Minister Van den Brink van Asiel en Migratie gaat vandaag een poging doen om de Eerste Kamer te overtuigen van de noodzaak van de strenge asielwetten die nog door zijn voorganger Faber (PVV) zijn ingediend. Gisteravond bleek dat de steun van Van den Brinks eigen partij, het CDA, nodig is voor een meerderheid.

Maar die partij, die in de Tweede Kamer tegen de asielwetten stemde, wil eerst de toezegging van de minister dat het strafbaar stellen van illegaal verblijf beperkt blijft tot ernstige gevallen. Alleen volledig uitgeprocedeerde asielzoekers die niet meewerken aan hun terugkeer zouden vervolgd mogen worden en in de cel mogen belanden, vindt CDA-senator Van Toorenburg.

'Graat in onze keel'

Het plan om illegaliteit strafbaar te stellen noemde ze "nog steeds een graat in onze keel". Vanuit de kerkelijke achterban van de partij is daar ook veel kritiek op. Van Toorenburg wil een duidelijke toezegging dat de groep waar het om gaat "echt zeer beperkt" blijft. "Niet alle ongedocumenteerden, en zeker niet de slachtoffers van mensenhandel."

Het strafbaar stellen werd onderdeel van de wet door een voorstel van de PVV, dat onverwachts een nipte meerderheid kreeg in de Tweede Kamer. "Een akelig politiek vluggertje", meent Van Toorenburg.

Het liefst zou ze willen dat het kabinet een pas op de plaats maakt en de strafbaarstelling pas invoert als organisaties als politie, justitie en de IND er klaar voor zijn. En als het toch doorgaat, wil het CDA na een aantal jaren een zogeheten invoeringstoets, om te kunnen bijsturen als de gevolgen toch te groot blijken te zijn.

Iets doen aan instroom

Gisteravond maakten de fracties in de Eerste Kamer duidelijk hoe ze tegen de wetten aankijken. Vandaag antwoordt Van den Brink namens het kabinet op de vragen.

In het debat kwam het spanningsveld naar voren tussen de traditionele taak van de senaat om wetten te beoordelen op doelmatigheid, rechtmatigheid en uitvoerbaarheid, en de grote politieke wens om iets te doen aan de blijvend hoge instroom van asielzoekers. Vooral partijen als PVV, BBB, FVD, VVD en JA21 hopen dat de strenge wetten Nederland minder aantrekkelijk maken voor asielzoekers, al is daar geen hard bewijs voor.

Omdat "de effectiviteit niet overtuigend aangetoond" is, zal de grootste fractie in de Eerste Kamer, GroenLinks-PvdA, de wetten niet steunen. Volgens senator Karimi worden "de schadelijke effecten wel steeds duidelijker". Net als andere linkse partijen is ze bang dat ongedocumenteerden door de strafbaarstelling onder de radar zullen verdwijnen en zich bijvoorbeeld bij ziekte niet meer bij een dokter zullen melden.

'Radicaal-rechts niet normaliseren'

"Dit is niet de manier waarop we met kwetsbare mensen moeten omgaan", zei Karimi. "We willen alles doen om te voorkomen dat deze wetten aangenomen worden. Op deze manier wordt het gedachtegoed van radicaal-rechts verder genormaliseerd."

Ook regeringspartij D66 steunt de asielwetten niet. Senator Dittrich noemde ze "niet echt menselijk". Ook zullen we er niet meer grip mee krijgen op migratie, zo denkt hij. Dittrichs partijleider, premier Jetten, heeft overigens wel beloofd dat zijn kabinet de wetten gewoon zal uitvoeren als ze een meerderheid krijgen.

Alle tegenstanders verwezen naar de kritiek van de Raad van State, de gemeenten en de IND op de wetten. Die instanties denken dat de wetten niet uitvoerbaar zijn en de werkdruk voor de IND alleen maar zullen verhogen.

Wat staat er in de asielwetten?

Volgende week dinsdag staan de stemmingen over de wetsvoorstellen gepland. Dat kan weleens heel spannend worden. Voor een meerderheid zijn 38 zetels nodig, terwijl nu nog maar van ongeveer dertig senatoren duidelijk is dat ze waarschijnlijk voor gaan stemmen. Daarmee is de positie van regeringspartij CDA belangrijk.

Maar zelfs met de steun van het CDA is minister Van den Brink nog niet zeker van zijn zaak. Het zou kunnen dat individuele senatoren afwijkend stemmen van hun fractie. Overigens wordt het migratiebeleid binnenkort sowieso strenger, omdat het Europese Asiel- en Migratiepact in juni van kracht wordt.

Het ministerie van Defensie doet niet genoeg om nabestaanden en slachtoffers van een Nederlands bombardement in Irak te traceren. Dat schrijven journalisten van Investico, BOOS en De Groene Amsterdammer op basis van onderzoek.

Meer dan tien jaar geleden bombardeerden Nederlandse F-16's een gebouw in de Iraakse stad Hawija, waar door Islamitische Staat bommen werden gemaakt. Dat resulteerde in een enorme ontploffing, waardoor een hele woonwijk werd weggevaagd. Zeker zeventig burgers werden hierbij gedood.

In 2025 onderzocht een commissie waarom er zoveel burgerslachtoffers waren gevallen. Die oordeelde dat Defensie te weinig informatie had en te veel leunde op Amerikaanse informatie. Zo werd er niet gekeken naar wat er zou gebeuren als de explosieven in de fabriek zelf tot ontploffing zouden komen door de Nederlandse bommen.

Informatie is wel beschikbaar

In januari reisde toenmalig demissionair minister van Defensie Brekelmans af naar Irak om persoonlijk zijn excuses aan te bieden voor het bombardement, en nabestaanden en slachtoffers te spreken. Tijdens zijn bezoek kondigde hij aan 10 miljoen euro extra uit te trekken voor onder meer de heropbouw van Hawija.

Maar individuen kunnen niet rekenen op persoonlijke financiële compensatie: de minister zei over niet genoeg informatie te beschikken om vast te kunnen stellen wie welke schade heeft ondervonden van de aanval. Ook zou er geen lokale autoriteit bestaan die beschikt over de benodigde informatie.

Uit het onderzoek van de drie media blijkt dat het tegenovergestelde waar is: in de hoofdstad van de provincie waarin Hawija ligt, staat een zogenoemd compensatiekantoor. Dat is opgezet om slachtoffers van militair en terroristisch geweld in Irak te compenseren en beschikt ook over informatie van de slachtoffers in Hawija.

De Nederlandse overheid nam nooit contact op met dit kantoor. Ook de Iraakse ngo Ashor, die slachtoffers in Irak bijstaat, bouwde de afgelopen jaren aan een dossier met informatie van de getroffenen in samenwerking met de Universiteit Utrecht en de Nederlandse vredesorganisatie Pax. Ashors directeur Mohammed Al-Bayati zei tegen de journalisten dat hij de informatie meermaals aan de Nederlandse overheid had aangeboden, maar dat Defensie er verder nooit naar heeft gevraagd.

Compensatie

In het verleden heeft Defensie een aantal keer een schadevergoeding uitgekeerd. Nabestaanden in Afghanistan en Irak die door Nederlandse bombardementen hun familieleden verloren, zijn door de staat gecompenseerd - zonder dat de overheid daarbij schuld erkende.

Een paar weken geleden maakte de regering nog excuses en regelde een financiële tegemoetkoming voor de nabestaanden van slachtoffers van een bombardement op een universiteit in Irak in 2016. Hierbij kwamen twee docenten en vijf van hun familieleden om.

Minister van Defensie Yesilgöz zegt in een reactie aan de journalisten dat de staat vrij is om te kiezen hoe slachtoffers worden gecompenseerd. Yesilgöz geeft geen uitleg waarom de Hawija-slachtoffers niet individueel worden gecompenseerd.

GroenLinks-PvdA mag als Progressief Nederland (Pro) aan de volgende Tweede Kamerverkiezingen meedoen. Dat heeft de Kiesraad besloten, die het verzoek van de partij aan gronden uit de Kieswet toetste en geen reden ziet om het verzoek te weigeren.

Officieel moet de partij nog fuseren, maar de Partij van de Arbeid heeft alvast verzocht als Progressief Nederland (Pro) aan de volgende Kamerverkiezingen mee te doen. Als de leden in juni met de fusie instemmen, moet het verzoek opnieuw worden ingediend, maar dat is volgens een woordvoerder van de Kiesraad een formaliteit.

Pro nog niet meteen in Tweede Kamer

Het presidium, het bestuur van de Tweede Kamer, gaat zich nu buigen over het in gebruik nemen van de naam in het parlement. Het presidium komt met een advies, waarover de Tweede Kamer uiteindelijk beslist, aldus een woordvoerder vandaag.

Het presidium vergadert doorgaans op woensdagen. Het zou kunnen dat er woensdag al over gesproken wordt, maar zeker is dat niet, aldus de woordvoerder.

Kamerleden van GroenLinks-PvdA noemden zelf in eerdere debatten de naam Pro al, hetgeen hen op een reprimande van de Kamervoorzitter kwam te staan: tot er officiële besluitvorming is, mag dat niet.

'Voeten in aarde'

Als de Kamer instemt met de nieuwe naam, betekent dat nog niet dat die overal verandert. Voor de provinciale en gemeentelijke verkiezingen moet de partij zich opnieuw inschrijven. Bij de beoordeling van een registratie voor Tweede Kamerverkiezingen mag de Kiesraad niet toetsen aan lokaal geregistreerde aanduidingen.

Sommige lokale partijen - met al langer 'pro' in hun naam - vinden de situatie verwarrend voor kiezers en gaan naar de Raad van State. Vijftien tot twintig partijen zijn vastberaden hun naam niet op te geven.

In artikel G4 van de kieswet staat dat de benaming die voor een partij in de Tweede Kamer is geregistreerd, in beginsel ook voor lokale en provinciale afdelingen geldt. Tenzij de naam overeenkomt met een al geregistreerde partij en er daardoor verwarring kan ontstaan.

Volgens Radboud Ribbert, advocaat bij Greenberg Traurig, kan het nog heel wat voeten in de aarde hebben, omdat uiteindelijk de centrale stembureaus beslissen en doorgaans "wie het eerst komt het eerst maalt" geldt. "Bovendien zal men willen voorkomen dat de kiezer bij de provinciale of lokale verkiezingen in het stemhokje in verwarring raakt".

Voorbarig

Enkelen lokale partijen zien tot hun ergernis dat de fusiepartij zich in steeds meer gemeenten - waaronder Rotterdam en Groningen - al 'Pro' noemt. Ze noemen dat voorbarig.

De Groningse GroenLinks-PvdA fractievoorzitter Van Hoorn ziet dat anders: het ging in Groningen volgens hem zonder problemen. "Daar zijn geen lokale pro-partijen en waren er geen bezwaren van andere partijen". Van Hoorn zegt de bedenkingen van partijen waar het wél speelt te begrijpen, maar gaat ervan uit dat het goedkomt. Dat zegt ook een landelijk woordvoerder van de fusiepartij. "We gaan met lokale partijen in gesprek en hebben er vertrouwen in dat het goedkomt."

Dario Castiglione van ProVeenendaal, die namens de protesterende lokale partijen de kar trekt, moet dat nog zien. Over een paar weken is er een gesprek met GroenLinks-PvdA, maar de fractievoorzitter van ProVeenendaal laat vast weten dat niemand moet denken dat ze hun naam als lokale partij zomaar even aan de wilgen gaan hangen.

Het kabinet wil nog voor de zomer excuses aanbieden aan afstandsmoeders en -kinderen. Afstandsmoeders zijn vrouwen die tussen 1956 en 1984 gedwongen werden om hun pasgeboren baby's af te staan.

Dat gebeurde vaak onder druk van familie en de kerk, maar ook van instanties als de Raad voor de Kinderbescherming. Het gaat om ruim 13.000 vrouwen en zo'n 15.300 kinderen.

"Er was onvoldoende oog voor de kwetsbare en schrijnende positie van moeders en kinderen. Dat heeft veel pijn en verdriet tot gevolg gehad", schrijft staatssecretaris Van Bruggen (D66) van Justitie en Veiligheid in een brief aan de Tweede Kamer. Ze erkent dat excuses nodig zijn. "Voor de getroffenen zijn excuses van de overheid een startpunt voor erkenning van dit leed".

Levenslange schade

Een speciale commissie die onderzoek deed naar afstand en adoptie in die periode concludeerde vorig jaar dat veel afstandsmoeders en -kinderen "levenslange schade" hebben overgehouden en dat de afstandsverklaringen die deze vrouwen moesten ondertekenen geen wettelijke basis hadden.

De moeders en kinderen reageerden teleurgesteld, onder meer omdat de commissie niet tot de slotsom kwam dat de overheid excuses moest maken. Dat wil het kabinet nu dus toch doen en wel "zo snel en zorgvuldig mogelijk". In februari waren meerdere partijen in de Tweede Kamer daar ook al voor.

Speciale bijeenkomst

Besloten is nog voor de zomer een bijeenkomst te organiseren, waarbij de mensen die het slachtoffer zijn van het toenmalige beleid en hun belangenorganisaties betrokken worden.

Het kabinet wil voor de zomer aan de Kamer laten weten wat het met de aanbevelingen van de onderzoekscommissie gaat doen.

In februari vertelde Jeroen in Nieuwsuur dat hij zelf op zoek ging naar zijn biologische moeder:

Verleden in Zicht komt op voor de belangen van afstandskinderen. Bestuurslid Frans Haven zegt heel erg blij te zijn dat de excuses er nu komen, al heeft dat volgens hem veel te lang geduurd. Hij ziet het als een goede eerste stap. Hij vindt dat de moeders en kinderen volledig inzicht moeten krijgen in de dossiers die destijds over hen zijn aangelegd.

De stichting had bij het vorige kabinet tevergeefs op excuses aangedrongen. Vorige week had het bestuur een gesprek met de staatssecretaris en minister Hermans (VVD) van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Hij is blij er nu wel snel is gereageerd.

Kippenvel

Bij dat gesprek was ook Ellen Venhuizen van de stichting De Nederlandse Afstandsmoeder (DNA). Ze is "heel erg blij" met de brief van het kabinet. "Kippenvel, hoera!" Ze heeft het goede nieuws meteen in een nieuwbrief verspreid en krijgt enthousiaste reacties van haar achterban.

Ook Venhuizen vindt dat de dossiers nu vrijgegeven moeten worden zonder "lakwerk". Moeders die dat willen kunnen dan lezen wat er met hun kind gebeurd is. Voor de kinderen is het voor hun identiteit van groot belang om te weten waar ze vandaan komen, aldus Venhuizen.

Gaan de asielwetten van Faber het halen? Die vraag staat morgen centraal in de Eerste Kamer. In aanloop naar dat debat uiten verschillende organisaties nog eens hun zorgen, vooral over de uitvoerbaarheid en over de strafbaarstelling van illegaliteit.

Voor de deur van de Eerste Kamer had een aantal maatschappelijke organisaties zich vanmiddag verzameld namens zo'n 34.000 "bezorgde burgers". Directeur Dagmar Oudshoorn van Amnesty noemde de wetten "niet menserechtenproof".

Menselijke waardigheid

Eerder vandaag hield de Raad van Kerken een wake voor "medemenselijkheid" rond de nieuwe asielwetgeving. "We vinden die wetten een ongelooflijke verharding van wat we als land jegens vluchtelingen willen doen", zei Derk Stegeman van die kerkelijke koepelorganisatie.

Hij maakt zich vooral zorgen over de strafbaarstelling van mensen zonder juiste verblijfspapieren. Volgens hem gaat die maatregel "de grenzen van wat je kan doen met menselijke waardigheid ver te buiten". De Raad van Kerken roept Eerste Kamerleden op om niet hun oren te laten hangen naar "partijpolitieke lijnen".

Het kabinet hoopt met de wetten, die geërfd zijn van het vorige kabinet, de instroom van asielzoekers naar beneden te krijgen. Op de wetten kwam van verschillende kanten kritiek vanwege (on)uitvoerbaarheid, onder meer van de IND, de Raad van State, de advocatuur en de rechtspraak.

Hier gaan de asielwetten onder meer over:

Het is nog geen gelopen race, want de Eerste Kamer is verdeeld. Van iets meer dan 30 van de 75 senatoren lijkt zeker dat ze tegen gaan stemmen (GL-PvdA, D66, Volt, Partij voor de Dieren, SP, ChristenUnie en twee eenpitters).

"We vinden dat de wetsvoorstellen niet echt goed in elkaar zitten", licht D66-senator Boris Dittrich toe. "Ze dragen er zeker aan bij om het beleid strenger te maken, maar je moet het wel op een rechtvaardige manier doen." Hij wijst erop dat allerlei uitvoeringsinstanties, waaronder de politie, de wetten niet zien zitten.

Maatschappelijke rust

Maar de wens om iets te doen is groot. Dat niet zeker is of de wetten de instroom omlaag brengen en dat ze de asielketen juist kunnen verstoppen, weegt voor een aantal partijen minder zwaar. Van rond de 30 senatoren lijkt zeker dat ze voor gaan stemmen (BBB, VVD, PVV, JA21, 50Plus en nog twee eenpitters).

VVD-senator Marian Kaljouw wijst erop dat er misschien geen bewijs is dat de wetten de instroom omlaag brengen, "maar ook geen bewijs dat het niet zo is". Ze zegt dat mensen zich "enorme zorgen" maken over de komst van asielzoekers. Ze ziet het als haar plicht daar wat mee te doen. "We willen maatschappelijke rust."

CDA doorslaggevend

Het CDA kan met zes zetels doorslaggevend zijn voor een meerderheid, en die fractie (waar bezwaren leven) heeft volgens de Volkskrant een formule gevonden om voor te kunnen stemmen. Maar zeker is het nog niet; het debat moet nog worden gevoerd en binnen fracties kunnen Kamerleden ook nog afwijkend stemmen.

Volgende week dinsdag wordt gestemd over de wetten. Mocht de senaat ze goedkeuren, dan voert het kabinet ze "onverkort" uit, staat in het coalitieakkoord. Overigens wordt het migratiebeleid binnenkort sowieso strenger, omdat het Europese Asiel- en Migratiepact in juni van kracht wordt.

Lees hier hoe de Nederlandse plannen en het Europese beleid zich tot elkaar verhouden:

Morgen zijn alle debatten en activiteiten in de Tweede Kamer afgelast, omdat rijksambtenaren gaan staken. Kamervoorzitter Thom van Campen verwacht dat er daardoor te weinig personeel aanwezig is om de Kamer draaiende te houden.

Het vragenuur en de stemmingen, die elke dinsdag zijn, gaan morgen dus niet door. Het vragenuur wordt deze week helemaal geschrapt, de stemmingen worden verplaatst naar woensdag.

Voor het debat over antisemitisme, dat dinsdagavond zou plaatsvinden, wordt een nieuwe datum gezocht. Het is verder nog onduidelijk wat er met de geplande commissievergaderingen gaat gebeuren.

Kamervoorzitter Van Campen zegt dat het een democratisch recht is van ambtenaren om te staken. Hij denkt niet dat het democratisch proces van de Kamer onder het dagje staken lijdt en benadrukt dat er in dat opzicht goed gekeken is naar de agenda.

Geen geld erbij

De staking heeft vooralsnog geen gevolgen voor de Eerste Kamer, laat een woordvoerder weten. Daar staat morgen het tweede deel van het debat over de asielwetten op het programma.

De rijksambtenaren staken omdat de cao-onderhandelingen zijn vastgelopen. Ze zijn vooral ontevreden zijn met de zogenoemde 'nullijn', waardoor ze er dit jaar geen geld bij krijgen. Die bezuinigingsmaatregel is door het vorige kabinet-Schoof ingevoerd. Volgens de vakbonden worden vooral ambtenaren die werken bij uitvoeringsinstanties hierdoor hard geraakt.

Eerder waren er al kleinere stakingen van de rijksambtenaren. De gevolgen bleven toen beperkt, wel was er er bijvoorbeeld een lange wachttijd bij DUO en bleek de Belastingtelefoon slechter bereikbaar.

Vanuit Den Helder is Zr.Ms. De Ruyter vertrokken. Het fregat, met tweehonderd man personeel aan boord, heeft als einddoel een internationale marine-oefening in Zuidoost-Azië. Maar onderweg doet het ook de Golfregio aan.

De route naar Zuidoost-Azië loopt via de Rode Zee. Daar zal de De Ruyter een bijdrage leveren aan de EU-operatie Aspides, voor een veilige scheepvaart in de regio. Defensie zegt de veiligheidssituatie in de Golf nauwlettend in de gaten te houden. Als het conflict tussen Iran en de VS en Israël daartoe aanleiding geeft, kan het fregat langer in die regio blijven.

Minister Yesilgöz van Defensie zwaaide het marineschip vanmiddag uit. Vrijdag zei ze na de ministerraad dat het kabinet plannen maakt voor een missie in de Straat van Hormuz. Als de situatie daar weer rustiger is, zou ons land willen bijdragen aan het beveiligen van de scheepvaart. "Maar het kan ook dat we uiteindelijk niemand sturen", zei de vicepremier erbij.

NH-90 helikopter

Zr.Ms. De Ruyter is een luchtverdedigings- en commandofregat, dat onder meer is uitgerust met een NH90-helikopter. Dat is een maritieme gevechtshelikopter, die ook gebruikt kan worden voor verkenningen en troepentransport.

Volgens Defensie is het schip volledig uitgerust voor zijn taak, al werkt het boordkanon niet. Dat verouderde kanon staat op de nominatie om vervangen te worden door een nieuwer model. Er zijn echter voldoende alternatieve middelen ter zelfverdediging, verzekert het ministerie.

Na de tussenstop in de Rode Zee zal Zr.Ms. De Ruyter samen met bondgenoten een vijf maanden durende oefening houden in Zuidoost-Azië. Het fregat zal dan ook een bijdrage leveren aan het handhaven van de VN-sancties tegen Noord-Korea. Via Hawaï en het Caribisch gebied komt het schip daarna weer naar huis.

Asielminister Bart van den Brink (CDA) is bereid "uiteindelijk" gemeenten te dwingen om opvangplekken voor asielzoekers te creëren. "Dat is wat de wet van mij vraagt. Gemeenten hebben samen met mij de opvangplekken te regelen", zegt de minister in Nieuwsuur.

De meerderheid van de gemeenten voldoet nu niet aan de afspraken uit de spreidingswet, de wet die de verdeling van asielzoekers regelt. Ruim honderd gemeenten bieden helemaal geen opvang.

Van den Brink stuurde deze week voor de tweede keer in korte tijd een brief aan alle gemeenten. Hij schrijft dat gemeenten die niet voldoende voortgang maken, onder toezicht worden gesteld door het ministerie.

Duizenden plekken tekort

Het ministerie en het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) proberen naarstig meer opvangplekken te regelen. Asielzoekerscentra zitten overvol. Op korte termijn heeft het COA 4500 plekken te weinig, oplopend tot bijna 8000 aan het eind van de zomer. Doordat locaties sluiten, moeten er de komende anderhalf jaar nog eens zo'n 38.000 plekken bij worden gevonden.

Vorige maand stuurde de minister al een brief naar de gemeenten "om duidelijk te maken wat mijn opgave is". Donderdag volgde de tweede brief. "Ik heb aan alle gemeenten laten weten hoe ze ervoor staan. En ik heb aan al die gemeenten gevraagd die tot nu toe te weinig leverden: Informeer ons over waarom dat is."

Dat informeren is de tweede stap in de zogenoemde interventieladder uit de spreidingswet. "Wat dan het vervolg gaat zijn, hangt af van wat gemeenten mij communiceren", zegt Van den Brink.

'Niet iets waar ik naar verlang'

De minister kan besluiten tot stap drie als gemeenten die geen plekken regelen "nog steeds 'nee' zeggen". Dat betekent dat een gemeente onder 'actief toezicht' van het ministerie komt. Bij de laatste stap, stap zes, wijst de minister zelf opvanglocaties aan en zijn gemeenten verplicht die te accepteren. "Dat is uiteindelijk wat de wet mij voorschrijft. We hebben dit met elkaar op te lossen."

Tot nu toe liet hij, naar eigen zeggen onbedoeld, onduidelijkheid bestaan over of hij bereid was tot dwang. "Het is niet iets waar ik naar verlang."

Gemeenten kunnen overigens ook onderling afspreken dat de ene minder asielzoekers opvangt, en de andere meer. Van den Brink: "Ik hoop dat gemeenten die bij hen de ruimte niet zien, met andere gemeenten in hun directe omgeving in overleg treden."

De minister erkent dat het "spannend" wordt of alle gemeentes aan hun taak zullen voldoen, maar denkt dat het "overgrote deel haar bestuurlijke verantwoordelijkheid neemt".

Nieuwsuur keek deze week naar de oorzaken en gevolgen van de problemen in de asielopvang:

Het kabinet geeft toe dat de timing van het bezoek van koning Willem-Alexander, koningin Máxima en premier Jetten aan president Trump "ongemakkelijk" is. Maar het kabinet ziet ook voordelen in de veelbesproken ontmoeting begin volgende week in Washington, zo maakte vicepremier Yesilgöz duidelijk op de wekelijkse persconferentie. "Er gaan veel deuren open die voor anderen gesloten blijven."

De minister van Defensie Yesilgöz verving op de persconferentie Jetten, die al is vertrokken naar de Verenigde Staten. Ze wilde niet zeggen of er in het kabinet discussie is geweest over het koninklijk bezoek. "Ik denk dat iedereen het ongemak ziet van de afgelopen weken", was haar diplomatieke antwoord. "Het gaat niet heel goed in de wereld."

Het driedaagse bezoek van het koninklijk paar aan de Verenigde Staten en vooral de uitnodiging van Trump aan de Nederlandse koning en zijn vrouw om te komen logeren leidt tot discussie. Een overnachting in het Witte Huis komt zelden voor, ook voormalig koningin Beatrix heeft er nooit geslapen.

Uit de koker van Trump

Had de koning dit ongebruikelijke verzoek niet beter kunnen afslaan, gezien de oorlog in het Midden-Oosten en de vijandige houding van Trump tegenover Europa? De logeerpartij komt uit de koker van Trump, die zich in juni zo welkom voelde bij zijn overnachting op paleis Huis ten Bosch tijdens de Haagse NAVO-top.

Premier Jetten, die alleen voor het diner is uitgenodigd, kreeg er de afgelopen weken vragen over en hij verdedigde het bezoek én de logeerpartij. Hij benadrukte dat de reis van het koningspaar al langer gepland was, dat er een "breder programma" was met kennismakingsbezoeken aan andere Amerikaanse staten en dat er ook Nederlandse bedrijven meereizen. "Er speelt wel heel veel meer dan alleen deze oorlog", aldus Jetten begin april.

De meeste politieke partijen, zoals D66, VVD, PVV en CDA, staan achter het bezoek. Ondanks alle politieke spanningen zijn de Verenigde Staten een belangrijke bondgenoot en moet Nederland er mede voor zorgen dat de Amerikanen in de NAVO blijven, vinden zij.

Zelfs de kritische oppositiepartij GroenLinks-PvdA kan zich vinden in het enige tijd geleden afgesproken bezoek. En, zegt GL-PvdA-Kamerlid Piri duidelijk: het bezoek is moeilijk af te zeggen. "We zijn een weg ingeslagen waaruit het moeilijk teruglopen is." Alleen oppositiepartijen Denk en de Partij voor de Dieren willen dat Willem-Alexander en Máxima en Jetten thuisblijven.

Partij voor de Dieren-leider Ouwehand eiste afgelopen dinsdag dat Jetten het bezoek afzegde. "Terwijl Trump dreigt om de hele Iraanse beschaving te vernietigen, gaan onze premier én de koning én de koningin op staatsbezoek om zoete broodjes te bakken met deze levensgevaarlijke autocraat", aldus Ouwehand.

Dinsdag was het achter de schermen bij ambtenaren best spannend of het koninklijk bezoek met goed fatsoen wel kon doorgaan. Trump had gedreigd de Iraanse beschaving te gronde te richten als Iran niet zou instemmen met de Amerikaanse eisen voor een einde van de oorlog. Inmiddels is een staakt-het-vuren afgesproken en is de reis daarmee minder risicovol geworden, is het idee.

Gesloten deuren

Het kabinet wil vooral de voordelen van het bezoek benadrukken, wordt duidelijk uit de antwoorden van Yesilgöz vandaag. Het woord "waardevol" nam ze meermaals in de mond, net als de "gesloten deuren die open gaan". Nederland heeft een kans om aan tafel te zitten met Trump en hem duidelijk te maken dat Nederland echt zijn best doet, zoals door bij te dragen aan de veiligheid van de straat van Hormuz. "Ik denk dat het een belangrijke boodschap is dat we concreet een planning maken."

Voor ongemakkelijke of pijnlijke situaties vreest Yesilgöz niet. Dat Trump na afloop op zijn sociale media zijn mening zal geven over het etentje is voorzien. "Dat is geen risico. Dat gaat gewoon gebeuren."

Er is een bestand tussen Iran en Amerika. Tenminste, dat was woensdag. Gisteren wankelde het alweer en wie weet hoe het er vanavond voor staat. Wat voor gevolgen heeft dit broze bestand en een eventuele opening van de straat van Hormuz voor Nederland?

Premier Jetten gaat volgende week samen met de koning en koningin op bezoek bij president Trump in het Witte Huis. Hoe zullen de gesprekken tussen Trump en Jetten verlopen?

Intussen debatteerde de Eerste Kamer over de regeringsverklaring van Jetten I. Hoe politiek werd het in de senaat?

En JA21 probeert de discussie over het openhouden van de gasputten in Groningen opnieuw aan te zwengelen.

Podcast

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Nederland is bezig met "planning" en "scenario's maken" om mogelijk bij te kunnen dragen aan beveiliging van de scheepvaart in de Straat van Hormuz. Dat zegt minister van Defensie Yesilgöz.

In samenspraak met bondgenoten en landen in de Golfregio wordt onderzocht wat er gedaan kan worden in de voor de olie- en gashandel belangrijke zeestraat ten zuiden van Iran. "We zorgen dat we er klaar voor staan", zegt Yesilgöz.

Ze benadrukt dat de uitkomst uiteindelijk ook kan zijn dat er geen Nederlandse militairen die kant op gaan. "Ik wil op geen enkele wijze uitstralen dat we nu militairen gaan sturen."

Bijvoorbeeld een mijnenjager

Eerder deze maand werd al duidelijk dat Nederland in principe bereid is militair bij te dragen in de Straat van Hormuz, waar nu nauwelijks schepen doorheen komen. Samen met 34 andere landen en onder leiding van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk kijkt ons land naar de mogelijkheden.

Yesilgöz zegt vandaag dat de voorbereiding daarvan is begonnen. De Commandant der Strijdkrachten, de hoogste militair, is daartoe in Londen en er zijn Nederlandse militaire planners in Frankrijk.

Verder is tegen een aantal militaire eenheden alvast gezegd dat ze klaar moeten staan voor het geval dat en wordt geïnventariseerd welk Nederlands materieel er nodig zou zijn. Het kan bijvoorbeeld gaan om een mijnenjager of een ander marineschip.

Raketten over ons hoofd

Maar, zegt de VVD-minister, de situatie aldaar moet wel beter zijn dan nu met het broze staakt-het-vuren. "We gaan niet als de raketten over ons hoofd vliegen." Tegelijk hoeft het ook weer niet 100 procent veilig te zijn, want dan zijn militairen niet meer nodig, aldus Yesilgöz. "Het zal een omstandigheid zijn die risico's met zich meebrengt."

Ondertussen gaat het fregat Zr.Ms. De Ruyter aanstaande zondag richting Zuidoost-Azië. Het luchtverdedigings- en commandofregat gaat in ieder geval door de Rode Zee, om bij te dragen aan een internationale missie om de scheepvaart daar te beschermen.

Tijdens de reis wordt de veiligheidssituatie in het Midden-Oosten "nauwlettend in de gaten gehouden", meldt Defensie. "Waar nodig speelt Nederland eventueel in op de ontwikkelingen."

Er is al een Nederlands fregat in de oostelijke Middellandse Zee, de Zr.Ms. Evertsen. Dat schip vaart mee met het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle om EU- en NAVO-bondgenoten zoals Cyprus te beschermen tegen aanvallen vanuit Iran. Mocht de De Gaulle naar de Straat van Hormuz gaan, dan is het niet vanzelfsprekend dat de Evertsen meegaat, zegt Yesilgöz. Daar zal dan een nieuw besluit over genomen moeten worden.

Er komen strengere maatregelen om de illegale verkoop van vapes tegen te gaan, schrijft minister Hermans aan de Tweede Kamer. Ze wijst op nieuw onderzoek, waaruit naarvoren komt dat 87 procent van de vapers nog producten van de zwarte markt rookt.

Het gaat dan om vapes die in Nederland verboden zijn omdat ze een lekker smaakje hebben of een te hoog nicotinegehalte. Die zijn nog wel 'onder de toonbank' van fysieke winkels, of op sociale mediaplatforms en in webshops te vinden.

"Heel veel jongeren vapen en dat heeft enorm negatieve gevolgen voor hun gezondheid", zegt minister Hermans van Volksgezondheid. "Ik hoor over klaplongen en andere levensgevaarlijke longproblemen. Ook is er steeds meer bewijs over de relatie tussen vapen en kanker. Daarom hebben we bepaalde vapes verboden."

Wetswijziging

Het onderzoek is gedaan in opdracht van het vorige kabinet, dat ook al strengere maatregelen aankondigde. Hermans gaat daarmee door. Ze wil dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die toezicht houdt op de verkoop van vapes, sneller kan ingrijpen.

De nieuwe minister werkt aan een wetswijziging, waardoor ook het in voorraad hebben van illegale vapes verboden wordt. Verder gaan de maximumboetes voor de illegale verkoop omhoog. Als een verkoper voor de eerste keer wordt gepakt, kost dat straks 2040 euro. Dat is 700 meer dan nu.

"Op die manier zorgen we ervoor dat minder jongeren door te vapen hun gezondheid in gevaar brengen", zegt Hermans. Het is haar een doorn in oog dat de illegale producten, die volgens het onderzoek vaak in China zijn geproduceerd, nog zo gemakkelijk te verkrijgen zijn.

De Staat gaat in hoger beroep in de Greenpeacezaak over de gevolgen van klimaatverandering voor Bonaire. Dat heeft het kabinet besloten. Na een "zeer zorgvuldige weging" zijn er volgens het kabinet "zwaarwegende (juridische) redenen" om de uitspraak voor te leggen aan het gerechtshof, zo staat in de brief aan de Tweede Kamer.

De rechter oordeelde in januari dit jaar dat de Nederlandse Staat onvoldoende heeft gedaan om de inwoners van Bonaire te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Ook zijn ze volgens de uitspraak achtergesteld bij inwoners van het Europese deel van Nederland.

Het kabinet heeft "bedenkingen" bij de juridische onderbouwing en de gevolgen die de rechter verbindt aan besluiten van de klimaatconferenties van de VN. Ook is het kabinet het niet eens met hoe de rechter emissies van internationale lucht- en zeevaart laat meewegen bij Nederlandse uitstootdoelen.

Zorgen inwoners

De uitspraak werd gezien als een overwinning voor Greenpeace, maar ook voor de inwoners van Bonaire, een bijzondere gemeente van Nederland.

Inwoners wijzen op het achteruitgaan van het koraal en de gevolgen daarvan voor visserij en duiktoerisme. Ook noemen ze de soms verzengende hitte, de hevigere regenbuien waardoor wijken onder water komen te staan en de kwetsbaarheid van cultureel erfgoed in laaggelegen gebieden, vlak bij de kust.

Het kabinet begrijpt dat de inwoners teleurgesteld zullen zijn door het hoger beroep. "Het kabinet hecht er sterk aan om uit te spreken dat zij oog heeft voor de zorgen die de inwoners van Caribisch Nederland hebben over klimaatverandering en deze uiterst serieus neemt", zo staat er in de brief.

Klimaatadaptatieplan

De overheid doet van alles aan duurzame energie, vergroening en het verduurzamen van woningen, zegt het kabinet, ook voor de eilanden. Er komt een "klimaatadaptatieplan" om ervoor te zorgen dat Caribisch Nederland "klimaatbestendig is, nu en in de toekomst". Ook in andere klimaatplannen is er nadrukkelijk aandacht voor Caribisch Nederland, zegt het kabinet.

De precieze juridische onderbouwing van het hoger beroep moet nog worden uitgewerkt, maar omdat er binnen drie maanden gereageerd moest worden kondigt het kabinet het beroep nu aan.

Boven drie gevoelige locaties in Nederland hebben vorig jaar drones gevlogen: de woning van prinses Beatrix in Lage Vuursche en de kazerne en goudkluis in Huis ter Heide. Dat schrijft het AD op basis van opgevraagde documenten.

De drie drones werden daar op 22 november gezien, valt te lezen in een overdracht die in het stuk wordt aangehaald. "KMAR en politie hebben de drones ook daadwerkelijk gezien. KMAR is er mee aan de slag gegaan." KMAR staat voor Koninklijke Marechaussee.

"We hebben er onderzoek naar gedaan, maar daar is niets uitgekomen", zegt een woordvoerder. "Er is ook niemand voor aangehouden."

Vliegvelden

In datzelfde weekend vlogen er op meer plekken drones, onder meer boven de militaire vliegvelden van Eindhoven en Volkel. Die laatste incidenten werden toentertijd door Defensie zelf naar buiten gebracht.

Die drone-incidenten veroorzaakten onrust, omdat er gedacht werd aan mogelijk dreiging uit Rusland. Dat is nooit duidelijk geworden. Probleem is volgens experts dat iedereen een drone kan gebruiken.

15 miljard euro

Bij Lage Vuursche ligt Kasteel Drakensteyn, waar prinses Beatrix woont. In Huis ter Heide zit het Landelijk Tactisch Commando van de Koninklijke Marechaussee, dat operaties door het hele land aanstuurt.

Daarnaast zit in Huis ter Heide een zwaar beveiligde kluis van De Nederlandsche Bank (DNB). Daar liggen voorraden bankbiljetten, munten en goudstaven. Bij elkaar zijn die zeker 15 miljard euro waard.

De woordvoerder van de marechaussee laat weten dat het risico van onbekende drones "de doorlopende aandacht" heeft. "We proberen verbanden te leggen, wat zit hier achter?"

Staatssecretaris Boswijk van Defensie spreekt van "een punt van zorg", maar benadrukt ook dat onduidelijk is van wie de drones waren en waarom ze daar vlogen. "Het kunnen bij wijze van spreken particulieren zijn geweest."

Volgens de CDA-staatssecretaris onderstrepen dit soort incidenten de urgentie om maatregelen te treffen tegen drone-dreiging. Boswijk denkt daarbij vooral aan betere detectiemethoden, want het opsporen van drones gaat nu lastig.

Tientallen lokale partijen met Pro in hun naam gaan de strijd met GroenLinks-PvdA aan vanwege de naam. Ze stappen naar de rechter als de Kiesraad de naam Pro voor de nieuwe fusiepartij toestaat, zegt Dario Castiglione, die namens vijftig lokale partijen de kar trekt.

Onder de vijftig zijn ook partijen die er wel mee kunnen leven, maar in zo'n vijftien tot twintig gemeenten zijn partijen bereid heel ver te gaan, waaronder ProVlissingen, ProVeenendaal en Pro Eindhoven.

De lokale partijen vinden het onbegrijpelijk dat GroenLinks-PvdA voor de nieuwe naam heeft gekozen, terwijl zij hem al veel langer gebruiken. Ze voelen het als een aanslag op hun identiteit.

Binnenkort beslist de Kiesraad of GroenLinks-PvdA zich voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen als Pro mag registreren. De kans dat dat mag is groot omdat er in de landelijke politiek geen andere partijen zijn met die naam.

Maar als de naam van de Kiesraad mag, stappen de lokale partijen meteen naar de Raad van State om het aan te vechten, zegt Castiglione. Het is voor kiezers volgens Castiglione totaal verwarrend als er een landelijke partij is met dezelfde naam die al jaren in tientallen gemeenten bestaat, en in veel gevallen inhoudelijk ook voor iets heel anders staat.

Of zo'n rechtsgang goed uitpakt voor de lokale partijen is niet te zeggen, erkent Castiglione. Maar mocht GroenLinks-PvdA goedkeuring krijgen om landelijk als Pro door te gaan, dan is het nog maar de vraag of ze met die naam ook in alle gemeenten kunnen meedoen, zegt hij.

Zo'n 15 tot 20 lokale partijen willen zich hardnekkig verzetten en zullen zelf de naam niet wijzigen. Als er dan twee partijen in één gemeente met dezelfde naam mee willen doen, moet het gemeentelijk stembureau beslissen en daar wordt waarschijnlijk gekeken wie het langst geregistreerd staat.

Ook provinciaal probleem

Ook bij de verkiezingen voor provinciale staten stuit GroenLinks-PvdA op een probleem: in Zeeland is een partij die ProZeeland heet. Robert Brunke liet die naam al in 2019 registreren.

Brunke acht de kans groot dat GroenLinks-PvdA achter het net vist. Hij heeft het idee dat GroenLinks-PvdA zich verkeken heeft op de situatie. "Op zijn diplomatiekst gezegd vind ik het amateuristisch hoe dit gaat."

GroenLinks-PvdA liet eerder weten met de lokale partijen in gesprek te gaan en te hopen er dan uit te komen. Brunke: "Ik heb nog niets van ze vernomen. Mochten ze komen praten, dan zijn ze welkom. Als ze maar niet denken dat wij hier de naam van onze partij gaan wijzigen".

Castiglione, actief voor ProVeenendaal, nam zelf contact op met het partijbureau van GroenLinks-PvdA. Er staat nu een afspraak voor eind van deze maand.

Hij vraagt zich af wel wat hij met zo'n gesprek kan bereiken. De naam ProVeenendaal staat, en dat blijft zo. "Wij zijn niet links en niet rechts en staan met deze naam al langer voor lokale pragmatische politiek. We hebben niets met de landelijke GroenLinks-PvdA te maken. Het zou van arrogantie getuigen als ze denken dat wij zomaar even gaan buigen".

Het valt hem op dat diverse lokale GroenLinks-PvdA-afdelingen hun naam op de site en in debatten al hebben aangepast. Zo voeren ze in Groningen sinds kort de naam PRO Groningen.

Dat kan zonder officieel verzoek tot nieuwe registratie helemaal niet, zegt Castiglione, die de indruk heeft dat lokale partijen dat op verzoek doen van de landelijke partij. Castglione vindt dat flauw. "Denken ze echt dat ze met hun grote beweging dit gewoon maar even kunnen doen?"

Al met al denkt hij dat de gang van zaken nog wel "een staartje kan krijgen".

Een woordvoerder van de fusiepartij zegt in een reactie dat de partij de zorgen van sommige lokale partijen met "Pro" in hun naam begrijpt, en daarover de komende tijd met hen in gesprek gaat. "We hebben er vertrouwen in dat we er in goed overleg uitkomen", aldus de woordvoerder.

Nog steeds is bijna de helft van de vrouwen die zwanger en werkend of werkzoekend zijn, vermoedelijk slachtoffer van zwangerschapsdiscriminatie. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Werkgevers mogen zwangerschap, moederschap of een kinderwens geen rol laten spelen bij personele beslissingen, zoals het aannemen van iemand, promotie, beloning, het wijzigen van contracten of ontslag. Maar dat gebeurt dus wel.

Onderzoeksbureau SEO becijferde dat 44 procent van de zwangeren op het werk of tijdens de zoektocht naar een baan waarschijnlijk een vorm van dergelijke discriminatie heeft meegemaakt. Daarmee zijn de cijfers de afgelopen jaren vrijwel gelijk gebleven. In 2020 lag het aandeel op 43 procent.

Het onderzoek

SEO heeft een enquête gehouden onder 1156 vrouwen die in de afgelopen vier jaar zijn bevallen en tijdens de zwangerschap werkten of werk zochten. De vrouwen kregen concrete werksituaties voorgelegd die volgens de wet verboden zijn, zonder dit te vermelden. Vrouwen die aangaven zo'n situatie te hebben meegemaakt, werden aangeduid als 'vermoedelijk gediscrimineerd'.

Zwangerschapsdiscriminatie speelt vooral een rol bij sollicitaties en bij beslissingen over het verlengen of omzetten van tijdelijke contracten. Ongeveer de helft van de solliciterende vrouwen uit het onderzoek kreeg vermoedelijk te maken met discriminatie.

Bij een op de tien sollicitanten noemde de werkgever de zwangerschap zelfs ronduit als reden om de procedure te beëindigen. Nog eens 10 procent vermoedt dat de zwangerschap de reden was voor een afwijzing. Verder lopen vrouwen promotie, salarisverhoging of opleidingsmogelijkheden mis vanwege zwangerschap of pril moederschap, aldus de onderzoekers.

'Tijd voor een trendbreuk'

Minister Vijlbrief van SZW noemt het van groot belang dat vrouwen en mannen gelijk behandeld worden op de arbeidsmarkt. "Dat er geen vooruitgang is (...) laat wederom zien dat op dit gebied nog behoorlijke stappen te zetten zijn." Hij zegt in gesprek te gaan met werkgevers- en werknemersorganisaties over de mogelijkheden om zwangerschapsdiscriminatie tegen te gaan.

Vakbond FNV heeft laten weten een meldpunt te openen voor zwangere vrouwen die discriminatie ervaren. Met het meldpunt wil de vakbond ervaringen bundelen om druk op de werkgevers en de politiek op te voeren. "De cijfers liegen niet", zegt FNV Vrouwen-bestuurder Lisa Viktorsson. "Het is tijd voor een trendbreuk."

In de Tweede Kamer leven grote zorgen over de toename van het aantal mensen met verward of onbegrepen gedrag, en vooral ook over het uitblijven van oplossingen. Dat bleek tijdens een debat in de Kamer. Inspecties concludeerden een paar maanden geleden dat de zorg tekortschiet en dat dat tot gevaarlijke situaties leidt.

Vorig jaar kreeg de politie een recordaantal meldingen binnen van bijna 170.000, gemiddeld 465 meldingen per dag. De mensen over wie de meldingen gaan, kampen vaak met een drugsverslaving en psychische problemen, en veroorzaken overlast.

De politie komt hierdoor niet aan andere taken toe, zien ook Kamerleden. De zwaarste eenheid van de politie, die is opgericht om op te treden bij gijzelingen en terreur, is de afgelopen jaren ook vaker nodig geweest bij de meldingen.

Burgemeesters sloegen herhaaldelijk alarm vanwege de problemen. Bij het Leger des Heils, dat opvang biedt aan mensen met milde problemen, belanden steeds vaker mensen met zware problematiek. De organisatie waarschuwt dat het risico op geweld steeds verder toeneemt. Ook op de spoedeisende hulp komen vaker mensen terecht die daar niet geholpen kunnen worden.

Versnipperd

De aanpak is te veel versnipperd en moet centraler worden geregeld, benadrukten veel partijen in het debat. Bijna twee jaar geleden kwam een parlementair onderzoek al tot die conclusie.

Vorig jaar eiste een ruime Kamermeerderheid dat het kabinet met maatregelen zou komen, waaronder het afdwingen van betere informatie-uitwisseling tussen instanties, meer woon(zorg)plekken en uitbreiding van het aantal wijk-ggz's. Dat er vandaag vier bewindspersonen bij het debat aanwezig waren, laat volgens VVD-Kamerlid Wendel zien hoe versnipperd de aanpak ook is over de ministeries.

Politie ontlasten

Het kabinet werkt aan een wet waarmee mensen die verward gedrag vertonen en een strafbaar feit plegen verplicht psychische begeleiding zouden moeten krijgen. Maar de meeste partijen vinden dat de aanpak van de problemen daarnaast te langzaam gaat.

Onder meer GroenLinks-PvdA, Groep Markuszower en JA21 zien dat ook de coalitiepartijen hun zorgen uiten, maar begrijpen niets van de voorgenomen bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg. Veel meer mensen zouden daar beter en langduriger geholpen moeten worden, in plaats van korter of helemaal niet.

Volgens de minister van Langdurige Zorg Sterk (CDA) gaat het niet om bezuinigingen, maar wil het minderheidskabinet "minder meer gaan uitgeven" en "de groei in de zorg bijsturen" omdat het stelsel anders onhoudbaar wordt. Er zijn nu al wachtlijsten en die mogen niet oplopen, aldus Sterk.

Diverse partijen zijn er niet gerust op en willen het commissiedebat van vandaag binnenkort plenair voortzetten. Daarin willen sommige Kamerleden met voorstellen komen om de bezuinigingen terug te draaien.

Alle partijen benadrukken dat de politie snel ontlast moet worden. De politie is geen oppas, vatte BBB-Kamerlid Van der Plas samen.

"Er zijn dingen niet goed gegaan. Dat ligt aan mij. Ik heb het onhandig gedaan." Met die woorden trok minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp het boetekleed aan tegenover de Tweede Kamer. De bewindsman ligt sinds vorige week onder vuur over de manier waarop hij alsnog de bezuiniging wil terugdraaien op UNRWA, de VN-organisatie die noodhulp biedt in de Palestijnse Gebieden.

Sjoerdsma kreeg twee weken geleden een meerderheid voor zijn begroting door steun van de rechtse oppositiepartijen zoals JA21. Die stemden voor, omdat in de begroting de subsidie voor UNRWA werd afgebouwd van 19 naar 11 miljoen euro. Dat was nog een besluit van het vorige kabinet, omdat de VN-organisatie te nauwe banden zou onderhouden met terreurorganisatie Hamas.

Maar een paar dagen later liet de minister de Kamer weten dat hij toch nog dit jaar 8 miljoen euro extra wilde overmaken naar UNRWA. Hij verwees daarbij naar het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet, waarin de intentie staat om de samenwerking met die organisatie, onder voorwaarden, weer te herstellen.

Poets gebakken

Dat schoot een groot deel van de Kamer in het verkeerde keelgat. "Dan krijg je het gevoel dat je een poets wordt gebakken", zei fractievoorzitter Eerdmans van JA21 vanmorgen in een commissiedebat over de kwestie. "Als dat vaker gebeurt? Daar doet JA21 niet aan mee." Het kabinet is afhankelijk van oppositiepartijen, omdat de coalitie geen meerderheid heeft.

Volgens veel partijen probeert Sjoerdsma (D66) van twee walletjes te eten. Met het herstellen van de subsidie zou hij juist weer linkse oppositiepartijen willen paaien, die hij nodig heeft om in de Eerste Kamer een meerderheid voor zijn begroting te krijgen. Maar ook GroenLinks-PvdA, met een grote fractie in de senaat, is niet te spreken over de manier waarop Sjoerdsma met de volksvertegenwoordiging omgaat. "Je kan niet een beetje shoppen", zei Kamerlid Kröger.

De minister ontkent dat er sprake is van kwade opzet. "Ik wilde transparant zijn, maar ik heb het tegenovergestelde bereikt. Dat reken ik mijzelf aan", ging hij door het stof. Na de stemming over de begroting ontstond onduidelijkheid of het kabinet de afspraak uit het regeerakkoord nog zou nakomen en die onduidelijkheid wilde hij wegnemen, zei Sjoerdsma.

Hij sprak van een dilemma, omdat hij recht wilde doen aan het coalitieakkoord en tegelijkertijd zijn begroting door de Tweede Kamer wilde krijgen. Bovendien is de situatie in Gaza nog steeds rampzalig. "UNRWA speelt daar een onvervangbare rol bij het verstrekken van noodhulp. Die rol kan op dit moment niet overgenomen worden door anderen."

Treurnis

JA21 en SGP dienden een motie van treurnis in tegen Sjoerdsma, omdat hij met zijn optreden "een deuk" zou hebben veroorzaakt in de samenwerking tussen Kamer en kabinet. Als die volgende week wordt aangenomen, hoeft de minister niet weg, maar het is wel een waarschuwing van de Kamer. Onduidelijk is nog of die 'gele kaart' een meerderheid zal krijgen.

Of UNRWA inderdaad dit jaar weer het volledige subsidiebedrag krijgt, wordt overigens pas in september duidelijk. Sjoerdsma wil het regelen in de zogeheten najaarsnota, een update van de begroting. Daar moet het parlement dan opnieuw mee instemmen.

Minister Vijlbrief (Sociale Zaken) wil het Arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof) tegen het licht houden. Hij start een onderzoek naar de werking van het fonds na grote kritiek van werkgevers, werknemers en ook Tweede Kamerleden. Zij vinden dat met de reserves uit het fonds geen andere dingen mogen worden gefinancierd.

Afgelopen jaren verhoogden verschillende kabinetten de arbeidsongeschiktheidspremie om andere gaten op de begroting te dichten. De reserves in het fonds liepen daardoor op tot 39 miljard euro. Toch wil het huidige kabinet de premie nog verder verhogen.

"Je moet uitkijken dat het draagvlak voor het stelsel vervalt", zei Vijlbrief in een commissiedebat met Tweede Kamerleden. "Daarom denk ik dat het verstandig is om transparant te zijn over hoe de relatie tussen de premie en uitkering ligt en wie er zeggenschap over heeft."

'Premie is een melkkoe'

Kritische Tweede Kamerleden noemden de premie in het debat "verkapte loonbelasting" en "een melkkoe". ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder maakte een vergelijking met een verzekeraar "die woekerpremies rekent, de premie verder verhoogt en intussen de polis versobert".

Vijlbrief vindt ook dat de arbeidsongeschiktheidspremie nu als een soort belasting wordt gebruikt. "De vraag is: is dat gewenst?", zo vroeg hij zich openlijk af. "Of wil je terug naar een systeem waarbij er veel meer een koppeling is tussen uitkering en lasten, en waar er ook veel meer zeggenschap zou kunnen zijn voor werkgevers en werknemers?"

'Geen gratis pot met geld'

Meerdere partijen vinden het extra pijnlijk dat het kabinet heeft voorgesteld om het mes te zetten in de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, terwijl de reserves zo groot zijn. "Net als de verhoging van de AOW-leeftijd gaat dit niet lukken", zo dreigde onder meer Edgar Mulder van de PVV.

Vijlbrief waarschuwde de Kamerleden dat het fonds geen "gratis pot met geld is". De arbeidsongeschiktheidspremie is één van de inkomsten van het rijk, waarmee andere zaken zijn gefinancierd. Het verlagen van de premie betekent volgens Vijlbrief dat het begrotingstekort stijgt, waardoor Nederland in principe niet meer aan de Europese begrotingsregels voldoet.

Het kabinet zet het plan om de AOW-leeftijd versneld te verhogen, nog niet definitief bij het grof vuil. Er moet eerst een alternatief worden bedacht om de stijgende kosten van de vergrijzing te betalen. Zoveel is duidelijk geworden na een debat in de Eerste Kamer, waar een grote meerderheid voor een voorstel van GroenLinks-PvdA was om het plan van tafel te halen.

D66, VVD en CDA hebben in hun coalitieakkoord afgesproken om de AOW-leeftijd één op één te koppelen aan de stijging van de levensverwachting. Met andere woorden: als mensen gemiddeld één jaar langer blijven leven, moeten ze ook één jaar langer doorwerken.

Dat is anders dan nu het geval is. In 2019 hebben het kabinet, werkgevers en vakbonden na veel gedoe het Pensioenakkoord gesloten. Daarin is juist afgesproken dat als de levensverwachting met één jaar zou stijgen, mensen acht maanden langer moeten doorwerken.

Veel verzet

Het plan van het nieuwe kabinet voor de versnelde verhoging leidt tot veel verzet. GroenLinks-PvdA-senator Rosenmöller zei gisteren nog maar eens dat het Pensioenakkoord overeind moet blijven. Hij wees erop dat destijds al was afgesproken dat de kosten voor de vergrijzing hierdoor betaalbaar zouden worden.

Groenlinks-PvdA wijst erop dat de "houdbaarheid van de AOW" sinds 2019 juist "is verbeterd" doordat de economie harder is gegroeid en dat het plan dus geschrapt moet worden. De motie in de Eerste Kamer werd mede ondertekend door onder anderen BBB, ChristenUnie, PVV, Partij voor de Dieren en Forum voor Democratie.

Premier Jetten erkent dat de weerstand groot is. Hij zei gisteren in het debat dat duidelijk was dat het versneld verhogen van de AOW-leeftijd zowel in Tweede als in Eerste Kamer als "middel an sich niet op een meerderheid kan rekenen". Daarom is een maand geleden, na debat met de Tweede Kamer, al afgesproken om pas op de plaats te maken en de versnelde verhoging nog niet vast te leggen in een wet.

Nieuwe voorstellen

Maar, zei Jetten gisteren in de Eerste Kamer, er komt wel degelijk een groot probleem aan. Zoals D66-senator Van Meenen gisteren voorrekende: waar vroeger negen burgers voor één AOW'er betaalden, zijn dat er nu nog twee. "Dat dwingt ons dus ook om te kijken via welke alternatieve routes dat zou kunnen worden vormgegeven", aldus Jetten, die beloofde dat de twee ministers van Sociale Zaken "richting de zomer met nieuwe voorstellen zullen komen".

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken nam gisteravond in het tv-programma Pauw en De Wit ook nog geen afscheid van het plan: "Als je dat opschrijft in een regeerakkoord, dan doe je dat uit volle overtuiging". Tegelijkertijd zei hij dat hij het eigenlijk al van tafel heeft gehaald na het debat in de Tweede Kamer, een maand geleden. "Ik heb al gezegd: ik kom voorlopig niet met een wet."

Hij wil nu eerst in overleg met onder meer de sociale partners. Maar daar ligt op dit moment een hindernis De vakbonden zijn woedend over het plan. FNV, CNV en VCP gaan op de Dag van de Arbeid, 1 mei, actie voeren. Of ze daarna eventueel wel weer met het kabinet om de tafel willen, is nog de vraag.