De Groep Markuszower heeft vrijdag een politieke partij opgericht onder de naam De Nederlandse Alliantie, afgekort DNA. Voormalig VVD-minister Rita Verdonk heeft zich erbij aangesloten en "coacht en helpt de nieuwe partij". Dat zei Gidi Markuszower van de Groep Markuszower in het SBS-programma Nieuws van de Dag.

Verdonk lijkt vooral aangetrokken te zijn in een adviserende rol. Een jaar geleden verliet ze de politiek en zei ze nog genoeg vergaderd en gedebatteerd te hebben.

Markuszower had eerder gezegd de naam Nederlandse Vrijheids Alliantie (NVA) te overwegen, maar het wordt dus De Nederlandse Alliantie. Het streven is om aan de volgende Statenverkiezingen mee te doen.

Iedereen kan lid worden van de partij. Dat dat bij de PVV niet kon, was één van de grote bezwaren van de oud-PVV'ers van Groep Markuszower toen ze daar vertrokken.

Weg bij PVV

Markuszower en zes anderen splitsten zich in januari van de PVV af, uit onvrede over de koers van Wilders en zijn campagne. Kritiek was er op de te eenzijdige campagne, het gebrek aan inspraak binnen de partij en het feit dat de partij geen leden heeft. De zeven vonden dat de rechtse kiezer niet goed bediend wordt doordat de PVV niet meer wilde samenwerken met andere partijen. "We hebben geprobeerd een discussie te starten maar dat is niet mogelijk gebleken", zei Markuszower toen. De zeven wilden onder meer discussie over de verloren Tweede Kamerverkiezingen en de slechte peilingen daarna. Wilders wilde daar niets van weten en wilde ook geen ledenpartij.

Keijzer er nog bij?

Wie de nieuwe leider van de partij wordt, is nog onduidelijk. Markuszower zegt zelf die ambitie niet te hebben en nog met "iedereen te praten die ons wil helpen daar een succes van te maken". Op de vraag of hij daarover in gesprek is met Mona Keijzer, die zich onlangs van de BBB afsplitste, antwoordde Markuszower niet ontkennend. Hij gaf aan dat Keijzer weet dat zijn partij openstaat om samen met haar te werken.

De partij zegt onder meer controle over immigratie en de grenzen te willen en in te zetten op lagere lasten voor burgers. Op de vraag wat de nieuwe partij onderscheidt van andere partijen zei Markuszower vooral een partij te willen worden die problemen "niet alleen benoemt maar ook oplost".

Er komt een hogere reiskostenvergoeding voor werknemers, de motorrijtuigenbelasting voor grijze kentekens (vaak kleine ondernemers met een bestelbus) wordt vanaf 1 juli gehalveerd en de motorrijtuigenbelasting voor vrachtwagens gaat op die datum naar nul. Dat staat in de kabinetsplannen om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten voor bedrijven en burgers.

Verder komt er extra geld (195 miljoen euro) om de armste huishoudens te steunen via het Noodfonds Energie en wordt geld uitgetrokken voor woningisolatie of andere verduurzamingen. Het kabinet wil 180 miljoen euro toevoegen aan het al bestaande warmtefonds dat daarvoor leningen uitgeeft.

De visserijsector krijgt 25 miljoen euro om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen, boeren krijgen hetzelfde bedrag om minder kunstmest en energie te gebruiken. Daarnaast komt er een subsidie om mensen met een midden- of laag inkomen te helpen over te stappen naar een elektrische auto.

Alcohol

Het gaat in totaal om bijna 1 miljard euro aan maatregelen, zo lekte vorige week al uit. Ruim 600 miljoen euro daarvan trekt het kabinet uit en meer dan 300 miljoen geldt als een vermindering aan belastingen.

Om de plannen te betalen, gaan de accijnzen op alcohol volgend jaar omhoog; die stijgen mee met de inflatie. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Financiën gaat het om een prijsverhoging van enkele centen per drankje.

Verder wordt de startersaftrek, een belastingkorting voor beginnende ondernemers, afgeschaft. Daarnaast wordt een andere belastingregeling (de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek) versoberd.

Reiskostenvergoeding omhoog?

De onbelaste reiskostenvergoeding wordt met 2 cent verhoogd naar 0,25 euro per kilometer. Dat gaat met terugwerkende kracht gelden voor heel dit jaar, schrijft het kabinet. "Omgerekend leidt de hogere reiskostenvergoeding tot een voordeel van circa 30 cent per liter brandstof."

Minister Herbert van Economische Zaken roept werkgevers op om gebruik te maken van de ruimte die geboden wordt. Hoewel er geen belasting over betaald hoeft te worden, kost het bedrijven wel geld om meer reiskostenvergoeding te betalen. Vanochtend bleek overigens uit een rondgang van werkgeversorganisatie AWVN dat werkgevers bereid zijn om die kilometervergoeding te verhogen.

De twee motorrijtuigenbelasting-maatregelen gelden vanaf juli voor de rest van dit jaar.

Hoewel er de afgelopen weken veel over is gesproken, komen er geen maatregelen om de prijsstijging aan de pomp te dempen. In Duitsland gebeurt dat bijvoorbeeld wel, maar het kabinet vindt dat zoiets veel geld kost en redelijk weinig verlichting oplevert. Het kost de staat ongeveer 1 miljard euro om de prijs van 1 liter benzine met 10 cent te verlagen.

Een groot deel van de Tweede Kamer wil ook dat het openbaar vervoer snel betaalbaarder wordt. Het kabinet schrijft in de brief over de plannen in gesprek te zijn met de ov-sector over het aantrekkelijker maken van het openbaar vervoer.

Woensdag debatteert de Tweede Kamer over de kabinetsplannen. De verwachting is dat een meerderheid van de Kamer zich achter de plannen schaart.

Woningen bouwen moet sneller en om dat voor elkaar te krijgen kondigt het kabinet vandaag maatregelen aan. Minister Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting wil vergunningsverlening vereenvoudigen, extra ambtenaren om gemeentes en provincies te helpen en veel meer prefabwoningen.

Boekholt (D66) schrijft dat de planning en bouw van een woning nu gemiddeld tien jaar duurt. Volgens haar kunnen daar jaren vanaf, bijvoorbeeld door veel meer woningen te bouwen in fabrieken. Prefab dus. Nu komt iets meer dan 20 procent van de nieuwbouwwoningen uit een fabriek, over vier jaar moet dat de helft zijn, vindt de minister.

Schaarse arbeidskracht

Woningen worden dan in een fabriek "voorgefabriceerd", in delen naar hun plek gebracht en in een paar dagen in elkaar gezet, aldus Boekholt. "Dit maakt het mogelijk om sneller, op grotere schaal en met minder afhankelijkheid van schaarse arbeidskracht te bouwen." Hiervoor en voor andere woningbouwinnovatie en digitalisering trekt het kabinet 90 miljoen euro uit.

Een andere maatregel, die ruim 150 miljoen euro kost, is het aanstellen van een "flexibele pool" van ambtenaren en experts die gemeenten en provincies kunnen helpen met het plannen en realiseren van woningen. "Om de vergunningverlening te versnellen en problemen tegen te gaan die de bouw stilleggen of vertragen."

Splitsen en optoppen

Ook wil de minister sommige vergunningen afschaffen. "Ik maak splitsen en optoppen vergunningsvrij waar mogelijk", schrijft ze aan de Tweede Kamer. Splitsen betekent van één woningen meerdere woningen maken en optoppen is een verdieping boven op een woning bouwen. Voor de zomer wil Boekholt gedetailleerder bekendmaken hoe ze dit wettelijk gaat regelen.

Daarnaast is het plan om woningdelen en hospitaverhuur makkelijker te maken. "Het Utrechtse model van woningdelen is een goed voorbeeld", schrijft Boekholt. "In deze gemeente mogen drie personen zonder vergunning een woonruimte delen." Ze gaat onderzoeken of dit ook landelijk zo kan.

Puntensysteem

Tegelijk met deze versnellingsmaatregelen, komt het kabinet met maatregelen voor de middenhuur. Zoals al aangekondigd door het vorige kabinet wordt de Wet betaalbare huur versoepeld, waardoor verhuurders in een aantal gevallen weer meer huur mogen gaan vragen.

Als gevolg van de wet die twee jaar geleden inging, zetten sommige verhuurders hun woningen te koop en daalde het aantal huurwoningen. Het zogenoemde puntensysteem uit de wet, op basis waarvan de hoogte van de huur bepaald wordt, maakte de verhuur namelijk minder rendabel.

Dat puntensysteem wordt nu op een aantal plekken aangepast. Zo mag de WOZ-waarde van een woning zwaarder meetellen voor het bepalen van de huur. Dat betekent dat huurwoningen in bijvoorbeeld centra van steden meer omhoog kunnen, omdat daar de WOZ-waarden hoger zijn.

Buitenruimte en monumenten

Verder worden minpunten voor het ontbreken van buitenruimte geschrapt. Daardoor kunnen woningen zonder tuin ook voor meer verhuurd worden dan nu het geval is. Ook mogen verhuurders van kleine rijksmonumenten (die vaak op mooie locaties staan) meer vragen.

Verder komen er meer tijdelijke huurcontracten voor studenten. Tijdelijke contracten zijn op dit moment niet meer toegestaan, behalve voor studenten die van buiten de gemeente komen. Die uitzondering geldt straks voor alle studenten.

Minister Boekholt wil de aanpassingen per volgend jaar in laten gaan, of eerder als dat mogelijk is. Ze hoopt hiermee het aanbod van huurwoningen "op peil te houden en meer huurders aan een betaalbare woning te helpen".

Als er niets verandert, wachten over vier jaar 200.000 mensen op een keuring voor hun arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA), waarschuwde de bestuursvoorzitter van het UWV deze week.

Zo'n 600.000 mensen krijgen een WIA-uitkering en de instroom loopt op tot 90.000 per jaar. Het tekort aan keuringsartsen is voorlopig niet opgelost. Het uitkeringsstelsel is vastgelopen.

De afgelopen kabinetsperiodes heeft zich een grote hoeveelheid rapporten en adviezen opgestapeld. De herziening van dit arbeidsongeschiktheidsstelsel is dan ook een van de grootste klussen van het kabinet. Het is ook een ingewikkelde klus, zeker voor een minderheidskabinet dat zich populair wil maken bij de oppositie.

Valse start met vakbonden

Het kabinet-Jetten maakte meteen een valse start in de verhouding met de vakbonden. Die liepen boos van tafel omdat het kabinet wil terugkomen van afspraken over de AOW-leeftijd in het Pensioenakkoord, de vorige grote stelselwijziging.

Geen lekker begin als je die bonden juist nodig hebt voor een stelselherziening. Daar komt bij dat de helft van de toename van de WIA-instroom is veroorzaakt door de verhoging van de AOW-leeftijd. Die weer een oplossing moet zijn voor de vergrijzing. Zo grijpt alles in elkaar.

Slecht voor draagvlak

Waar het stelsel zekerheid moet bieden, biedt het juist onzekerheid. Werknemers met medische klachten die geen uitkering maar ander werk willen, wachten op begeleiding en omscholing. Mensen die niet meer kunnen werken, wachten op de zekerheid van hun WIA-uitkering.

Werkgevers weten door de lange wachtlijsten niet of ze een zieke werknemer mogen vervangen. Voor kleinere ondernemers is het nog lastiger om een werknemer een aangepaste functie aan te bieden. Op hen drukt de lange onzekerheid extra zwaar.

In de arbeidsongeschiktheidsspaarpot zit veel geld, terwijl de premiebetalers - dat zijn werkgevers en werknemers - vastlopen in het systeem. De overheid gebruikt de spaarpot intussen om boekhoudkundige gaten te dichten.

Allemaal slecht voor het draagvlak en de solidariteit onder het systeem, beaamde minister van Sociale Zaken Vijlbrief (D66) vorige week in de Tweede Kamer. Hij belooft te onderzoeken of dit anders kan.

Het probleem slaat neer op de hele Nederlandse economie. Voor veel betaald werk is er een tekort aan arbeidskrachten, banen waar met tijdige omscholing en goede begeleiding mensen met een arbeidshandicap aan de slag kunnen.

Vooral de instroom van jonge vrouwen met psychische klachten neemt toe:

Het kabinet heeft de afgelopen weken wat voorzichtige voorzetjes gedaan. Minister van Werk en Participatie Aartsen (VVD) heeft een wet voorgelegd aan de Raad van State. Daarin staat dat de UWV-arts niet meer oordeelt over het werk van de bedrijfsarts na twee jaar ziekte. Dit ontlast de overbezette UWV-artsen.

Het is opvallend dat het kabinet hiervoor kiest. In 2023 trok het kabinet-Rutte IV dit wetsvoorstel juist in omdat de vakbonden bezwaar maakten. Die verwachtten dat werkgevers meer mensen volledig laten afkeuren, terwijl die mensen liever voor hun baas blijven werken.

In de wet wordt verder geregeld dat werknemers die in afwachting van een beoordeling een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangen, niets hoeven terug te betalen als de uitkering achteraf gezien te hoog was ingeschat.

Tweede ziektejaar

Een ander stapje is een wetsvoorstel waarin staat dat als een zieke werknemer niet binnen een jaar kan terugkeren bij zijn eigen werkgever, er in het tweede ziektejaar een plek bij een ander bedrijf moet worden gezocht.

Dit moet het probleem van kleine en middelgrote bedrijven oplossen dat zij twee jaar lang een ziek personeelslid niet kunnen vervangen omdat zijn werkplek voor hem beschikbaar moet blijven.

In het regeerakkoord hebben D66, VVD en CDA verder afgesproken dat de IVA-uitkering wordt afgeschaft voor nieuwe gevallen. Dat is de hogere arbeidsongeschiktheidsuitkering voor mensen die volledig en blijvend arbeidsongeschikt zijn. En het maximumdagloon, de maximale hoogte van ook de WIA-uitkeringen, moet omlaag, zo spraken de partijen af.

Schone lei

Voor het zover is moet er nog heel wat water door de zee. Wat kan helpen, is dat er per 1 mei drie nieuwe bestuurders zijn aangetreden bij de vakbonden FNV en CNV en bij werkgeversorganisatie VNO-NCW. Zij zijn zelf niet boos weggelopen en beginnen met een schone lei.

De drie nieuwe bestuurders in 'de polder':

Deze 'nieuwe' hoofdrolspelers zullen uiteindelijk de onderhandelingstafel weer opzoeken om een Sociaal Akkoord te sluiten, in het belang van hun achterbannen. Al zullen ze misschien eerst laten merken dat met hen ook niet te spotten valt.

Ondertussen zal het minderheidskabinet ook het draagvlak in beide Kamers in de gaten houden. Het schaken op diverse borden over de belangrijkste inkomensvoorzieningen van werknemers kan dus dit voorjaar beginnen.

Het kabinet wil een subsidie invoeren om automobilisten met een laag- of middeninkomen te helpen met de aanschaf van een elektrische auto. Haagse bronnen bevestigen berichtgeving door RTL Nieuws.

Om die subsidie te krijgen moet er wel een brandstofauto worden ingeruild. Voor het plan is mogelijk zo'n 50 miljoen euro beschikbaar. Bij het inruilen zou het vooral om oudere, vervuilende brandstofauto's gaan die vervolgens naar de sloper gaan.

De regeling zit in het pakket maatregelen die het kabinet neemt om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten. De maatregelen worden maandag gepresenteerd, maar er zijn de afgelopen dagen al een aantal voorstellen uitgelekt.

Noodfonds

In totaal wil het kabinet bijna 1 miljard euro uittrekken om bedrijven, automobilisten en andere burgers, die op verschillende manieren geconfronteerd worden met hogere kosten, tegemoet te komen. Een ingreep om de benzine- en dieselprijzen aan de pomp te verlagen, komt er voorlopig niet.

Sinds de oorlog zo'n zeven weken geleden uitbrak en er minder olie en gas naar Europa komt door de blokkade van de Straat van Hormuz zijn allerlei prijzen gestegen, zoals de benzineprijs aan de pomp.

Het kabinet heeft de tijd genomen, ondanks ongeduld in de Tweede Kamer, om verschillende maatregelen te bedenken. Een zogenoemde 'generieke' maatregel, zoals bijvoorbeeld het verlagen van de prijs aan de pomp, kost de schatkist veel geld.

En er zijn ook automobilisten die de hogere brandstofprijzen wel kunnen opbrengen. Zeker is wel dat er opnieuw een noodfonds komt voor mensen die in de koude maanden moeite hebben om de energierekening te betalen.

Structurele vredesafspraken

Details over de subsidieregeling voor de aanschaf van een elektrische auto zijn nog niet naar buiten gekomen. Een eerdere regeling om automobilisten te stimuleren zo'n auto te kopen is eind 2024 afgeschaft.

Het kabinet gaat dit weekend nog praten met verschillende oppositiepartijen om vooraf zeker te zijn van voldoende steun, omdat de coalitie van D66, VVD en CDA geen meerderheid heeft, zo zei premier Jetten op zijn wekelijkse persconferentie.

Het kabinet vindt het steunpakket nog steeds nodig, ook al is vandaag de blokkade van de Straat van Hormuz opgeheven. Het zal nog weken duren voor de olie- en gastoevoer naar Europa weer op peil is en de impact van de oorlog zal nog langer voelbaar zijn, maakte Jetten duidelijk.

Ook is het niet te voorspellen wat er precies in het onrustige oorlogsgebied gaat gebeuren en of er structurele vredesafspraken gemaakt zullen worden.

Vorige week speelde de Eerste Kamer al de hoofdrol in de podcast en dat gebeurt nu opnieuw. Dit keer debatteerden ze daar over de asielwetten en minister Van den Brink van Asiel en Migratie kreeg het lastiger dan verwacht. Eerst maakten D66 en het CDA het Van den Brink moeilijk en daarna kwam de PVV er nog overheen. De partij van Wilders ligt nu op koers om tegen de wetten te stemmen die voormalig PVV-minister Faber van Asiel en Migratie ooit heeft opgesteld.

Joost en Marleen staan ook even stil bij de paniek rondom DigiD. Kan de Amerikaanse overheid binnenkort al onze gegevens bekijken? En ze bekijken wat er in het steunpakket zit om de hoge energiekosten te drukken.

En zou koning Willem Alexander het een beetje naar zijn zin hebben gehad in het Witte Huis?

De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Het kabinet streeft ernaar om Lelystad Airport in oktober 2027 te openen voor vakantievluchten. De voorbereidingen daarvoor worden in gang gezet, zegt minister Karremans van Infrastructuur.

De luchtverkeersleiding, de Douane en de Koninklijke Marechaussee krijgen van het kabinet de opdracht om zich voor te bereiden op de vakantiegangers en de commerciële vluchten. Karremans: "We bereiden alles voor, zodat geen kostbare tijd verloren gaat."

Het is een klein stapje in het proces om het vliegveld meer te gaan gebruiken. Daarbij speelt een grote rol dat Defensie Lelystad wil gebruiken als luchtmachtbasis, ook voor drones. Per jaar moeten F-35's zo'n 2300 vluchten gaan uitvoeren.

De provincie Flevoland en de gemeente Lelystad gaan hiermee akkoord, maar verbinden er de voorwaarde aan dat er ook vakantievluchten komen. Dat is belangrijk voor de economie in de regio.

Natuurvergunning

Voor de geplande 10.000 vakantievluchten moet het luchthavenbesluit worden aangepast. Daarbij blijft het een eis, zoals ook al in het regeerakkoord staat, dat de luchthaven een natuurvergunning krijgt.

Dat betekent wel dat er iets met de stikstofuitstoot en het natuurherstel moet gebeuren. Het vliegveld wordt een grote uitstoter vlak bij de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe.

Jongeren tussen de 16 en 20 jaar krijgen vanaf volgend jaar een hoger minimumloon. Het kabinet wil zo de bestaanszekerheid van jongeren verbeteren.

De afgelopen jaren is uit meerdere onderzoeken gebleken dat veel jongeren aan het eind van de maand geen geld meer over hebben. "Dus het werd tijd voor een verhoging", zegt minister Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid).

Van 81 cent tot ruim 2 euro per uur

Hoeveel jongeren erbij krijgen, is afhankelijk van de leeftijd. De verschillen zijn groot: zo gaan 16-jarigen er bijvoorbeeld minstens 81 cent per uur op vooruit, terwijl 19-jarigen er per gewerkt uur 2,20 euro bijkrijgen.

Hoeveel de uurlonen volgend jaar precies omhooggaan, is nu nog niet te zeggen. Dat komt doordat het minimale jeugdloon een percentage van het 'normale' minimumloon is. Twee keer per jaar wordt bekeken of dat minimumloon geïndexeerd moet worden. Als het minimumloon stijgt, stijgt het minimumjeugdloon automatisch verder mee.

Je kan wel zeggen hoeveel euro jongeren er volgend jaar minstens op vooruitgaan. Dat zie je in onderstaande tabel:

Studenten in de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) gaan er extra op vooruit. Een bbl-student van 20 jaar krijgt bijvoorbeeld nu nog minimaal zo'n 9 euro per uur, maar gaat vanaf volgend jaar 11,77 euro per uur verdienen. Dat komt doordat deze groep ook onder het minimumjeugdloon gaat vallen, in plaats van de minder gunstige bbl-schaal.

De vraag is wel of veel jongeren de nieuwe minimumlonen ook echt in hun portemonnee gaan merken. In veel cao's en sectoren liggen de lonen voor hen al hoger dan het wettelijke minimum.

Door de verhoging van het minimumjeugdloon stijgen ook automatisch de Wajong-uitkering, de loonkostensubsidie en de aanvullende bijstand. Dat kost structureel 60 miljoen euro extra per jaar.

Voor 15-jarigen is er minder goed nieuws: voor hen zit er als enige groep geen verhoging in. Volgens Vijlbrief is daar bewust voor gekozen. "Zij worden vanzelf 16, 17 of 18 jaar. We hebben in die jaren de grootste stijging genomen, omdat mensen daar zelfstandig beginnen te worden."

Stijging van de prijzen

De verhoging van het minimumjeugdloon is nog een plan van het vorige kabinet. Meerdere werkgevers hebben gewaarschuwd dat daardoor de personeelskosten zullen stijgen. "Daar staat tegenover dat ze makkelijker mensen kunnen krijgen", vindt Vijlbrief.

Het is op voorhand niet te zeggen in hoeverre ondernemers de extra personeelskosten doorberekenen in de prijzen in de winkels. Het kabinet verwacht dat als dat volledig gebeurt, de prijzen met 0,5 tot 1,5 procent zullen stijgen.

Sybrand Buma wordt de nieuwe vicepresident van de Raad van State. Dat heeft premier Jetten bekengemaakt in zijn wekelijkse persconferentie. CDA-prominent Buma (60) volgt Thom de Graaf op die dit jaar stopt.

De Raad van State is het orgaan dat de regering en het parlement adviseert. Ook is het de hoogste bestuursrechter van het land. De koning is volgens de grondwet de voorzitter, maar de vicepresident heeft het dagelijkse bestuur in handen.

Stafjurist

Buma, die eigenlijk Van Haersma Buma heet, is al bijna zeven jaar burgemeester van Leeuwarden. Hij was van 2010 tot 2019 fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer. Bij de afgelopen kabinetsformatie, eind vorig jaar, was Buma informateur.

De aankomend vicepresident werkte al eerder bij de Raad van State. Begin jaren 90 was Buma stafjurist bij de afdeling bestuursrechtspraak.

'Zal niemand naar de mond praten'

"Hij weet als jurist als geen ander hoe belangrijk het werk is om onafhankelijk te adviseren of onafhankelijk te oordelen over het handelen van de overheid", lichtte Jetten de aanstelling toe. "Hij heeft ook als informateur laten zien dat hij geen enkele politicus naar de mond zal praten."

Buma, die nog geen jaar geleden is begonnen aan zijn tweede termijn in Leeuwarden, start op 1 juli bij de Raad van State.

Het Openbaar Ministerie seponeert een zaak tegen Forum voor Democratie over campagnefilmpjes. In de zaak zijn eerder onder anderen toenmalig partijleider Thierry Baudet en nog twee bestuursleden van FVD door de politie verhoord. Zij werden door het OM verdacht van groepsbelediging en aanzetten tot haat.

Het OM onderzocht twee filmpjes. Die werden door de partij gedeeld op Instagram en uitgezonden op televisie tijdens de zendtijd voor politieke partijen.

Het ene filmpje is in 2023 gepubliceerd en gaat over non-binaire en transgender personen. De tweede video is van het jaar erop en behandelt de mogelijke gevolgen van de Spreidingswet voor asielzoekers.

Voor verschillende uitleg vatbaar

Aanvankelijk dacht het OM in de beelden strafbare feiten te zien. Maar nu, ruim twee jaar later, komt het daarvan terug.

Het OM zegt dat beide campagnevideo's voor verschillende uitleg vatbaar zijn. Daarom kan niet bewezen worden dat ze aanzetten tot haat en groepsbelediging.

Wel ziet het Openbaar Ministerie in de video over non-binaire en transgender personen een zogenoemde discriminatoire belediging van het slachtoffer. Omdat dit vergrijp juridisch relatief licht weegt en een lange rechtsgang zou betekenen, heeft het OM besloten de vervolging niet door te zetten.

De drie regeringspartijen zijn het onderling niet eens over het opvoeren van de druk op Israël. D66 en het CDA vinden dat Israël de mensenrechten schendt door hun aanvallen op Libanon, de uitbreiding van nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en de pas aangenomen doodstrafwet.

De twee regeringspartijen denken dat het kabinet daarom binnen Europa moet kijken of het handelsdeel van het zogenoemde EU-Israël-associatieakkoord kan worden opgeschort. Maar de derde coalitiepartij VVD is daar tegen, zo bleek vanavond bij de stemming na een debat over het Midden-Oosten.

De VVD wil Israël op dit moment niet hard veroordelen. "Omdat wij niet de behoefte hebben om nu publiekelijk een land te gaan veroordelen dat we zien als een belangrijke bondgenoot", zo zei VVD-Kamerlid Maes toen haar werd gevraagd naar haar oordeel over de bouw van 34 nederzettingen.

Het leidde tot verbijstering onder enkele oppositiepartijen, zoals GroenLinks-PvdA, SP, Partij voor de Dieren, Volt en Denk. "Ik weet niet wat ik hier meemaak", zei GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri, omdat dit voor de Nederlandse politiek "tot nu toe een rode lijn" was. Kamerlid Teunissen van de Partij voor de Dieren vond de opstelling van de VVD "weerzinwekkend".

Kopgroep

De zorgen in de Tweede Kamer over de recente acties van Israël zijn groot en daarom moet Nederland de druk op het land opvoeren, vinden partijen als D66, CDA, GroenLinks-PvdA, SP, Partij voor de Dieren, Denk, Volt en Forum voor Democratie.

Regeringspartij D66 kwam met het verzoek aan het kabinet om binnen de EU een kopgroep te vormen die pleit voor de opschorting van het handelsdeel van een Israël-EU-verdrag. Dit treft Israëlische bedrijven, omdat reguliere handel dan wordt gestopt. Tijdens de Gaza-oorlog heeft de EU dit drukmiddel ook gebruikt en hoewel het succes daarvan niet gemakkelijk is aan te tonen, denken veel Nederlandse politieke partijen dat misschien effect kan hebben.

D66-Kamerlid Van der Werf zegt dat haar partij vanwege de bouw van de illegale nederzettingen, de doodstrafwet en het "tekeergaan" in Libanon tot de "optelsom" is gekomen dat er handelsmaatregelen moeten komen. Het CDA pleit ook voor "aanvullende stappen", maar dan moet er in Europa wel draagvlak voor zijn.

Instrument

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken begrijpt het verzoek van de partijen, omdat het een instrument is om de druk van Israël op te voeren. Maar er moet wel brede steun zijn in Europa, anders werkt het niet, zo maakt de minister duidelijk.

Het voorstel van D66 voor de handelsdruk is aangenomen door een meerderheid van de Kamer, mede door de steun van Forum voor Democratie. De minister zal er dus mee aan de slag moeten in Brussel.

Berendsen vindt dat Nederland vooral via diplomatieke weg moet proberen Israël te stoppen. Het op het matje roepen van de Israëlische ambassadeur, zoals oppositiepartij Denk wil, heeft niet zo'n zin. "Soms zijn harde woorden intern effectiever en impactvoller", aldus Berendsen. "Zo kun je ook boodschappen overbrengen en dat zijn geen gemakkelijke gesprekken."

Oppositiepartijen SGP, JA21, de Groep-Markuszower zijn tegen handelsbeperkingen. "Je voert geen sancties in tegen je bondgenoot", vindt SGP-leider Stoffer. JA21-Kamerlid Hoogeveen vreest de economische kosten. "Wat gaat dat het Nederlandse bedrijfsleven wel niet kosten?", wil hij van de minister weten.

Lees hier over de actuele situatie in het Midden-Oosten in het liveblog:

Het kabinet wil de regels voor dierentransport aanscherpen. Zo moet de maximum temperatuur tijdens transporten vanaf 1 april volgend jaar van 35 naar 30 graden, wil het kabinet permanente controles op slachthuizen en moet ook het toezicht- en boetestelsel op de schop. Dat schrijft staatsecretaris Erkens (VVD) van Landbouw aan de Tweede Kamer.

De Kamer heeft het kabinet al meerdere malen opgeroepen iets te doen aan de temperatuur tijdens veetransporten. Onder meer de Partij voor de Dieren heeft het ernstige dierenleed met te hoge temperaturen al vaak aangekaart.

Voor extreme hitte zijn er al regels, maar er komen dus ook intensievere controles op alle transporten.

Permanent cameratoezicht

Erkens schrijft dat de strengere richtlijnen het welzijn van dieren structureel moeten verbeteren. Daarnaast komt er permanent verplicht cameratoezicht op slachthuizen. Tot nu toe is dat er alleen als bedrijven vrijwillig meewerken.

Ook wil het kabinet het toezicht- en boetestelsel herzien. Boetes voor overtredingen moeten omhoog.

Elektrakeuring

Onlangs begon de overheid ook een campagne met als doel het aantal stalbranden omlaag te krijgen. Het Verbond van Verzekeraars kwam vandaag met nieuwe cijfers daarover: vorig jaar kwamen 60.000 dieren om door branden in stallen.

Erkens schrijft aan de Kamer dat hij zo snel mogelijk brandveiligheids- en elektrakeuringen wil invoeren en daar na de zomer een besluit over wil nemen.

Zijn voorganger Wiersma (BBB) legde een wetsvoorstel voor elektrakeuring in de kast en wilde wachten op een onderzoek naar de haalbaarheid. Erkens zegt dat de uitvoerbaarheid van belang is en dat daar nu pilots voor lopen.

De Tweede Kamer is zeer onaangenaam verrast over het opduiken van zeker 64 miljoen bestanden die mogelijk relevante informatie bevatten over het toeslagenschandaal. Het bestaan van die uit het beeld geraakte datakluis met bestanden werd in juli vorig jaar op het ministerie duidelijk, maar is gisteren pas door het kabinet gemeld aan de Kamer.

"Was dat een bewuste keuze of is hier sprake van falen?", vroeg CDA-Kamerlid Inge van Dijk vanmorgen aan verantwoordelijk staatssecretaris Palmen van Herstel Toeslagen. Kamerlid Van Eijk van coalitiepartner VVD noemde het opduiken van de datakluis "zeer ernstig". Partijen als Denk en SP spraken het vermoeden uit dat er sprake is van een doofpot.

Maar Palmen ontkent dat. Het heeft volgens haar helaas lang geduurd voordat de inhoud van de kluis duidelijk werd. Toen de afgeschermde digitale opslag negen maanden geleden gevonden werd, was die volgens haar ondoorzoekbaar. "Er moest eerst een soort sleutel gevonden worden om de kluis open te krijgen."

Steekproeven

Daarna zijn er steekproeven gedaan, waaruit documenten naar voren kwamen die eigenlijk gestuurd hadden moeten worden naar de parlementaire enquêtecommissies die onderzoek deden naar de uit de hand gelopen fraudejacht van de Belastingdienst.

Gisteren stuurde Palmen samen met haar collega Eerenberg van Financiën een brief naar de Tweede Kamer over de vondst van de miljoenen ongesorteerde bestanden. Ze schrijven daarin dat ze het zeer betreuren dat de informatie niet eerder naar de Kamer is gegaan. Er komt een onafhankelijk onderzoek naar hoe dat heeft kunnen gebeuren. De bestanden worden alsnog doorzocht.

Of er daadwerkelijk belangrijke informatie tussen zit, moet nog blijken. Maar Palmen gaat ervan uit dat die nooit gevolgen kan hebben voor de gedupeerde ouders. Bij het bepalen of mensen slachtoffer zijn van het schandaal zijn hun eigen verhalen het uitgangspunt, zei ze. Ook als er informatie bij zit die erop wijst dat ouders helemaal niet gedupeerd zijn, hoeven ze hun schadevergoeding niet terug te betalen.

Vertrouwen

Ondanks de antwoorden van de staatssecretaris zijn de Kamerleden er niet gerust op. Ze blijven het vreemd vinden dat Palmen vorige zomer al op de hoogte was van het bestaan van de kluis en de mogelijk relevante inhoud, terwijl ze dat toen niet aan de Kamer heeft gemeld.

Dat raakt volgens hen aan het vertrouwen tussen kabinet en Kamer en dat vertrouwen is in dit dossier al broos. De zaak van de teruggevonden datakluis zal de komende maanden terugkomen in de Tweede Kamer. Palmen heeft toegezegd dat ze voor de zomer meer duidelijkheid denkt te kunnen geven over de inhoud van de bestanden.

Het kabinet zet het plan door voor een hoger eigen risico in de zorg, ondanks dat er op dit moment geen meerderheid voor is. Volgend jaar wil het kabinet het eigen risico met 70 euro verhogen, naar 455 euro. Dat besluit valt binnenkort in de ministerraad, melden Haagse bronnen aan Nieuwsuur.

"Dit kabinet rijdt keihard op een muur af", reageert Tweede Kamerlid Julian Bushoff (GroenLinks-PvdA). Zijn partij is hoogstwaarschijnlijk nodig om het kabinet aan een meerderheid te helpen. "Wij gaan een verhoging van het eigen risico niet steunen."

Bezuiniging van 5 miljard

Ook BBB, dat elf zetels heeft in de senaat, is fel tegen een hoger eigen risico. "Je moet geen drempels opwerpen voor mensen om zorg te gebruiken", laat Tweede Kamerlid Femke Wiersma (BBB) weten. "Dat leidt juist tot het uitstellen van belangrijke zorg, waardoor de kosten toenemen."

Naast coalitiepartijen D66, VVD en CDA is alleen JA21 voorstander van de verhoging van het eigen risico. In de Tweede Kamer hebben die vier partijen samen 75 van de 150 zetels. In de Eerste Kamer gaat het om slechts 24 van de 75 zetels.

Daarmee dreigt opnieuw een belangrijk coalitieplan vast te lopen. Eerder sprak de Eerste Kamer zich al uit tegen het kabinetsplan om de AOW-leeftijd te verhogen. Op de verhoging van het eigen risico staat veel tijdsdruk: om die per 1 januari 2027 in te kunnen laten gaan, moet het parlement er rond de zomer mee instemmen.

"Het is belangrijk dat we dit voor elkaar krijgen, want anders is er een gat in de begroting", waarschuwt CDA-leider Henri Bontenbal. Het vorige kabinet wilde het eigen risico nog verlagen naar 165 euro. Door het nu te verhogen, bezuinigt het kabinet de komende tijd zo'n vijf miljard euro per jaar.

Minister: verhoging nodig voor betaalbaarheid zorg

VVD-minister Sophie Hermans (Volksgezondheid) liet vorige maand al doorschemeren dat zij niet van plan is af te zien van de verhoging van het eigen risico. "Het is nodig om de zorg toegankelijk, van goede kwaliteit en betaalbaar te houden", meldde zij aan de Tweede Kamer.

Het kabinet wil ook een maximumbedrag van 150 euro per behandeling invoeren, waardoor een patiënt niet in één keer het volledige eigen risico kwijt is. Voor die keuze is meer steun in het parlement. "Maar ik wil niet dat die maatregel wordt verbonden met de verhoging van het eigen risico, daar zijn we tegen", zegt Tweede Kamerlid Mirjam Bikker (ChristenUnie).

Kamerlid Bushoff (GroenLinks-PvdA) heeft al meerdere keren met zorgminister Hermans om tafel gezeten. Hij zegt bezorgd te zijn: "Voor mijn gevoel heeft het kabinet nog geen keuze gemaakt over hoe ze hun voorstellen aan een meerderheid willen helpen."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Het verhogen van het eigen risico is geen vrijblijvende ambitie van dit kabinet. Er is namelijk heel veel geld mee gemoeid. De verhoging moet volgend jaar al bijna vijf miljard euro extra opleveren. Geld dat onder meer nodig is om de hogere defensie-uitgaven te kunnen betalen. Daarom is dit een vuurproef voor dit minderheidskabinet. Zijn ze in staat om meerderheden te vinden voor moeilijke besluiten? Als we de eerste reacties op dit plan voor het eigen risico horen, is die sleutel nog niet gevonden."

De Belastingdienst heeft recent een zogeheten datakluis gevonden met zeker 64 miljoen bestanden die doorzocht hadden moeten worden voor de parlementaire onderzoeken naar de toeslagenaffaire. Dat gaat nu alsnog gebeuren, schrijven de staatssecretarissen Eerenberg van Financiën en Palmen van Herstel Toeslagen aan de Tweede Kamer.

De datakluis, een afgeschermde digitale bewaaromgeving, is in 2019 gecreëerd. De Belastingdienst liep toen achter met het opschonen en vernietigen van bestanden vanwege de privacywetgeving. Door ze op deze manier apart te zetten, hadden medewerkers niet meer zomaar toegang tot de gegevens. Tegelijkertijd werd voorkomen dat bestanden die permanent bewaard moesten worden zonder beoordeling vernietigd zouden worden.

Op de een of andere manier verdween de datakluis daarna uit het zicht, tot nu. Steekproeven laten volgens de staatssecretarissen zien dat er bestanden bij zijn die onderdeel hadden moeten zijn van de informatie die is aangeleverd aan de parlementaire enquêtecommissie die onderzoek deed naar het toeslagenschandaal.

Het schandaal draaide om de uit de hand gelopen fraudejacht van de Belastingdienst. Tienduizenden ouders die een toeslag kregen om de kinderopvang te betalen werden onterecht aangemerkt als fraudeurs.

Ongesorteerd

"We betreuren het ten zeerste dat deze informatie niet aan de Kamers is geleverd en dat dit zo lang buiten zicht is gebleven", schrijven de staatssecretarissen. "We hebben een onafhankelijk onderzoek ingesteld om te onderzoeken hoe dit heeft kunnen gebeuren. We hebben met klem opdracht gegeven om dit met prioriteit op te lossen."

Probleem is wel dat de bestanden ongesorteerd zijn opgeslagen. Ze moeten daarom eerst doorzoekbaar worden gemaakt. Als er vervolgens relevante gegevens gevonden worden, dan worden die zo snel mogelijk met het parlement gedeeld, verzekeren de staatssecretarissen.

Of er ook echt belangrijke bestanden bij zitten, is overigens niet zeker. "Omdat de inhoud van de datakluis op dit moment onbekend is, kan het ook betekenen dat de datakluis geen nieuwe informatie over deze dossiers bevat", laat Financiën weten.

De PVV in de Eerste Kamer stemt tegen het nieuwe onderdeel van de asielwetten van voormalig minister Faber. Het gaat om het deel waarin staat dat hulp aan illegalen niet strafbaar is. Dat heeft fractievoorzitter Van Hattem op X bekendgemaakt.

Hij spreekt van een "verzwakking" van het oorspronkelijke wetsvoorstel die onacceptabel is. Daarmee staat de invoering van de hele wetgeving op losse schroeven. Van Hattem zegt wel te zullen stemmen voor de asielnoodmaatregelenwet en de Wet tweestatusstelsel. Maar daarmee is voldoende steun niet zeker.

Dit stukje over illegaliteit staat in een zogenoemde novelle van de asielnoodmaatregelenwet. Het is een 'verzachtende' toevoeging aan de wet omdat verschillende partijen vinden dat het geven van humanitaire hulp aan illegalen niet strafbaar moet zijn, hoewel ze wel instemmen met het strafbaar stellen van illegaliteit.

Zonder steun van de PVV is er voor de afzwakking van de strafbaarstelling van illegaliteit waarschijnlijk geen meerderheid. PVV-leider Wilders kreeg meteen veel vragen van journalisten in de Tweede Kamer.

"Ik snap heel goed dat onze vrienden in de Eerste Kamer geen vertrouwen hebben in die novelle en wel in de wetten van mevrouw Faber." De Tweede Kamerfractie van de PVV stemde in november overigens nog vóór de novelle.

Voorwaarde

Als de novelle het niet haalt, dan trekken andere partijen mogelijk hun steun in voor de asielnoodmaatregelenwet. Voor het CDA bijvoorbeeld was de verzachting een voorwaarde om voor te stemmen.

Om het CDA over de streep te trekken, deed asielminister Van den Brink gisteren juist de belofte dat alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" als illegalen worden vervolgd. De PVV wil dat iedereen die illegaal in Nederland verblijft kan worden vervolgd.

De nieuwe onzekere situatie zorgt voor hectiek in de gangen van de Tweede Kamer. D66-fractievoorzitter Paternotte spreekt van "tactische manoeuvres" en zegt dat de PVV er een bende van maakt.

Voormalig PVV-Kamerlid Markuszower, die na de afsplitsing een eigen Tweede Kamerfractie heeft, noemt het een "sabotagetruc" van de PVV. "Ik kan dit niet uitleggen. Daarom ben ik ook weg bij de PVV. Dit is geen problemen oplossen maar problemen creëren."

Politieke spelletjes

Ook VVD-fractievoorzitter Brekelmans kan weinig begrip opbrengen voor de "politieke spelletjes" van de PVV. "Nederland snakt naar strenger asielbeleid. Als je echt iets wil betekenen voor mensen in Nederland, zorg dan dat die wetten het halen."

Wilders vindt het verwijt dat de PVV zo zelf strengere asielwetgeving tegenhoudt, onterecht. "U staat nu om mij heen. Maar D66, de grootste partij, de partij van de premier, heeft zelf het gore lef om tegen deze asielwetten te stemmen."

Met steun van coalitiepartij D66 zouden de wetten het kunnen halen, maar die partij vindt ze juridisch niet sterk en wil in de Eerste Kamer tegen stemmen. Voor het CDA is de situatie ingewikkeld geworden. Partijleider Bontenbal wil dat even rustig kunnen bespreken. "Dit soort dingen moet je in coalitieverband overleggen. Ik wil er even over nadenken."

Vandaag is dus een einde gekomen aan de onduidelijkheid over het PVV-standpunt, maar blijft de onduidelijkheid bestaan of de asielwetten het gaan halen. Dinsdag wordt er in de Eerste Kamer hoofdelijk gestemd over de novelle en de asielwetten.

Wat staat er in de asielwetten?

De PVV dreigt in de Eerste Kamer tegen de asielwetten te stemmen als er geen strengere maatregelen komen. "Er moet meer gebeuren dan hier nu ligt", zei PVV-senator Alexander van Hattem in het debat.

Van Hattem eist in vier moties strengere asielmaatregelen. Hij wil een asielstop, een intrekking van de spreidingswet, een strengere handhaving op ongedocumenteerden en de invoering van het eerdere tienpuntenplan van PVV-leider Geert Wilders. "De moties zijn dusdanig belangrijk dat ze bepalend zijn voor onze steun aan de wetsvoorstellen", dreigde Van Hattem.

Heel wat partijen zien de asielwetten, zoals ze nu voorliggen, als een grote kans om de instroom van asielzoekers te beperken. Toch hangt het erom of de asielwetten het in de Eerste Kamer gaan halen. Als de PVV tegen stemt, lijkt een meerderheid uit zicht.

Geruststelling voor het CDA

Tot nu toe waren in het debat rond de asielwetten de ogen vooral gericht op het CDA. Die partij is ook nodig voor een meerderheid, maar de ja-stem was tot nu toe onzeker.

Bij het CDA zijn er vooral zorgen vanwege een amendement van de PVV over de strafbaarstelling van illegaliteit. Dat zou er toe kunnen leiden dat grote groepen ongedocumenteerden, mensen zonder geldige verblijfspapieren, worden opgepakt.

Van den Brink kwam daarom het CDA eerder vandaag tegemoet met de belofte dat alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" zullen worden vervolgd. Hij denkt dat het om een groep van 100 tot 300 mensen gaat die illegaal in Nederland verblijft en weigert terug te keren naar hun land. Met die toezegging lijkt het CDA binnenboord.

'Onbetrouwbare opstelling'

Maar dat schoot de PVV juist in het verkeerde keelgat. Die partij noemt de belofte van Van den Brink "een onbetrouwbare opstelling" van een coalitie "die "uitvluchten bedenkt". Van Hattem wijst erop dat er volgens het kennisinstituut WODC ruim 20.000 ongedocumenteerden zijn. Wat betreft de PVV moeten die met de nieuwe wet allemaal worden vervolgd.

De vraag is in hoeverre de PVV bluft en of ze bereid zijn echt tegen de asielwetten te stemmen. De wetten zijn eerder door PVV-minister Marjolein Faber ingediend, daar stond de strafbaarstelling van illegaliteit toen nog niet in.

Bij de behandeling in de Tweede Kamer, in juni vorig jaar, dreigde de PVV ook tegen te stemmen als de wetten te veel zouden worden afgezwakt. Uiteindelijk liet de partij de bezwaren varen en stemde voor.

"Ik doe een dringend appèl aan alle partijen die hebben gezegd dat ze grip willen krijgen op migratie", zei minister Van den Brink aan het einde van de debat. "Ik hoop dat alle partijen zich realiseren dat als de maatregelen niet worden ingevoerd, er een hoop verloren gaat."

Volgende week wordt er eerst gestemd over de verschillende moties, daarna is er een hoofdelijke stemming over de asielwetten. Dat wordt spannend: als de PVV tegen de wetten stemt, komt het kabinet zoals het er nu uitziet een of twee zetels tekort voor een meerderheid. Het zou ook nog kunnen zijn dat individuele senatoren afwijkend stemmen van hun fractie.

Wat staat er in de asielwetten?

Het kabinet komt met een steunpakket van bijna 1 miljard euro om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten voor bedrijven, automobilisten en andere burgers. Dat bevestigen bronnen aan de NOS. Lagere prijzen aan de pomp zitten er niet in, de meest betrokken ministers kiezen voor andere maatregelen dan het verlagen van de accijnzen.

Zo wil het kabinet hogere reiskostenvergoedingen voor werknemers en een halvering van de motorrijtuigenbelasting voor grijze kentekens (vaak kleine ondernemers met een bestelbus) tot het einde van dit jaar. Ook komt er 50 miljoen om de armste huishoudens te steunen en wordt extra geld uitgetrokken voor het isoleren van huizen. Groene subsidies voor bedrijven komen eerder beschikbaar.

Vrijdag ligt het plan op tafel in de ministerraad. Daarna wil het minderheidskabinet met oppositiepartijen in gesprek om te kijken of er genoeg steun is voor de plannen of dat ze aangepast moeten worden.

Voorbeeld Duitsland niet gevolgd

In de plannen is geen geld uitgetrokken om de accijnzen op benzine te verlagen. In buurland Duitsland gebeurt dat wel, maar het kabinet heeft steeds gezegd dat dat veel geld kost en redelijk weinig verlichting oplevert. Om de prijs van een liter benzine met 10 cent te verlagen, moet de staat ongeveer een miljard bijleggen.

Doordat niemand kan zeggen hoelang de situatie nog duurt, houdt het kabinet ook rekening met de lange termijn, en daarom wil het nu niet te veel geld uitgeven. Daarbij: als de accijnzen omlaaggaan, dan stimuleer je het verbruik en dat is niet de bedoeling, zo is de gedachte binnen het kabinet.

Wel wil de regering werknemers tegemoetkomen, met name mensen die voor hun werk niet anders kunnen dan reizen. Daarom gaat de onbelaste kilometervergoeding voor werknemers van 23 cent naar 25 cent. Als werkgevers hieraan meebetalen, kan dat bijvoorbeeld 8 euro per week schelen voor wie wekelijks 400 kilometer aflegt.

Om vooral kleine ondernemers tegemoet te komen, zou tot eind dit jaar voor grijze kentekens, bestelauto's en lichte bedrijfswagens de wegenbelasting met 50 procent omlaaggaan.

Energierekening

Grote zorgen om de energierekening van huishoudens zijn er nog niet, maar de vrees is dat dat wel kan gebeuren als deze crisis langer aanhoudt. Om mensen die nu al kampen met energiearmoede te helpen, krijgt het energienoodfonds 50 miljoen extra te besteden. Dit geld kan later in het jaar gebruikt worden voor mensen voor wie bijvoorbeeld de energierekening niet meer te betalen is.

Daarnaast wil het kabinet geld uittrekken voor isolatie, waardoor de energierekening van bedrijven en huishoudens naar beneden zou kunnen. Ook moet geld dat voor latere jaren geboekt is voor verduurzaming van bedrijven naar voren worden gehaald. Het kabinet wil het steunpakket na het weekend presenteren.

Alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" zullen worden vervolgd omdat ze illegaal in Nederland zijn. Dat zei minister Van den Brink van Asiel en Migratie in het Eerste Kamerdebat over de strengere asielwetten.

Hiermee lijkt de CDA-minister tegemoet te zijn gekomen aan het bezwaar van zijn partijgenoten in de Eerste Kamer. Het CDA, dat nodig is voor een meerderheid, vroeg gisteren om een toezegging dat het strafbaar stellen van illegaal verblijf beperkt blijft tot ernstige gevallen. CDA-Eerste Kamerlid Van Toorenburg reageert vandaag dat de minister "een hele grote angst heeft weggenomen".

Van den Brink benadrukte in het debat dat het om "een heel afgebakende groep" gaat van naar schatting 100 tot 300 mensen per jaar. "De strafbaarstelling is geen voorbode van een veel repressiever beleid."

Overigens zei de minister erbij dat het logisch voortvloeit uit Europese regels - die voorrang hebben op Nederlandse - dat alleen in uiterste gevallen illegaliteit strafbaar is. Voor de verduidelijking van vandaag hoeft wat hem betreft dan ook de tekst van de wet niet aangepast te worden.

Mensenhandel

Bij veel partijen en organisaties zijn zorgen over de aanscherping van de wet, omdat kwetsbare mensen er slachtoffer van kunnen worden. De minister beklemtoonde dat bijvoorbeeld slachtoffers van mensenhandel, die doorgaans illegaal in Nederland zijn, niet onder strafbaarstelling vallen. "Het gaat echt om mensen die hun terugkeer frustreren."

Wat staat er in de asielwetten?

Het strafbaar stellen werd onderdeel van de wet door een voorstel van de PVV dat er op het laatste moment bij kwam en dat onverwachts een nipte meerderheid kreeg in de Tweede Kamer. Van den Brink noemt dat nu "hoogst ongelukkig", omdat er daardoor geen fatsoenlijk politiek en maatschappelijk debat over is geweest.

PVV-senator Van Hattem zei in reactie op de opmerkingen van de minister dat hij zich zorgen maakt over het "stukje bij beetje afbreken" van het PVV-amendement. "Wat blijft er nou nog over van de strafbaarstelling van illegaliteit?"

Geen U-bocht

Van den Brink antwoordde daarop dat Van Hattem niet bezorgd hoeft te zijn. "Ik ben niet bezig met een U-bocht." Of de steun van zijn partij nu in gevaar komt, wilde Van Hattem niet zeggen. "Ik ga nergens op vooruitlopen." Maar het lijkt niet waarschijnlijk dat de PVV de wetten van Faber wegstemt.

De Eerste Kamer debatteert twee dagen over de strengere asielwetten die nog uit de koker van het vorige kabinet komen. Volgende week wordt erover gestemd. Mocht de senaat ze goedkeuren, dan voert het kabinet ze "onverkort" uit, staat in het coalitieakkoord.

Wie voor en wie tegen?

Van meer dan 30 senatoren lijkt zeker dat ze voor gaan stemmen (BBB, VVD, PVV, JA21, SGP en 50Plus en nog twee eenpitters). En van iets meer dan 30 van de 75 senatoren lijkt zeker dat ze tegen gaan stemmen (GL-PvdA, D66, Volt, Partij voor de Dieren, SP, ChristenUnie en twee eenpitters).

Het CDA kan met zes zetels dus doorslaggevend zijn voor een meerderheid. Overigens is niets echt zeker tot er gestemd is; het debat is nog bezig en Van den Brink moet laveren tussen het CDA tevreden stellen en de PVV-steun niet verliezen. Daarnaast kunnen uiteindelijk binnen fracties Kamerleden ook nog afwijkend stemmen.

Kamerlid Pepijn van Houwelingen van Forum voor Democratie is ook in hoger beroep veroordeeld voor belediging van de toenmalige ministers Kuipers (D66, VWS) en Van Gennip (CDA, Sociale Zaken). In 2023 deelde hij op X een bewerkte foto, waarop het leek alsof de bewindspersonen een nazivlag hesen.

De rechtbank veroordeelde het Kamerlid eerder tot een voorwaardelijke boete van 450 euro, maar het gerechtshof in Den Haag ziet nu geen reden om die boete voorwaardelijk op te leggen. Dat wil zeggen dat Van Houwelingen het bedrag gewoon moet betalen, vindt het hof.

Het Kamerlid was in hoger beroep gegaan, omdat hij vindt dat het verspreiden van de foto valt onder de vrijheid van meningsuiting. Ook zou het OM in vergelijkbare zaken niet tot vervolging zijn overgegaan en dat is volgens hem niet eerlijk.

Ongefundeerde aanval

Maar het gerechtshof veegt beide argumenten van tafel. Die andere zaken zijn volgens de rechters helemaal niet vergelijkbaar. En de foto ziet het hof als een "ongefundeerde persoonlijke aanval op beide slachtoffers" die daardoor in hun eer en goede naam zijn aangetast. "Het betreft geen op feiten gebaseerde bijdrage aan het publieke debat", aldus het vonnis.

Van Houwelingen verwijderde de foto wel, maar Kuipers en Van Gennip deden toch aangifte. Het gerechtshof heeft bij het opleggen van de onvoorwaardelijke boete mee laten tellen dat de belediging op X een groot bereik heeft gehad en dat het Kamerlid "ook in hoger beroep geen inzicht heeft getoond in het kwalijke van zijn handelen".

De politicus zou nog in cassatie kunnen gaan bij de Hoge Raad, maar of hij dat doet is nog niet bekend.