Hoe om te gaan met de aanval van de Verenigde Staten en Israël op Iran? Ook voor het kabinet is het "een worsteling", erkende minister Berendsen (CDA, Buitenlandse Zaken) vandaag tijdens het vragenuur.

In de Tweede Kamer lijkt niemand er rouwig om dat het Iraanse regime, dat de bevolking hard onderdrukt, wordt aangepakt. Maar of dat op de juiste manier gebeurt, daarover verschillen de politieke partijen erg van mening: het ene deel van de Kamer staat volledig achter de aanval, terwijl partijen op het linker spectrum zeer kritisch zijn.

'Zuinige reactie'

Het kabinet kwam afgelopen dagen met meerdere reacties op de aanval. Dit weekend riep Berendsen in een statement op tot "terughoudendheid" en om "escalatie te voorkomen". Na een paar dagen veranderde dat, toen hij zei "begrip" te hebben voor de aanval "gezien het enorme risico en de dreiging die uitgaat van het Iraanse regime".

"Had die reactie niet eerder kunnen komen, en had de bewoording niet steviger gekund?", vroeg Ruben Brekelmans, de nieuwe VVD-fractievoorzitter, tot voor kort minister van Defensie. Hij kreeg bijval van onder meer de SGP, Groep Markuszower en JA21.

"We vonden de reactie ook wat zuinigjes, maar zijn blij dat het kabinet begrip opbrengt voor de militaire interventie", zegt bijvoorbeeld Michiel Hoogeveen van JA21. Markuszower gaat nog een stuk verder: hij zou Amerika en Israël zelfs militaire steun willen geven. "En het minimale wat je kan doen is politieke steun geven", zo vindt hij.

'Hoe rijmt dit met elkaar?'

Op links zijn er vooral vragen of het kabinet de aanval van de Verenigde Staten en Israël niet juist veel harder moet veroordelen. "Ik heb veel moeite met het begrip dat de minister uit voor de aanval, terwijl hij ook zegt dat landen zich aan het internationaal recht moeten houden", zegt Volt-leider Laurens Dassen. "Hoe rijmen die twee zich met elkaar?"

Ook onder meer GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren, SP en Denk zijn om deze reden kritisch. "Je bent niet voorstander van het internationale recht, maar nu even niet", vindt bijvoorbeeld Sarah Dobbe van de SP. "Dit is geen bevrijdingsactie voor het volk van Iran, maar een actie voor de olie en de belangen van Trump."

Vuurdoop in de Tweede Kamer

Het vragenuur in de Tweede Kamer is voor Berendsen meteen zijn vuurdoop als minister van Buitenlandse Zaken. Hij probeerde vooral geen enkele partij voor het hoofd te stoten, want ook binnen zijn eigen coalitie wordt er verschillend over de aanval op Iran gedacht.

Waar Brekelmans (VVD) "een stevige" reactie eist, vraagt Hanneke van der Werf (D66) zich af of de aanval van de Verenigde Staten en Israël wel zal leiden tot "een vrij en veilig Iran". Berendsen blijft benadrukken dat de kwestie "lastig" is en "niet zwart-wit". "We kunnen er zeker van zijn dat we dit gesprek vaker met elkaar zullen voeren", zo voorspelt hij.

Op vragen over het weghalen van mensen uit het Midden-Oosten zegt de minister van Buitenlandse Zaken dat het erg lastig is om Nederlanders weg te halen, bijvoorbeeld omdat het niet altijd veilig voor ze is om een vliegveld te bereiken.

PVV-leider Wilders ontkent dat hij voor het afzeggen van het NOS Radiodebat tijdens de verkiezingscampagne misbruik heeft gemaakt van de dreiging van een Belgische terreurcel. Dat deed hij vanmiddag op vragen van journalisten over gelekte appjes aan zijn voormalige vertrouweling Gidi Markuszower.

De Volkskrant publiceerde de appjes zaterdag en leidde eruit af dat Wilders een list zocht om onder debatten uit te komen.

"Kon ik die debatten maar skippen", "Waarom moet ik dan naar die stomme debatten?" en "Verzin een smoes dat ik niet hoef te gaan", citeerde de krant. Wilders zegt in de appjes ook dat hij zich "niet oké" voelt, maar bang is om "als lafaard" gezien te worden als hij afzegt.

Wilders was zaterdag door diverse media om een reactie gevraagd, maar die bleef toen uit.

Vandaag zei hij tegen de verzamelde pers in de wandelgangen van de Tweede Kamer in eerste instantie "alle vragen te begrijpen", maar niet te gaan reageren op "berichten die privé waren".

Op de vraag waarom hij "misbruik heeft gemaakt van de dreigende situatie van een terreurcel in België om niet mee te doen aan de debatten" ging Wilders toch in. "Nou, dat heb ik in ieder geval niet", zei hij. "Ik wou dat ik u alles kon vertellen wat daar toen speelde. Dat kan en mag ik helaas niet. Maar dat is in ieder geval iets wat echt bezijden de waarheid is."

Wilders zei op alle andere vragen over de gelekte appjes niet in te gaan, want dat "zou een beloning geven om het nog vaker te doen" .

'Please please'

Het speelde zich allemaal af voor het NOS Radiodebat op 10 oktober, het eerste grote verkiezingsdebat. Op het laatste moment zegde Wilders die dag af, omdat hij mogelijk doelwit was geweest van een terreurcel in België die net was opgerold. De NOS stelde hem voor om telefonisch mee te doen, maar daar bedankte hij ook voor.

Uit het appverkeer dat de Volkskrant openbaar maakte, blijkt dat Wilders het debat al dagen van tevoren niet zag zitten. Op de dag van het debat appt hij om 13.16 uur aan Markuszower om "please please" iets te bedenken om eronderuit te komen. Om 13.28 uur komt Wilders zelf in een appje aan Markuszower met het bericht over de terreurdreiging.

Om 13.53 uur stuurde Wilders via X het bericht dat hij niet meedeed aan het debat. Dat was zeven minuten voordat het debat zou beginnen.

Markuszower erkent appjes

Markuszower, die zich eind januari met zes anderen afscheidde van de PVV-fractie, erkent vandaag dat hij een aantal appjes aan de Volkskrant heeft laten zien.

Hij laat in het midden of de appjes van Wilders als smoesjes gezien kunnen worden. Ook als "vertrouweling" kun je "niet altijd in iemands hoofd kijken", zegt hij.

Hij geeft geen duidelijke antwoorden op de vraag of hij spijt heeft van het lekken van de appjes. "Je weet nooit of iets goed of slecht is."

Hij wijst erop dat hij het interview met de krant enige weken geleden gaf. Hij zegt dat hij recent contact met Wilders heeft gehad en wil nu met "een wat positievere bril naar het verleden en de toekomst kijken".

Op de vraag van journalisten aan Wilders of hij niet opnieuw misbruik van de situatie maakt door nu te zeggen dat hij opnieuw niets kan zeggen, zegt Wilders: Het is de waarheid. Ik hoop dat u nooit in de situatie komt met uw grote mond", en loopt boos weg.

Kijk hier hoe dat gaat:

Bij partijen in de Tweede Kamer zijn grote zorgen over de staat van de kraamzorg in Nederland. Door een groot tekort aan kraamverzorgers en een hoge werkdruk staat de zorg voor pasgeborenen en gezinnen onder druk.

Kamerlid Dobbe van de SP, die vandaag met een vijfpuntenplan kwam, stelt zelfs dat de kraamzorg dreigt te verdwijnen als er niet wordt ingegrepen. "De uitstroom is heel groot, ook omdat de werkdruk heel groot is en de beloning te laag. Je kan er bijna niet van rondkomen."

Geen eten

Susanne Meijers van Kraamzorg Limburg is vandaag naar de Kamer gekomen om haar verhaal te doen. Ze vertelt dat bij haar organisatie de afgelopen jaren zeker de helft van het personeel is vertrokken. "De druk is zo hoog. En die mensen gaan niet naar een andere organisatie, die verlaten de kraamzorg."

Door de tekorten krijgen veel gezinnen minder uren kraamzorg en sommige zelfs helemaal geen zorg. Gezinnen hebben veelal recht op 49 uur kraamzorg in de eerste periode na de geboorte, maar dat aantal wordt dus vaak niet gehaald. De afgelopen jaren lag het gemiddelde op 28 uur.

En dat heeft gevolgen, ziet Meijers. "Soms is er geen eten in de koelkast, soms zijn er problemen tussen ouders, een kraamvrouw kan 's ochtends geen koorts hebben en 's middags wel", schetst ze wat voorbeelden. "Als je maar drie uur in huis bent, mis je een hoop."

Onlangs kwam naar buiten dat kraamverzorgers relatief weinig meldingen doen bij Veilig Thuis. Dat heeft te maken met angst voor represailles, maar ook met tijdgebrek, bleek uit een enquête van Kenniscentrum Kraamzorg.

Taalbarrière

In november waarschuwde de inspectie ook al voor de gevolgen van de tekorten. Door personeelsgebrek zijn er in sommigen regio's wachtlijsten en die treffen "vrouwen in een kwetsbare situatie onevenredig hard".

Het gaat dan om vrouwen die hun weg naar de zorg niet goed kunnen vinden, bijvoorbeeld door een taalbarrière. "Deze vrouwen melden zich vaker laat bij een kraamzorgorganisatie en komen dan op de wachtlijst, terwijl juist zij extra gebaat zijn bij kraamzorg."

Een ander pijnpunt is dat er tegenwoordig een eigen bijdrage wordt gevraagd aan gezinnen die boven de 24 uur kraamzorg uitkomen. "Dat is echt een hobbel", zegt ChristenUnie-leider Bikker. Juist voor mensen met een laag inkomen, die de zorg extra nodig kunnen hebben. "Haal die eigen bijdrage weg", zegt Dobbe daarover.

Wiegendood

Bikker, die gisteren met een eigen manifest kwam, wijst erop dat de afgelopen jaren het aantal wiegendoden is toegenomen in Nederland, terwijl ondertussen de kraamzorg "steeds verder wordt wegbezuinigd". "Belangrijk is dat een kraamverzorgster, die oren en ogen is in een gezin, de boel de eerste dagen op gang helpt", zegt Bikker.

Naast SP en ChristenUnie maken in ieder geval ook 50Plus, GroenLinks-PvdA en SGP zich zorgen. Kamerleden van die drie partijen waren aanwezig bij de aanbieding van het actieplan in de Tweede Kamer. In het plan staat onder meer dat de tarieven van de verzekeraars omhoog zouden moeten, zodat de salarissen kunnen stijgen.

De nieuwe minister van Volksgezondheid, Hermans van de VVD, heeft vandaag een brief naar de Kamer gestuurd met maatregelen. Daarbij gaat het onder meer over het testen van een nieuw systeem waarbij de "schaarse capaciteit" eerlijker wordt verdeeld, waardoor mensen die het het meest nodig hebben de meeste kraamzorg krijgen.

Verder belooft Hermans dat het kabinet zich komende maandag gaat buigen over het verbeteren van de "opleidingsstructuur" om meer "jonge instroom" te krijgen. Over tarieven en salarissen doet de minister geen toezeggingen.

Concrete problemen oplossen

Over het afschaffen van de eigen bijdrage schrijft Hermans dat dat zou leiden tot een toename van de vraag. Dat kost tot 270 miljoen euro per jaar. Daarnaast kan daardoor de toegankelijkheid van de zorg "verder onder druk komen te staan", omdat er nu al te weinig kraamverzorgenden zijn.

SP'er Dobbe noemt de brief van Hermans "onvoldoende" en "te vaag". "Hiermee gaan we de heel concrete problemen niet oplossen." Bikker is iets milder in haar oordeel. "Het is een van de eerste brieven van de minister", zegt de CU-leider. "Ik zie dat ze problemen erkent, dat is altijd het begin."

Zo'n 1700 politiemedewerkers hebben in de politiesystemen gezocht naar informatie over de gewelddadige dood van de 17-jarige Lisa uit Abcoude. De meesten hadden daar waarschijnlijk geen "functionele noodzaak" toe, schrijft minister Van Weel van Justitie en Veiligheid in een brief aan de Tweede Kamer.

De minister is door de korpschef geïnformeerd over een intern politieonderzoek na een melding dat veel politiemedewerkers in het dossier keken. Hij noemt het "onacceptabel dat dit is gebeurd", "voor de nabestaanden, maar ook voor het vertrouwen in de integriteit van de politieorganisatie".

De familie van Lisa heeft in een reactie laten weten ze het "heel pijnlijk en moeilijk te bevatten" vinden. "Politiemedewerkers leggen een eed of belofte af. Juist van hen hadden wij integriteit en uiterste zorgvuldigheid verwacht."

"Dat nieuwsgierigheid of andere motieven mogelijk hebben geleid tot onrechtmatige inzage in zeer vertrouwelijke gegevens, raakt ons diep", aldus de familie.

Het politiekorps heeft via een advocaat excuses overgebracht aan de nabestaanden van Lisa. Zij werd in augustus met veel geweld gedood toen ze vanuit Amsterdam naar huis fietste.

Politiemedewerkers uit hele land

De 1700 politiemedewerkers werkten door het hele land, niet alleen in de regio Amsterdam en rond Lisa's woonplaats. Veel agenten hadden niets in het dossier te zoeken.

De minister vindt dat iedereen erop moet kunnen vertrouwen dat de politie zorgvuldig met informatie omgaat. "Politiemedewerkers mogen de informatiesystemen alleen gebruiken als dat noodzakelijk is voor het uitvoeren van hun werk", schrijft hij.

De Autoriteit Persoonsgegevens is op de hoogte gebracht, omdat er bij ongeoorloofde raadpleging van een dossier sprake is van een datalek. De dienst noemt het een "buitengewoon kwalijke" zaak.

Ook de advocaat van de verdachte van de moord op Lisa heeft laten weten met "grote verbazing" kennis te hebben genomen van het nieuws. "Hier is het laatste woord nog niet over gezegd", reageert Emile van Reydt.

Uitleggen waarom

Het is nu aan de korpschef om passende maatregelen te nemen, stelt Van Weel. Alle betrokken politiemensen worden uitgenodigd voor een gesprek met hun leidinggevende, waarin zij kunnen uitleggen waarom zij op de zaak-Lisa hebben gezocht. Als dat terecht was, hoeven zij niets te vrezen.

Naast maatregelen tegen individuele medewerkers gaat de politie bekijken of dit soort informatie beter moet worden beveiligd. Verder zullen de regels over het raadplegen van de systemen nog eens extra onder de aandacht worden gebracht.

In een mondelinge toelichting zegt Van Weel dat hij ervan uitgaat dat de meeste mensen "uit nieuwsgierigheid" in het dossier hebben gekeken. "Het is een zaak die veel in de publiciteit is geweest", zegt hij.

Hij wijst erop dat eerder ook wel naar buiten is gekomen dat ziekenhuismedewerkers ten onrechte in dossiers van bekende Nederlanders keken. Nieuwsgierigheid is een menselijke eigenschap, zegt hij.

Dat veel mensen zich daardoor hebben laten leiden, was volgens hem "een pijnlijke wake-upcall". "Het aantal van 1700 is enorm", vindt hij. Hij zegt daarbij dat de politie ook een grote organisatie is, waar ongeveer 60.000 mensen werken.

De Nationale Ombudsman en de Kinderombudsman waarschuwen voor de nieuwe asielwetten die momenteel bij de Eerste Kamer liggen. Ze roepen Eerste Kamerleden op kritisch naar de wetten te kijken.

Het gaat om de wetsvoorstellen van oud-minister Faber (PVV) die moeten leiden tot "het strengste asielbeleid ooit" in Nederland. Vlak voor Kerst stemde een meerderheid van de Tweede Kamer in met de twee nieuwe asielwetten.

Daarin staat onder meer dat het strafbaar wordt om illegaal in Nederland te verblijven. De ombudsmannen maken zich vooral zorgen over de gevolgen daarvan voor kinderen. Oud-asielminister Van Weel, die Faber opvolgde, vond het niet nodig om de wetten te toetsen aan kinderrechten, omdat de wet alleen over volwassenen gaat.

"Als ouders strafbaar worden gesteld, raakt dat hun kinderen", zegt Kinderombudsman Margrite Kalverboer, die wijst naar het toeslagenschandaal als voorbeeld. "Daarom moeten we die gevolgen vooraf goed bekijken en waar mogelijk voorkomen." Ze roept de Eerste Kamer op om alsnog om zo'n kinderrechtentoets te vragen.

Tweestatusstelsel

Daarnaast uiten de ombudsmannen opnieuw kritiek op de andere maatregelen die met de nieuwe asielwetten worden geregeld. Zo wordt een verblijfsvergunning korter geldig, van vijf naar drie jaar. Verder wordt het met de nieuwe regels lastiger om familie over te laten komen naar Nederland en komt er een zogenoemd tweestatusstelsel.

Daarin worden vluchtelingen opgedeeld in twee groepen: mensen die zijn gevlucht omdat ze gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of geloof en een groep die is gevlucht voor oorlog en geweld. Deze groep moet op termijn in principe terugkeren en krijgt ook minder rechten.

Nog langere wachttijden

De ombudsmannen spreken van "wetgeving voor de bühne" en vrezen dat de nieuwe wetten tot nog langere wachttijden zullen gaan leiden in de hele asielprocedure.

Ook de IND, de organisatie die asielaanvragen in Nederland afhandelt, waarschuwt hiervoor. Doordat verblijfsvergunningen korter geldig worden moet de IND bijvoorbeeld veel vaker controles uitvoeren, terwijl er nu al een enorme wachttijd is. Op een tweede gesprek bij de IND moeten asielzoekers nu al ruim twee jaar wachten.

"De manier waarop de overheid tienduizenden asielzoekers en statushouders behandelt, heeft de ondergrens bereikt", zegt de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen daarover.

Nieuwe Europese regels

Daarnaast gaan er deze zomer ook Europese regels rond migratie in, het zogenoemde Europese migratiepact. "Dat vertroebelt", zegt Van Zutphen in een interview in Trouw. "In Den Haag loopt nu alles door elkaar heen: de twee asielwetten, het Europese migratiepact, de strafbaarstelling van illegaliteit. Het is een spaghetti geworden. Voor de uitvoerbaarheid, duidelijkheid en rechtszekerheid is dat geen goed idee. Dat is vragen om problemen en in mijn geval is dat vragen om klachten."

Vorig jaar uitten de ombudsmannen ook al kritiek op de asielwetten van toenmalig minister Faber. Ze waarschuwden in een brandbrief voor de gevolgen voor de hele samenleving als de wetten worden ingevoerd.

Het regeringsvliegtuig hoeft hij er niet voor te pakken, maar premier Jetten maakt vandaag wel degelijk zijn eerste buitenlandse reis. België is de bestemming. Het programma heeft veel weg van een middagje speeddaten. Binnen een paar uur ontmoet hij in Brussel de drie kopstukken van de Europese Unie, NAVO-baas Rutte en de Belgische premier De Wever.

Jetten en zijn ministersploeg willen binnen de Europese Unie duidelijk een andere toon aanslaan dan het kabinet-Schoof: een uitgestoken hand in plaats van een vuist op tafel. Onder het vorige kabinet is de invloed van Nederland in de EU afgenomen. Jetten wil dat gezag terugwinnen.

Wie ontmoet Jetten in Brussel?

De eerste buitenlandreis van premier Schoof ging ook naar Brussel. Hij stelde daar vooral veel eisen. Zo wilde Nederland uitzonderingen op het asiel- en mestbeleid. Die uitzonderingen kwamen er niet.

Jetten ziet de EU niet als een instantie die vooral lastige regels oplegt. Hij vindt een sterk Europa van groot belang voor Nederland, of het nu gaat om veiligheid of economie. Juist daarom wil hij zich constructief opstellen, stelde hij in het coalitieakkoord.

Lastige dossiers

De komende tijd moet duidelijk worden wat dat in de praktijk betekent. Er liggen lastige dossiers, zoals een mogelijke uitbreiding van de EU met nieuwe lidstaten, waaronder Oekraïne.

Ook moet er een nieuwe EU-begroting komen. Blijft Nederland zich verzetten tegen een groter EU-budget en een grotere Nederlandse bijdrage? En wat te denken van het door Nederland zo verfoeide gezamenlijke lenen? Het zijn onderwerpen waarover het nieuwe kabinet in het coalitieakkoord een constructieve toon aanslaat, maar waarover binnen de coalitie heel verschillend wordt gedacht.

De ontmoetingen in Brussel van vandaag zijn vooral bedoeld als persoonlijke kennismaking. Toch zullen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en António Costa, voorzitter van de club van regeringsleiders, benieuwd zijn naar de inzet van de nieuwe Nederlandse premier. Ook zullen zij willen weten hoe Jetten denkt zijn ambitie waar te maken, terwijl hij in Nederland afhankelijk is van oppositiepartijen in de Tweede Kamer.

Trendbreuk

CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers voorspelt dat er in Brussel vooral vragen zullen zijn over de werking van een minderheidskabinet, omdat zulke kabinetten in de EU een zeldzaamheid zijn.

De toon van het nieuwe kabinet is volgens de CDA'er juist heel duidelijk. Hij verwacht dat Jetten in Brussel een 'warm welkom' krijgt, "omdat deze nieuwe regering als trendbreuk met de vorige een sterke pro-Europese koers vaart en ook aan het stuur wil staan in Europa, in plaats van als een emmer achter de boot te hangen".

Mohammed Chahim zit in het Europees Parlement voor GroenLinks-PvdA, in de Tweede Kamer de grootste oppositiepartij. Hij hoopt dat Jetten zich hard zal maken voor het vergroenen van de economie, een belangrijk thema binnen de EU. Chahim zou vooral willen dat Jetten zich in Brussel net zo opstelt als in zijn tijd als minister voor Klimaat en Groene Groei. "Hij zag dat de toekomst van de industrie lag in energieonafhankelijkheid en het vergroenen van de industrie."

Oud-collega Rutte

Bij de NAVO hoeft Jetten zich niet meer voor te stellen. Hij kent Mark Rutte goed, onder meer uit de tijd dat zij samen in het kabinet zaten. Toch gaat hij ook bij hem langs. Sinds een Nederlander de dagelijkse leiding heeft over NAVO zijn de banden met Den Haag warmer dan ooit. Die korte lijntjes zal Jetten willen behouden. Bovendien heeft Rutte ongetwijfeld nog enkele tips uit zijn tijd als premier.

Waarschijnlijk staan Rutte en Jetten in hun gesprek ook stil bij de situatie in het Midden-Oosten, al staat dat onderwerp officieel niet op de agenda. Hoe dan ook zal Rutte het toejuichen dat Nederland investeert in defensie en dat de steun aan Oekraïne overeind blijft.

Op die punten zijn er duidelijke overeenkomsten met het vorige kabinet, dat als het om de NAVO ging gold als een van de braafste jongetjes van de klas.

Over twee weken is Jetten opnieuw in Brussel. Dan is hij voor het eerst aanwezig bij een EU-top en ontmoet hij - over speeddaten gesproken - de regeringsleiders van alle 27 EU-landen.

De politieke partij Denk wil met een initiatiefwet arbeidsdiscriminatie tegengaan. Het gebeurt nog te vaak dat mensen een baan niet krijgen vanwege hun achtergrond, leeftijd of zwangerschapswens, zegt Denk-Kamerlid Ergin.

Eerder sneuvelde een soortgelijk wetsvoorstel van toenmalig CDA-minister Van Gennip van Sociale Zaken op één stem in de Eerste Kamer. Ergin doet nu een nieuwe poging en dient daartoe vandaag een wetsvoorstel in.

De wet verplicht bedrijven met vijftig werknemers of meer om bij werving en selectie van personeel objectief te werk te gaan. Bedrijven worden verantwoordelijk voor een eerlijke sollicitatieprocedure. Kandidaten moeten volgens het voorstel beoordeeld worden op competenties, en niet op de vraag of er een 'klik' is, wat nu vaak gebeurt.

"Deze wet moet een halt toeroepen aan het verspillen van talent, want dat is wat arbeidsdiscriminatie doet", zegt Ergin.

Het is volgens Ergin niet de bedoeling om bedrijven te beboeten. De wet is vooral bedoeld om bedrijven bewust te maken van dit probleem en na te laten denken over een eerlijke sollicitatieprocedure.

Alleen in uitzonderlijke gevallen en na een verbetertraject zal de arbeidsinspectie overgaan tot het opleggen van boetes.

Norm duidelijker

De afgelopen twee jaar is het Kamerlid in gesprek gegaan met werkgevers en politieke partijen die twee jaar geleden kritiek hadden op het wetsvoorstel van Van Gennip. Zo stemde de VVD in de Eerste Kamer tegen omdat de liberale senaatfractie betwijfelde of deze wet echt gaat werken en zich zorgen maakte over de administratieve last voor bedrijven.

"We hebben naar die kritiek geluisterd door de norm waar bedrijven aan moeten voldoen duidelijker in de wet te zetten", zegt Ergin. Ook heeft hij onnodige regeldruk en een meldplicht uit het voorstel geschrapt. De VVD laat weten in principe positief te zijn over het doel van de wet en uit te zien naar het wetsvoorstel.

Frustratie

Kamerlid Ergin weet persoonlijk wat het is om afgewezen te worden op basis van achtergrond. "Ik heb veertig brieven moeten uitsturen voordat ik ergens op gesprek mocht komen en ik hoor het van mensen om me heen die zeggen: ik heb de papieren, ik heb de kennis en toch val ik steeds buiten de boot. Die frustratie begrijp ik heel goed en die mensen willen we graag helpen."

Het is voor Denk het eerste initiatiefwetsvoorstel dat wordt ingediend. "Onze partij is opgericht om discriminatie aan te pakken. En ik wil me inzetten voor al die mensen die gefrustreerd thuiszitten, die willen we hiermee helpen", aldus het Kamerlid.

Nederland wil met Frankrijk gaan praten over nauwere samenwerking op het gebied van nucleaire bewapening. Het kabinet gaat daarmee in op de uitnodiging die president Macron vandaag deed aan verschillende Europese landen, melden de ministers Berendsen (Buitenlandse Zaken) en Yesilgöz (Defensie) aan de Tweede Kamer.

"De Russische agressieoorlog tegen Oekraïne heeft de veiligheidssituatie in Europa fundamenteel verslechterd", schrijven de ministers. Dit vraagt om meer verantwoordelijkheid voor de eigen Europese veiligheid. Het Franse aanbod om met Europese partners de dialoog hierover te verdiepen past in dit streven en het kabinet acht het wenselijk om op dit aanbod in te gaan."

Macron maakt vandaag in een speech bekend dat Frankrijk het aantal kernkoppen gaat uitbreiden, voor het eerst sinds 1992. Ook zei hij dat hij die wapens wel wil delen met acht Europese bondgenoten, waaronder Nederland. Frankrijk was daar al eerder toe bereid, maar toenmalig minister Brekelmans van Defensie ging er nog van uit dat ons land niet vooraan zou staan.

Geen details

Zijn opvolger Yesilgöz gaat nu dus wel op het aanbod in. Wat dat precies betekent voor Nederland wordt niet duidelijk uit de brief. "Gezien de aard van deze onderwerpen kan het kabinet geen nadere details over de beoogde samenwerking openbaar maken", staat er.

Volgens de brief blijft de NAVO wel "de hoeksteen" van de Europese veiligheid. De samenwerking met Frankrijk moet daar een aanvulling op worden. Frankrijk is het enige EU-land dat eigen kernwapens bezit. Het land is wel lid van de NAVO, maar heeft zeggenschap over de inzet van de eigen kernwapens. Ook de Britten leveren kernwapens aan de NAVO.

In Nederland liggen al Amerikaanse kernwapens, op vliegbasis Volkel. Het kabinet schrijft dat ons land die kernwapentaak blijft uitvoeren.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken gaat voorlopig geen Nederlanders uit landen in het Midden-Oosten repatriëren. Volgens het ministerie kan dat op dit moment niet op een veilige manier.

"Het luchtruim is gesloten", zegt Tom Berendsen, minister van Buitenlandse Zaken. "Als je mensen naar huis wil brengen, wil je dat wel veilig doen. Op dit moment zijn die opties er niet."

Repatriëringen uit het buitenland zijn vaak ingewikkeld en gebeuren alleen bij uitzonderlijke situaties, schrijft het ministerie van Buitenlandse Zaken op de website. Nederland is ook niet verplicht het te doen.

Berendsen zegt "nauwlettend in de gaten te houden" wanneer er wel mogelijkheden zijn om mensen te helpen. "Ik heb contact met mijn Europese collega's over wat we gezamenlijk kunnen doen", zegt hij.

Onduidelijk om hoeveel mensen het gaat

Het is onduidelijk hoeveel mensen zich in de regio bevinden. Zij zijn niet verplicht zich te registreren of te melden bij de Nederlandse ambassades. Het gaat volgens Berendsen in ieder geval om veel Nederlanders, onder meer doordat er veel mensen in die landen op vakantie gaan.

Tot nu toe heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken meer dan duizend meldingen gehad bij het crisiscentrum dat is opgezet. Mensen willen bijvoorbeeld weten hoe zij of hun familieleden veilig weg kunnen komen uit de regio.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken houdt ook een liveblog bij, waar mensen de laatste (veiligheids)informatie kunnen lezen. Zo wordt Nederlanders in het Iraakse Erbil geadviseerd een aantal hotels te mijden, omdat daar mogelijk een aanslag kan plaatsvinden.

'Begrip voor aanval op Iran'

Hoewel Berendsen geen expliciete steun uitspreekt voor de aanval van Verenigde Staten en Israël op Iran, zegt hij wel begrip te hebben "gezien het enorme risico en de dreiging die uitgaat van het Iraanse regime".

Berendsen noemt de zorgen die er bestaan over de ontwikkeling van kernwapens door Iran en de steun van Iran aan de Russische invasie in Oekraïne:

Tegelijkertijd heeft Berendsen ook zorgen over regionale escalatie van het conflict. Vooral het openhouden van de Straat van Hormuz is voor Nederland en andere Europese landen van groot belang. De Iraanse Revolutionaire Garde, een machtige paramilitaire eenheid, zei dit weekend die zeestraat te blokkeren, waardoor bijvoorbeeld vloeibaar gas niet richting Europa kan. "Het is essentieel dat daar nog schepen doorheen kunnen", zegt Berendsen.

Hij sluit dan ook niet uit dat Nederland gaat bijdragen aan de verdediging van bijvoorbeeld de Straat van Hormuz. "We bereiden ons op alle situaties voor", zegt Berendsen. "Mocht die vraag komen, dan zijn we snel in staat om een besluit te nemen."

Noodnummer van Buitenlandse Zaken

Nederlands die in nood zitten, kunnen via het nummer +31 247 247 247 contact opnemen. Dat nummer is dag en nacht bereikbaar.

PVV-leider Wilders heeft tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen zijn toenmalige vertrouweling Gidi Markuszower gevraagd om hem buiten bepaalde verkiezingsdebatten te houden. Dat meldt de Volkskrant op basis van gesprekken en inzage in appverkeer met direct betrokkenen.

"Kon ik die debatten maar skippen", "Waarom moet ik dan naar die stomme debatten?" en "Verzin een smoes dat ik niet hoef te gaan", citeert de krant uit dat appverkeer. Wilders zegt daarin ook dat hij zich "niet oké" voelt en bang is om "als lafaard" gezien te worden.

Dit speelde zich af vlak voor het NOS Radiodebat op 10 oktober. Op het laatste moment liet Wilders weten niet mee te doen, omdat hij mogelijk doelwit was geweest van een terreurcel in België die net was opgerold. Hij wilde ook niet telefonisch meedoen, zoals de NOS had voorgesteld.

Ook aan het RTL-debat op zondag 12 oktober wilde hij niet meedoen, ondanks dat de zender voorstelde het debat te verplaatsen naar de zwaarbeveiligde Tweede Kamer waar Wilders bijna dagelijks is.

Geen restdreiging

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) deed destijds geen uitspraken over de aard van de dreiging, maar verzekerde Wilders ervan dat er na het oppakken van de terreurcel "geen restdreiging was", zo deelde Wilders zelf op X.

De andere fractievoorzitters leefden met Wilders mee, maar benadrukten ook dat er alles aan werd gedaan om hem te beschermen. VVD-leider Dilan Yeşilgöz zei bijvoorbeeld bij RTL: "Ik wil u en uw redactie danken voor alle moeite die u heeft gedaan samen met politie en de NCTV om toch tot iets te kunnen komen waar het wel had gekund."

Wilders legde desondanks zijn campagne stil, maar hervatte die weer op 15 oktober. Hij was vervolgens weer te zien bij bijvoorbeeld Vandaag Inside, de traditionele lijsttrekkers-uitzending van het NOS Jeugdjournaal en het NOS Slotdebat.

Smoes verzonnen

De bronnen van de Volkskrant suggereren dat de dreiging van de terreurcel een smoes van Wilders was en dat dit nieuws hem goed uitkwam om onder een paar verkiezingsdebatten uit te komen.

Vertrouweling Markuszower scheidde zich in januari met zes andere Kamerleden af van de PVV-fractie. Hun kritiekpunten waren dat Wilders zich niet voldoende had ingezet in de campagne, dat hij geen inspraak accepteert en dat hij door zijn afwijzende houding naar andere partijen niet genoeg voor elkaar krijgt voor de PVV-kiezer.

De PVV-leider heeft op zijn veel gebruikte social media-kanaal X niet gereageerd op de berichtgeving. Wel heeft hij gereageerd op de actuele situatie in Iran. De NOS heeft hem om een reactie op de berichtgeving van de Volkskrant gevraagd.

De dag van het D66-congres begon voor partijleider Jetten anders dan hij had gedacht. In plaats van de leden toespreken moest hij eerst als minister-president journalisten te woord staan over de situatie in Iran en de aanvallen door Israël en de Verenigde Staten.

Op de vraag of het terecht is dat de VS en Israël Iran nu aanvallen, zei Jetten dat het overduidelijk is dat Iran een "bruut regime" heeft dat niet alleen de eigen bevolking onderdrukt, maar ook via bondgenoten in de regio oorlogen voert. Maar zijn voorkeur is altijd het diplomatieke overleg.

Hij begon zijn toespraak voor de leden ook over dit onderwerp. "We denken aan al die mensen die zich zorgen maken over dit conflict en die familie en vrienden hebben in de regio. Hun veiligheid heeft natuurlijk onze volle prioriteit."

Jetten richtte zich daarna in zijn toespraak via de prestaties van de Nederlandse olympiërs tot "Nederlanders, die er elke dag wat van willen maken". "Hoe mooi zou het zijn als wij, met 18 miljoen mensen, weer één Team Nederland vormen?" De oppositiepartijen in de Tweede Kamer riep hij opnieuw op tot politieke samenwerking. "Want of je nou rechts bent of links, conservatief of progressief, we zitten allemaal in datzelfde Team Nederland."

Te veel VVD

Bij een rondgang langs de aanwezige leden kwamen NOS-verslaggevers Jorn Jonker en Lars Geerts aardig wat leden tegen die zeiden teleurgesteld te zijn in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA. Zij vonden dat "te veel VVD".

Die leden spraken de hoop en verwachting uit dat het minderheidskabinet steun van GL-PvdA nodig heeft en dat door de onderhandelingen met partijleider Klaver de plannen "meer naar links getrokken worden". Maar de blijdschap over de eerste D66-premier ooit had bij de congresgangers duidelijk de overhand.

Het partijbestuur beloofde de kritische leden de waarden van de partij hoog te houden, maar vroeg wel begrip voor de politieke situatie. "We zijn nu eenmaal een coalitieland en nu is er zelfs sprake van een minderheidscoalitie. Dan kun je niet altijd helemaal je zin krijgen", zei partijvoorzitter Van Huffelen.

Stemmen

De leden konden in de zaal en vanuit huis stemmen over verschillende moties over de actuele politiek. De motie "bekrachtiging van het coalitieakkoord" kreeg kritiek omdat de Tweede Kamerleden en niet de partijleden daar formeel over gaan. Er werd toch over gestemd en 85 procent van de leden was voor.

De motie om de Tweede Kamerfractie tegen de opening van luchthaven Lelystad te laten stemmen, haalde het niet. In het coalitieakkoord staat dat D66, VVD en CDA de luchthaven onder voorwaarden willen openstellen voor defensie en voor vakantievluchten. Na de belofte van de Tweede Kamerfractie om echt rekening te houden met de natuur en met geluidsoverlast, stemde 74 procent van de D66-leden ermee in.

Op het congres werden ook de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart besproken en hoe D66'ers het de laatste weken van de campagne kunnen aanpakken. "Over 2,5 week, op 18 maart, kunnen we opnieuw geschiedenis schrijven", zo sloot Jetten af. "In elke provincie, in elke gemeente de positieve krachten bundelen en opnieuw de verkiezingen winnen."

De eerste week van kersvers D66-premier Rob Jetten zit erop. De beëdiging, het bordes, de nieuwe werkkamer, het eerste debat als minister-president in vak K, de eerste keer aan het hoofd van de ministerraad. Jetten beleefde veel eerste keren: hoe ging het hem af? Politiek duider van Nieuwsuur Arjan Noorlander volgde Rob Jetten de hele week van dichtbij.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Volgens Noorlander begon Jetten met veel zin en was hij zichtbaar onder de indruk van de zwaarte van het ambt. Jetten werd direct hard aangevallen door de oppositie in de Tweede Kamer en hij zal iedereen nodig hebben om zijn plannen werkelijkheid te zien worden. Volgens Noorlander begint premier Jetten daarom heel voorzichtig aan zijn nieuwe baan. En houdt hij het dicht bij de stijl van zijn voorganger Mark Rutte.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Rondvliegende halsbandparkieten veroorzaken schade bij de verbouwing van het Binnenhof-complex in Den Haag. Volgens Omroep West knagen de vogels aan gevels en aan kabels van een hijskraan, waardoor kortsluiting kan ontstaan.

Volgens het Rijksvastgoedbedrijf levert de schade een veiligheidsrisico op en moet er worden ingegrepen. Een valkenier gaat daarom de komende weken aan de slag om de halsbandparkieten te verjagen. Tot en met 11 maart vliegt dagelijks een valk rond het Binnenhof. Het Rijksvastgoedbedrijf zegt dat het een diervriendelijke manier is om de overlast te beperken.

Naar schatting vliegen er zo'n zeshonderd halsbandparkieten rond het Binnenhof. Vooral in de schemering zijn ze actief en maken ze veel lawaai.

Herstelwerk

Hoe groot de schade precies is, is nog onduidelijk. "Het schadebedrag is moeilijk vast te stellen, omdat we nog niet volledig in beeld hebben waar overal schade is ontstaan," zegt een woordvoerder van het Rijksvastgoedbedrijf. Wel staat vast dat er veel herstelwerk nodig is.

Volgens Omroep West ontstond het probleem nadat de steigers bij de gevel aan de Hofplaats waren weggehaald. De parkieten knagen aan geverfde kozijnen, stopverf, houten dakranden en dakbedekking.

Het Binnenhof, waar de Raad van State, de Eerste en Tweede Kamer zaten, wordt al jaren verbouwd en heeft meerdere keren vertraging opgelopen. Naar verwachting is de verbouwing in de zomer van 2031 pas klaar.

Minister-president Jetten doet elke week aangifte van homohaat. Hij krijgt iedere dag bedreigingen binnen vanwege zijn geaardheid, zei hij op zijn eerste wekelijkse persconferentie als premier.

"Ik heb al tien jaar te maken met ontzettende homohaat. Ik heb ervoor gekozen om niet weg te duiken", aldus de D66-premier. Hij kiest er bewust voor om af en toe persoonlijke dingen op zijn sociale media te blijven delen, zegt hij.

Dikke huid

"Ik wil mensen laten zien dat ik me niet klein laat maken door haters." Jetten deelt regelmatig berichten over zijn verloofde, de Argentijnse hockeyer Nicolás Keenan. NRC meldt vandaag dat de afgelopen dagen 200 homofobe reacties zijn geplaatst op het X-account van de minister-president.

De premier zei zelf een dikke huid te hebben, maar veel mensen hebben volgens hem dagelijks last van zulke haatdragende opmerkingen. "Ik wil mensen een spiegel voorhouden dat het in Nederland blijkbaar normaal is geworden om iemand op zijn seksuele geaardheid aan te vallen."

Buiten eigen bubbel

Jetten wil de komende tijd in contact komen met jongeren en mensen buiten zijn bubbel, vertelde hij ook. "Organiseer voor mij werkbezoeken op plekken waar ze misschien niet verwachten dat de premier of een D66'er langskomt", heeft de nieuwe premier zijn ambtenaren gevraagd. "Want ik wil juist daar van mensen horen: hoe kijken ze tegen de overheid aan, waar lopen ze tegenaan, waar zijn ze boos over?"

Verder kondigde hij een bezoek aan Brussel aan. Volgende week ontmoet hij daar Europese Commissie-voorzitter Von der Leyen, de Belgische premier De Wever en NAVO-chef Rutte. Ook spreekt hij er met de voorzitter van de Europese Raad, Costa en de voorzitter van het Europees Parlement, Metsola.

Verder wil Jetten snel afreizen naar Oekraïne, zei hij. Op zijn eerste dag als premier belde hij ook al met de Oekraïense president Zelensky.

In de week dat het kabinet Jetten officieel beëdigd én begonnen is, nemen Joost Vullings en Marleen de Rooy weer samen een aflevering van podcast De Stemming op.

De week draaide vooral om het nieuwe kabinet Jetten, maar ook het opstappen van Mona Keijzer bij de BBB kan niet onbesproken blijven. Marleen heeft een theorie over wat, wanneer en met wie Keijzer verder gaat.

Op woensdag en donderdag werd er gedebatteerd over de regeringsverklaring van het nieuwe kabinet. Marleen en Joost zagen Rob Jetten zelfverzekerder worden in zijn rol als premier en waren vooral blij met alle inhoud in het debat. Over het verhogen van de AOW-leeftijd werd flink gedebatteerd, en in de podcast geeft dat ook weer reden tot discussie.

Dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren via NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl

Er moeten tienduizenden opvangplekken voor asielzoekers bij komen. Dat blijkt uit een raming die de nieuwe minister van Asiel Van den Brink (CDA) heeft gepubliceerd.

Voor halverwege 2027 wordt verwacht dat Nederland 88.000 plekken nodig heeft. Begin deze maand waren er ongeveer 77.500 plekken voor asielzoekers, maar ruim 27.000 daarvan vervallen de komende tijd. Dat betekent dat er de komende anderhalf jaar bijna 38.000 plekken moeten worden gerealiseerd. Van den Brink spreekt van een "grote opgave".

Spreiding

Het gaat om de raming voor de spreidingswet, de wet die de verdeling van asielzoekers over Nederland regelt. Met die wet wordt bepaald hoeveel asielzoekers gemeenten naar verwachting moeten opvangen.

Provincies zijn in eerste instantie verantwoordelijk voor de verdeling over de verschillende gemeenten, die gebaseerd op inwonertal en welvaart een aantal plekken moeten leveren.

Zie hieronder de benodigde plekken per provincie:

Provincies hebben nu tot begin december om de opgave te verdelen over 'hun' gemeenten. Die hebben daarna nog ruim een half jaar de tijd om de opvangplekken in te richten.

Als ze dat niet lukt kan de minister dwangsommen opleggen, maar daar wil Van den Brink nu nog niet mee dreigen. "Een gesprek met gemeenten is allereerst een gesprek", zegt hij. "Dat soort maatregelen zijn niet het begin van een gesprek."

Keijzer wilde niet

De cijfers die Van den Brink nu heeft gepubliceerd zijn dezelfde die zijn voorganger, minister Keijzer (toen nog BBB), weigerde te delen, terwijl ze dat volgens de wet vóór 1 februari had moeten doen. Begin deze maand zei Keijzer dat ze de ramingen niet bekend wilde maken, omdat die volgens haar nog te onzeker waren.

Ze redeneerde dat er de komende tijd nog veel statushouders uit de asielketen doorstromen naar een woning, waardoor er plekken vrijkomen. Ook verwees ze naar nieuwe strengere asielwetten, die de Eerste Kamer nog moet behandelen en die volgens haar veel effect kunnen hebben op het aantal asielzoekers dat een plek nodig heeft.

Van den Brink is kort over wat hij daarvan vindt. "Ik vind daarvan dat ik de wet moet nakomen", reageert de pas aangetreden minister. "En dat heb ik vandaag gedaan door dat besluit gelijk te nemen zodra ik kon."

Hieronder de verdeling per provincie van het totale aantal benodigde plekken. Hoe meer inwoners en welvarender, hoe groter de opgave:

Het ministerie van Economische Zaken (EZ) geeft al jaren miljoenen euro's aan subsidie aan dezelfde stichting zonder het parlement juist te informeren. Het bestuur van die stichting huurt een bedrijf in waar twee stichtingsdirecteuren mede-eigenaar van zijn. Ondanks een eerdere waarschuwing voor de schijn van belangenverstrengeling bleef deze werkwijze ongewijzigd.

Na vragen van Nieuwsuur heeft het ministerie de Tweede en Eerste Kamer per brief geïnformeerd dat sprake is van een onzorgvuldigheid - "een omissie"- bij het verstrekken van subsidie aan de stichting, het digitaliseringsplatform ECP.

De stichting erkent de schijn van belangenverstrengeling en zegt al jaren bezig te zijn met aanpassingen in de organisatiestructuur. ECP profileert zich als neutraal platform dat overheid en bedrijfsleven samenbrengt op digitale zaken. ECP is mede opgericht door het ministerie. Het platform organiseert netwerkborrels, werkgroepen en vergaderingen over thema's als AI en internetveiligheid. Willem-Alexander zat er als Prins in de Raad van Advies, oud-bewindspersonen bekleedden er bestuursfuncties.

Nalatigheid

ECP ontvangt geld in de vorm van een zogeheten "maatwerk"-subsidie. Aan de subsidie hangt weinig publieke verantwoording, zegt hoogleraar bestuursrecht Jacobine van den Brink van de Universiteit van Amsterdam. "Dus hebben we er weinig zicht op." De subsidie mag volgens het ministerie maximaal vier jaar lopen, mits het parlement daarover vooraf wordt geïnformeerd. Dat is niet gebeurd, schrijft EZ in een brief aan de Kamer.

Dat is zeker vanaf 2019 niet gebeurd. In die periode kreeg de stichting in totaal zo'n 40 miljoen euro subsidie. Volgens Van den Brink had EZ dat geld "nooit op deze manier" mogen verstrekken. "Als jaar op jaar één en dezelfde partij subsidie krijgt, hebben andere partijen nooit een kans."

ECP ontvangt de subsidie sinds 1997. Onduidelijk is hoeveel er vóór 2019 werd uitgekeerd en of daarbij ook subsidieregels zijn overtreden. Volgens het ministerie liggen stukken van voor dat jaar in archieven die "niet zo snel geraadpleegd kunnen worden".

Het grootste deel van de inkomsten van ECP bestaat uit subsidies. Daarnaast ontvangt de stichting contributies en bijdragen van bijvoorbeeld tech-bedrijven. De stichting heeft zelf geen personeel in dienst, maar huurt een groot aantal medewerkers - van secretaresses tot directeuren - in bij LunaVia BV. Van dat bedrijf zijn de twee directeuren van ECP - via holdings - bestuurder én mede-aandeelhouder. De afgelopen periode ging er jaarlijks zo'n 5,5 miljoen euro van ECP naar LunaVia.

In 2023 evalueerde onderzoeksbureau KWINK de relatie tussen ECP en EZ. De onderzoekers waarschuwden voor de schijn van belangenverstrengeling. De aanbeveling was dat het ministerie van Economische Zaken het gesprek moest aangaan over "wenselijkheid" en "noodzakelijkheid" van de constructie. Dat deed het ministerie, maar de werkwijze bleef ongewijzigd.

Drie deskundigen noemen de verweving met LunaVia "per definitie problematisch", "onwenselijk" en "oneigenlijk". Niet verboden, maar wel in strijd met normen van goed bestuur. "Als bestuur zou je nooit een directie moeten willen hebben met tegengestelde persoonlijke belangen", zegt Kees Cools, expert corporate governance en finance. "Als bestuur weet je dan nooit of ze iets goeds deden voor de stichting, of ten dele toch voor de eigen portemonnee."

ECP zegt dat het bestuur - en niet de directie - eindverantwoordelijk is en de besluiten neemt. Maar de deskundigen zijn kritisch. Want de directie bereidt mede plannen voor, heeft contact met ministeries over subsidies en gaat over de uitvoering van werk, zeggen ze. Die invloed en informatiepositie kan ten goede komen aan de eigen bv.

Volgens ECP zijn de tarieven van LunaVia "marktconform", dus gangbaar. Maar volgens deskundigen kan LunaVia ook met "marktconforme" tarieven nog steeds winst maken. Ze schatten op basis van beperkte openbare jaarcijfers dat het gemiddeld om minimaal enkele tonnen per jaar gaat. LunaVia wil niets zeggen over de winsten.

Dubbelrol

Na vragen van Nieuwsuur is de tekst op de ECP-website aangepast. De stichting vermeldt nu de dubbelrol van één van de directeuren. Het bestuur zegt te handelen volgens wet- en regelgeving maar erkent dat er sprake is van de "schijn" van belangenverstrengeling.

ECP ontving de afgelopen jaren van nog acht andere ministeries geld. In totaal gaat het om ruim 50 miljoen euro overheidsgeld sinds 2018. Daardoor bestaat meer dan de helft van de ECP-inkomsten uit publiek geld. Voor de opdracht aan LunaVia zou daarom een openbare aanbesteding moeten gelden, zodat meerdere bedrijven kunnen meedingen naar de opdrachten. Toch kiest ECP nog steeds exclusief voor LunaVia.

ECP zegt dat aanbesteden niet verplicht is, omdat het contract met LunaVia uit de jaren '90 stamt. De regels zouden toen nog niet opgaan. De stichting beroept zich op een juridisch advies, maar geeft daarin geen inzage. Hoogleraar aanbestedingsrecht Pieter Kuypers bestrijdt het standpunt van ECP: volgens hem is het contract inmiddels zo veranderd dat aanbesteding wel degelijk is vereist.

Het ministerie van EZ zegt dat het aan een stichting is "om te besluiten of ze diensten inkopen of in eigen beheer doen, zolang dit aan de subsidieverplichting voldoet". Volgens EZ is dat hier het geval: de inhuur gebeurt tegen "marktconforme tarieven" en op "transparante wijze". Het ministerie zegt intern onderzoek te doen naar mogelijke nalatigheid bij het verstrekken van andere subsidies.

Verantwoording onderzoek

Voor het onderzoek naar ECP sprak Nieuwsuur met tientallen betrokkenen en vroeg het bij ECP, LunaVia en verschillende ministeries documenten en informatie op. Lees hier de reacties van betrokken partijen in het kader van de wederhoor en hier alles over het onderzoek.

Na een tweedaags debat in de Tweede Kamer, waarbij ze alleen mochten luisteren, gaan de bewindspersonen van het nieuwe kabinet-Jetten vandaag dan echt aan de slag. Ze hebben hun eerste vrijdagse ministerraad.

De meeste kabinetsleden vonden het, net als staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) van Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid, "erg lang stilzitten". "Het was fysiek een behoorlijke uitdaging", geeft Heleen Herbert (CDA) toe, de nieuwe minister van Economische Zaken.

Maar "het was een normaal debat, zoals het hoort", zegt VVD-minister Dilan Yesilgöz van Defensie. Haar nieuwe collega van Buitenlandse Zaken, Tom Berendsen (CDA), vond het "scherp op de inhoud, maar constructief". "Ik hoop dat we dat samen volhouden."

'Democratie is mooi'

Ze zijn het erover eens dat de kersverse premier Rob Jetten "het heel goed deed". Het was een beter debat over de regeringsverklaring dan destijds met zijn partijloze voorganger Dick Schoof, herinnert Yesilgöz zich.

Die kreeg het in zijn eerste debat zwaar te verduren. Hem werd onder meer "slappe hap" verweten door Geert Wilders (PVV). "Wat wij die man hebben aangedaan als Kamer was een van de vreselijkste debatten van onze geschiedenis", zegt Yesilgöz , die net als Wilders deel uitmaakte van de toenmalige coalitie.

Minister Herbert, die altijd in het bedrijfsleven heeft gewerkt, zegt "het was nieuw voor me. Democratie is mooi. Ik vond het mooi om de invalshoeken van de verschillende partijen te horen."

Minister Vincent Karremans (VVD) van Infrastructuur en Waterstaat zat thuis op de bank met zijn vorige week geboren derde kind op schoot. De jonge vader heeft "af en toe gekeken" en vond het "een interessant debat".

'Goed luisteren naar bonden'

In het debat speelde de verhoging van de AOW-leeftijd, een plan uit het coalitieakkoord, een grote rol. De coalitie moet daar opnieuw naar gaan kijken. Hans Vijlbrief (D66), minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, gaat ervan uit dat hij volgende week met de vakbonden en werkgevers om tafel zit.

"We gaan niks afzwakken, maar zijn wel bereid om erover te praten", zegt hij. "We gaan goed naar ze luisteren."

Vijlbrief krijgt het schaamrood op de kaken als het gaat over de foto die D66 gisteren op Instagram deelde van hem met zijn nieuwe collega Rianne Letschert, de oud-informateur die minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wordt. Daar staat een liedje onder met de tekst "Bitches willen met me naar bed."

Vijlbrief erkent dat het "niet zo smaakvol" was. "Ik vond het niet zo leuk. Het is mijn sociale media-team die dit gepost heeft, ik ben een boomer en zal zeggen dat ze dit niet meer moeten doen."

Pak papier

Minister Jaimi van Essen van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zegt dat hij de afgelopen twee dagen vooral bezig is geweest met zijn nieuwe post. "Er lag zo'n pak papier voor me met alle dossiers die er spelen. In mijn hoofd ging het 750 kilometer per uur."

Thierry Aartsen, minister van Werk en Participatie, kan ook niet wachten tot het echte werk gaat beginnen. Hij gaat komende week al in gesprek met 'de polder', zegt hij. "Laat ons eerst kennismaken en koffiedrinken."

De ministers en staatssecretarissen van het minderheidskabinet-Jetten kunnen na twee dagen debatteren met de Tweede Kamer "aan de slag". Maar het debat legde wel de forse uitdagingen waar de ploeg voor staat bloot.

Oppositiepartijen waren kritisch. Het kabinet moet de plannen voor de AOW en het bestrijden van armoede van de Kamer opnieuw bekijken. Of dat tot grote veranderingen leidt is nog onduidelijk: concrete toezeggingen van het kabinet kwamen er niet.

Een motie van wantrouwen van de PVV- die het kabinet meteen weg wilde sturen- kreeg alleen steun van de SP en FVD.

AOW plannen 'verzachten'

Het kabinetsplan voor een snellere verhoging van de AOW-leeftijd domineerde een flink deel van het debat. Een plan van SGP en Groep Markuszower om de scherpe kantjes eraf te halen kreeg met steun van de coalitiepartijen en JA21 een meerderheid.

Met deze eerste "deal" kan het minderheidskabinet dus voorlopig verder met de AOW-plannen, maar in de Eerste Kamer heeft het daarvoor geen meerderheid. GroenLinks-PvdA leider Klaver waarschuwde Jetten dan ook niet te veel met "gelegenheidscoalities" te werken omdat het geheel van de plannen en begrotingen daardoor in gevaar zou kunnen komen.

Partijen als GroenLinks-PvdA, PVV, ChristenUnie, 50Plus, Denk, SP en Volt vonden de toezeggingen van Jetten om een "pas op de plaats" te maken en naar verzachtingen voor de AOW te gaan kijken te zwak. Ze willen het plan volledig van tafel hebben en weten zich gesteund door vakcentrales FNV, CNV en VCP.

Die zijn naar eigen zeggen "furieus". Zij gaan niet met het kabinet in gesprek zolang de plannen niet van tafel gaan. Jetten noemde dat een "helder signaal" en hoopt op een snel kennismakingsgesprek om "hun zorgen aan te horen".

'Verhoudingen op spel'

Een deel van de oppositiepartijen vindt dat Jetten de verhoudingen met de Kamer op het spel zet, terwijl hij de Kamer nodig heeft om andere plannen van zijn minderheidskabinet erdoor te krijgen.

Aan het begin van het debat had Jetten zich "nederig" opgesteld en gesproken van uitgestoken handen en samenwerken. In het debat kwam het echter nauwelijks tot concrete toezeggingen.

De Kamer kwam met voorstellen om diverse plannen bij te sturen. Zo wil een meerderheid dat het kabinet de armoede laat af- in plaats van toenemen. Ook moet het kabinet voorafgaand aan de bezuinigingen op sociale zekerheid van de Kamer eerst de gevolgen voor kwetsbare groepen in kaart brengen.

'Rustig en inhoudelijk'

Jetten reageerde bijna overal kalm op. Van de aanvallen van Wilders, en daarna diens motie van wantrouwen, leek hij niet erg onder de indruk. Grappend zei Jetten de motie te gaan inlijsten "omdat het de eerste is".

Na twee dagen debat was Jetten positief over de sfeer. Hij sprak van een "rustig" en "inhoudelijk" debat. Ondanks alle "soms begrijpelijke" kritiek had hij "genoten" van de inhoudelijke bijdrages. Op vragen van journalisten op welke punten de coalitie afspraken gaat openbreken en de veelbesproken uitgestoken hand gaat laten zien, antwoordde Jetten dat "de opdracht nu heel duidelijk is".

"Wij zullen als ministers nu eerst flink hard aan het werk moeten met de uitwerking van alle plannen, en dan de oppositie weer opzoeken." Het is volgens hem duidelijk dat op een aantal terreinen plannen moeten worden bijgesteld.

Tegelijk proeft de nieuwe minister president "bij meer dan honderd zetels in de Kamer de bereidheid om op onderwerpen waarop Nederland echt vastzit tot grote doorbraken te komen".

Verschillende oppositiepartijen vinden dat premier Jetten "een valse start" heeft gemaakt nu hij in hun ogen halsstarrig vasthoudt aan een snellere verhoging van de AOW-leeftijd, zoals afgesproken in het coalitieakkoord.

Jetten heeft de steun van een meerderheid om de maatregel door te zetten, nu hij heeft toegezegd dat hij de scherpe kantjes ervan af wil halen. Maar partijen als GroenLinks-PvdA, PVV, ChristenUnie, 50Plus, Denk, SP en Volt vinden dat een veel te zwakke toezegging en willen dat het plan volledig van tafel gaat.

Ze waarschuwen vandaag in het debat over de regeringsverklaring dat Jetten de verhouding met de Kamer op het spel zet, terwijl hij de Kamer nodig heeft om andere plannen van zijn minderheidskabinet door te voeren.

'Op ramkoers'

Partijleider Klaver van GroenLinks-PvdA vindt dat het kabinet "op ramkoers" ligt met de Kamer. "Er gaat zo veel kapot door deze manier van werken", zegt ook ChristenUnie-fractievoorzitter Bikker.

De snellere verhoging van de AOW-leeftijd, waardoor veel mensen langer moeten doorwerken, leidt tot onrust bij werknemers en ook bij de oppositie. Gisteren sloot de coalitie een deal met een deel van de rechtse oppositie, om nog eens te kijken of het mogelijk is om de maatregel te verzachten voor met name de lage inkomens en mensen met een zwaar beroep.

Bonden furieus

"Een pas op de plaats", noemt Jetten dat vandaag, maar een flink deel van de oppositie vindt dat dus veel te weinig. Ze weten zich gesteund door de vakcentrales FNV, CNV en VCP, die vandaag lieten weten dat ze "furieus" zijn en dat het "uitgesloten" is dat ze gaan praten met het kabinet als de AOW-plannen niet volledig van tafel zijn.

"Als het tij niet keert, leggen we het land plat", schrijven de bonden in een persbericht. Ze noemen de maatregel een "schoffering" van de afspraak dat de AOW-leeftijd voorlopig niet omhoog zou gaan. "Als het kabinet onrust zaait, kan het onrust krijgen." De bonden blazen ieder overleg voorlopig af.

In het debat vroegen de partijen Jetten om de maatregel van tafel te halen, zodat er weer gepraat kan worden, maar de premier wil eerst kennismaken met de bonden. Daarop zei PVV-leider Wilders: "U wilt wel praten, maar er is niemand om mee te praten, want ze komen niet."

Voor de toekomst

Volgens Jetten en de coalitie moet er iets gebeuren om het AOW-systeem ook in de toekomst betaalbaar te houden. Door de vergrijzing maken steeds meer mensen gebruik van de AOW, terwijl er minder mensen werken om de uitkeringen via premies op te brengen. Vorig jaar werd de AOW voor het eerst voor meer dan de helft betaald uit belastinggeld.

De AOW-maatregel van het kabinet moet uiteindelijk structureel 2,7 miljard euro per jaar opleveren.