wettelijk gezien binnen vijf dagen actie moet worden ondernomen.

Het bestuur van Veilig Thuis spreekt zelf van het rondpompen van meldingen, mede door de wachtlijsten en tekorten in de jeugdzorg. De organisatie wil meer geld voor het aannemen van extra personeel.

"Als blijkt dat extra structurele capaciteit noodzakelijk is om de veiligheid te kunnen waarborgen, dan moeten we daar serieus naar kijken", zegt Kamerlid Moinat van Groep Markuszower. "Maar geld moet een oplossing financieren, niet het probleem alleen tijdelijk afdekken."

Minister Van Weel van Justitie gaat in gesprek met burgemeester Halsema van Amsterdam over de pro-Palestijnse demonstratie van zondag in de hoofdstad. Mensen van buiten de organisatie die op het protest afkwamen toonden vlaggen van Hamas en spraken steun uit voor die Palestijnse terroristische organisatie.

"Dit ging ver over mijn grens", zei Van Weel vanmiddag in de Tweede Kamer. De BBB had hem naar het vragenuur gehaald om uitleg te geven. Dat mensen drie jaar na het bloedbad van 7 oktober in Israël Hamas verheerlijken vindt hij verschrikkelijk. "Dan ben je ofwel naïef, kwaadwillend of gestoord." Hij denkt dat de demonstratie zeer intimiderend is geweest voor Joodse inwoners van Amsterdam.

Van Weel wil daarom met burgemeester Halsema in gesprek. Hij wil van haar weten waarom ze de betoging bij het Nationaal Monument op de Dam zo liet doorgaan. Er werd gezichtsbedekkende kleding gedragen en dat kan al een reden zijn om een demonstratie te ontbinden. Ook had ze de echte opruiers onder de demonstranten er tussenuit kunnen halen.

Dat is in Den Haag bijvoorbeeld wel gebeurd bij een extreemrechtse demonstratie op het Malieveld. Van Weel wil met de burgemeesters in overleg, zodat er overal in het land op dezelfde manier mee wordt omgegaan.

Verder riep hij de Kamer op om zo snel mogelijk een wetsvoorstel te behandelen tegen de verheerlijking van terreur. Daarmee zouden volgens de minister veel van de spandoeken en uitingen van afgelopen zondag verboden zijn.

Net onder de grens

Vooral rechtse partijen in de Tweede Kamer waren niet tevreden met de antwoorden van Van Weel. "Het is allemaal slap, slap, slap", vond Kamerlid Van der Plas van de BBB. Ze wil dat de minister nu meteen maatregelen neemt. Die wet biedt die mogelijkheid volgens haar nu al. "Waarom gebeurt daar niets mee?"

Maar Van Weel blijft erbij dat hij de wetswijziging echt nodig heeft om dit aan te pakken. Het OM besluit in de meeste gevallen om niet te vervolgen, omdat betogers "elke keer net onder de grens blijven" van wat strafbaar is. "Ze lachen ons uit", zei hij.

Afgelopen woensdag werd een soortgelijk protest op de Dam, waarbij ook steun werd betuigd aan Hamas, wel ontbonden. Maar dat gebeurde omdat een deel van de demonstranten de aanwijzingen van de politie over de route niet opvolgde.

Aangesproken

De organisatie van het protest distantieert zich van de Hamas-vlaggen en benadrukt dat het gaat om mensen die niet bij de demonstatie hoorden. "Wij hebben als organiserende groepen de mensen met deze banners meermaals verzocht de banners te verwijderen, dat wilden zij niet", vertelt Esther van der Most van Plant een Olijfboom.

"Ons protest had een divers programma met zowel Palestijnse als Joodse mensen op het podium die aandacht vroegen voor het op 10 oktober 2025 uitgeroepen staakt-het-vuren dat geen staakt-het-vuren is, aangezien de genocide in Gaza nog iedere dag doorgaat."

Rode Lijn

Op 8 november staat er een Rode Lijn-demonstratie tegen de situatie in Gaza gepland in Amsterdam. JA21 wilde de toezegging dat niemand van het kabinet daarbij aanwezig zal zijn, omdat de organisatie van de demonstratie volgens Kamerlid Nanninga gelieerd is aan Hamas. In het verleden liep premier Jetten mee tijdens een Rode Lijn-manifestatie.

Van Weel zal de kwestie bespreken in de ministerraad, maar hij deed geen toezegging. De AIVD stelt dat Hamas betrokken is geweest bij pro-Palestijnse protesten in Nederland, maar volgens Van Weel staat niet vast dat dat ook geldt voor de Rode Lijn-demonstraties.

"Het is op zich natuurlijk niet verboden om je steun uit te spreken voor de Palestijnse bevolking. Dat onderscheid moet je wel maken", zei hij daarnaast.

Onze wegen en ons spoornet zijn niet klaar voor grote militaire transporten tijdens een oorlog op ons continent, terwijl we daar volgens afspraken in NAVO-verband wel een grote rol in moeten spelen.

Dat concludeert de Algemene Rekenkamer na onderzoek. Er is minimaal 9,5 miljard euro nodig om aan alle eisen voor de routes, de zogeheten militaire corridors, te voldoen.

Er is al een groot tekort voor het onderhoud en de aanleg van bruggen, wegen en spoor in ons land: 80 miljard volgens het kabinet, waarvan al ruim 20 miljard tot 2038. Daar komt nog eens een extra financieel probleem bij voor het gereedmaken van de militaire doorvoerroutes in ons land naar bijvoorbeeld Oost-Europa, zegt de Rekenkamer.

De adviseur van het kabinet vindt het zorgelijk dat er de komende jaren niet genoeg geld voor wordt uitgetrokken. Er zullen volgens Barbara Joziasse van de Rekenkamer "keuzes moeten worden gemaakt" door de politiek.

Strategische ligging

Door onze strategische ligging aan de Noordzee is ons land een geschikt doorvoerland voor Europese transporten in oorlogstijd en daar zijn binnen de NAVO afspraken over gemaakt. Het gaat om het vervoer van materieel zoals tanks, kleinere vervoermiddelen of wapensystemen voor bondgenoten.

De Rekenkamer constateert dat een aantal voertuigen met "exceptionele afmetingen" nu niet over de corridors kan. Waar dat wel gaat, is een groot deel van de infrastructuur aan vernieuwing en vervanging toe.

Joziasse: "Verouderde bruggen geven nu al problemen voor vrachtverkeer. Dat geldt dan helemaal voor militair materieel".

Maatschappelijke impact

Ook is ons land niet goed voorbereid op de gevolgen van grootschalige militaire transporten. Als er oorlog komt en er op grote schaal militair materieel vervoerd gaat worden, heeft dat veel invloed op het overige verkeer. Dat verkeer komt voor een deel stil te liggen, of moet omrijden, schetst de Rekenkamer, met alle gevolgen "voor het maatschappelijke leven". Ook op het spoor kunnen problemen ontstaan. Het vervoeren van breed materieel kan als gevolg hebben dat niet één maar ook een naastgelegen spoor niet gebruikt kan worden.

De exacte routes van de militaire corridors zijn vertrouwelijk.

Vrijdag maakt het kabinet bekend welke bruggen en wegen de komende tijd voorrang krijgen voor onderhoud of vervanging. Met de benodigde miljarden voor de militaire corridors komen er nog meer moeilijke keuzes bij.

Toch is het de inzet van het kabinet om bij oorlog op ons continent "grootschalig en langdurig militair transport zo efficiënt en ongehinderd mogelijk plaats te laten vinden", zegt minister Karremans (VVD) van Infrastructuur in een reactie.

Een deel van de informatie die nodig is om de uiteindelijke kosten van de aanpassingen scherper te krijgen, is volgens Karremans in Europa "nog in beweging". Als daar meer zicht op is zal Karremans de Kamer verder informeren.

Ondanks het oplopende tekort aan tandartsen, komen er geen extra opleidingsplekken bij voor studenten die tandarts willen worden. Dat blijkt uit een Kamerbrief die onderwijsminister Rianne Letschert vandaag naar de Tweede Kamer stuurt. Volgens de minister is een uitbreiding van de opleiding tandheelkunde "zeer kostbaar" en kost het elk jaar 30,1 miljoen euro.

Met dit besluit slaat de minister het advies van het Capaciteitsorgaan, een onafhankelijke stichting die onderzoekt hoeveel tandartsen en andere zorgprofessionals er in de toekomst nodig zijn, in de wind. Afgelopen december adviseerde het adviesorgaan het aantal opleidingsplekken te verhogen naar 386 per jaar. Nu zijn dat er 270, en vanaf volgend jaar 290.

'Opleidingen hebben genoeg ruimte'

Etienne Verheijck, onderwijsdirecteur van tandheelkundefaculteit Acta in Amsterdam, is teleurgesteld dat de minister het advies niet overneemt. "Wij vinden dit onverstandig. We hadden gehoopt dat het advies zou worden opgevolgd, desnoods voor een deel. Ja, het kost geld, maar de opleidingen hebben de ruimte om meer studenten op te leiden."

Het tekort aan tandartsen loopt de komende jaren naar verwachting verder op. Het Capaciteitsorgaan adviseert al sinds 2009 om het aantal opleidingsplekken te verhogen.

Hans de Vries, voorzitter van de beroepsorganisatie van tandartsen (KNMT), noemt het "ronduit zorgelijk" en "onbegrijpelijk" dat de minister het advies naast zich neerlegt. Daarmee zou ze "een structurele oplossing om de Nederlandse mondzorg in de toekomst toegankelijk te houden" blokkeren.

Wel meer mondhygiënisten

Wel heeft minister Letschert besloten om meer studenten op te leiden tot mondhygiënist. Vanaf het studiejaar 2027-2028 mogen 28 studenten extra beginnen aan de hbo-opleiding mondzorgkunde, in totaal 381.

Volgens de minister is deze verhoging nodig, omdat er meer "taakdelegatie" komt vanuit de tandartsen, waardoor mondhygiënisten een deel van het werk van tandartsen overnemen. Hoeveel extra kosten dit met zich meebrengt, wordt in de Kamerbrief niet benoemd.

Buitenlandse tandartsen

In Nederland wordt het tekort aan tandartsen steeds vaker opgevangen door tandartsen uit het buitenland. Inmiddels is één op de vier werkzame tandartsen in Nederland opgeleid in het buitenland, blijkt uit cijfers van de KNMT. In sommige regio's, zoals Zeeland, geldt dat inmiddels al voor één op de twee tandartsen.

Zwangeren kunnen vanaf 1 januari 2028 geen gebruik meer maken van een 13-wekenecho. Het huidige experiment met de echo om aangeboren afwijkingen op te sporen, wordt niet voortgezet, schrijft minister Hermans van Volksgezondheid aan de Tweede Kamer.

Vorige maand adviseerde de Gezondheidsraad om de 13-wekenecho niet in te voeren als vast onderdeel van de geboortezorg. De uitslagen van de echo bleken niet altijd te kloppen; soms werden vrouwen onnodig doorverwezen, terwijl er ook relatief veel afwijkingen werden gemist. De Gezondheidsraad concludeerde dat de voordelen op dit moment niet opwegen tegen de nadelen.

Hermans volgt dat advies grotendeels, maar gaat een stap verder dan de Gezondheidsraad. Die pleitte nog voor nader onderzoek om de echo zo in te zetten dat de voordelen groter worden dan de nadelen. Maar de minister voelt daar niet voor.

Onnodige ongerustheid

"Hoewel het kabinet de verbetermogelijkheden rondom het protocol serieus neemt, blijken er op dit moment ook veel nadelen te zitten aan het opnieuw in onderzoeksverband aanbieden van de 13-wekenecho", schrijft Hermans. Ze wil zwangeren vooral niet opnieuw blootstellen aan onnodige ongerustheid als de uitslag vals alarm blijkt te zijn.

Daarmee verdwijnt de 13-wekenecho per 1 januari 2028. Het onderzoek werd sinds 2021 aangeboden in het kader van een wetenschappelijke studie, naast de gebruikelijke 20-wekenecho. Het idee erachter was dat ouders met een echo in de dertiende week van de zwangerschap meer tijd hebben om zich voor te bereiden op een kind dat veel zorg nodig heeft of op een mogelijke abortus.

In haar brief aan de Kamer schrijft Hermans dat ze wel de hele keten van prenatale screening onder de loep wil nemen. Daarbij wil ze kijken hoe het huidige systeem, met echo's en het NIPT-bloedonderzoek om genetische afwijkingen op te sporen, verbeterd kan worden.

Als de wetenschappelijke ontwikkelingen daar aanleiding toe geven, zou het kunnen dat ze de Gezondheidsraad opnieuw om een advies vraagt over de 13-wekenecho.

Regeringspartij D66 wil dat er bij ernstige signalen van kindermishandeling snel wordt gesproken met het kind, waar nodig zonder overleg met de ouders. Dat staat in een initiatiefwetsvoorstel van de Kamerleden Marijke Synhaeve en Hanneke van der Werf. Het voorstel wordt vandaag online gezet, zodat organisaties erop kunnen reageren.

"Wat we willen is dat kinderen beter gehoord, gezien en geholpen worden", zegt Synhaeve. De afgelopen jaren bleek bij ernstige zaken dat het kind niet werd gehoord. Voorbeelden zijn het meisje dat werd gemarteld in Stadskanaal en het pleegmeisje in Vlaardingen, dat ook ernstig werd mishandeld.

In beide gevallen werden signalen van de kinderen of hun omgeving niet goed opgepakt. Gespecialiseerde instanties als de Kinderombudsman pleiten er al langer voor dat de stem van het kind meer moet worden gehoord bij vermoedens van mishandeling.

Nu pas na toestemming ouders

Kamerlid Synhaeve vertelt dat ze veel slachtoffers heeft gesproken die vertelden dat niet naar hen werd geluisterd. Met de 'kind-eerst-wet' willen de Kamerleden ervoor zorgen dat kinderen snel hulp krijgen en niet aan heel veel verschillende mensen hun verhaal moeten doen.

Het belangrijkste is dat ze kunnen worden gehoord zonder toestemming van ouders als die mogelijk betrokken zijn bij de mishandeling. Nu mogen hulpverleners in principe alleen contact leggen met het kind als de ouders of voogden toestemming geven. Alleen onder strikte voorwaarden kan hiervan worden afgeweken. Maar dit is ingewikkeld en gebeurt niet vaak.

Barnahus-model

In het initiatiefwetsvoorstel staat dat de methode kan worden ingezet bij signalen van strafbare vergrijpen. De werkwijze moet gaan gelden voor kinderen in en buiten de jeugdzorg.

Binnen 48 uur moet een speciaal team het kind horen en komen met een plan voor bescherming, hulpverlening en, waar nodig, strafrechtelijk optreden. Het betrokken team moet bestaan uit mensen met verschillende expertises op het gebied van medische zorg, jeugdzorg, veiligheid en justitie.

Deze aanpak is gebaseerd op het Barnahus-model, dat in veel andere landen al wordt gehanteerd. Barnahús is IJslands voor 'kinderhuis'. Het is een kindvriendelijke, multidisciplinaire aanpak voor kinderslachtoffers en getuigen van geweld, seksueel misbruik of uitbuiting van kinderen.

Beter samenwerken

Synhaeve is niet bang dat de werkwijze leidt tot veel extra werk of meer uithuisplaatsingen. Volgens haar zal het er juist toe leiden dat instanties beter samenwerken en er sneller hulp kan komen voor kinderen en gezinnen die dat nodig hebben.

Nadat de reacties van organisaties binnen zijn, zal het wetsvoorstel, eventueel in aangepaste vorm, aan de Tweede Kamer worden voorgelegd.

Oud-Kamerleden Ilse Saris en Harm Holman hebben hun lidmaatschap van Nieuw Sociaal Contract opgezegd, nadat woensdag de laatste actieve NSC-politicus, Europarlementariër Dirk Gotink, uit de partij stapte. Directe aanleiding is de uitnodiging aan Mona Keijzer om vandaag op het partijcongres van NSC te spreken. Op het moment dat zij het woord nam verliet ongeveer de helft van de aanwezige NSC'ers de zaal.

Het partijbestuur bevestigt dat deze week nog meer leden hun onvrede hebben geuit door hun lidmaatschap op te zeggen.

In een intern bericht schrijft Saris: "In mijn ogen is de partij volledig afgedwaald van waar NSC voor stond." Holman zegt tegen Nieuwsuur: "NSC was een redelijke middenpartij op de inhoud, maar het is verworden tot een steeds rechtsere en populistische partij. En daar voel ik mij niet bij thuis." Inmiddels is Holman weer lid geworden van het CDA.

De partij Nieuw Sociaal Contract werd drie jaar geleden opgericht door oud-CDA'er Pieter Omtzigt en behaalde datzelfde jaar vanuit het niets 20 Kamerzetels. Na een kabinetsdeelname en het vertrek van Omtzigt om gezondheidsredenen, behaalde de partij bij de daaropvolgende Tweede Kamerverkiezingen 0 zetels. Sindsdien is er sprake van een leegloop onder de leden, en vertrekt de ene na de andere partijprominent.

Ruzie

Ook Nicolien van Vroonhoven, voormalig fractievoorzitter, heeft haar lidmaatschap opgezegd. Dat deed ze na de zomer, vanwege een persoonlijk conflict met het partijbestuur. "Ik heb het bestuur een brief geschreven en ik wens ze veel succes. De liefde tussen mij en de partij is bekoeld. Veel meer wil ik daar niet over kwijt."

Voormalig minister van Binnenlandse Zaken Judith Uitermark is ook al langer geen lid meer van NSC. "De beweging die ik zie in de partij, daar voel ik mij niet bij thuis."

Voormalig staatssecretaris Tjebbe van Oostenbruggen zegt tegen Nieuwsuur: "NSC is voor mij een gesloten boek." Oud-Kamerlid Olger van Dijk hoort ook bij de opzeggers, en wenst de partij "het allerbeste".

Amateuristisch

Voormalig campagneleider en oud-Kamerlid Wytske Postma was er vanaf de oprichting bij, maar de partij van toen herkent ze nu niet meer terug. De partij is volgens haar in een interne strijd verwikkeld en is "een politiek amateuristische club geworden".

Postma ziet de uitnodiging voor Mona Keijzer als een ruk naar rechts, waar lang niet iedereen achter staat. De partij is opgericht vanwege goed bestuur, en Keijzer heeft "een iets andere stijl". Volgens Postma was vandaag een opheffingscongres "verstandig geweest, hoe moeilijk dat ook is".

Tijdens het congres vandaag verliet de helft van de aanwezigen de zaal op het moment dat Keijzer het woord nam:

Partijvoorzitter Ronald de Bruin ziet dat toch anders. "We zitten in een moeilijke fase en we zijn een partij zonder leider. We hebben Mona Keijzer uitgenodigd als gastspreker om te zoeken naar de overeenkomsten." Volgens een woordvoerder van Keijzer wordt het een verhaal over haar nieuwe politieke beweging Project 2029.

Van de oud-Kamerleden die nog wel lid zijn en die Nieuwsuur heeft gesproken, zijn de meesten niet aanwezig op het congres vandaag. In de evenementenzaal in Breda zaten deze zaterdag ongeveer honderd leden. Het partijbestuur overleefde een motie van wantrouwen uiteindelijk niet en trad af.

VVD-leider Yesilgöz wil bij volgende verkiezingen weer lijsttrekker worden. In een interview met de NOS na een VVD-bijeenkomst in Veghel spreekt ze haar ambities duidelijk uit. Op de vraag of zij de logische volgende lijsttrekker is van de VVD, zegt Yesilgöz: "Ja dat ben ik." Ze is sinds augustus 2023 partijleider en volgde toen Mark Rutte op.

Op Yesilgöz en op de koers van de VVD-top in Den Haag groeit de afgelopen tijd de kritiek binnen de achterban. In de peilingen staat de regeringspartij er niet heel goed voor en oud-VVD-politici laten hun ongenoegen klinken via kranten. Zeker vorige week - toen de kabinetsplannen van het kabinet-Jetten flink werden aangepast op aandringen van Pro en de vakbonden - klonk onder de achterban flinke ontevredenheid.

Zorgen

De partij zou te snel hebben toegegeven aan de druk van Pro-leider Klaver, was een van de kritiekpunten. Dat stak des te meer omdat Yesilgöz tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen haar kiezers had beloofd niet met deze in haar ogen te linkse partij in zee te gaan. Ook bleken er zorgen bij VVD-leden over veranderingen rondom de vermogensbelasting (box 3). Daar is nog altijd geen duidelijkheid over .

Yesilgöz zegt in het NOS-interview dat ze de kritiek niet leuk vindt. "Ook niet als persoon". Ze vindt wel dat de media onevenredig veel aandacht besteden aan wat er bij de VVD gebeurt. Ze wil de kritiek niet wegwuiven, maar het ontstaan van onrust binnen een partij "is van alle tijden". Ze heeft het ook meegemaakt als raadslid, Tweede Kamerlid en minister. "We zijn een partij die van debatteren houdt en daarna gaan we weer verder."

De bijeenkomst van vandaag met kritische VVD-leden uit Noord-Brabant was volgens Yesilgöz "heel goed". Samen met Tweede Kamerfractievoorzitter Brekelmans beantwoordde ze gedurende twee uur vragen voor een zaal van ongeveer 150 leden. Volgens haar is onterecht het beeld ontstaan dat de VVD "een linkse agenda aan het uitrollen was".

Yesilgöz benadrukt dat ze wel met Pro wil samenwerken, maar dan wel eveneens samen met de rechtse partij JA21. "We willen wel met Pro, maar dan niet zonder rechts". Daarna zegt ze dat samenwerking alleen met Pro op "onderdelen" misschien wel kan, zoals bij de stikstofplannen.

Eind november is er een VVD-congres. Dan zal duidelijker worden of het de VVD-top is gelukt om de kritische leden gerust te stellen over de aanpak.

Het Nederlandse kabinet veroordeelt de nieuwe Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof (ICC). Premier Jetten zegt in een eerste reactie dat hij helemaal achter het instituut in Den Haag staat. Hij noemt de sancties "diep betreurenswaardig".

Aan de andere kant is Jetten blij dat de nieuwe maatregelen pas over zes maanden ingaan. Er is dan nog "veel tijd" om met de Verenigde Staten te praten over zoals Jetten het noemt "een passende oplossing".

De VS heeft al vaker maatregelen aangekondigd tegen het ICC, dat mensen vervolgt die worden verdacht van bijvoorbeeld genocide en oorlogsmisdrijven. President Trump erkent het instituut niet en vindt het onacceptabel dat het Strafhof een arrestatiebevel heeft uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Netanyahu.

Lamleggen

De Amerikanen willen nu transacties met het in hun ogen "losgeslagen hof" verbieden en ook "hun vermogen om te functioneren lamleggen", zo zei de Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken vandaag in een videoboodschap op X. Dit kan betekenen dat ICC-werknemers niet meer bij hun bankrekening kunnen komen of niet meer naar de VS kunnen reizen.

Zover is het nog niet, ook tot opluchting van minister Berendsen van Buitenlandse Zaken. In een eerste reactie spreekt hij wel over een "ongewenste en nieuwe escalatie", maar hij benadrukt ook het belang van de diplomatieke gesprekken met Trump. Berendsen spreekt bij herhaling over het bewandelen van het "diplomatieke spoor". Hij wil niet ingaan op de vraag wat Nederland zal bieden om de Verenigde Staten tegemoet te komen. "We gaan een open gesprek aan." En ook Jetten spreekt over een "open conversatie".

Ook buiten politiek Den Haag wordt verontwaardigd gereageerd op de sancties. Voorzitter van de Europese Raad António Costa zegt "passende stappen te zullen zetten om het hof te beschermen". EU-buitenlandchef Kaja Kallas benadrukt dat het beschermen van het ICC "een Europese prioriteit" blijft. Net als Jetten zegt ze dat er de komende maanden ruimte is voor dialoog.

De Hoge Commissaris voor de mensenrechten bij de Verenigde Naties, Volker Türk, noemt de maatregelen "onaanvaardbaar". Hij roept de VS op om alle sancties tegen het ICC en het personeel in te trekken.

Ook het ICC zelf is niet te spreken over het Amerikaanse besluit. "De sancties zijn bedoeld om de internationale rechtsstaat te ondermijnen en het werk van een onafhankelijke rechterlijke instelling te belemmeren", zei vervangend aanklager van het ICC, Nazhat Shameem Khan, tegen persbureau Reuters.

Lastige positie

De sancties van Trump tegen het Internationaal Strafhof hebben Nederland in een lastige diplomatieke positie gebracht. Aan de ene kant wil Nederland krachtig staan voor de internationale rechtsorde en in het bijzonder voor het in Den Haag gevestigde Strafhof.

Maar Nederland moet aan de andere kant ook de Verenigde Staten, een belangrijke bondgenoot van de NAVO, niet te veel tegen zich in het harnas jagen. De Verenigde Staten zijn ook een belangrijke handelspartner van Nederland.

Met enige spanning werd dan ook uitgekeken naar het eerste optreden van Jetten bij de Algemene Vergadering van de VN in New York, eind september. Toen koos Jetten harde woorden om Trump duidelijk te maken dat diens aanvallen op het hof niet geaccepteerd werden. Ze ondermijnen de internationale rechtsorde als geheel, zei hij.

De VVD laat vandaag al weten wat de partij belangrijk vindt. In een tweet op X zegt Kamerlid Rajkowski dat wat betreft de VVD de "economische en veiligheidsbelangen van Nederland zwaar meewegen in hoe het kabinet op deze sancties reageert".

Nederland geeft twintig voorwerpen terug aan Indonesië. Het gaat om culturele objecten die in de koloniale tijd zijn geroofd, of onder dwang zijn verkregen en naar ons land zijn gebracht.

Onder de voorwerpen die worden teruggegeven zijn de diamant van Banjarmasin, een handgeschreven koran en meerdere grafstenen. Achttien objecten waren tot nu toe in bezit van het Wereldmuseum, twee waren van het Rijksmuseum.

"Wij zijn altijd eigenlijk wel verheugd met een restitutie", zegt Marieke van Bommel, directeur van het Wereldmuseum. "Wij vinden dat als objecten oneigenlijk bij ons in de collectie gekomen zijn, dat het ook heel terecht is dat ze teruggaan naar het land van herkomst."

De handgeschreven koran uit Atjeh:

"Van sommige objecten weet je dat ze uit een bepaalde oorlog komen", zegt directeur Van Bommel. "Dan heb je eigenlijk al een vermoeden dat ze in de koloniale tijd zijn verworven." Volgens de directeur van het Wereldmuseum was er daarbij vaak sprake van ongelijke machtsverhoudingen en geweld. "Soms weten we het echt heel zeker en sommige dingen onderzoeken we extra na een aanvraag."

Met het teruggeven volgt minister Letschert van Cultuur het advies op van de Commissie Koloniale Collectie. Die heeft de herkomst onderzocht en kwam tot de conclusie dat bij deze twintig voorwerpen sprake was van "onvrijwillig bezitsverlies".

"Deze objecten hebben een grote culturele en historische waarde voor Indonesië", zegt Letschert. "Ze hadden nooit in Nederland moeten zijn. Dit onrecht zetten we nu recht."

Eerst nog inpakken

De objecten blijven de komende maanden nog in Nederland. "Vandaag is de juridische overdracht", vertelt directeur Van Bommel. Minister Letschert en haar Indonesische evenknie tekenen vandaag in Amsterdam een overeenkomst. "De komende maanden worden de voorwerpen ingepakt en alle papieren in orde gemaakt voor het vervoer naar Indonesië", zegt Van Bommel.

Er werd weer ouderwets gepolderd deze week, want in het Catshuis overlegden de vakbonden, werkgeversorganisaties en het kabinet over de toekomst van de sociale zekerheid. Maar of ze ook echt opgeschoten zijn is de vraag.

Verder debatteerde de Eerste Kamer over de begroting van het kabinet-Jetten. En ook daar blijkt het lastig voor de premier om een brede meerderheid enthousiast te krijgen.

En er is weer onenigheid in de coalitie over box 3. De VVD en het CDA zitten niet op dezelfde golflengte over de 'papieren schenkbelasting'. Wat doet dat met de verhoudingen binnen de coalitie?

Podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Ook hobbyvissers, sportvisverenigingen, aannemers en muskusratbestrijders mogen in de toekomst op grotere schaal invasieve Amerikaanse rivierkreeften vangen. Nu doen de waterschappen dat, maar die hebben te weinig mensen om de schadelijke kreeftenpopulatie terug te dringen.

Dus komt er een nieuwe regeling voor bevissing van uitheemse rivierkreeftjes, heeft staatssecretaris Erkens vandaag aan de Tweede Kamer laten weten.

Gangen en holletjes

In Nederlandse sloten, kanalen, meren en plassen zitten naar schatting tientallen miljoenen rivierkreeften die grote schade veroorzaken aan de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Ze knippen met hun scharen waterplanten kapot, ze eten waterinsecten en eitjes van amfibieën en vissen. Ook graven ze gangen en holletjes en maken daarmee oevers en dijken instabieler.

De uitheemse rivierkreeftjes planten zich snel voort en het lukt al niet meer om de dieren helemaal weg te krijgen. Maar het ministerie wil wel meer doen aan het zogenoemde 'wegvangen' van de dieren.

Paraplukorf

Zo mag er voortaan ander vangmateriaal worden ingezet, zoals de sleufval en de paraplukorf. Nu werken de waterschappen vooral met fuiken en kubben, maar het nadeel is dat er ook veel andere vissen en waterdieren mee gevangen worden. Die worden dan wel teruggezet, maar zijn vaak gewond of zijn door de vangst al dood gegaan.

De inhuur van andere vissers, zoals sportvissers, leden van visverengingen, aannemers en muskusratbestrijders is ook nieuw. Tot nu toe mochten die alleen op kleine schaal rivierkreeftjes vangen, namelijk met een hengel.

Straks mag er volgens de nieuwe regels dus meer, maar dat betekent niet dat iedereen altijd rivierkreeften mag vangen. Een waterschap kan lokaal "een opdracht" uitzetten, vertelt staatssecretaris Erkens (Visserij) en daar kunnen bijvoorbeeld hobbyvissers dan mee aan de slag.

Rivierkreeftcuisine

Erkens spreekt van "een belangrijke stap" om de plaag onder controle te krijgen. Hij wijst er wel op dat de dieren, eenmaal gevangen, niet elders moeten worden uitgezet. "Ze moeten worden vernietigd of geconsumeerd."

Zelf heeft de staatssecretaris weleens riverkreeft gegeten, vertelt hij desgevraagd. "Ik vond ze best wel lekker", aldus Erkens. "Wie weet staat er een hele mooie Nederlandse rivierkreeftcuisine op het begin van ontstaan."

Ruben Ariaans is professioneel rivierkreeftvisser. Hij ziet het niet per se zitten als hobbyvissers ook gaan jagen op het dier:

Een meerderheid van de Tweede Kamer is ervoor dat zondag een regenboogvlag bij het Tweede Kamergebouw wappert op Coming-Outdag. Dat bleek donderdagavond bij een hoofdelijke stemming.

Bij de stemming donderdagavond laat in de Tweede Kamer waren 90 Kamerleden voor het hijsen, 36 waren er tegen. Het is voor het eerst dat deze vlag voor de Tweede Kamer te zien zal zijn.

De Kamerleden hebben individueel gestemd, maar duidelijk was wel dat de meeste Kamerleden van D66, VVD, CDA, Pro, Partij voor de Dieren, SP, ChristenUnie, 50Plus en Volt voor stemden. De Kamerleden van JA21 en groep-Markuszower waren er niet. PVV, Forum voor Democratie, Denk en SGP waren tegen.

Pittige discussie

Het wel of niet hijsen van de regenboogvlag heeft de afgelopen dagen achter de schermen tot nogal een pittige discussie geleid in de Tweede Kamer.

Aanvankelijk vond het presidium, het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer, het wel een goed idee, maar dat zette er bij nader inzien toch een streep door, meldde RTL Nieuws eerder vandaag.

Dat gebeurde nadat kleine christelijke partijen op de hoogte waren gebracht van het nieuwe vlaggenplan. Het stuitte op verzet bij de christelijke oppositiepartij SGP. In het presidium zitten alleen grotere partijen, maar het is wel de bedoeling dat er met de mening van kleinere partijen rekening wordt gehouden.

Op 24 februari 2024 werd voor het gebouw van de Tweede Kamer de Oekraïense vlag gehesen, twee jaar na de Russische inval.

SGP vindt dat er terughoudend omgegaan moet worden met het hijsen van vlaggen anders dan de Nederlandse vlag. "De regenboogvlag betreft geen nationale vlag, maar een vlag van belangenclubs die inmiddels is uitgegroeid tot een symbool van activisme", aluds SGP-Kamerlid Van Dijk.

Een aantal oppositiepartijen zoals Pro, Partij voor de Dieren, 50Plus en Volt waren zo verbolgen dat ze een motie indienden om te proberen het besluit terug te draaien. "De Tweede Kamer moet opkomen voor de rechten van de wereldwijde lhbti-beweging", stelden de Kamerleden in de motie. Ze schreven in de motie dat het ook belangrijk is dat er voor de medewerkers van de Tweede Kamer "sprake is van een inclusieve werkomgeving."

Over de motie moest donderdagavond laat nog hoofdelijk worden gestemd, op aandringen van de SGP. Dat betekende dat elk Kamerlid apart, dus niet per fractie, zijn of haar standpunt liet weten.

Rechtsomkeert

Alle Kamerleden moesten opgetrommeld worden voor die hoofdelijke stemming. Dus moesten allerlei Kamerleden, die op donderdag al naar huis waren gegaan, weer rechtsomkeert maken.

En dat zorgde voor de nodige irritatie. Een verspilling van duizenden kilometers, zei BBB-Kamerlid Van der Plas die terug was gekomen uit haar woonplaats Deventer. CU-Kamerlid Grinwis noemde de hele gang van zaken "treurig en potsierlijk", maar stemde wel in met de motie. "Om de mensen om wie het gaat."

Defensieminister Yesilgöz (VVD) spreekt niet langer over Rusland als "de agressor" maar als "de vijand". Met een toenemend aantal sabotagepraktijken, drone-aanvallen en andere soorten dreigingen en incidenten op ons continent vindt de minister dat je duidelijk moet benoemen wat er aan de hand is.

Lang werd er niet in zulke bewoordingen over Rusland gesproken dus haar woorden -tijdens de behandeling van de defensiebegroting in de Tweede Kamer- baarden vandaag in Den Haag opzien.

Toch betekent het voor het daadwerkelijke beleid niets, lichtte Yesilgöz in een schorsing van het debat tegen de NOS toe. Dat beleid om meer te investeren in onze veiligheid, alert te zijn en samen met Europese landen op te trekken is al jaren - sinds de invasie in Oekraïne - aan de gang. "Het is heel duidelijk dat Rusland zich als de vijand presenteert. Dat wil nog niet zeggen dat wij in oorlog zijn of ineens een heel andere aanpak gaan hebben."

Zo verwoordde Yesilgöz het in de Tweede Kamer:

De minister spreekt wel van een "nieuwe werkelijkheid " door het toenemend aantal incidenten. Rusland was al de grootste dreiging op ons continent maar die dreiging is nog groter geworden, zegt ze. De aanvallen net over grenzen van Europese landen, speldenprikken en intimidaties zijn de afgelopen tijd toegenomen, zegt de minister. "Poetin is aan het testen hoe sterk ons bondgenootschap is". Deskundigen gaven de minister het advies zaken te benoemen zoals ze zijn. "Dat is wat ik doe", aldus Yesilgöz.

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken werd in een ander debat gevraagd naar zijn mening over de uitspraken van zijn collega. In een kabinet horen bewindspersonen "met één mond te spreken", dat houdt in dat ze dezelfde mening naar buiten brengen. "De minister van Defensie spreekt ook namens mij", zei Berendsen. "Rusland is onze grootste veiligheidsdreiging."

Berendsen erkende wel, na allerlei vragen van oppositiepartijen, dat hij vooraf niet op hoogte was gesteld door Yesilgöz over haar gekozen woorden.

Dreigingsbeeld

Eerder dit jaar concludeerde de inlichtingendienst AIVD in het jaarverslag dat er in tachtig jaar niet eerder een dreigingsbeeld was zoals nu. Ook veiligheidsdienst MIVD waarschuwde in het jaarverslag dat de legers van China en Rusland steeds sterker worden en meer samenwerken. Kamer en minister debatteren vandaag over de voorgenomen miljardeninvesteringen voor defensie.

Volgens Yesilgöz wordt steeds nauwer met Europese landen afgestemd hoe te reageren op dreigingen, maar in "essentie" verandert er nu niets aan de aanpak. "We waren al niet naïef en dat worden we niet."

Ambassade boos

De Russische ambassade in ons land neemt de zaak wel hoog op. "Met haar uitspraken laat minister Yesilgöz opnieuw zien dat Nederland de destructieve route van confrontatie kiest", schrijft de ambassade op sociale media. Rusland wil weten of de minister namens de hele Nederlandse regering sprak.

"Rusland heeft geen agressieve intenties in de richting van Europa en ook niet van Nederland", stelt de ambassade. "Maar tegelijkertijd accepteren we geen bedreigingen of ultimatums. Daar zullen we direct en verpletterend op reageren", aldus de verklaring.