Eelco Eerenberg is de nieuwe beoogd staatssecretaris van Financiën namens D66. Dat heeft de partij bekendgemaakt. De 41-jarige Eerenberg is nu nog wethouder in Utrecht, met onder meer de portefeuilles Ruimtelijke Ordening, Onderwijs en Volksgezondheid.

Eerder was hij raadslid in Enschede en daarna wethouder in diezelfde plaats, met onder meer de portefeuille Financiën. Hij werd twee keer uitgeroepen tot 'beste jonge lokale bestuurder' door het vakblad Binnenlands Bestuur.

Hij volgt Nathalie van Berkel op als kandidaat-staatssecretaris, die eerder deze week haar kandidatuur introk nadat ze onder vuur was komen te liggen over een foutieve voorstelling van zaken op haar cv.

Studieverleden

De Volkskrant berichtte maandag als eerste over die kwestie. Uit onderzoek van de krant bleek dat Van Berkel jarenlang een verhaal op haar cv had staan dat niet overeenkwam met haar studieverleden.

Studies die op haar cv stonden op LinkedIn, rondde ze niet af. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef, en stond er een studie op die ze niet daadwerkelijk deed.

Gisteren, een dag nadat ze zich had teruggetrokken als kandidaat-staatssecretaris, gaf Van Berkel ook haar Tweede Kamerzetel op. Van Berkel stond bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen op plek zes van de kandidatenlijst van D66 en was sinds november Kamerlid.

De verwachting is dat Eerenberg morgen langskomt om te praten met formateur Jetten.

D66 was niet op de hoogte van de onwaarheden op het cv van Van Berkel "in de scherpte zoals dat nu naar buiten is gekomen". Dat zei beoogd premier en D66-leider Jetten nadat D66'er Nathalie van Berkel vandaag liet weten dat ze ook opstapt als Kamerlid.

Gisteren liet ze na onthullingen over fouten op haar cv al weten niet meer beschikbaar te zijn als staatssecretaris. Die fouten kwamen naar buiten door onderzoek van de Volkskrant: op het cv van Van Berkel stonden jarenlang studies die ze niet had afgemaakt of zelfs helemaal niet had gevolgd.

Gisteren zei Jetten nog dat Van Berkel tegen D66 altijd open was geweest over het niet afronden van haar studies. Maar "nieuwe vragen" en een "oppositie die zich ging roeren" leidden ertoe dat Van Berkel na een "goed gezamenlijk gesprek" tot de conclusie kwam dat ze geen staatssecretaris moest worden. Vandaag moest Jetten dus erkennen dat hij en zijn partij niet van alle onwaarheden op het cv op de hoogte waren.

Betere begeleiding?

De carrière van Van Berkel bij de partij is kort te noemen: ze was twee jaar lid en werd deze zomer op plek twee achter Jetten gezet voor de verkiezingen. Dat werd na ledenberaad over de kieslijst de zesde plek, nog altijd hoog voor een nieuwkomer van buitenaf.

Na een paar maanden als Kamerlid werd ze door D66 voorgedragen als staatssecretaris op Financiën. Op vragen of Jetten zich de gang van zaken aantrekt en of D66 Van Berkel beter had moeten begeleiden, zei hij dat het gebeurde "uiteraard nog met elkaar besproken gaat worden".

De procedures voor Kamerleden en kandidaten zijn al verbeterd, maar niemand doet iets foutloos, aldus Jetten. "Daarom is er juist deze week waarin de formateur dit soort gesprekken met kandidaten voert."

Volgens de aanstaande premier zal Van Berkel later zelf nog op haar besluiten ingaan. Een woordvoerder van D66 liet vandaag weten dat het voor Van Berkel "heel moeilijk was geworden om door te gaan als Kamerlid" en dat ze daarom besloot haar zetel op te geven.

Dat betekent doorgaans dat de volgende op de lijst van D66 haar plaats inneemt. Jetten moet nu ook op zoek naar een nieuwe kandidaat voor het kabinet. De tijd dringt, want het plan is om maandag op het bordes te staan.

Politiek verslaggever Eva Wiessing:

"Voor Nathalie van Berkel is het een persoonlijk drama en de vraag is: had D66 dit niet kunnen voorkomen? Door haar beter te screenen en beter te begeleiden. Dat gaan ze intern nog bespreken, zei Jetten. Maar dat de partij hier fouten heeft gemaakt, erkende hij al wel. En zo heeft de kwestie ook D66 zelf beschadigd."

Zowel gisteren als vandaag benadrukte Jetten dat het opstappen van Van Berkel haar "eigen keuze" is. Hij noemt het vandaag met "alles wat er speelde" ook "een logische uitkomst". In antwoorden op vragen van journalisten had hij het evenwel over "knopen die gezamenlijk" waren doorgehakt.

Jetten toonde in elk geval veel begrip voor het besluit van Van Berkel om zich nu helemaal terug te trekken. Ook als Kamerlid gaat het volgens hem om de vraag of de discussie over je persoon niet afleidt van "de dossiers waar je je wilt inzetten en de mensen voor wie je op wil komen". Van Berkel heeft daarover volgens hem na een nachtje slapen de conclusie getrokken dat ze ook die rol nu "niet meer goed kan vervullen".

Wat ging er mis met het cv van Van Berkel?

Uit onderzoek van de Volkskrant bleek maandag dat Van Berkel jarenlang een verhaal op haar cv had staan dat niet overeenkwam met haar studieverleden. Studies die op haar cv stonden op LinkedIn, rondde ze niet af. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef, en stond er een studie op die ze niet daadwerkelijk deed. Na vragen paste ze het vorige week op LinkedIn aan. Ook stuurde ze de krant meerdere keren een ander cv, aldus de Volkskrant.

Nathalie van Berkel, die zich na fouten op haar CV gisteren terugtrok als kandidaat-staatssecretaris van Financiën, stopt ook als Kamerlid. Dat laat ze op X weten. In de korte verklaring staat geen toelichting op het besluit.

Een woordvoerder van D66 laat weten dat het voor haar "heel moeilijk was geworden om door te gaan als Kamerlid" en dat ze daarom besloten heeft haar zetel op te geven. Dat betekent doorgaans dat een volgende op de lijst van D66 haar plaats inneemt.

Van Berkel stond bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen op plek zes van de kandidatenlijst van D66 en was sinds november Kamerlid.

Gisteren aan het begin van de avond liet Van Berkel weten zich terug te trekken als kandidaat-staatssecretaris van Financiën, nadat ze onder vuur was komen te liggen over een foutieve voorstelling van zaken op haar cv.

De Volkskrant berichtte maandagmorgen als eerste over de kwestie.

Uit onderzoek van de krant bleek dat Van Berkel jarenlang een verhaal op haar cv had staan dat niet overeenkwam met haar studieverleden. Studies die op haar cv stonden op LinkedIn, rondde ze niet af. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef, en stond er een studie op die ze niet daadwerkelijk deed.

In een verklaring gisteren liet Van Berkel weten dat "de discussie die is ontstaan afleidt van de belangrijke opgave waar dit kabinet voor staat". Ze benadrukte dat het nooit haar bedoeling was geweest om op haar cv een onjuiste voorstelling van zaken te geven.

Na vragen van de Volkskrant paste ze het vorige week op linkedin aan. Ook stuurde ze de krant meerdere keren een ander cv, aldus de Volkskrant.

Aankomend premier Jetten maakte het besluit van Van Berkel gisteren kenbaar aan de verzamelde pers op de plek waar hij gesprekken voert met beoogd bewindslieden.

Jetten sprak van een "dapper en moedig besluit" van Van Berkel, dat volgens hem na een goed gezamenlijk overleg was genomen.

De commissie die toezicht houdt op de financiering van politieke partijen vindt dat er extra onderzoek moet komen naar de financiën van BBB. Maar demissionair minister Rijkaart van diezelfde partij vindt dat niet nodig, schrijft hij in een Kamerbrief

Het gaat om transacties tussen de BBB en communicatiebureau ReMarkAble, beide (mede)opgericht door Wim Groot Koerkamp.

De commissie zegt dat BBB niet in strijd met de wet heeft gehandeld door ReMarkAble in te huren en dat heeft een accountant ook bevestigd. Maar tegelijk stelt de commissie in het advies de vraag of het wel gepast is om "opdrachten te gunnen aan commerciële bedrijven die nadrukkelijk verbonden zijn met een partij".

Marktconforme prijs
De onderzoekers kunnen niet vaststellen of er een marktconforme prijs is betaald voor de diensten van het communicatiebureau. Als er deels sprake is van een gift aan de partij, moet dat zo worden vermeld.

De commissie wil daar verder onderzoek naar, maar BBB-minister van Binnenlandse Zaken Rijkaart "acht dit niet noodzakelijk" omdat de accountant goedkeuring heeft gegeven.

De BBB onderschrijft dit en laat in een reactie weten dat de Auditdienst Rijk in december het dossier van de accountant opnieuw heeft beoordeeld. "Daarbij zijn geen bevindingen gedaan en is vastgesteld dat de werkzaamheden correct zijn uitgevoerd", aldus een woordvoerder van de partij.

De commissie adviseert verder om politieke partijen nog eens te wijzen op de richtlijnen om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen. Dat gaat Rijkaart wel doen.

BIJ1

Politieke partijen met ten minste een zetel in de Tweede Kamer moeten een financiële verantwoording afleggen. BIJ1 had stukken niet volledig aangeleverd en moet daarom partijsubsidie terugbetalen.

Een aantal andere partijen had giften in eerste instantie niet volledig gemeld, zag de commissie. Er ontbraken bijvoorbeeld gegevens over donateurs. Die partijen hebben de benodigde informatie later alsnog aangeleverd.

De vier grootste partijen in de Tweede Kamer zijn het erover eens dat leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs beter lesmateriaal nodig hebben. Maar de meeste willen geen beloftes doen over structurele financiering om dit te regelen, blijkt uit een rondgang van de NOS.

In het speciaal onderwijs leren kinderen minder goed omdat ze les krijgen uit schoolboeken die niet specifiek voor hen zijn bedoeld, meldde de NOS eerder vandaag. Daardoor kan het nu gebeuren dat 16-jarigen lesboeken voor zich krijgen die volgens de omslag bedoeld zijn voor kinderen in groep 3.

Dat komt omdat de bijna 110.000 leerlingen voor de commerciële schoolboekenuitgevers een te kleine groep vormen om boeken voor te maken, zeker omdat er grote verschillen zitten tussen deze leerlingen. Ze hebben bijvoorbeeld leer- en gedragsproblemen, lichamelijke en verstandelijke beperkingen.

Daarom lanceert de belangenbehartiger van het gespecialiseerd onderwijs, de sectorraad GO, komende maand een landelijk platform met de eerste vijftig lesmaterialen die door teams van leraren en onderwijskundigen zijn gemaakt. Doel is om uiteindelijk volledig te voorzien in leermateriaal voor het gespecialiseerd onderwijs.

Onbegrijpelijk

"Juist voor deze leerlingen is het belangrijk dat ze passend lesmateriaal krijgen", zegt Kamerlid Rooderkerk van D66. "Het is wat mij betreft onbegrijpelijk dat uitgevers hier niet in voorzien, terwijl er wel honderden miljoenen publiek geld naar leermiddelen gaan." Daarom vindt Rooderkerk het "heel goed en belangrijk dat het onderwijs zelf deze handschoen oppakt".

Ook volgens VVD-Kamerlid Kisteman is het "enorm pijnlijk als je als 16-jarige materiaal voor je hebt liggen waar groep 3 op staat". Daar valt dus wat te verbeteren, vindt hij. "Het doel is dat elk kind goed onderwijs krijgt."

"Iedere leerling moet toegang kunnen krijgen tot de juiste leermiddelen", reageert Kamerlid Armut van het CDA. "Lesmethodes moeten in de praktijk aansluiten bij de vraag van leerlingen, juist voor deze kwetsbare groep. Leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs mogen niet afhankelijk zijn van het wel of niet bestaan van een markt voor hun leermiddelen: daar ligt een verantwoordelijkheid voor de overheid."

Terug bij af

Volgens de sectorraad GO moet de overheid daarom over de brug komen met een stevige financiële bijdrage op de lange termijn voor het nieuwe platform voor lesmaterialen. Nu is alleen geld toegezegd tot en met 2030. "We kunnen niet opeens stoppen met het platform. Je moet lesmaterialen blijven ontwikkelen en actualiseren. Anders zijn we weer terug bij af."

Bovendien dekt de lopende subsidie de kosten niet. Leraren en onderwijsdeskundigen die lesmaterialen ontwikkelen voor het platform krijgen slechts een vrijwilligersbijdrage en ook draaien scholen grotendeels op voor de kosten.

Maar structurele financiering die de kosten dekt, ook na 2030, willen de coalitiepartijen nu niet beloven. "Als blijkt dat er meer nodig is, dan moeten we daarnaar kijken", zegt Rooderkerk van D66. Armut van het CDA wil niets kwijt over financiering op lange termijn. De VVD is er wel duidelijk over: "De middelen zijn toegezegd tot 2030. Daarna moeten we opnieuw kijken wat werkt en wat niet."

Over de brug

Voor de grootste oppositiepartij Groen Links-PvdA is dit "het zoveelste signaal dat kinderen met een beperking niet worden gezien door het kabinet", aldus Kamerlid Westerveld. Zij vroeg eerder al aandacht voor passend lesmateriaal. "Het is al langer bekend dus. Jullie bericht laat zien dat er te weinig mee is gedaan."

De gevolgen voor deze kinderen zijn "ernstig", zegt Westerveld. De overheid moet hier over de brug komen, vindt ze. Ze gaat er Kamervragen over stellen aan de staatssecretaris. "Het is klip en klaar dat de overheid hier de plicht heeft om te zorgen voor passend lesmateriaal. Recht op goed onderwijs geldt voor álle kinderen."

D66-Kamerlid Nathalie van Berkel, die door haar partij was voorgedragen als staatssecretaris van Financiën, komt toch niet in het nieuwe kabinet. Ze trekt zich terug nadat was gebleken dat ze verkeerde informatie gaf over de studies die ze deed.

De Volkskrant berichtte vanmorgen als eerste over de kwestie. Uit onderzoek van de krant bleek dat Van Berkel jarenlang een verhaal op haar cv had staan dat niet overeenkwam met haar studieverleden. Studies die op haar cv stonden op LinkedIn, rondde ze nooit af. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef.

In een verklaring laat Van Berkel weten dat "de discussie die is ontstaan afleidt van de belangrijke opgave waar dit kabinet voor staat". Ze benadrukt dat het nooit haar bedoeling was om op haar cv een onjuiste voorstelling van zaken te geven.

Ook beoogd premier Jetten maakte het besluit van Van Berkel kenbaar aan de verzamelde pers op de plek waar hij vandaag gesprekken voerde met beoogd bewindslieden. Jetten sprak van een "dapper en moedig besluit" van Van Berkel, dat volgens hem na een goed gezamenlijk overleg over de situatie was genomen.

Politiek verslaggever Eva Wiessing:

"Nathalie van Berkel gold als een talent binnen D66. Deze zomer kwam ze als nummer twee op de kieslijst, pal achter Jetten. De leden plaatsten haar later op de zesde plek.

De gang van zaken nu is een forse tegenvaller voor Jetten, die haar positie eerder vandaag nog veilig probeerde te stellen. Hij gaf aan dat Van Berkel tegen de partij open zou zijn geweest over de niet-afgemaakte studies.

Maar haar positie was onhoudbaar geworden, vooral omdat het minderheidskabinet met 66 zetels bij alles wat ze voor elkaar willen krijgen steun nodig heeft van de oppositie. En die oppositie begon zich te roeren, zag ook Jetten, die zei dat het 'dan in de weg kan gaan staan van een effectieve rol als staatssecretaris'."

Volgens Jetten was Van Berkel tegen D66 dus open geweest over het niet afronden van haar studies en had ze dat ook in interviews gezegd. "Desondanks zien we vandaag dat het tot nieuwe vragen en ophef leidt." Volgens de aanstaand premier zal Van Berkel daar later zelf nog op ingaan.

De reactie van Jetten:

Volgens Jetten staat deze week van gesprekken met alle kandidaten ook in het teken van de vraag of iedereen een frisse start kan maken en heeft Van Berkel de afweging gemaakt dat dat in haar geval niet zo is.

Jetten hoopt nu zo snel mogelijk met een nieuwe naam te komen. De tijd dringt want volgende week maandag, 23 februari, staat de nieuwe ploeg al op het bordes.

Wat klopte er niet aan het cv van Van Berkel?

Uit onderzoek van de Volkskrant bleek vandaag dat studies die op het cv van Van Berkel stonden op Linkedin niet door haar waren afgerond. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef.

Zo stond er dat ze een master bestuurskunde volgde aan de Universiteit Leiden, maar ze volgde deze studie op hbo-niveau. Ook maakte ze de studie niet af; ze rondde alleen de propedeuse op het hbo af. Ze deed wel mee aan een toelatingstraject voor de universitaire master, maar maakte ook dat niet af.

Na vragen van de Volkskrant over haar gevolgde opleidingen paste Van Berkel afgelopen vrijdag haar cv op LinkedIn aan.

In de Tweede Kamer stonden deze week de kleintjes tegenover de groten bij een motie over het al dan niet verhogen van de kiesdrempel. De kleintjes wonnen. Wat betekent deze uitslag voor de verhoudingen tussen de oppositie en de coalitie?

Over die coalitie gesproken: de beoogde kabinetsleden zijn nu allemaal bekend. Welke minister heeft de moeilijkste post? En natuurlijk staan Jorn Jonker (die deze week Joost Vullings vervangt) en Marleen de Rooy ook nog even stil bij het einde van het tijdperk-Schoof.

Dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren via NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl

Nederland gaat samen met België en Luxemburg om een uitzonderingspositie vragen over de wolvenstand bij de Europese Commissie. Dat heeft demissionair staatssecretaris Rummenie op de valreep van zijn ambtstermijn met deze landen besproken.

"Wij zijn drie dichtbevolkte en dun beboste landen. De vraag is of wij aan dezelfde criteria moeten voldoen als de andere landen", zegt Rummenie. "Hier willen wij over praten." De Benelux-landen moeten aandringen op meer centraal gestuurd Europees wolvenbeleid omdat de wolf zich ook niet aan landsgrenzen houdt, vindt hij.

De Europese Commissie heeft twee ecologen onderzoek laten doen. Zij concluderen dat de Europese wolvenregio in totaal 500 roedels moet herbergen om de soort 'in het wild' te kunnen laten voortbestaan.

"Het is raar dat alle landen apart moeten vaststellen hoe de wolvenpopulatie in hun land moet overleven", vindt Rummenie. "De Europese Commissie zou meer actief moeten worden in een logische verdeling over de landen."

Doodbijten

Nog een week is Rummenies partij BBB vertegenwoordigd in het kabinet. De partij is voorstander van een "harde aanpak" van de wolf, omdat de roofdieren veel schapen en ander vee doodbijten en soms de confrontatie met mensen aangaat. In Drenthe werd vorige maand nog een wolf bij een basisschool gezien.

Rummenie waarschuwt daarvoor. "De situatie is zorgelijk. Ik blijf erbij: het is niet de vraag óf maar wannéér er iets gebeurt", zei hij na afloop van de laatste ministerraad. "Ik hoop dat het nieuwe kabinet snel met de nieuwe wetgeving aan de gang gaat."

Maar ook zit door het toenemende aantal wolven het ene 'natuurbehoud' het andere in de weg. Zo zijn op Park de Hoge Veluwe bijna alle moeflons door wolven gedood. De moeflon loopt daar al een eeuw rond om door begrazing het heidegebied open te houden.

Aanvallen in 2025

Tot halverwege november waren er 888 aanvallen op dieren geregistreerd, waarmee het record van 770 aanvallen in 2024 is gebroken. Dat blijkt uit een analyse van het ANP op basis van gegevens van BIJ12. Deze organisatie behandelt voor de provincies wolvenzaken.

Ruim de helft van de wolvenaanvallen vond plaats in Gelderland. De Gelderse gemeente Barneveld wordt ook wel de wolvenhoofdstad van Nederland genoemd.

Verder was er vorig jaar een opvallende toename van het aantal incidenten in Friesland. In die provincie werden in de gemeten periode 685 schapen, koeien en pony's gedood. Dat is twee keer zo veel als in 2024.

Die nieuwe wetgeving moet ervoor zorgen dat wolven eerder het etiket probleemwolf krijgen of dat er eerder sprake is van een probleemsituatie zodat ze mogen worden afgeschoten.

De BBB-staatssecretaris had dit nog graag voor zijn vertrek willen regelen maar een Kamermeerderheid, met ook de drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA, hield dit tegen. De meningen lopen uiteen van "de wolf hoort niet in Nederland" tot "de wolf is een verrijking, ook in de stad".

De meeste partijen willen wachten tot het benodigde wetenschappelijke onderzoek klaar is zodat daar de juiste wetgeving op kan worden gebaseerd.

Ecologisch onderzoek

De universiteit van Wageningen onderzocht in 2024 hoeveel wolven zich theoretisch gezien in Nederland kunnen vestigen. Daar kwam uit: 23 tot 56 wolvenroedels. Er zijn er nu elf. Een ecologisch onderzoek waaruit moet blijken hoeveel wolven Nederland ook echt 'aankan' wordt verwacht in april of mei.

De universiteit onderzoekt verder hoe de wolf zich door Nederland beweegt. En er loopt ook nog een onderzoek naar het maatschappelijk draagvlak. In Vlaanderen, waar ook verzet is tegen de groeiende wolvenpopulatie, is zo'n maatschappelijk onderzoek ook onlangs van start gegaan.

Geen enkel dier roept in Nederland zoveel emotie op als de wolf. NOS op 3 legt uit waar dat vandaan komt:

Videobeelden van de situatie na het bombardement op de Iraakse stad Hawija zijn niet "willens en wetens" achtergehouden. Ook de commandant, die de beelden bekeek, heeft zorgvuldig gehandeld. Dat is de conclusie van twee commissies die hier onderzoek naar deden.

Het bombardement op Hawija was in 2015 op een bommenfabriek van IS. Pas na publicaties van de NOS en NRC werd duidelijk dat hierbij zeker zeventig burgerslachtoffers waren gevallen.

De commissie-Sorgdrager deed onderzoek naar hoe het kon dat het ministerie van Defensie niets gemeld had over deze burgerdoden. Om daarachter te komen, vroeg de commissie talloze keren naar de beelden die na het bombardement waren gemaakt. Die waren onvindbaar, zo luidde het antwoord.

Beelden bestonden toch wel

Maar na de presentatie van het rapport bleken de verloren gewaande beelden toch bewaard te zijn gebleven. Dat leidde tot verontwaardigde reacties bij de commissie-Sorgdrager, die na het zien van de beelden de conclusies aanscherpte. Volgens de commissie had de commandant, die op basis van de beelden moest melden of er mogelijk burgerdoden waren, niet de waarheid gesproken.

Bekijk hier de beelden van het bombardement in 2015:

Een andere commissie deed vervolgens in opdracht van het ministerie van Defensie onderzoek naar de rol van die commandant. Die commissie concludeert nu dat de commandant "zorgvuldig, volledig en naar waarheid" de informatie heeft opgeschreven en dat hij integer heeft gehandeld.

Demissionair minister Brekelmans zegt dat de commandant op "geen enkele manier verwijtbaar" heeft gehandeld. Hij noemt het voor de commandant "heel belangrijk dat hij niks fout heeft gedaan en integer heeft gehandeld".

'Misverstanden en spraakverwarring'

De commissie die onderzoek deed naar de verdwenen video constateert dat "misverstanden, tekortkomingen, functiewisselingen en spraakverwarring" ervoor zorgden dat de beelden onvindbaar waren. Het advies aan het ministerie van Defensie is daarom om meer te investeren in de informatiehuishouding en archivering.

Brekelmans spreekt in een reactie van "goede lessen". Volgens hem is de archivering inmiddels verbeterd. De minister reisde vorige maand persoonlijk af naar Hawija. Daar bood hij excuses aan voor het bombardement op de stad.

Het is vrijdag de dertiende en uitgerekend op deze dag leidde demissionair premier Schoof zijn laatste ministerraad. Zijn avontuur als partijloos premier van een ongelukkig kabinet zit er na ruim anderhalf jaar op.

Over anderhalve week staat een nieuwe ministersploeg op het bordes van de koning. En daarmee is het kabinet-Schoof alweer geschiedenis. Er zal nog veel over worden gesproken, maar niet meteen in positieve zin.

Toch zei de demissionaire premier na afloop van de bijeenkomst dat hij "weemoed" voelt bij het afscheid. "Ik denk dat we op een aantal punten belangrijke stappen hebben gezet, bijvoorbeeld op asiel en veiligheid."

Spanningen en conflicten

Van de ministersploeg die op 2 juli 2024 op het bordes van Paleis Huis ten Bosch poseerde, is nog weinig over. Eerst vertrok de PVV en een paar maanden later NSC, de toen gloednieuwe partij die inmiddels weer uit de Kamer is verdwenen.

Daardoor waren er bij deze laatste ministerraad alleen nog bewindspersonen van VVD en BBB. Die maakten het elkaar, ook in dubbel demissionaire staat, niet altijd gemakkelijk. Onlangs was er nog een knallende ruzie over het mestbeleid, die in de ministerraad moest worden beslecht.

Het kenmerkte het kabinet-Schoof van het begin af aan: er waren voortdurend spanningen en conflicten. De vier partijen die er aanvankelijk deel van uitmaakten, zagen er tijdens de lange formatie al nauwelijks heil in, ze gingen een gedwongen huwelijk aan.

VVD-vicepremier Hermans zei vanmorgen op weg naar de laatste vrijdagse vergadering dat ze niet trots is op het "politieke gedoe" binnen de regeerploeg. Het ging in de ministerraad te vaak "over onszelf", vindt ze.

Wat is er bereikt?

En wat is in de tussentijd bereikt? Dit kabinet beloofde veel. "De zon gaat weer schijnen", zei PVV-leider Wilders ruim anderhalf jaar geleden bij de presentatie van het akkoord tussen zijn partij, VVD, NSC en BBB.

Hij doelde onder meer op de asielinstroom. Het kabinet-Schoof zou met de strengste asielmaatregelen ooit komen. Maar die belofte is niet waargemaakt: er is nog geen beleid.

De asielwetten van oud-PVV-minister Faber liggen inmiddels in de Eerste Kamer, maar er wordt pas over gestemd als het nieuwe kabinet er is. Ondertussen is er - vooruitlopend op de strenge aanpak- al wel veel geld van de begroting gehaald.

Dat de asielwetten wel door de Tweede Kamer zijn geloodst, kan als een van de grootste verdiensten van het kabinet-Schoof worden gezien, samen met het extra geld dat voor Oekraïne en defensie is uitgetrokken.

Daar staat tegenover dat het bijvoorbeeld niet is gelukt om de stikstofuitstoot zodanig te verminderen dat het land van het stikstofslot kan en er weer meer vergunningen kunnen worden afgegeven voor bijvoorbeeld bouwprojecten.

Elf maanden missionair

De ploeg benadrukte vandaag dat het kabinet maar elf maanden missionair was en vervolgens, in juni 2025, viel. "Sommige dingen zijn niet gegaan zoals we graag hadden gewild", zei Schoof, "maar daar hebben we ook niet de tijd voor gekregen."

Er wordt wel gezegd dat het kabinet-Schoof één groot experiment was. Het was in naam extraparlementair, wat betekent dat er een grote afstand tussen kabinet en Kamer zou moeten zijn, maar in de praktijk hadden de partijleiders in de Tweede Kamer het voor het zeggen.

De vier partijleiders onderhandelden, soms tot diep in de nacht, over zaken als de Prinsjesdagbegroting en de Voorjaarsnota. En de kabinetsleden, die hun plannen moesten uitvoeren, hoorden dan achteraf wat er van hen werd verwacht.

Partijloze premier

Ook de partijloze premier werd als een democratische nieuwigheid gepresenteerd. Dick Schoof werd gevraagd, toen eenmaal was bedongen dat Geert Wilders, hoewel leider van de grootste partij, het 'Torentje' niet zou krijgen.

Schoof was de hoogste ambtenaar op het ministerie van Justitie en Veiligheid en eerder onder meer Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Hij had alleen achter de schermen ervaring met de politiek en was duidelijk niet gewend aan een plek in de spotlights.

Maar rond zijn laatste ministerraad krijgt hij niets dan lof. De leden van zijn kabinet zijn het erover eens dat de constructie niet werkt. "Je kan niet iemand premier maken als hij niet bij de belangrijkste overleggen kan aanschuiven", zei staatssecretaris Rummenie vanochtend.

Schoof beaamt dat, maar hij noemt zichzelf nog steeds een optimistisch mens. "Zo ben ik begonnen en zo wil ik ook eindigen." Hij vindt dat zijn kabinet alles heeft gedaan wat in de mogelijkheden lag. "In een belangrijke fase in de Nederlandse politiek heeft dit kabinet er gestaan."

Salarissen voor politieke ambtsdragers moeten fors omhoog en andere arbeidsvoorwaarden moeten daaraan worden aangepast. Dat stelt het college voor de rechtspositie van politieke ambtsdragers ARPA in een advies aan het kabinet. De betere betaling is nodig om het werken in een politiek ambt voor iedereen die daarvoor gekwalificeerd is aantrekkelijk te houden, aldus het college.

De beloning moet volgens het college in lijn worden gebracht met de bestuurlijke zwaarte van het ambt en de secundaire arbeidsvoorwaarden in lijn met die van werknemers. "Gedurende jaren is dat al niet meer gebeurd. Er is alle reden een inhaalslag te maken."

Salarissen en vergoedingen

Concreet adviseert het college de salarissen van kabinetsleden drie jaar achtereen met 5 procent te verhogen. Dat heeft ook als voordeel dat ministers weer meer gaan verdienen dan de hoogste ambtenaren van hun ministerie. Leden van de Eerste en Tweede Kamer zouden er drie jaar lang 4 procent salaris bij moeten krijgen.

Wat betreft de overige politieke ambtsdragers pleit het college ook voor salaris- of vergoedingsverhogingen drie jaar achtereen.

Wat verdienen politici?

Tweede Kamerleden krijgen officieel geen salaris, maar een 'schadeloosstelling'. Die is, met vakantiegeld en eindejaarsuitkering, zo'n 141.000 euro per jaar. De voorzitter en ondervoorzitters van de Tweede Kamer krijgen daar nog een toelage op, net zoals de fractievoorzitters van de politieke partijen.

Het Eerste Kamerlidmaatschap is geen fulltime functie, daarom krijgen de leden van de senaat een lagere schadeloosstelling: 2867 euro per maand. Ook hier krijgen (onder)voorzitters en fractievoorzitters meer.

Alle ministers, dus ook de minister-president, verdienen 205.000 euro per jaar. Een staatssecretaris krijgt iets minder: zo'n 192.000 euro per jaar. Deze bedragen zijn inclusief vakantiegeld en eindejaarsuitkering.

Het salaris van burgemeesters, wethouders en gemeenteraadsleden hangt af van de grootte van de gemeente. Voor burgemeesters is dat maximaal 13.000 euro per maand, voor wethouders zo'n 11.000 euro per maand en voor raadsleden 2687 euro.

Die zou voor burgemeesters, wethouders en raadsleden van grote en middelgrote gemeenten 6 procent moeten zijn, voor gedeputeerden van provincies en leden van het dagelijks bestuur van waterschappen 5 procent en voor statenleden, leden van het algemeen bestuur van waterschappen en raadsleden van kleine gemeenten 3,3 procent.

Verzwaring en risico's

Het college wijst erop dat de taken van politieke ambtsdragers de afgelopen vijftien jaar "significant" zwaarder zijn geworden. "Maatschappelijke vraagstukken worden steeds complexer en de verwachtingen van burgers nemen toe: de overheid moet krachtig, wendbaar, transparant, dienstbaar, rechtvaardig én snel maatwerk leveren."

Daarnaast compenseren de vergoedingen voor ambtsdragers niet altijd het inkomensverlies dat ambtsdragers in hun hoofdberoep lijden omdat ze ook politiek werk doen.

Daarnaast voert het college aan dat ambtsdragers de afgelopen vijftien jaar meer met intimidatie te maken hebben gekregen. Verder staan ze meer in de schijnwerpers, waardoor ook het afbreukrisico toenam.

"Het is belangrijk dat politieke ambtsdragers hun rol goed kunnen (blijven) spelen", schrijft het college, "met voldoende ondersteuning, goede arbeidsvoorwaarden en voldoende ontwikkelmogelijkheden, zonder dat zij door overmatige werkdruk, laat staan door agressie en intimidatie worden gehinderd of zelfs voortijdig uitvallen."

Na volgende verkiezingen

Het is zeer de vraag of het komend kabinet iets met het advies zal doen, dat komt op een gevoelig moment. Het aankomende kabinet-Jetten wil juist grote bezuinigingen doorvoeren. Om die reden staan er flinke bezuinigingen voor rijksambtenaren op stapel. Zij krijgen bijvoorbeeld dit jaar geen salarisverhoging.

Als het kabinet-Jetten en de Eerste en Tweede Kamer instemmen en het advies overnemen, kunnen ze daar zelf niet meteen van profiteren. De maatregelen gaan dan pas in na nieuwe verkiezingen.

Mensen die 60 jaar worden, krijgen vanaf volgend jaar een uitnodiging voor een gordelroosvaccinatie. Demissionair staatssecretaris Tielen voor Preventie beperkt zich bewust tot deze groep, omdat meer mensen inenten te duur is.

Hiermee volgt ze een advies van het RIVM op om het beschikbare geld zo goed mogelijk te besteden, schrijft de staatssecretaris in een brief aan de Tweede Kamer. Vanaf 2027 trekt het ministerie van Volksgezondheid 47 miljoen euro per jaar uit voor de vaccinatie. Vanaf 2030 wordt dat verhoogd naar 53 miljoen euro per jaar. De financiering loopt tot en met 2039.

400 euro

"Praktisch betekent dit dat we jaarlijks minimaal 150.000 mensen kunnen vaccineren", aldus de VVD-bewindsvrouw. Mensen die al 60 jaar of ouder zijn, komen niet in aanmerking voor het vaccinatieprogramma.

"Omdat het gordelroosvaccin helaas erg duur is en er meer dan 5 miljoen 60-plussers in Nederland zijn, wisten we vanaf de start dat dat gewoonweg niet mogelijk is", zegt Tielen. De twee benodigde vaccins per persoon kosten samen rond de 400 euro.

Jeukende blaasjes

De prikleeftijd van 60 is gekozen, omdat dat de meeste gezondheidswinst oplevert en het meest kosteneffectief is, aldus de staatssecretaris. "Met een keuze voor de leeftijd van 60 jaar worden uiteindelijk de meeste gevallen van gordelroos voorkomen."

Mensen die niet in aanmerking komen voor het programma kunnen overigens zelf een vaccinatie halen, zoals nu ook al het geval is. Ze moeten die dan wel zelf betalen.

Gordelroos wordt veroorzaakt door hetzelfde virus als waterpokken, dat na jaren weer actief kan worden. Bij gordelroos heeft iemand jeukende blaasjes op de huid. De aandoening komt vooral voor bij ouderen.

Er zitten serieuze fouten in het algoritme dat de reclassering gebruikt om te berekenen wat de kans is dat criminelen opnieuw in de fout gaan. Dat concludeert de Inspectie Justitie en Veiligheid. De inspectie zegt dat de reclassering moet stoppen met het gebruik van de systemen of ze zo snel mogelijk moet aanpassen.

In bijna een kwart van de gevallen pakt de berekening te hoog of te laag uit. Bij het grootste deel van de fouten wordt het risico te laag ingeschat dat iemand opnieuw een misdrijf pleegt. "De reclassering adviseert onder meer de rechter en het zou dus kunnen zijn dat de rechter op basis van de reclassering verkeerde besluiten heeft genomen", zegt Arjen Schmidt van de inspectie.

In het advies beschrijft de reclassering de achtergrond van gedetineerden en schrijft wat er nodig is om herhaling te voorkomen. De rechter gebruikt het advies om te beslissen over iemands straf.

Gepauzeerd

Bij een te lage risico inschatting kan het gebeuren dat de maatschappij niet voldoende beschermd wordt. Bij een te hoge inschatting kan dat nadelige gevolgen hebben voor een verdachte of crimineel.

Jessica Westerik van Reclassering Nederland zegt in een reactie dat het gebruik van het systeem is "gepauzeerd". Ze noemt het rapport van de inspectie zowel "confronterend als waardevol". De komende tijd wordt onderzocht hoe het systeem "weer op verantwoorde wijze ingezet kan worden".

Zes jaar geleden werd er overigens al gewaarschuwd voor dit betreffende algoritme. Uit onderzoek bleek destijds dat er een risico is op discriminatie op basis van etniciteit of sociale klasse. Ook werd de effectiviteit van het systeem toen al in twijfel getrokken, vanwege grote foutmarges.

Gedetineerden en verdachten omgewisseld

Een ernstig voorbeeld van hoe wetenschappelijke inzichten verkeerd in het algoritme terecht zijn gekomen, is bijvoorbeeld dat de categorieën veroordeelde en verdachte verkeerd om zijn ingevoerd. Hierdoor is aan veroordeelden die juist meer kans hebben om de mist in te gaan, een lager risico toebedeeld. Ook is voor drugsgebruikers het risico op herhaling (recidive) in de formule te laag ingevoerd.

Er zijn daarnaast variabelen uit het systeem weggelaten, zoals of iemand een migratieachtergrond of psychische aandoening heeft. Hoewel er volgens de inspectie goede redenen kunnen zijn om dit soort gevoelige data niet te gebruiken, is het model hier ook niet goed op aangepast. De gegevens die ingevoerd zijn, zijn in het algemeen ook verouderd. Ze komen uit bijvoorbeeld Zweedse en Amerikaanse onderzoeken en worden niet geactualiseerd.

Meer dan 40.000 keer per jaar

Het systeem wordt al jaren veelvuldig gebruikt, in de onderzochte periode van 2023-2024 meer dan 40.000 keer per jaar. Omdat het algoritme slechts een deel uitmaakt van de totale risico-inschatting, kan de inspectie niets zeggen over in hoeveel gevallen dit ook echt tot verkeerde uitkomsten heeft geleid. Want medewerkers maken ook nog een eigen afweging, die een rechter weer meeneemt in het eindoordeel. Maar het risico is aanwezig dat mensen te kort of te lang vastzaten of de verkeerde behandeling kregen.

Volgens de inspectie wordt veel waarde aan de uitkomst van het algoritme gehecht bij de beoordeling. "Naar onze inschatting vertrouwen ze daar te veel op", zegt Schmidt. Omdat medewerkers niet goed snappen hoe het werkt, is dat extra risicovol.

Dat dit allemaal zo lang niet is opgemerkt, is volgens Schmidt te verklaren doordat de systemen niet worden gecontroleerd. "Wat we bij de reclassering eigenlijk zien, is dat er onvoldoende expertise in de organisatie aanwezig is om hier verantwoord mee om te gaan."

Risico op discriminatie

Bovendien is ook het risico van discriminatie door het systeem niet uitgesloten. Twee kenmerken waarmee gerekend wordt, postcode en inkomen, kunnen namelijk een relatie hebben met iemands afkomst. Indirect kan er volgens het College voor de Rechten van de Mens bij zo'n wisselwerking sprake zijn van discriminatie. Zulke kenmerken mogen alleen onder voorwaarden gebruikt worden. Er moet dan duidelijk gemaakt worden dat het gebruik proportioneel is en hoe discriminatie voorkomen wordt. Ook dat is in dit geval niet gebeurd.

"Wij willen niet discrimineren en alleen onderscheid maken als dit aantoonbaar belangrijk is om de risico's op delictgedrag in beeld te brengen", zegt Westerik van de reclassering daarover. "Nationaliteit of etniciteit worden uiteraard niet geregistreerd bij ons."

Het onderzoek naar de reclassering is het eerste in een groter onderzoek naar het gebruik van algoritmes bij de overheid, dat werd opgestart na problemen met het gebruik van algoritmes in de toeslagenaffaire en bij DUO. De inspectie onderzocht de reclassering omdat bekend is dat algoritmes daar veel worden gebruikt.

Defensie wil treinen kopen voor het vervoer van gewonde militairen bij een eventueel groot conflict. Dat schrijft het ministerie in een brief aan de Tweede Kamer. Defensie spreekt van "gewondentreinen en rijtuigen voor een logistieke reserve".

In de zomer werden al verkennende gesprekken over gevoerd met de NS. De NAVO heeft de lidstaten gevraagd de medische capaciteiten bij een grootschalig conflict te versterken.

Als dat met veel geweld gepaard gaat, "moet Nederland in staat zijn om grote aantallen slachtoffers snel en veilig te kunnen verplaatsen vanaf het front naar het achtergebied, zowel nationaal als internationaal", licht staatssecretaris Tuinman de aanschaf toe.

De treinen zijn een aanvulling op gewondenvervoer met ziekenauto's, helikopters en transportvliegtuigen omdat er meer militairen mee vervoerd kunnen worden en omdat vervoer door de lucht onmogelijk kan blijken.

Rijdende ziekenhuizen

De rijtuigen worden omgebouwd tot een soort rijdende ziekenhuizen die tot aan de oostgrens van het NAVO-gebied kunnen komen. Gewonde militairen kunnen vanaf daar veilig en snel vervoerd worden naar ziekenhuizen waar zij aanvullende specialistische zorg kunnen krijgen.

Aanleiding is de verslechterde veiligheidssituatie in Europa en de kans dat Rusland NAVO-landen aanvalt. Defensie houdt rekening met het scenario dat er meer dan duizend gewonden per dag afgevoerd moeten worden.

De treinen moeten zowel op stroom als op diesel kunnen rijden en geschikt zijn voor de verschillende spoortypes in Europa. De aanschafkosten liggen tussen de 50 en 250 miljoen euro, schrijft Tuinman.

De Tweede Kamer wordt over details van het aankoopproces vertrouwelijk geïnformeerd omdat "openbaarmaking de onderhandelingspositie van Defensie schaadt".

Het nieuwe kabinet van D66, VVD en CDA wordt op 23 februari beëdigd, zoals al met potlood in de agenda's van de onderhandelaars stond. De Rijksvoorlichtingsdienst heeft die datum nu officieel naar buiten gebracht.

's Ochtends worden de bewindslieden beëdigd en gaan de nieuwe ministers met koning Willem-Alexander op de foto op het bordes van paleis Huis ten Bosch.

's Middags wordt de eerste ministerraad gehouden en aan het begin van de avond maken de bewindslieden kennis met de parlementaire pers op het Catshuis.

Volgende week gesprekken

Begin deze week werden de namen van alle beoogde bewindspersonen bekend. Volgende week heeft formateur Rob Jetten, de aankomend minister-president, gesprekken met alle kandidaten. Daarin kunnen ze nog zeggen of er dingen in het verleden hebben gespeeld, die roet in het eten kunnen gooien.

Ondertussen doet de inlichtingendienst AIVD een zogenoemde 'naslag' naar alle nieuwe ministers en staatssecretarissen. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken of iemand met justitie in aanraking is geweest of een belastingschuld heeft.

Het kabinet-Jetten wordt een minderheidskabinet. De drie coalitiepartijen leveren samen 66 van de 150 Kamerleden en hebben dus altijd steun van één of meerdere oppositiepartijen nodig om hun plannen erdoor te krijgen. In de Eerste Kamer hebben ze maar 22 van de 75 zetels.

Formatieduur

Dat het kabinet op 23 februari begint, betekent dat de formatie 117 dagen heeft geduurd. Dat is volgens het Bureau Woordvoering Kabinetsformatie net iets langer dan het gemiddelde: 103 dagen.

De snelste formatie was die van het kabinet-Drees in 1948, die 31 dagen duurde. De langste formatie was die van het kabinet-Rutte IV in 2022. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hadden toen 299 dagen nodig.

Dit zijn de beoogde ministers en staatssecretarissen

Algemene Zaken:

Buitenlandse Zaken:

Justitie en Veiligheid:

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap:

Financiën:

Defensie:

Infrastructuur en Waterstaat:

Economische Zaken en Klimaat:

Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur:

Sociale Zaken en Werkgelegenheid:

Volksgezondheid, Welzijn en Sport:

Een pijnlijk blauwtje voor het aanstaande kabinet: nog voordat de coalitiepartijen een voorstel konden indienen voor een onderzoek naar het verhogen van de kiesdrempel, is het plan al weggestemd. De oppositiepartijen in de Tweede Kamer zijn allemaal tegen.

ChristenUnie-leider Mirjam Bikker diende de motie tegen het onderzoek in. "Je moet niet iets onderzoeken wat je al onderzocht hebt en waarvan al duidelijk is dat het niet gaat helpen om ons land beter bestuurbaar te maken, terwijl je heel constructieve partijen zoals de SGP en de ChristenUnie verder in het nauw brengt."

D66, CDA en VVD stelden het onderzoek naar een hogere kiesdrempel voor in hun coalitieakkoord. Zo'n drempel moet de versplintering van het politieke landschap tegengaan.

Nu komen nieuwe partijen relatief makkelijk in de Tweede Kamer. Om één zetel te halen, had een partij bij de afgelopen verkiezingen 70.480 stemmen nodig: 0,67 procent van het totaal. In andere landen ligt die drempel een stuk hoger. In Duitsland bijvoorbeeld op 5 procent.

Op dit moment zitten er vijftien partijen in de Kamer, wat volgens de coalitiepartijen de coalitievorming bemoeilijkt. En in de Kamer leidt dat tot steeds langere debatten, met kortere spreektijden. "Als je in de toekomst alleen maar meer kleine partijen hebt, kun je je afvragen of je daarmee nog goede besluitvorming rond kan krijgen", zegt VVD-leider Dilan Yesilgöz.

'Middelgrote partijen zijn het probleem'

Kleine partijen reageerden verbolgen op het kiesdrempelplan. Zij dreigen te verdwijnen als een partij minimaal drie, vier of vijf zetels moet hebben. "Welke partijen hebben de afgelopen jaren veel betekend om dit parlement en het kabinet een beetje overeind te houden? Over het algemeen de partijen die niet al te groot waren", zegt SGP-leider Chris Stoffer. "Die nemen het soms serieuzer dan de grote partijen die elkaar uitsluiten, bakkeleien en er niet uitkomen."

Politicoloog Tom van der Meer beaamt dat. "De stabiliteit van regeringen is afgenomen in Nederland. Niet door de kleintjes, maar omdat de grote partijen elkaar niet altijd meer wat gunnen. Kleine partijen zijn vaak juist wel bereid om te helpen."

Niet de vele kleine partijen, maar de vele middelgrote partijen zetten volgens Van der Meer de bestuurbaarheid onder druk. "Voorheen hadden we twee grote partijen, het CDA en de PvdA, en één middelgrote partij, de VVD. Inmiddels hebben we vijf of zes middelgrote partijen. Daar zit de grootste verandering."

Stemmen verloren

Bovendien levert het verhogen van de kiesdrempel ook problemen op. De stemmen op partijen die onder de kiesdrempel blijven steken, gaan verloren. Bij een kiesdrempel van 3 procent kan dat gaan om honderdduizenden stemmen, zegt Van der Meer. "En bij een drempel van 5 procent, zoals in Duitsland, gaat het al snel om meer dan een miljoen stemmen die we wegstrepen."

In 2018 nam een staatscommissie, onder leiding van voormalig VVD-minister Johan Remkes, het parlementaire stelsel onder de loep. Die concludeerde dat een kiesdrempel pas werkt tegen versplintering als die op minimaal 10 procent staat.

Maar, zo concludeerde de commissie, zo'n hoge drempel zou in strijd zijn met ons gevoel van representatie. De huidige, lage kiesdrempel zorgt ervoor dat veel mensen zich vertegenwoordigd voelen "en dat de politiek zich kan verversen", aldus Van der Meer, die ook in de commissie van Remkes zat.

De politicoloog heeft een ander, "minder ingrijpend" voorstel. "Verhoog het aantal handtekeningen dat nodig is om als nieuwe partij deel te nemen aan verkiezingen. Dat zijn er nu maar zo'n 600. Laat partijen eerst maar bewijzen dat ze genoeg draagvlak hebben."

ChristenUnie-leider Bikker werkt ondertussen aan een tegenvoorstel "om de democratie te versterken". "Hoe komt het nou dat kabinetten voortijdig vallen? Dat heeft niet te maken met partijen met drie zetels. Dat heeft te maken met gedrag van politici. Dat is een cultuur. Dat gesprek mag je prima voeren. Maar niet over de rug van partijen die zich altijd constructief hebben laten zien."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"De minderheidscoalitie is zelf hét voorbeeld van de bestuurlijke problemen in de Nederlandse politiek: er zijn zo veel partijen in het parlement dat het vinden van een meerderheid onmogelijk bleek. Het is dus ook niet zo gek dat diezelfde politiek zoekt naar oplossingen om de versplintering tegen te gaan. Een kiesdrempel is dan een logisch plan.

Maar de nieuwe coalitie is ook afhankelijk van steun van de kleine partijen om voor plannen meerderheden te krijgen. De coalitie liep vandaag, nog voordat het kabinet begonnen is, tegen die nieuwe werkelijkheid aan. Sterker nog, de oppositie liet zien dat ze zich van links tot rechts weet te verenigen om beleid tegen te houden.

De coalitie van Rob Jetten hoopt samen met de oppositie zaken te doen. Dit is een duidelijke waarschuwing dat dit niet vanzelf gaat."

Een groot deel van de Tweede Kamer wil dat het kabinet meer doet om te voorkomen dat kinderen spelen met speelzand dat mogelijk verontreinigd is met asbest. De kankerverwekkende stof is aangetroffen in speelzand dat is verwerkt in speelgoed.

In het vragenuur werd demissionair staatssecretaris Tielen (Jeugd, Preventie, Sport) gevraagd waarom het speelzand niet uit voorzorg uit de schappen wordt genomen. Volgens de bewindsvrouw kan dat alleen als vaststaat dat het zand gevaarlijk is.

Daar doet de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) nu onderzoek naar. Ook zijn importeurs en verkopers erop gewezen dat ze geen speelgoed op de markt mogen brengen dat niet aan alle veiligheidsnormen voldoet. Scholen, kinderdagverblijven en ouders zijn op de mogelijke gevaren gewezen.

Het AD liet een laboratorium twaalf stuks speelgoed met speelzand onderzoeken. In zes daarvan zat asbest, bleek vorige week. Aanleiding waren berichten uit Australië, waar ook zand met de kankerverwekkende stof is aangetroffen. De risico's zijn moeilijk in te schatten, maar onderzoekers zijn geschrokken. Mogelijk komt het zand uit China.

België

Kamerlid Beckerman van de SP had Tielen naar de Kamer geroepen. Ze noemde de staatssecretaris "heel laconiek" over het mogelijk gevaarlijke speelzand. Ze wees op België, waar het kabinet een "crisiscel" heeft ingesteld met vier ministers, die de verkoop heeft stilgelegd.

Maar volgens Tielen heeft ze eigenlijk precies hetzelfde gedaan als België. "Alleen praat ik er misschien iets minder hard over." Die strategie heeft ze gekozen om geen onnodige paniek te veroorzaken, zei ze.

Ook GroenLinks-PvdA, CDA en de Groep Markuszower toonden zich bezorgd over de berichten over asbest in speelzand. Zij beklemtoonden dat aan speelgoed niet voor niets de strengste veiligheidseisen worden gesteld. Kinderen stoppen speelgoed vaak in hun mond.

Begin volgende maand praat de Tweede Kamer over de begroting VWS. Daar komt het onderwerp opnieuw aan de orde.

Een meerderheid in de Tweede Kamer is tegen het voorstel van D66, VVD en CDA om te onderzoeken of er een hogere kiesdrempel moet worden ingevoerd. Dit voorstel staat in het coalitieakkoord in het hoofdstuk 'Een sterke democratie'.

Alle dertien oppositiepartijen stemden tegen. Samen hebben ze 84 van de 150 zetels. De coalitiepartijen hebben er 66. Het laat zien dat als alle oppositiepartijen het met elkaar eens zijn, zij voorstellen van de coalitiepartijen kunnen wegstemmen.

Op dit moment is de kiesdrempel gelijk aan het percentage kiezers dat nodig is voor één Kamerzetel, ongeveer 0,67 procent. De drie coalitiepartijen willen onderzoeken of het beter is dat een partij pas in de Tweede Kamer komt als zij meerdere zetels heeft behaald.

De oppositiepartijen onder leiding van de ChristenUnie zien daar niets in en dienden een motie tegen het onderzoek in, nog voordat het nieuwe minderheidskabinet een voorstel kon doen.

Zonde van het geld

De oppositiepartijen vinden het onderzoek zonde van het geld en wijzen op eerdere conclusies van de staatscommissie-Remkes, die in 2018 onderzocht of er veranderingen nodig zijn in de Nederlandse parlementaire democratie.

Die staatscommissie kwam tot de conclusie dat een hogere kiesdrempel niet past bij de representatieve democratie in Nederland.

In 2024 stelde de VVD al voor een kiesdrempel in te voeren van 2 procent, wat neerkomt op drie zetels. Daar was toen ook al weinig steun voor.

Door het overvolle stroomnet kunnen duizenden bedrijven die graag willen uitbreiden dat nu niet. En nog even en in Utrecht kunnen nieuwe huizen helemaal geen elektriciteitsaansluiting meer krijgen. Het stroomnet zit dan vol. Daardoor komt alleen al in Utrecht de bouw van 22.000 nieuwe woningen in gevaar. Batterijen kunnen een oplossing bieden, maar Nederland benut die opslag nog amper, zeggen experts.

Volgens topman Marinus Tabak van RWE Nederland, een bedrijf dat batterijen bouwt voor de opslag van elektriciteit, heeft dat alles te maken met de dubbele tarieven die batterijen moeten gaan betalen voor gebruik van het elektriciteitsnet. Eén keer voor het opslaan van stroom en één keer voor het terugleveren."

"In Duitsland betalen we veel minder netkosten voor batterijen. In Nederland zien ze ons als grootverbruiker van stroom. Dat is natuurlijk niet reëel, omdat we de elektriciteit niet verbruiken, maar even tijdelijk opslaan en daarna weer doorsturen."

Opslag in batterijen komt daardoor in Nederland maar moeilijk van de grond, omdat het economisch minder rendabel is dan in andere landen, zegt hij. RWE Nederland is van plan de grootste batterij van Nederland te bouwen, maar het bedrijf aarzelt nog. "Eigenlijk verlenen we het netwerk een dienst door het net te ontlasten. En in plaats van dat we daarvoor beloond worden, moeten we daar extra voor betalen."

Geen stroom voor huizen

Woningen hebben tot nu toe nog weinig last van de netcongestie. Maar vanaf 1 juli zijn ook nieuwe huizen en wijken niet langer zeker van een aansluiting op het stroomnet. En dat heeft grote maatschappelijke gevolgen, zegt de Utrechtse wethouder energie en klimaat Senna Maatoug (GroenLinks). "Dan is het niet langer een vraag van verdelen, maar wie krijgt wel elektriciteit en wie niet. We vragen echt om urgentie vanuit Den Haag. Maatregelen zijn al in kaart gebracht, maar blijven nu op de plank liggen."

Oude regels zitten de overgang naar een nieuw energiesysteem in de weg, vindt Tabak. "De overheid reageert te traag." Terwijl de vraag naar stroom steeds verder stijgt. Dat betekent steeds meer elektriciteit door alle elektriciteitskabels. Het aanbod van stroom van windmolens en zonnepanelen stijgt ook. Dat geeft nog meer drukte op het net. Batterijen kunnen het teveel aan stroom tijdelijk opslaan, zegt Tabak.

Maar er is nog een probleem voor de overgang naar een nieuw energiesysteem: het is nu onduidelijk waar en hoeveel batterijopslag in de toekomst nodig is. "Dat is juist het gemis en wat in andere landen wel gebeurt", zegt Jeroen Neefs van de brancheorganisatie voor energieopslag. "Een land als Italië heeft een 'nationale opslagdoelstelling' en heeft vervolgens aanbestedingen georganiseerd. Dan heb je mechanismes die elkaar helpen en kan opslag ook versneld worden ingezet."

Honderd uur energie

Ook zijn er in Nederland zorgen omdat alle lithiumbatterijen nu nog uit China komen. Vooral lithium-ion-batterijen, oplaadbare batterijen die in consumentenelektronica en elektrische auto's zitten. Zijn de Chinezen op dat gebied nog in te halen? Tabak: "Op het gebied van lithium-ion wordt dat een uitdaging. Maar misschien op andere gebieden nog wel. We hebben ook systemen nodig die bijvoorbeeld voor honderd uur energie kunnen opslaan. We moeten kijken of we die technologie hier kunnen maken."

Dat doen ze op de campus van de TU Delft. Daar staat een ijzer-luchtbatterij. De techniek gebruikt het roesten van ijzer om te ontladen en het ontroesten van ijzer om op te laden. Daarmee is energie tot wel vier dagen op te slaan, zegt Aytaç Yılmaz, oprichter van Ore Energy.

De techniek is nog in ontwikkeling, maar het bedrijf wil binnen twee jaar honderden batterijen per jaar gaan maken. Ze hebben dan wel steun nodig van het nieuwe kabinet, zegt de oprichter. "Nederland heeft een zeer gunstig klimaat om technologie te ontwikkelen. Maar om de productie op te schalen, zijn er nu juist beperkingen. In andere landen ondersteunen ze bedrijven actief."

Voorrang

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) zegt in een reactie dat er vanaf dit jaar door de netbeheerders geen ruimte op het net voor kleine aansluitingen zoals woningen meer wordt gereserveerd. Maar de woningbouw krijgt wel, na noodzakelijke voorzieningen als gemalen, politiebureaus en ziekenhuizen, voorrang boven bedrijven die in de wachtrij staan.

Exploitanten van batterijen worden volgens de ACM niet benadeeld. Ze kunnen in Nederland aanspraak maken op tariefkorting, als ze de energie niet aan het net leveren op de piekmomenten, en ze krijgen voorrang op alle partijen in de wachtrij als ze congestie verzachten.

Nu de laatste namen van de D66-kandidaat-bewindslieden bekend zijn, is de ploeg voor het minderheidskabinet rond. Met de grote hervormingen die D66, VVD en CDA willen doorvoeren, en een minderheid van 66 zetels, wacht voor hen een flinke uitdaging.

Vanmorgen werd bekend dat de jonge D66'er Jaimi van Essen (34), nu klimaatwethouder in Deventer, de beoogde nieuwe minister van Landbouw is. Hij krijgt geen makkelijke klus: hij zal de stikstofcrisis moeten helpen oplossen en daarbij het aantal boerenbedrijven moeten verminderen.

Boerenorganisaties kijken kritisch naar D66, omdat de partij eerder pleitte voor halvering van de veestapel. Van Essen zat elf jaar in de politiek in het oosten van het land en deed daar ervaring op met onder meer ruimtelijke ordening en milieu.

Dit is de nieuwe ministerploeg:

Claudia van Bruggen is namens D66 in beeld als de nieuwe staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, waar ze ook rechtsbescherming en het gevangeniswezen onder haar hoede krijgt. Van Bruggen heeft onder meer ervaring als bestuurder bij Mesdag, een organisatie die zorg biedt aan mensen met complexe psychische problemen.

Eerder vandaag werd al bekend dat cyberexpert Willemijn Aerdts wat D66 betreft staatssecretaris van Economische Zaken - digitale economie en soevereiniteit wordt, en Elanor Boekholt-O'Sullivan (D66) de beoogde minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening is. De hoge militair, met de rang luitenant-generaal, wordt onder meer verantwoordelijk voor de bouw van 100.000 woningen per jaar.

Nathalie van Berkel, nu nog Kamerlid, is namens D66 kandidaat voor het staatssecretariaat van Financiën.

Het CDA bevestigde de dit weekend al uitgelekte namen: zo wordt Bart van den Brink wat het CDA betreft als minister verantwoordelijk voor het asielbeleid en ook vicepremier, en wil de partij ambtenaar Annet Bertram voordragen als staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. Bertram is op dit moment secretaris-generaal Asiel en Migratie en directeur-generaal Migratie.

Bij het CDA valt op dat geen van de kandidaten ervaring als bewindspersoon in een kabinet heeft. Wel hebben zij ervaring als gedeputeerde (Sterk, De Bat), Kamerlid (Van den Brink, Boswijk, Heerma, Sterk), Europarlementariër (Berendsen) of in het bedrijfsleven (Herbert). Een nieuwe generatie ministers past bij het huidige CDA, zei Henri Bontenbal vorige week al.

Van de 28 kandidaten van de drie partijen zaten er 12 al eerder in een kabinet, maar dat geldt dus niet voor de CDA'ers.

Yesilgöz en Brekelmans

Voor het weekend werd al bekend dat Dilan Yesilgöz voor de VVD beoogd minister van Defensie is, en de huidige minister Brekelmans de VVD-fractie in de Kamer gaat leiden. Heinen blijft wat de VVD betreft minister van Financiën, Van Weel is in beeld voor een ministerspost op Justitie en Veiligheid. Sophie Hermans mag namens de VVD de hervormingen in de zorg onder haar hoede nemen.

Hans Vijlbrief is voor D66 de beoogde minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Eerder was hij onder meer staatssecretaris van mijnbouw, waarbij hij de afwikkeling van de aardbevingsschade onder zijn hoede had en de gaswinning definitief stopzette. Met de voorgenomen hervormingen in de sociale zekerheid van het minderheidskabinet, zoals het laten oplopen van de AOW-leeftijd of het verkorten van uitkeringen, wacht hem opnieuw geen makkelijke klus.

Alle bewindslieden op een rij

Algemene Zaken:

Buitenlandse Zaken:

Justitie en Veiligheid:

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap:

Financiën:

Defensie:

Infrastructuur en Waterstaat:

Economische Zaken en Klimaat:

Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur:

Sociale Zaken en Werkgelegenheid:

Volksgezondheid, Welzijn en Sport:

Eerder spraken D66, VVD en CDA af hoe de posten verdeeld worden. Het is nog steeds het streven om uiterlijk 23 februari een nieuw kabinet te presenteren, zei beoogd premier Jetten tijdens zijn persmoment als formateur vorige week.

Voor die tijd zullen de beoogde bewindslieden allemaal nog gescreend worden door de diensten en op gesprek gaan bij Jetten. De hoorzittingen van de Tweede Kamer met kandidaat-ministers en -staatssecretarissen, die twee jaar geleden voor het eerst plaatsvonden, zijn nu niet aan de orde. Die werden weer afgeschaft nadat de PVV de steun hiervoor had ingetrokken, waardoor er geen meerderheid meer voor was.