Minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp leidt binnenkort een Nederlandse handelsmissie naar China. Dat heeft hij afgesproken met zijn Chinese ambtsgenoot Wang Wentao. De twee spraken elkaar op een vergadering van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in Kameroen.

Sjoerdsma zou sinds 2021 op een Chinese sanctielijst staan. Hij was niet welkom in het land vanwege zijn kritiek als D66-Kamerlid op de behandeling van de Oeigoeren door Peking. Die islamitische minderheidsgroep is het slachtoffer van mensenrechtenschendingen. Sjoerdsma kreeg in 2021 een Kamermeerderheid achter zijn voorstel om de Chinese behandeling van de Oeigoeren als genocide te bestempelen.

Toen Sjoerdsma eerder dit jaar minister werd in het kabinet-Jetten leidde dat tot enige ophef. Critici vonden het niet verstandig om iemand op die post te benoemen die ongewenst zou zijn verklaard door een belangrijke handelspartner.

Op X schrijft Sjoerdsma nu dat hij tegenover Wang Wentao heeft herbevestigd dat Nederland een evenwichtige relatie met China nastreeft, "die onze gezamenlijk belangen dient, met een open dialoog over de zaken waarover we van mening verschillen".

De kans dat Mona Keijzer terugkeert in de BBB-fractie lijkt nihil. BBB-fractievoorzitter Henk Vermeer zegt tegen Nieuwsuur dat hij niet van plan is het stokje alsnog over te dragen aan Keijzer. Ook BBB-Kamerlid en oud-landbouwminister Femke Wiersma heeft er een hard hoofd in: "Praten kan altijd, maar verzoenen is wel iets anders."

Eind februari verliet oud-vicepremier Keijzer de BBB-fractie. Dat besluit nam ze nadat niet zij, maar Henk Vermeer was aangewezen als opvolger van partijleider Caroline van der Plas. Keijzer ging verder als zelfstandig Kamerlid.

De scheuring leidde binnen de partij tot onrust. Een groep van zo'n honderd BBB'ers schreef een brief aan het partijbestuur waarin zij vroegen om de terugkeer van Keijzer. De brief is ook ondertekend door prominente BBB'ers, onder wie oud-bewindslieden Gouke Moes en Gijs Tuinman.

De brief wordt vrijdag besproken tijdens een extra ledenvergadering in Barneveld. Vermeer zegt dat hij niet van plan is te stoppen als fractievoorzitter: "Ik ben met volledig mandaat gekozen binnen de fractie." Hij wil wel weer "op een normale manier praten" met Keijzer. "Ook als collega-fractievoorzitter."

'Geen crisis'

De BBB-Kamerfractie telt nu drie leden: Vermeer, oud-partijleider Van der Plas en oud-landbouwminister Wiersma. Die laatste zegt dat van een verzoening geen sprake is. Van der Plas wil de ledenvergadering van vrijdag afwachten. Volgens haar is er geen crisis binnen BBB.

Zelf laat Keijzer aan Nieuwsuur weten dat zij "niet hoopvol" is over een terugkeer bij BBB. "Ik vind het eeuwig zonde dat voor de zoveelste keer een sociaal-conservatieve partij aan het stukgaan is", zegt Keijzer.

Ze laat vrijdag mogelijk haar gezicht zien bij de extra ledenvergadering. "Ik zit er wel over na te denken om dat te doen, hoewel het partijbestuur tot nu toe geen duidelijkheid gegeven heeft over welke moties zijn ingediend en worden besproken. Dus ja, het is wel vrij amateuristisch allemaal."

De groep kritische BBB'ers wil vrijdag ook de partijorganisatie aankaarten. In hun brief klagen ze over "achterblijvende professionaliteit". "Ik vind het jammer dat dit beeld is ontstaan", reageert fractievoorzitter Vermeer. "Wij zijn een jonge partij. Dat er dan nog allerlei slagen en verbeteringen moeten worden gemaakt, is logisch."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Bij de gemeenteraadsverkiezingen haalde BBB vorige week in 29 gemeenten in totaal 38 gemeenteraadzetels. Dat resultaat komt niet in de buurt van de grote overwinning in 2023 bij de Provinciale Statenverkiezingen. Toch ziet de partijtop er een bevestiging in dat BBB nog levensvatbaar is.

De partij kiest de laatste tijd voor meer nadruk op de boer en de regio. De welwillendheid om verzoening te zoeken met Mona Keijzer, die meer nadruk legt op migratieproblematiek, is bij de huidige partijtop alleen maar afgenomen. Dat merk je aan de toon waarop er, voor en achter de schermen, over elkaar wordt gesproken."

Lille wordt de stad waar het hoofdkantoor van de nieuw opgerichte Europese douaneautoriteit wordt gevestigd. Dat hebben het Europees Parlement en de Europese Raad bepaald in een stemming. Den Haag was een van de negen steden die in de running waren, maar uiteindelijk viel de keuze dus op de Noord-Franse stad.

Het kabinet had Den Haag vorig jaar aangewezen als Nederlandse kandidaat voor het op te richten agentschap. In de EU Customs Authority (EUCA) moeten de douanes van de EU-lidstaten met elkaar gaan samenwerken.

Dat moet er onder meer toe leiden dat alle lidstaten de regels aan elke grens hetzelfde toepassen en dat gegevens op een centrale locatie kunnen worden geanalyseerd. Hierdoor kunnen risico's beter worden ingeschat en moet onder meer drugshandel beter worden bestreden.

Stevige impuls

Bij het agentschap komen naar verwachting 250 tot 450 mensen te werken. Volgens Den Haag had de regio daarmee "een stevige impuls" gekregen. Als locatie was het voormalige gebouw van het Joegoslaviëtribunaal voorgesteld.

NSC-Europarlementariër Dirk Gotink, die betrokken was bij de beslissende stemming, noemt Lille "de juiste keuze". Hij roemt de strategische ligging van de stad "op het kruispunt van Europa" en hij ziet Frankrijk als "een van de belangrijkste douanelanden van Europa". Een op de drie pakketten die de EU binnenkomen, komen via Frankrijk binnen, meldt hij.

Van Zanen feliciteert Lille

De Haagse burgemeester Van Zanen heeft Lille gefeliciteerd. "We hadden het Douaneagentschap graag in Den Haag verwelkomd", zegt hij tegen Omroep West. "Maar de uiteindelijke, democratische keuze is op Lille gevallen. Den Haag huisvest inmiddels meer dan vijfhonderd internationale organisaties en blijft dit internationale ecosysteem de komende jaren actief versterken."

In totaal hadden negen landen zich kandidaat gesteld. Naast Nederland waren dat België (Luik), Frankrijk (Lille), Italië (Rome), Polen (Warschau), Portugal (Porto), Roemenië (Boekarest) en Spanje (Malaga). Van deze negen waren Rome en Lille op de shortlist terechtgekomen, meldt persbureau Reuters.

De gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten zijn voor bepaalde consumenten en bedrijven na vier weken al voelbaar in de portemonnee. Nu de benzine en andere brandstoffen steeds duurder worden wil de Tweede Kamer compensatiemaatregelen, maar die kosten geld.

In een Kamerdebat met het kabinet komen verschillende mogelijkheden langs. De partijen discussiëren ook onderling met elkaar, want aan bijna elke mogelijkheid kleven ook nadelen.

Het debat is hier live te volgen.

Overwinsten oliebedrijven

GL-PvdA stelt voor een maximumprijs per liter brandstof aan de pomp vast te stellen, net als in België. Partijleider Klaver vindt dat meteen een goede gelegenheid om wat hij noemt "overwinsten van de oliebedrijven af te romen".

Niet alle fracties zijn meteen enthousiast. "Zorgt dit er niet voor dat het de pomphouder de nek omdraait?" vraagt CDA-leider Bontenbal. De rekening van een maximum brandstofprijs komt niet alleen bij de oliemaatschappijen te liggen, maar ook bij de pomphouders, verwacht hij. Daar zitten kleine ondernemers en franchisenemers tussen.

Klaver: "Het gaat dus om de manier waarop je het doet en dat is wat we aan het kabinet vragen om uit te zoeken." Bontenbal: "De vraag is of uw instrument ertoe zal leiden dat het voordeel bij de mensen terecht komt die het het meest nodig hebben. Ik heb dat bewijs nog niet gezien."

1 miljard euro per jaar

Een andere mogelijkheid is het verlagen van de accijnzen, de belasting op brandstoffen. Dat kost de staatskas en dus de belastingbetaler veel geld. Elke 10 cent verlaging betekent 1 miljard euro per jaar minder in de schatkist. Dat geld moet dan met andere belastingheffingen of met extra bezuinigingen weer gevonden worden.

De VVD is voorstander van het verlagen van de brandstofaccijnzen en zoekt medestanders om dat te steunen. Maar ook dit plan krijgt kritiek, bijvoorbeeld omdat deze vorm van compensatie ook bij mensen terechtkomt die het niet direct nodig hebben.

De ChristenUnie vindt dat er meer aandacht moet zijn voor het besparen van brandstof en dat de overheid mensen moet oproepen om meer thuis te werken. "Wij staan ervoor open om de accijnzen te verlagen, maar waar komt het geld vandaan?" De politiek moet niet te snel van alles gaan beloven, vindt Kamerlid Grinwis. "De overheid moeten zich bewust zijn van de beperktheid van onze mogelijkheden. We zijn niet een EHBO."

Heftige discussie met Forum-Kamerlid over Iran

Tijdens de inbreng van Kamerlid Dekker van FVD ontstond een hoog oplopende discussie tussen hem en andere Kamerleden. Dekker vindt dat Nederland gewoon weer olie en gas uit Rusland moet importeren. En hij zei dat er genuanceerd gedacht kan worden over het Iraanse regime. FVD laat zich doorgaans pro-Russisch uit en stemt regelmatig tegen steun voor Joden of Israël.

Dekker kreeg kritische vragen over de bombardementen op Oekraïense burgers en de duizenden vermoorde burgers door het Iraanse regime. Hij antwoordde dat Rusland een betrouwbare gasleverancier is en dat op elk land wel iets aan te merken valt.

Kamerlid Keijzer zei dat zij "stond te koken" bij deze antwoorden. "Vrouwen worden in Iran verkracht, gemarteld en vermoord. Hoe kun je daar genuanceerd over denken?"

D66-Kamerlid Neijenhuis zei dat de vorige energiecrisis juist was ontstaan omdat Poetin de gaskraan dichtdraaide. SGP-Kamerlid Flach noemde Dekkers uitspraken "kwalijk".

Het Kamerdebat gaat behalve over de auto ook over energie in huis. Het kabinet heeft al toegezegd dat het Tijdelijk Noodfonds Energie toch terugkomt voor mensen met een hoge energierekening en een laag inkomen. Dat moet ergens in het najaar klaar zijn. Hier zijn veel fracties voor, al zijn er partijen die het allemaal te langzaam vinden gaan.

Het kabinet komt later vanavond aan het woord. Te snel te veel geld uitgeven ziet het kabinet niet zitten. Wel worden verschillende plannen en scenario's onderzocht. Daarbij houdt het kabinet er rekening mee dat hogere energieprijzen geen probleem van weken zijn, maar mogelijk van jaren.

De aandacht voor de oorlog in Oekraïne mag niet verslappen door de situatie in het Midden-Oosten. Dat vinden zowel het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA als een meerderheid van partijen in de Tweede Kamer. Wel zijn er zorgen over hoe Europa en ook ons land Oekraïne financieel voldoende kunnen blijven steunen.

Tijdens een debat in de Kamer vanavond bleek dat er zorgen zijn over het Europese steunpakket van 90 miljard euro, dat Hongarije met een vetostem dreigt tegen te houden. Volgens premier Jetten is het een ongehoorde situatie die hij "volstrekt onacceptabel" noemt. Jetten heeft er wel goede hoop op dat het verzet van Hongarije volgende maand van de baan is.

De regering van Orbán blokkeert het geld vanwege een ruzie met Oekraïne over de oliepijpleiding Droezjba waardoor goedkope Russische olie naar Hongarije stroomt.

Die pijpleiding was volgens Oekraïne beschadigd door de Russen, wat Hongarije betwijfelt. Inmiddels loopt een onderzoek. Jetten verwacht dat binnen een paar weken weer olie door de leiding stroomt. Dan is het inhoudelijke argument van Orbán van tafel, aldus de premier. Hij vermoedt dat tot de Hongaarse verkiezingen op 12 april er geen beweging zal zijn op dit dossier. Orbán staat achter in de peilingen.

'Halvering Nederlandse steun'

Oppositiepartijen waaronder GroenLinks-PvdA en Volt verweten het minderheidskabinet in het debat dat ons land dit jaar zelf veel minder geld uitgeeft aan Oekraïne dan het kabinet-Schoof vorig jaar. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri rekende voor dat er vorig jaar ruim 6 miljard aan militaire en financiële steun naar Oekraïne ging, tegenover 3,4 miljard dit jaar. Over deze "bijna halvering van de steun" is zij niet te spreken.

Eind vorig jaar nam de nieuwe Kamer een motie aan om Oekraïne ruim 2 miljard extra steun te geven. Meerdere oppositiepartijen willen uitleg van het kabinet waarom daar niets mee gebeurt.

Premier Jetten zei het logisch te vinden dat het bedrag aan steun voor Oekraïne vorig jaar hoger was, omdat er toen "acuut meer nodig was door het wegvallen van Amerikaanse steun". Daarnaast werd een deel van het geld voor latere jaren naar voren gehaald.

Het huidige kabinet kiest volgens Jetten nu voor "langdurigere structurele steun" waarbij de komende jaren ieder jaar 3,4 miljard beschikbaar komt. Daarmee is ons land al één van de grotere sponsoren, volgens Jetten. Volt-leider Dassen vindt dat die uitleg van het kabinet "een beetje wringt". Voert het kabinet de motie nu uit of niet, wilde hij en ook Piri van de premier weten. Volgens Jetten wordt de motie deels "doorvertaald door de besloten meerjarige financiering", en zal er ook bij de voorjaarsnota nog gekeken worden wat mogelijk is.

Strengere sancties Rusland?

Tussen SP-Kamerlid Dobbe en premier Jetten ontstond een vurige discussie over de bezuinigen die het kabinet wil doorvoeren op onder meer de zorg en de sociale zekerheid. Dobbe ziet met die bezuinigingen een "tweedeling in de samenleving" ontstaan. Temeer omdat volgens haar het kabinet ook nog te laat ingrijpt om de gevolgen van de stijgende energieprijzen te compenseren. Dobbe vraagt zich af of het kabinet "net zo hard voor deze mensen wil gaan strijden" als voor de Oekraïners.

Jetten was not amused met die vergelijking. Volgens hem is het niet het één of het ander. Morgen debatteren Kamer en kabinet over de gevolgen van de oorlogen in de wereld en de problemen rond de stijgende energieprijzen.

Een deel van de Kamer is ook kritisch omdat de kas van Rusland door de oorlog in het Midden-Oosten weer sneller vol lijkt te lopen. Partijen dringen er op aan dat in Europees verband wordt bekeken of er strengere sancties mogelijk zijn. Ook is een meerderheid in de Kamer voor een verbod voor Russische militairen en veteranen om naar Schengenlanden te komen.

Ergernis was er verder bij GroenLinks-PvdA en de VVD over de opstelling van Forum voor Democratie, toen Kamerlid Dekker meermaals zei dat de oorlog in Oekraïne "onze oorlog niet is" en vond dat landen die wijzen op de gevaren van de oorlog voor Europa aan het overdrijven zijn. Volgens VVD-Kamerlid Brekelmans waren veel uitspraken van Dekker onwaar en stond hij Russische propaganda te verkondigen. Dekker op zijn beurt ontkende dat.

Het kabinet zit met een tegenvaller van zo'n 3 miljard euro bij de voorjaarsnota, de tussentijdse bijstelling van de rijksbegroting. Dat melden bronnen aan de NOS.

Een grote tegenvaller is dat er ruim 1 miljard euro meer voor arbeidsongeschikten nodig is. Reden daarvoor is dat er meer mensen gebruikmaken van een WIA-uitkering dan verwacht.

Zo is de uitval van relatief jonge vrouwen met psychische klachten, zoals een burn-out, hoger. Ook raken steeds meer oudere werknemers arbeidsongeschikt. En hoe ouder, hoe groter de kans op uitval.

Wat ook een rol speelt is dat een groot deel van de aanvragers van een uitkering niet meer wordt gekeurd, omdat er een nijpend tekort aan keuringsartsen is. Standaard is dat mensen boven de 60 geen keuring meer krijgen en ook dat leidt tot meer instroom. De verwachte instroom van de WIA is 90.000. Het UWV verwacht 70.000 keuringen bij zowel WIA, ziektewet als Wajong niet te kunnen uitvoeren.

Midden-Oosten

Een andere grote tegenvaller is dat er ongeveer 1 miljard euro meer nodig is voor opvang van vluchtelingen en statushouders. Voor een deel gaat dat om Oekraïners die hier langer blijven en voor een deel gaat dat om statushouders die geen huis kunnen krijgen. Die worden elders opgevangen en dat kost de staat geld.

De rest van het bedrag van de tegenvaller zit in een aantal kleinere posten. Maar alles bij elkaar gaat het dus om 3 miljard euro die ergens gevonden moet worden. En dat is nog buiten eventuele plannen gerekend om de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te dempen. Daarover debatteert de Tweede Kamer morgen.

De druk op het kabinet neemt toe om snel maatregelen te nemen tegen de economische gevolgen van die oorlog, zoals stijgende brandstofprijzen. Veel partijen zullen morgen tijdens het debat aandringen op tempo, nu andere Europese landen al iets doen tegen bijvoorbeeld de hoge prijzen aan de pomp.

De verwachting is dat de voorjaarsnota eind deze week wordt gepresenteerd.

De Eerste Kamer heeft tegen de wet gestemd die iets had moeten doen tegen ongewenste buitenlandse beïnvloeding. Daarmee is een jarenlang wetgevingsproces, dat begon na een parlementaire enquête, gestrand.

Met de wet zouden burgemeesters en het Openbaar Ministerie in de boeken mogen kijken van verdachte maatschappelijke organisaties om te bepalen of zij donaties van buiten de EU krijgen. Onvrije of vijandige landen kunnen met deze financiering en beïnvloeding een risico vormen voor de democratische rechtsstaat.

Verschillende fracties stemden in de Eerste Kamer tegen, terwijl zij eerder in de Tweede Kamer voor stemden. Uiteindelijk stemden alleen VVD, PVV, JA21 en SGP voor. Samen hebben zij 17 van de 75 zetels.

Uitvoerbaarheid en effectiviteit

BBB heeft met twaalf zetels in de Eerste Kamer veel invloed. Senator Van Gasteren legde uit waarom zijn fractie toch tegen stemde. "Wij onderschrijven de doelstelling van de wet, maar de uitvoerders zoals de burgemeesters en het OM staan er niet om te springen. En de wet kan donateurs afschrikken." Ook zet BBB vraagtekens bij de noodzaak en effectiviteit.

Ook D66 twijfelt aan de uitvoerbaarheid. "Het maatschappelijk middenveld krijgt te maken met extra regeldruk. En volgens het kabinet gaat het maar om drie tot vijf keer per jaar dat de wet zal worden ingezet", zei senator Van Meenen. Ook D66 is het op zich eens met de doelstelling van de wet, en hoopt dat het kabinet snel met een nieuw voorstel komt.

De voorstemmers vinden ook dat er wel iets op de wet aan te merken was, maar hebben liever iets dan niets. "De buitenlandse beïnvloeding neemt alleen maar toe, ook bij verkiezingen", zei VVD-senator Vogels.

Parlementaire ondervragingscommissie

Het wetsvoorstel werd op 23 november 2020 ingediend door het kabinet-Rutte III, dat bestond uit VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Aanleiding was het onderzoek van de parlementaire ondervragingscommissie naar ongewenste beïnvloeding uit onvrije landen.

Die commissie concludeerde bijna zes jaar geleden dat moskeeën en moskeescholen worden beïnvloed door financiers uit onvrije landen die hun politiek-religieuze invloed in Nederland willen laten gelden. Het gaat dan om fundamentalistische boodschappen die de kernwaarden van de Nederlandse samenleving afwijzen.

Een aantal tegenstemmers was bang dat niet alleen in deze situaties met de wet in de hand zou worden ingegrepen, maar dat het ook bij bijvoorbeeld protestorganisaties zou gebeuren. Zoals de Partij voor de Dieren het verwoordde: "Ook Extinction Rebellion, Oxfam en Greenpeace kunnen hier last van krijgen."

GroenLinks-PvdA gaf eerder aan hier ook bang voor te zijn bij de wet tegen ondermijnende organisaties. Ook die wet haalde het niet.

De druk op het kabinet neemt toe om snel maatregelen te nemen tegen de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten. Veel partijen zullen morgen tijdens het Tweede Kamerdebat hierover aandringen op tempo, nu andere Europese landen al iets doen tegen bijvoorbeeld de hoge prijzen aan de pomp.

Tot nu toe vindt het kabinet het nog te vroeg om noodmaatregelen in te zetten. Het is onduidelijk hoe de oorlog verder zal verlopen en de brandstofprijzen schommelen voortdurend. Gisteren daalden ze sterk door hoop op een snel einde. Vanochtend gingen ze weer omhoog omdat er weer zorg is over een escalatie. Premier Jetten zei vrijdag dat eerst duidelijk moet worden of de prijsstijgingen structureel zijn voordat het kabinet in actie komt.

Er wordt wel nagedacht over maatregelen voor de langere termijn. Zo werkt het kabinet naar eigen zeggen aan het optuigen van een nieuw noodfonds energie, voor mensen met een laag inkomen die hun energierekening niet kunnen betalen. Maar dat kost tijd en is er waarschijnlijk pas aan het einde van het jaar, als de urgentie voor zo'n fonds ook groter is.

Ondertussen hebben mensen veel last van de hogere prijzen aan de pomp. Andere Europese landen, zoals Spanje, Italië en Noord-Macedonië, doen daar al iets aan. Zij verlagen de btw en/of de accijns aan de pomp, waardoor de brandstof rond de 25 tot 40 cent per liter goedkoper wordt. Ook Zweden en Griekenland hebben plannen in die richting.

België heeft al veel langer een maximumprijs aan de pomp. Daar kost de benzine nu 1,82 tot 1,86 euro per liter. Het gevolg is dat mensen in de grensstreek massaal naar het buurland gaan om daar flink goedkoper te kunnen tanken, wat betekent dat de Nederlandse overheid veel btw-inkomsten misloopt. Ook daardoor neemt de druk op het kabinet toe om in te grijpen.

Politiek verslaggever Eva Wiessing:

"Gemakkelijk is het niet voor het kabinet om op korte termijn de brandstofprijzen aan de pomp omlaag te doen, omdat een verlaging van de accijnzen al snel heel veel geld kost. Een dubbeltje eraf kost de schatkist ongeveer 1 miljard euro per jaar. En in de praktijk blijkt zo'n verlaging moeilijk terug te draaien.

JA21 heeft het plan om in elk geval de extra btw-inkomsten terug te geven aan de automobilist in de vorm van een accijnsverlaging. Voor een volle tank benzine betaal je al snel 15 euro extra aan brandstof, en ontvangt de overheid zo'n 3 euro extra aan btw. Maar volgens minister Heinen van Financiën is dat in werkelijkheid minder, omdat mensen die duur tanken dat extra geld niet zullen besteden aan andere aankopen waar ook btw op zit.

Toch lijkt het moeilijk te worden voor het kabinet om niet mee te gaan in plannen om snel iets te doen aan de prijzen aan de pomp als hier een meerderheid voor is in de Tweede Kamer. Want andere maatregelen waar de Kamer om vraagt, zoals de Belgische maximumprijs aan de pomp, zijn niet zomaar geregeld."

De SP wijst erop dat Nederland inmiddels de hoogste brandstofprijzen van Europa heeft en dat hier iets aan gedaan moet worden. Ook andere oppositiepartijen vinden het kabinet te laks en hebben al plannen klaarliggen voor het debat van morgenmiddag. Zo wil de ChristenUnie de 900 miljoen euro die klaarligt om volgend jaar de accijnzen te verlagen, naar voren halen en al dit jaar inzetten.

Prijsplafond

GroenLinks-PvdA wil, net als onder meer de SP, dat er een maximumprijs aan de pomp komt. "Wij willen niet dat de belastingbetaler opdraait voor het temperen van de brandstofprijzen, we moeten zorgen dat de winstmarge van oliebedrijven wat lager wordt", zegt fractievoorzitter Klaver. Die wijst erop dat een zogenoemd 'prijsplafond' prijsstijgingen niet volledig tegengaat, maar die wel dempt. Hij denkt voor dit plan de steun van een meerderheid te krijgen.

Premier Jetten noemt het een "heel interessante suggestie" van GroenLinks-PvdA, maar wil nog niet zeggen of hij het omarmt. "Het is een van de opties waar we heel serieus naar kijken", zei hij. De premier benadrukte dat het kabinet "heel goed nadenkt" over maatregelen. "Want het gaat al snel om miljarden aan belastinggeld."

DNB en Nibud

Overigens is De Nederlandsche Bank (DNB) niet enthousiast over dit soort ongerichte maatregelen. "Met het verlagen van de accijns met 10 cent maak je mensen niet superblij", zei president Olaf Sleijpen vanmorgen. "En mensen zoals ik hebben dit echt niet nodig. Als je de portemonnee trekt, zorg dan dat het ook terechtkomt bij mensen die het écht nodig hebben."

Het adviescentrum voor huishoudfinanciën Nibud wijst erop dat de gestegen olie-en gasprijzen op termijn een hogere energierekening opleveren en duurdere boodschappen. Voor huishoudens met lage inkomens kan dat tot flinke tekorten leiden. Het Nibud roept het kabinet daarom op om op tijd na te denken over extra financiële ondersteuning voor deze inkomensgroepen. "Problemen voorkomen is goedkoper dan ze oplossen", zegt Nibud-directeur Gijsbertsen.

Het kabinet is toch bereid om geld te blijven uittrekken voor pandemische paraatheid, het voorbereid zijn van de zorg op een nieuwe pandemie. Minister Hermans van Volksgezondheid schrijft aan de Tweede Kamer dat ze dit voorjaar een besluit wil nemen over hoeveel geld daar naartoe moet gaan.

Ze reageert daarmee op een voorstel van ChristenUnie-leider Bikker, die bij de begrotingsbehandeling aandacht vroeg voor dit onderwerp. Dit jaar gaat er nog geld naar de pandemische paraatheid, maar volgend jaar dreigt dat te stoppen. Veel partijen maken zich daar zorgen over.

Naar aanleiding van de coronapandemie werd er tot 300 miljoen euro per jaar vrijgemaakt om vaccinvoorraden aan te leggen, draaiboeken te ontwikkelen, hulpverleners op te leiden en computersystemen te ontwerpen. Voorkomen moest worden dat de zorg opnieuw zo onder druk zou komen te staan.

Het kabinet-Schoof besloot die uitgaven per 2027 te stoppen, tot ongenoegen van veel zorgprofessionals en deskundigen. De GGD'en protesteerden en voorzitter Van Dam van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) noemde het roekeloos. Het nieuwe kabinet maakte die bezuiniging aanvankelijk niet ongedaan, maar komt daar nu van terug.

Consequenties bezuiniging

"Het kabinet heeft zich de afgelopen periode verdiept in de consequenties van de bezuiniging op de pandemische paraatheid", schrijft minister Hermans. Ze onderschrijft het belang van "het op orde brengen en houden" ervan.

Bikker (CU) vroeg samen met 50Plus en de Partij voor de Dieren om een bedrag van ongeveer 100 miljoen euro. In overleg met Hermans wordt er nu voor dit jaar twee miljoen euro vrijgemaakt. Dat geld kan gebruikt worden voor het kopen van bijvoorbeeld pokkenvaccins en het ontwikkelen van betere modellen om het verloop van infectieziekten te voorspellen.

En voor de komende jaren wil Hermans de bezuiniging op de pandemische paraatheid in ieder geval deels terugdraaien. Hoeveel geld er precies uitgetrokken wordt, zal duidelijk worden in de Voorjaarsnota, de traditionele update van de begroting die in april komt.

Een wet die het voor opa's en oma's makkelijker moet maken om hun kleinkinderen te zien, is door het kabinet-Jetten van tafel gehaald. Vandaag zou de Eerste Kamer erover stemmen, maar dat gaat dus niet door.

De politiek steggelt al jaren over een manier om grootouders het makkelijker te maken om hun kleinkinderen te zien. Op dit moment staan zij vaak met lege handen als ouders een omgangsregeling tegenhouden, bijvoorbeeld na een echtscheiding.

Opa's en oma's kunnen dan wel naar de rechter stappen, maar daar moeten zij bewijzen dat ze in het verleden intensief contact met hun kleinkind hadden. Die eis zou in de nieuwe wet worden geschrapt, waardoor grootouders makkelijker een omgangsregeling kunnen afdwingen.

Grote bezwaren bij senatoren

De nieuwe wet, die nog uit het kabinet-Rutte IV stamt, kreeg twee jaar geleden al een meerderheid in de Tweede Kamer. Maar eerder deze maand bleken er tijdens het debat in de Eerste Kamer toch grote bezwaren te zijn bij senatoren.

Veel senatoren vinden dat in de nieuwe wet niet het belang van het kind, maar dat van de grootouders voorop staat. "Het gaat bijna altijd ten koste van kinderen", zei bijvoorbeeld Jeroen Recourt van GroenLinks-PvdA tijdens het debat. "Zij komen namelijk tussen twee vuren te zitten en in een loyaliteitsconflict terecht tussen ouders en opa en oma."

Ook zijn er zorgen dat de nieuwe wet tot veel meer rechtszaken leidt, waarbij de vraag is of de situatie recht wordt gedaan. "Ouders moeten straks aantonen dat er geen band is", vond BBB-senator Robert van Gasteren. "Het is best lastig om iets aan te tonen wat er niet is."

Ander kritiekpunt van de senatoren is dat de nieuwe wet zich beperkt tot grootouders. "Waarom geen broers, zussen, stiefouders, pleegouders, sociale grootouders of andere familieleden, die mogelijk aantoonbaar een veel grotere rol in het leven van het kind vervullen?", merkte Rian Vogels van de VVD op.

Ook twijfels bij staatssecretaris

Tijdens het debat begonnen ook de twijfels bij staatssecretaris Claudia van Bruggen zelf toe te slaan. "Bij twijfel moeten we het niet doen", zei ze. Tot verrassing van meerdere senatoren kondigde Van Bruggen daarna aan de gehele wet te willen intrekken.

Dat was weer een bittere pil voor CDA-senator Van Toorenburg. Zij diende in 2021, toen nog als Tweede Kamerlid, als eerste het voorstel in om de drempel voor contact tussen grootouders en kleinkinderen te verlagen.

"Is deze staatssecretaris nou voor een wet gaan staan waar al twaalf jaar lang om gevraagd wordt?", reageerde ze op de aankondiging van Van Bruggen. "Voor al die grootouders, waarvan er heel veel al overleden zijn, die bij ons hebben bepleit om de drempel iets lager te maken? Het slaat mij wat koud om het hart."

Van der Bruggen liet daarop weten nog wel na te denken over andere manieren om grootouders een grotere rol te kunnen geven in het leven van hun kleinkinderen. Ze wil daar binnen drie maanden een brief over sturen naar de Tweede Kamer.

Precies een maand na het aantreden van het kabinet-Jetten zijn oppositiepartijen ontevreden over de samenwerking. Ze vragen zich - ondanks het drinken van vele kopjes koffie - af hoe coalitiepartijen denken steun te vinden voor hun plannen. Dat zeggen vier oppositieleiders in gesprek met Nieuwsuur.

Die steun vanuit de oppositie is essentieel omdat coalitiepartijen D66, VVD en CDA geen meerderheid hebben in de Tweede Kamer. Ze hebben dus één of meerdere oppositiepartijen nodig om hun plannen door te voeren.

Wil het kabinet vooral samenwerken met links, of juist met rechts? Willen ze met één of twee partijen een grote deal maken over meerdere onderwerpen tegelijkertijd, of liever per onderwerp kijken welke partijen steun geven? "Ze hebben geen idee", zegt Jesse Klaver.

Volgens de fractievoorzitter van GroenLinks-PvdA, de grootste oppositiepartij, heeft het kabinet "geen plan". "De haast die ze hadden in de formatie, zie ik totaal niet in het maken van plannen en het zoeken van bredere samenwerking in het parlement."

Klaver zegt dat hij tot nu toe weinig 'koffiedates' had. "Als het kabinet niet snel een strategie kiest en de uitgestoken hand van oppositie aanneemt, rijden ze heel hard op een muur af."

Ook Joost Eerdmans van JA21, de op twee na grootste oppositiepartij, zegt dat premier Jetten "geen strategie" heeft om structureel meerderheden te vinden. Eerdmans had afgelopen maand naar eigen zeggen wél veel koffie-afspraakjes, maar dat leverde volgens hem weinig op. "Er wordt gezegd: 'we willen graag praten' en 'alles is mogelijk'. Maar het is allemaal een beetje vrijheid blijheid."

Ministers: er is wél een plan

Ministers zeggen tegen Nieuwsuur dat ze zich niet herkennen in de kritiek. Volgens minister Hans Vijlbrief (D66) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is er "zeker" een plan over hoe steun te organiseren vanuit de oppositie. Als hem wordt gevraagd wat dat plan is, antwoordt hij: "Dat is een beetje het geheim van de smid en houden we even achter de deuren van de coalitie."

Minister Eelco Heinen (VVD) van Financiën zegt dat "echt wel" is nagedacht over oppositiesteun. En Asielminister Bart van den Brink (CDA) zegt dat hij bereid is - indien nodig - vaker koffie te drinken met de oppositie.

De eerste echte test als het gaat om samenwerken is Prinsjesdag in september. Dan presenteert het kabinet zijn eerste begroting en die moet steunen op een meerderheid in de Tweede Kamer. Het kabinet wil in de zomer onderhandelen over die begroting.

Premier Jetten gaat morgen langs bij fractievoorzitters Jesse Klaver en Laurens Dassen om te kijken hoe die onderhandelingen georganiseerd moeten worden. Minister Heinen van Financiën brengt deze week een bezoek aan de financieel woordvoerders van de oppositiepartijen.

Kamerlid Gidi Markuszower, die zich in januari samen met zes andere PVV'ers afscheidde van Wilders, hoopt dan te horen wat Jettens samenwerkstrategie is. "Ik ben er nog niet in meegenomen."

Ook ChristenUnie-fractievoorzitter Mirjam Bikker ziet dat de coalitiepartijen "nog op gang moeten komen". Ze maant de regering tot haast: "We zitten nu in een fase dat ik denk: haal die watten eens uit je oren."

AOW-debat

In de eerste maand van kabinet-Jetten gebeurde het meerdere keren dat de meerderheid van de Tweede Kamer zich tegen kabinetsplannen keerde: bij bezuinigingen op de zorg, bij de nieuwe box 3-belasting en bij de verhoging van de AOW-leeftijd. Over dat laatste onderwerp stelden Groep Markuszower en de SGP voor de regering te verzoeken na te denken over aanpassingen zodat de verhoging van de AOW-leeftijd wordt "verzacht".

De AOW-kwestie toont volgens Bikker aan dat de coalitie niet één strategie heeft. "De afgelopen debatten is telkens gekozen voor een snelle en korte oplossing die geen oplossing is."

GroenLinks-PvdA zegt graag te willen samenwerken met het kabinet en sluit het liefst één groot akkoord waarin afspraken staan over meerdere onderwerpen. Dat staat haaks op de voorkeur van JA21, dat juist pleit voor aparte onderhandelingen per onderwerp. Eerdmans: "Dan kijken ze op links wat daar gehaald kan worden en op rechts wat wij te bieden hebben."

Politiek verslaggever Nynke de Zoeten

Het is opmerkelijk dat dit minderheidskabinet nog geen idee heeft hoe het meerderheden wil verwerven. Ze lijken erop te gokken dat de oppositie zich wel constructief zal opstellen, maar steun voor hervormingen is nog ver weg.

Ministers lijken een beetje naïef te denken: we hebben heel mooie plannen en daar kunnen partijen toch bij aansluiten? Ondertussen stapelen de financiële tegenvallers zich op.

Binnen de coalitie hoor je verschillende geluiden over de beste route. Bij D66 zeggen ze dat het "geen geheim" is dat ze over links willen. Het CDA wijst op het belang van de zetelverdeling in de Eerste Kamer. De VVD doet liever zaken met rechts. Het is dan maar de vraag of je een meerderheid in de Eerste Kamer krijgt.

Jaarlijks gaan duizenden kippen, koeien en varkens dood bij stalbranden. Om boeren bewuster te maken van de risico's van stalbranden is de nieuwe staatssecretaris van Landbouw, Silvio Erkens (VVD), vandaag samen met de brandweer, verzekeraars en een aantal agrarische organisaties de campagne 'Voorkom stalbranden' gestart.

Vorige week nog kwamen in Epe 1100 geiten om bij een brand. De oorzaak van de brand is nog niet bekend, maar verkeerde aanleg, slecht onderhoud, oververhitting en kortsluiting zijn volgens brandweer en verzekeringsmaatschappijen de meest voorkomende oorzaken van stalbranden.

Tussen 2012 en 2020 zijn bijna 1,3 miljoen dieren op deze manier gestorven, berichtte de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) in 2021. De dieren verbranden levend, stikken door rook of raken ernstig gewond.

De campagne die nu start is bedoeld om de bewustwording over risico's op stalbrand onder veehouders te vergroten. Op een website staan praktische tips zoals: houd de stal opgeruimd, parkeer buiten de stal, doe laswerkzaamheden niet in de stal, en pas op bij het mixen van mest.

'Meer nodig'

De OVV drong in 2021 al aan op veel meer maatregelen. "Het voorkomen van branden heeft bij niemand prioriteit", schreef de raad toen. Ook adviseerde de raad het ministerie van Landbouw de eindverantwoordelijkheid te nemen omdat de vrijwillige aanpak niet werkte.

Een jaar later, in 2022, hamerde een meerderheid in de Tweede Kamer erop dat de overheid de aanbevelingen van de OVV moest uitvoeren. Nog een jaar later was er een Kamermeerderheid voor het jaarlijks verplichten van een bandveiligheidskeuring en in 2024 riep de Kamer het kabinet op versneld met maatregelen te komen tegen stalbranden.

Nog altijd zijn jaarlijkse keuringen niet verplicht. Bij Johan Oosthoek uit Schipluiden, waar staatssecretaris Erkens vandaag op bezoek ging en de campagne aftrapte, brak begin dit jaar een grote brand uit tijdens laswerkzaamheden. In dit geval konden de dieren naar buiten vluchten, maar zo'n vluchtweg is er niet in alle stallen.

Wat sommige partijen in de Kamer betreft zou ook een vluchtweg verplicht moeten worden. Oosthoek vertelt dat er bij hem één keer in de vijf jaar een inspectie is. De Kamer wil dus al langer dat dit jaarlijks verplicht wordt.

'Geen makkelijke oplossing'

Bij het debat over de landbouwbegroting vorige week riep fractievoorzitter Ouwehand van de Partij voor de Dieren het nieuwe kabinet nog op eindelijk werk te maken van stevige maatregelen. Haar partij is al langer bezorgd over het uitblijven van scherpere maatregelen, en noemt de voorlichtingscampagne die vandaag start "onvoldoende".

De partij pleit voor minder dieren per stal, een verplichte vrije uitlooproute zodat dieren kunnen vluchten en verplichte sprinkler- of watermistinstallaties in stallen. De veelgebruikte luchtwassers (die onder meer de luchtstromen in stallen regelen) kunnen wat de PvdD betreft beter verdwijnen: ze zouden gevaarlijk zijn en het vuur juist sneller verspreiden.

Ook Erkens denkt dat er meer mogelijk is. Hij verwacht dat dit najaar de gesprekken over verplichte keuringen op de elektra met de sector van start kunnen gaan. Veel tegelijk verplichten ziet hij niet zitten, omdat ondernemers dan te hoge kosten krijgen. Volgens Erkens is er "niet één makkelijke oplossing". Hij wil zich ook niet "vastpinnen" op het stellen van doelen, maar hoopt dat er vanaf nu jaarlijks een daling van het aantal branden is. Het Verbond van Verzekeraars denkt dat in elk geval verplichte keuringen uiteindelijk nodig zijn.

Het ministerie van Financiën in Den Haag is vorige week getroffen door een hack. Als gevolg daarvan is besloten om systemen voor "een aantal primaire processen" op het departement te blokkeren, laat het ministerie weten.

Een deel van de medewerkers kan daardoor niet inloggen op die computersystemen. Hoelang het gaat duren kan een woordvoerder nog niet zeggen. Over welke systemen het precies gaat, zijn geen mededelingen gedaan.

Het ministerie spreekt van een "ongeautoriseerde toegang", die afgelopen donderdag plaatsvond. Daarop is er een onderzoek ingesteld en vandaag is besloten de toegang tot de systemen te blokkeren.

De dienstverlening aan burgers en bedrijven door de Belastingdienst, de douane en de dienst Toeslagen is volgens Financiën niet getroffen en gaat daarom gewoon door.

De Nederlandse regering moet zich meer inzetten om duidelijkheid te krijgen over de aanval op de vijftien hulpverleners in de Gazastrook, vindt het Nederlandse Rode Kruis. De hulporganisatie roept politieke partijen op om zich te houden aan de toezeggingen die ze vorig jaar in aanloop naar de verkiezingen deden over het beschermen van hulpverleners.

Precies een jaar geleden werd een ambulancekonvooi in Rafah in het zuiden van Gaza onder vuur genomen door het Israëlische leger. De lichamen van de hulpverleners werden na het bloedbad samen met de voertuigen door het leger in een massagraf begraven. De meeste slachtoffers waren van dichtbij in het hoofd en de borst geschoten.

Volgens recent onderzoek van onderzoeksbureaus Forensic Architecture en Earshot vuurden Israëlische militairen vanaf 40 meter afstand meer dan 900 kogels af.

Intern onderzoek

Israël kreeg internationaal zware kritiek. Zo bleek het leger te hebben gelogen dat de ambulances geen zwaailichten gebruikten, terwijl uit beelden later bleek dat het konvooi wel herkenbaar was. Het leger beweerde dat militairen zich bedreigd hadden gevoeld.

Het Israëlisch leger zei vorig jaar na een intern onderzoek dat er fouten zijn gemaakt en ontsloeg een commandant. In dat niet-onafhankelijke onderzoek stelde het leger onder meer dat zes van de gedode Palestijnen Hamas-leden waren, maar bewijs daarvoor werd niet geleverd. Ook was er volgens het leger geen bewijs gevonden dat wijst op het vastbinden en executeren van de hulpverleners.

Het Rode Kruis vindt dat er een onafhankelijk en transparant onderzoek moet komen naar het incident, omdat het Israëlisch onderzoek nooit openbaar is gemaakt.

De beelden van de aanval op het konvooi kunnen als schokkend worden ervaren:

Rode Kruis-directeur Harm Goossens noemt die dag een "inktzwarte bladzijde in de historie van de hulpverlening". "Het is uiterst belangrijk dat er meer onderzoek komt naar de toedracht van dit verschrikkelijke incident." De partijen die vorig jaar het stembusakkoord hebben ondertekend, zouden daar meer werk van kunnen maken, vindt hij.

In het akkoord staat dat de ondertekenaars, waaronder coalitiepartijen D66, CDA en VVD, zich zullen inzetten voor het "consequent onderzoeken van en ter verantwoording roepen van partijen die toegang tot medische zorg en humanitaire hulp belemmeren en zorgverleners en hulpverleners aanvallen".

Sinds de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023, zijn zeker 32 hulpverleners van de Palestijnse zusterorganisatie de Rode Halve Maan omgekomen terwijl ze aan het werk waren, zegt het Rode Kruis. Ook in andere conflictgebieden zoals Libanon, Iran en Sudan zijn dit jaar hulpverleners gedood door geweld.

"Dit doet ontzettend veel pijn. Zij kunnen en mogen nooit een doelwit worden van aanvallen, hoe vaak moeten we dat nog herhalen?", aldus Goossens.

Marleen de Rooy en Jorn Jonker vertellen in deze speciale live opname van podcast De Dag tijdens het podcastfestival in TivoliVredenburg hoe zij aan hun Haagse scoops komen. Het begint met veel koffiedrinken. Of in het geval van Jorn: thee. Of zit er ook weleens iets sterkers in de kopjes?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Marleen vertelt hoe haar contacten met Pieter Omtzigt ertoe leidden dat zij tijdens een collectieve zoektocht naar de oud-NSC-leider, toen hij tijdens de formatie plots van tafel was weggelopen, opeens een mysterieus appje kreeg met zijn locatiegegevens. En Jorn legt uit hoe het soms juist door politici en ministeries op prijs wordt gesteld als je als journalist informatie boven water krijgt waar ze eigenlijk niet op zitten te wachten.

We sluiten af met een heuse koffie-quiz en vragen uit het publiek.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie: Elisabeth Steinz en Marco Geijtenbeek

Redactie: Rosanne Sies

Oud-premier Dries van Agt heeft drie jaar voor zijn dood bij koning Willem-Alexander aangedrongen op excuses aan Molukkers in Nederland. Hij wilde dat de koning zich als staatshoofd zou verontschuldigen voor de manier waarop zij door de Nederlandse regering zijn behandeld. Van Agt stuurde de koning een brief, bevestigt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) na vragen van de NOS.

Van Agt was minister van Justitie toen midden jaren 70 een groep Molukse jongeren na jaren van protest overging op gewelddadige acties. Ze wilden aandacht vragen voor de positie van Molukkers, die meer dan twintig jaar na hun 'tijdelijke' aankomst in Nederland nog altijd niet terug konden naar een onafhankelijke staat op de Molukken.

Onder leiding van Van Agt maakte het leger in 1977 een einde aan de gijzeling op een basisschool in Bovensmilde en de treinkaping bij De Punt. Daarbij kwamen zes kapers en twee gegijzelden om het leven.

Molukkers in Nederland

De Molukken zijn een grote eilandengroep in het oosten van Indonesië. In de koloniale tijd hoorden de eilanden bij Nederlands-Indië. Als Indonesië in 1945 de onafhankelijkheid uitroept, begint een bloedige oorlog. Molukse beroepsmilitairen vechten mee in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) tegen Indonesië.

In 1949 geeft Nederland de strijd op en ontstaat er een conflict over de Molukse militairen. Zij willen terug naar de Molukken, maar dat wil de Indonesische regering niet. Begin 1951 besluit Nederland om ze met hun gezin naar Nederland te brengen, voor een half jaar, is de bedoeling.

De 12.500 Molukkers verwachtten dat Nederland zal helpen bij hun terugkeer, maar dat gebeurt niet. De militairen worden in plaats daarvan ontslagen en de meesten kunnen uiteindelijk nooit meer terug naar hun thuisland.

De ontvangst van de brief door de koning en de strekking van de inhoud zijn bevestigd door de RVD. De NOS heeft de brief zelf niet kunnen inzien.

Ontmoeting met Molukkers

Van Agt schreef de brief in 2021 naar aanleiding van een ontmoeting met drie personen uit de Molukse gemeenschap. Een van hen, Antis Maryanan, had Van Agt uitgenodigd. Maryanan is geboren aan boord van het schip dat zijn ouders naar Nederland bracht. Hij was benieuwd wat Van Agt jaren later zou vinden van hoe de Molukkers in Nederland zijn behandeld.

"Het was een goede ontmoeting", zegt Maryanan. "Het ging ons niet om de kapingen, wij wilden vooral zijn kijk horen over hoe de Nederlandse regering vanaf de aankomst met Molukkers is omgegaan. Het bleek dat Van Agt later in zijn leven meer had geleerd over die geschiedenis en daardoor ook meer begrip had gekregen voor onze situatie." Later liet Van Agt aan Maryanan weten dat hij een brief aan de koning had gestuurd.

Na de ontmoeting zei Van Agt tegen NRC dat er "groot onrecht is bedreven aan de Molukkers" en dat excuses op z'n plaats zouden zijn. Nu blijkt dat Van Agt dus ook een persoonlijk verzoek schreef aan koning Willem-Alexander om excuses te maken. Deze excuses zijn tot nu toe niet gekomen.

'Heel pijnlijk'

Antis Maryanan: "Mijn vader is direct na aankomst ontslagen als KNIL-militair, dat was voor hem heel pijnlijk. Er is nog achterstallig pensioen, dat is nooit hersteld. Excuses hiervoor zouden op zijn plaats zijn. En juist door de koning, want onze ouders waren heel koningsgezind."

Zijn nicht Rachelle Houtman ziet het anders: "Juist doordat het al zo lang uitblijft, hoeft het van mij niet meer. Ik wil niet meer wachten op erkenning van anderen, maar gewoon zorgen dat we onszelf erkennen." Wel ligt er volgens Houtman ook een verantwoordelijkheid bij de regering. "Bijvoorbeeld dat er aandacht is voor dit deel van de geschiedenis in het onderwijs en dat ze helpen met het behoud van de Molukse wijken."

In deze video zie je meer over de geschiedenis van Molukkers in Nederland. Daarin vertellen ook Antis Maryanan en zijn nicht Rachelle Houtman over hun persoonlijke ervaringen:

Het is vandaag 75 jaar geleden dat het eerste schip met Molukse gezinnen aankwam in de haven van Rotterdam. Op veel plekken wordt daarbij stilgestaan.

Tentoonstelling en monument

In Museum Maluku opent de tentoonstelling In Eigen Woorden. Bezoekers kunnen hun eigen herinneringen en verhalen delen door teksten op foto's te schrijven. Rachelle Houtman werkt bij Museum Sophiahof, waar Museum Maluku is gevestigd. "De verhalen en herinneringen van mensen geven meer context, waardoor de foto's meer tot leven komen."

Ook in Het Noordbrabants Museum en in Herinneringscentrum Kamp Westerbork is aandacht voor de geschiedenis tussen Nederland en de Molukken. Een deel van de Molukse gezinnen werd na aankomst opgevangen in voormalig doorgangskamp Westerbork.

Daarnaast komt deze zomer een nationaal monument op de Lloydkade in Rotterdam. Dat is de plek waar de eerste schepen met Molukse gezinnen aankwamen.

Premier Jetten vindt dat partijleider Lidewij de Vos van Forum voor Democratie (FVD) afstand moet nemen van antisemitische opvattingen van lokale partijleden. Hij vindt dat antisemitisme voorkomt bij Forum voor Democratie, zo maakte de premier duidelijk in zijn wekelijkse persconferentie.

"Ik doe een beroep op de partijleider om aan het werk te gaan als er overduidelijk signalen zijn dat er leden van de partij dingen doen of hebben gedaan die niet door de beugel kunnen."

Het is voor het eerst dat Jetten zich als premier op zijn persconferentie zo duidelijk uitlaat over antisemitische geluiden bij een politieke partij:

In februari werd duidelijk dat op lokale lijsten van de FVD leden staan die actief waren bij organisaties die door autoriteiten als extreemrechts of neonazistisch zijn bestempeld. De Volkskrant achterhaalde dat FVD-politici betrokken waren bij de rechtsextremistische Geuzenbond en de nationaalsocialistische NVU of dat ze rechtsextremisme verheerlijkten.

De Vos nam geen afstand van haar partijgenoten en zei dat slechts een aantal van hen deze uitspraken in het verleden hebben gedaan en uit een soort jeugdige behoefte aan opstandigheid maar kort lid waren geweest van omstreden organisaties.

Het ging bijvoorbeeld om Frank Folkerts, de nummer 2 op de Forum-lijst in Nieuwegein. Hij was in het verleden verkiesbaar voor de neonazistische Nederlandse Volksunie (NVU). In Rotterdam en Nijmegen zijn twee FVD-leden lid geweest van de Geuzenbond. En Timon Busscher, nummer 3 op de lijst voor Den Haag, noemde de terroristen Anders Breivik en Brenton Tarrant het 'goddelijke duo', meldde de krant.

Openlijk normeren

Jetten is niet te spreken over deze opstelling van De Vos. Hij vindt dat ze openlijk moet "normeren" en zeggen dat antisemitisme niet kan. "Ook bij zaken uit het verleden is het soms goed om daarop te reflecteren en te normeren, zodat we in het hier en nu kunnen zeggen dat antisemitisme geen plek verdient, ook niet in de politiek."

Op zijn persconferentie reageert hij kort en bondig op een vraag van een journalist of antisemitisme voorkomt bij een bepaalde politieke partij. "Forum voor Democratie", was het korte antwoord van Jetten om daarna duidelijk te maken wat hij van De Vos verwacht.

De Vos zegt "hoogst verbaasd" te zijn dat Jetten "zich geroepen voelt om zich te bemoeien met interne partijzaken". Ze spreekt over een "antidemocratische reflex" en een demonisering van haar partij.

Aanleiding van de vraag was Jettens gesprek met vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap, afgelopen maandag. Jetten zei daarop dat antisemitisme in de hele Nederlandse samenleving voorkomt.

Fundamentalistische invloeden

"We zien in een aantal islamitische gemeenschappen waar veel fundamentalistische invloeden zijn, dat daar het antisemitisme echt veel meer aan de oppervlakte zit. Daar hebben ook veel Joodse Nederlanders last van, op straat, in de supermarkt, op andere plekken", zei Jetten over de verhalen die hij in het gesprek te horen kreeg.

"Maar ik wil me niet alleen daarop blindstaren. Antisemitisme komt ook voor bij spreekkoren in voetbalstadions en bij een bepaalde politieke partij waar je gewoon op de lijst kunt staan voor gemeenteraadsverkiezingen als je openlijk antisemiet bent geweest." Later werd hem dus gevraagd welke partij hij bedoelde.

In podcast De Stemming alles over de winnaars en verliezers bij de gemeenteraadsverkiezingen. Het leek haast alsof iedereen winnaar was, als je zag hoeveel taart er werd uitgedeeld. En hoe gaat de coalitie om met de lokale partijen die veel zetels hebben gewonnen en niets te maken willen hebben met de spreidingswet?

Ook staan Joost en Marleen stil bij de antisemitische aanslag op een joodse school en een synagoge. Intussen staat de boel in de Straat van Hormuz nog verder op scherp. Wordt Nederland langzaamaan een oorlog in gesleept?

Dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

(Oud-)studenten die tijdens het leenstelsel hebben gestudeerd, krijgen van het kabinet een extra compensatie van 44,50 euro per gestudeerde maand. Het bedrag voor deze studenten zal daarmee uitkomen op ruim 2100 euro per persoon.

Het is de tweede compensatie voor deze groep, die de 'pechgeneratie' is gaan heten. Het gaat om studenten die tussen 2015 en 2023 onder het leenstelsel vielen en daardoor geen aanspraak konden maken op studiefinanciering.

Met het geld dat het kabinet daarmee bespaarde, moest de onderwijskwaliteit omhoog worden geschroefd. Maar in de jaren daarna groeide de kritiek op het stelsel.

Zo merkten studenten niet altijd iets van de kwaliteitsverbeteringen en bleek uit onderzoek dat het leenstelsel zorgde voor toenemende kansenongelijkheid. Uiteindelijk werd het leenstelsel in 2023 afgeschaft en kregen studenten weer studiefinanciering.

Hoeveel voor de 'pechgeneratie'?

Daarna ontstond er een politieke discussie over of en hoeveel compensatie de 'pechgeneratie' moest krijgen. Vorig jaar kregen uiteindelijk 350.000 studenten een vergoeding overgemaakt: gemiddeld 1800 euro, zo'n 34 euro per maand dat ze geen studiefinanciering kregen.

Maar een meerderheid van de Tweede Kamer vond dit bedrag niet hoog genoeg. Het kabinet-Rutte IV besloot daarom eind 2024 al om nog eens 1,4 miljard euro voor deze groep uit te trekken. Minister Letschert (Onderwijs) stuurt het precieze plan nu naar de Tweede Kamer. Daarin staat ook dat een kleine groep studenten, die om bijzondere redenen geen diploma kon halen, ook de compensatie krijgt.

'Substantiële tegemoetkoming'

Maar studentenbond LSVB vindt ook de nieuwe compensatie niet genoeg. Zij willen dat (oud-)studenten volledig moeten worden gecompenseerd voor de misgelopen studiefinanciering. De basisbeurs voor uitwonende studenten is nu 324 euro per maand.

Letschert benadrukt dat dit de laatste compensatie zal zijn die de leenstelselstudenten krijgen. "Het is volgens mij een mooie tegemoetkoming", vindt de minister. "Ik hoop dat studenten zien dat dit in het licht van de uitdagingen in het land substantieel is."

De verwachting is dat DUO vanaf april 2027 de compensatie zal overmaken naar iedereen die daar recht op heeft. Het bedrag wordt automatisch op de rekening gestort, of verrekend met de resterende studieschuld.

Het nieuwe kabinet trekt een wetsvoorstel van het vorige kabinet in, dat moest regelen dat statushouders niet meer automatisch voorrang krijgen bij het toewijzen van sociale huurwoningen. Minister Boekholt-O'Sullivan gaat een nieuwe wet maken, die volgens haar wel "uitvoerbaar" is.

De minister van Volkshuisvesting wil nog voor het einde van dit jaar een nieuw voorstel op papier hebben, waarin statushouders dezelfde positie krijgen als andere woningzoekenden op de huurmarkt. Ze krijgen dan dus ook geen voorrang meer alleen vanwege hun status.

Op het voorstel van Boekholts voorganger, oud-woonminister Keijzer, om gemeenten te verbieden nog standaard voorrang te verlenen aan statushouders kwam veel kritiek, onder meer van de Raad van State. De nieuwe minister denkt dat het sneller is om een nieuwe wet te maken, dan om het voorstel van Keijzer aan te passen.

Alternatieve huisvesting

Los van de wet wil ze in een convenant met gemeenten en andere partijen afspreken dat er snel "flexibele woonlocaties voor statushouders" komen, zodat mensen met een verblijfsvergunning wel uit de overbelaste asielzoekerscentra weg kunnen.

Haar plan is om aan te sluiten bij "succesvolle initiatieven in het land die we kunnen opschalen. Zo zijn verschillende gemeenten al aan de slag met alternatieve huisvesting, zoals flexwoningen. Ook woningdelen kan een oplossing zijn." De nieuwe wet zal pas ingaan als er voor voldoende alternatieve huisvesting is gezorgd.

"Voorrang voor statushouders bij sociale huur knelt steeds meer", stelt Boekholt, "omdat andere woningzoekenden te lang op een wachtlijst staan". Ze wil met haar voorstel voor alternatieve huisvesting "de druk op de sociale woningvoorraad verminderen".

Urgentieverklaring

Het huidige beleid is dat gemeenten mogen bepalen wie met voorrang een sociale huurwoning krijgt. Dat blijft voorlopig zo. Behalve aan statushouders, kunnen ze bijvoorbeeld urgentie geven aan mensen die te maken hebben met gezondheidsproblemen of huiselijk geweld.

Vorig jaar nam de Tweede Kamer een PVV-voorstel aan dat verderging dan het latere voorstel van Keijzer. Daarin stond dat statushouders onder geen enkele voorwaarde meer voorrang mochten krijgen op een sociale huurwoning, dus ook niet als er een ander probleem speelde.

Dat voorstel hing aan de 'regiewet' van Keijzer, die ervoor moet zorgen dat er sneller gebouwd kan worden. Keijzer heeft het er met een zogeheten novelle weer uitgehaald. Het ziet ernaar uit dat haar woonwet daardoor binnenkort toch naar de Eerste Kamer kan worden gestuurd.

Kabinet: kansrijke asielzoekers na drie maanden aan het werk

De ministerraad nam vandaag ook een ander asielplan aan. Dat houdt in dat asielzoekers die kans maken op een verblijfsvergunning na drie maanden aan het werk mogen.

Tot nu toe mogen alle asielzoekers een baan zoeken als hun asielaanvraag minstens een half jaar in behandeling is. Dat geldt ook voor mensen die uit 'veilige landen' als Marokko, Tunesië, India en Kosovo komen. Zij maken nauwelijks kans op een verblijfsstatus.

Volgens de nieuwe regels hebben zogenoemde veiligelanders geen recht meer om in Nederland te werken.