Vier gespecialiseerde zorgvilla's voor zeer zieke en gehandicapte kinderen blijven open "zolang de zorg voor hen nog niet goed is geregeld". Dat heeft minister Sterk (Langdurige Zorg) gezegd tijdens het commissiedebat over de gehandicaptenzorg.

Villa ExpertCare maakte in januari bekend de zorgvilla's te sluiten, omdat de vergoeding volgens het bedrijf niet toereikend is. Dat was een grote schok voor de kinderen en hun ouders, omdat zij een nieuwe plek moeten zoeken. Die plekken zijn zeer schaars.

De zorgorganisatie had al wel beloofd open te blijven totdat alle kinderen een nieuwe plek hadden. Maar ouders waren bang dat het personeel door de sluiting alvast een nieuwe baan zou zoeken, waardoor de kinderen alsnog geen zorg kregen. Ook dat probleem wordt volgens de minister opgevangen.

Kosten drukken in de gehandicaptenzorg

Dat de tarieven in de gehandicaptenzorg onder druk staan, zorgde in het debat voor ongemak bij alle politieke partijen. Vanaf volgend jaar gaan er nieuwe kostenbesparingen in, die nog stammen uit het vierde kabinet-Rutte en kabinet-Schoof. Daardoor moet de gehandicaptenzorg het volgend jaar met 158 miljoen euro minder doen dan verwacht.

Het kabinet-Jetten wil nog eens extra de kosten drukken, onder meer door minder geld voor de langdurige zorg vrij te maken. Wat daarvan de gevolgen zijn voor de gehandicaptenzorg, is nog onduidelijk. Minister Sterk wijst er wel op dat de financiële positie van veel zorgorganisaties gezond is.

Onzekerheid bij gehandicapten

De kostenbesparende maatregelen leiden tot boze reacties bij Kamerleden. Zij wijzen erop dat voor gehandicapten de bezuinigingen zich opstapelen. Als alle plannen van de coalitie doorgaan, moeten zij bijvoorbeeld ook meer eigen risico betalen.

"Mensen weten niet wat dit gaat betekenen, terwijl er al zoveel onzekerheid is", zegt ChristenUnie-fractievoorzitter Bikker. "Het gaat niet goed in de zorg, dus bezuinigen we", zegt SP-Kamerlid Dobbe. "Alsof dat het beter maakt. Die logica klopt voor geen meter."

Daar sluit Kamerlid Ten Hove van Groep Markuszower zich bij aan. "Bezuinigen op de meest kwetsbare mensen is niet normaal. Wie dat niet kan inzien, heeft wat mij betreft zelf een beperking."

D66-Kamerlid Synhaeve gaf toe "niet enthousiast" te zijn over de geplande kortingen. Tegelijkertijd ziet ze het drukken van de kosten wel als oplossing voor het grote personeelstekort. "Juist door keuzes maken willen we dat de zorg toegankelijk blijft voor de mensen die het het hardst nodig hebben", zei ze.

Geen plek voor rolstoelen in zaal

Kamerleden waren ook kritisch over de plannen van het nieuwe kabinet voor de uitvoering van het VN-mensenrechtenverdrag Handicap. Zo lijkt het erop dat het nieuwe kabinet geen geld opzij legt om de toegang tot bijvoorbeeld gebouwen te verbeteren.

Het was dan ook tekenend dat meerdere bezoekers van de Tweede Kamer het commissiedebat niet in de zaal konden zien, omdat er niet genoeg ruime plekken waren voor hun rolstoel. Zij moesten daarom het debat buiten volgen.

"Het doet pijn dat de Kamer niet zo inclusief is", zei Bikker. "Dat zij niet gewoon kunnen aanschuiven en het debat hier kunnen volgen."

Meerdere mensen waren ook in het rood gekomen, een verwijzing naar de opvallend rode outfit die minister Sterk (Langdurige Zorg) droeg tijdens de bordesfoto. Op die manier vroegen ze aandacht voor de situatie in de gehandicaptenzorg.

Op Facebook en Instagram verschijnen volop advertenties van Nederlandse politieke partijen in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Volgens de regels van moederbedrijf Meta mag dat niet, maar het gebeurt toch. Dat constateren onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam (UvA).

Het speelveld voor partijen is daardoor ongelijk op de platforms van Meta. Deskundigen vrezen bovendien dat ook illegale verkiezingsbeïnvloeding online kan belanden.

De UvA-onderzoekers bekeken handmatig zo'n 7000 betaalde Nederlandse advertenties die sinds 1 januari op Instagram en Facebook verschenen. Ruim 500 daarvan kwamen van politieke partijen of kandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen. Gemiddeld bleven de advertenties bijna een week online.

Het toezicht van Meta op de eigen regels werkt dus niet goed, zegt UvA-onderzoeker Fabio Votta. "Accounts kunnen zichzelf aanmerken als politieke partijen, dus dan zou het voor Meta duidelijk moeten zijn dat die accounts politieke advertenties plaatsen." Bovendien gebruiken partijen en kandidaten in hun advertenties partijlogo's en woorden die duidelijk verwijzen naar de gemeenteraadsverkiezingen.

Toch wijst Meta zulke advertenties niet altijd af. Zo plaatste een lokale partij in Utrecht een poster met de tekst 'stem 18 maart Utrecht solidair!' op Facebook en Instagram. Ook een partij uit Gouda publiceerde een advertentie met een stemoproep:

De partij laat weten dat sociale media "een belangrijk middel is om inwoners van Gouda te informeren en te betrekken bij onderwerpen die in onze stad spelen, zeker in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen". De partij verwacht dat platforms "duidelijk zijn over hun regels en dat zij zelf ook adequaat controleren wanneer bepaalde vormen van promotie onder politieke advertenties vallen".

Regels 'onwerkbaar'

Het verbod van Meta op politieke advertenties is een reactie op recente Europese regels voor het tegengaan van buitenlandse beïnvloeding bij verkiezingen en het beschermen van persoonsgegevens. Platforms moeten openheid geven over wie een advertentie betaalt en op welke doelgroep advertenties zijn gericht.

Meta, het moederbedrijf van Instagram en Facebook, vindt die regels "onwerkbaar" en besloot daarom vorig jaar álle politieke en maatschappelijke advertenties te weren van de platforms in de EU. De categorie 'politiek, verkiezingen, en sociale thema's' verdween dan ook uit het openbare advertentieoverzicht.

'Mogelijk risico voor verkiezingen'

Maar politieke advertenties verschijnen dus toch online. "Het speelveld voor partijen wordt zo onduidelijker, en reclame blijft meer onder de radar", zegt informatierechtspecialist Max van Drunen (Universiteit van Amsterdam). Hij was niet betrokken bij het onderzoek.

Dat Meta politieke reclame doorlaat, is mogelijk in strijd met EU-regels, zegt Van Drunen. "Platforms zijn verplicht om hun algemene voorwaarden zorgvuldig toe te passen, maar blijkbaar glippen er nog politieke advertenties doorheen. Als dit te vaak misgaat, vormt dit mogelijk een risico voor verkiezingen."

UvA-onderzoeker Votta: "Als Meta deze simpele, openlijk politieke advertenties niet eens kan detecteren, hoe kunnen ze dat dan bij heimelijke beïnvloeding van gebruikers, bijvoorbeeld bij manipulatie door Rusland?"

Oneerlijke voorsprong

Politieke partijen die de regels van Instagram en Facebook weten te omzeilen, hebben bij de verkiezingen een voordeel ten opzichte van partijen die zich aan de regels van de platforms houden, zeggen deskundigen. "Degenen die profiteren zijn de types die hier wat langer over nagedacht hebben en bedenken: ik ga deze advertentietekst net even anders formuleren", zegt campagnestrateeg Justin Koornneef (BKB Het Campagnebureau). "Die komen door de detectie en hebben daarmee extra bereik op een platform waar mensen hun informatie vandaan halen."

In reactie op vragen van Nieuwsuur laat Meta weten dat het plaatsen van advertenties over "maatschappelijke kwesties, verkiezingen en politiek in de EU" in strijd is met het beleid. "Het beschermen van de integriteit van verkiezingen is voor ons een prioriteit. We onderzoeken deze meldingen en hebben al actie ondernomen tegen een aantal advertenties die ons advertentiebeleid schenden", aldus een woordvoerder.

Methode UvA-onderzoek

Aan de gemeenteraadsverkiezingen doen bijna 62.000 kandidaten mee, wat het (nog lopende) onderzoek van de UvA meteen begrenst: de onderzoekers kunnen onmogelijk alle berichten van alle kandidaten bijhouden. Ze selecteren doorlopend posts van partijen in dertig gemeenten en de hoogste twaalf kandidaten op hun lijsten. Daarnaast zoeken ze naar berichten met 120 steekwoorden als 'migratie', 'klimaat' en 'stem op'.

Wat overblijft, beoordeelt het team handmatig om vast te stellen of er sprake is van politieke reclame. Het onderzoek toont hierdoor alleen het topje van de ijsberg. De onderzoekers verwachten in de komende weken een toename van politieke advertenties te zien, omdat de verkiezingen dichterbij komen.

"Hoe langer de oorlog in het Midden-Oosten voortduurt, hoe minder aandacht er is voor de Russische invasie van Oekraïne." Dat constateerde de Oekraïense president Zelensky in een persconferentie in Kyiv met premier Jetten aan zijn zijde. "En als er minder aandacht is voor onze strijd, betekent dat ook minder steun voor Oekraïne."

Premier Jetten is vandaag op werkbezoek in Kyiv om de Nederlandse steun aan Oekraïne kracht bij te zetten. Hij hield daar een toespraak en beantwoordde daarna vragen van journalisten.

In Oekraïne zijn er zorgen dat de wapenleveranties die Europese bondgenoten uit Amerika halen in gevaar komen, omdat voorraden op kunnen raken als de oorlog tegen Iran doorgaat. Dan gaat het vooral om raketten voor Patriot-luchtverdedigingssystemen. Oekraïne heeft aangeboden om eigen technologie en expertise te delen om Iraanse shahed-drones in het Midden-Oosten uit de lucht te halen.

Bekijk hier enkele momenten uit het bezoek van Jetten en de persconferentie van de twee regeringsleiders:

Jetten erkende ook dat de situatie in het Midden-Oosten impact heeft op de oorlog in Oekraïne. Hij vindt het belangrijk dat "we niet te afgeleid raken door de oorlog in het Midden-Oosten". Want, zo zei hij, "terwijl er in het Midden-Oosten wordt gevochten, wordt Oekraïne ook nog steeds aangevallen".

Wat Jetten betreft onderstreept de oorlog in de Golfregio het belang dat alle bondgenoten van Oekraïne hun militaire steun voortzetten. Hij vindt dat landen Oekraïne moeten blijven steunen, zodat Oekraïense strijdkrachten de inwoners van het land kunnen beschermen en zoveel mogelijk voortgang boeken op het slagveld.

Samenwerking en droneproductie

Ook wil Nederland van Oekraïne leren als het gaat om droneproductie, zei premier Jetten. De Russische agressie heeft tot een toename van de wapenproductie in Oekraïne geleid. Dat helpt niet alleen de Oekraïense strijdkrachten, maar ook de Europese bondgenoten die hiervan kunnen leren, vindt Jetten.

"Wij hebben de ambitie om productie van drones te laten groeien en dat willen we in samenwerking met Nederlandse en Oekraïense bedrijven doen." Zo kunnen beide landen de productie opschroeven en zo snel mogelijk de troepen op het slagveld helpen, stelde hij. "En tegelijkertijd schroeven we daarmee de Europese voorraad op."

'Lidmaatschap is aan Europese Unie'

Ook werd Jetten en Zelensky gevraagd hoe realistisch een Oekraïens EU-lidmaatschap is. Volgens Jetten is het "glashelder" dat Oekraïne een Europese toekomst heeft en in de toekomst ook lidstaat wordt. Wel tekende hij daarbij aan dat Oekraïne moet blijven hervormen. Jetten wilde niet zeggen wanneer Oekraïne lid zou kunnen worden. Een realistisch tijdpad daarvoor moet met Europese bondgenoten worden besproken, vindt hij.

Ook Zelensky herhaalde dat Oekraïne graag lid wil worden van de Europese Unie. En dat is ook in het belang van Europa, zegt hij. "Of de Europese Unie ons toelaat en ervoor kiest om sterker te zijn dan nu, is aan de EU zelf."

Premier Jetten is in Oekraïne voor een bezoek aan president Zelensky om de Nederlandse steun aan de Oekraïners te onderstrepen. Kort na het aantreden van het kabinet, bijna twee weken geleden, belden de leiders al met elkaar. In dat gesprek nodigde Zelensky Jetten uit om op korte termijn naar de Oekraïense hoofdstad Kyiv te komen.

Daaraan heeft Jetten nu gehoor gegeven. In Kyiv heeft hij een krans gelegd bij een herdenkingsmonument en later vandaag houdt hij een toespraak. "Nederland staat onverminderd achter Oekraïne en de strijd die het land voert tegen de Russische agressie", zegt Jetten.

Jetten en Zelensky bij het herdenkingsmonument:

In het telefoongesprek kort na zijn aantreden benadrukte Jetten dat Nederland Oekraïne zal blijven ondersteunen. "Jullie vechten niet alleen voor jullie eigen veiligheid en vrijheid, maar ook voor de Europese waarden", zei de premier toen. Vandaag herhaalde hij die boodschap naar eigen zeggen.

De premier brengt vandaag ook een bezoek aan een appartementencomplex dat bij een eerdere aanval beschadigd is geraakt. "Vandaag bezocht ik een wijk die door Russische aanvallen is getroffen", schrijft Jetten. "Pas wanneer je hier staat voel je echt het enorme leed en onrecht dat Russische agressie hier veroorzaakt."

Tegen journalisten in Kyiv zei Jetten dat hij het belangrijk vond om snel die kant op te gaan. "Met de oorlog in het Midden-Oosten is het belangrijk om ervoor te zorgen dat Oekraïne voldoende militair materieel blijft krijgen. Het is de vraag wat er de komende tijd nog te krijgen is, en het vraagt om een extra inspanning om ervoor te zorgen dat Oekraïne de strijd tegen Rusland kan volhouden."

De ruzie tussen Zelensky en de Hongaarse premier Orbán is vandaag een belangrijk gespreksonderwerp, zei Jetten in de trein onderweg naar Oekraïne. De Hongaarse premier blokkeert met zijn vetorecht een Europees plan om Oekraïne 90 miljard euro te lenen.

Orbán doet dat vanwege het stilleggen van de Russische oliedoorvoer via de Druzhba-pijpleiding, die deels in Oekraïne ligt. Oekraïne zegt dat de pijpleiding is beschadigd bij een Russische aanval, maar Slowakije en Hongarije, die beide afhankelijk zijn van de olie, betwijfelen deze lezing. Ze denken dat Oekraïne de pijpleiding bewust afsluit omdat de olieleveringen de Russische oorlogskas vullen.

Luchtaanvallen

Rusland bestookt Oekraïne nog regelmatig met luchtaanvallen. Ook dit weekend werd Oekraïne weer hevig onder vuur genomen door Rusland. Zeker tien mensen kwamen bij de aanvallen om het leven, onder wie twee kinderen.

Bij de luchtaanvallen zetten de Russen honderden drones en tientallen projectielen in, die werden afgevuurd op verschillende Oekraïense steden. Volgens Zelensky betrof het 29 projectielen, waarvan minstens de helft een ballistische raket was. In totaal zou Rusland 480 drones hebben gebruikt bij de luchtaanvallen.

Berendsen en Yesilgöz

Vorige week waren defensieminister Yesilgöz en minister van Buitenlandse Zaken Berendsen ook al in Kyiv voor een ontmoeting met de Oekraïense president. In dit gesprek bespraken ze de Nederlandse steun aan Oekraïne. Ook hebben ze het gehad over wat Nederland kan leren van de lessen die Oekraïne trekt op het moderne slagveld, schreef het ministerie van Defensie.

Premier Jetten was nog maar net begonnen of hij kreeg meteen te maken met een internationale crisis: de oorlog in Iran. Wat zijn de gevolgen voor Nederland? En hoe gaat kabinet-Jetten om met deze oorlog?

Ook staan Marloes en Joost stil bij het app-verkeer tussen PVV-leider Wilders en voormalig PVV'er Markuszower. De Volkskrant onthulde dat Wilders een dreigende situatie als smoes gebruikte om onder een verkiezingsdebat uit te komen. Wat voor effect heeft dit nieuws op de PVV? Ook het blijvende gerommel in de BBB-fractie komt aan bod.

Marleen heeft een weekje vrij en wordt vervangen door Marloes Lemsom van EenVandaag:

Dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren via NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl

De aanvallen van de VS en Israël op Iran en de daaropvolgende tegenaanvallen van Iran vallen allemaal buiten het internationale recht. Dat zei minister-president Jetten vandaag. Tegelijk zegt hij er begrip voor te hebben dat de VS en Israël hebben willen "ingrijpen" in het nucleaire- en raketprogramma van Iran.

Jetten wijst er daarbij op dat het Iraanse regime "bruut en gewelddadig" is en het internationale recht de Iraanse bevolking al tientallen jaren niet heeft beschermd. Ook stipt hij aan dat Iran milities in de regio steunt, bijvoorbeeld in Libanon en Gaza, die al jaren slachtoffers maken. "Je ziet dat Iran ook al vele jaren het internationale recht aan zijn laars lapt."

Steun of instemming

Toch is er geen steun van Nederland voor de aanvallen van de VS en Israël, die gelden als bondgenoten. "Deze aanvallen zijn ingezet zonder andere landen vooraf te informeren of consulteren. Er is geen sprake van een verzoek om steun of instemming." Jetten verwacht ook niet dat dat er alsnog komt.

De premier wil er niet over filosoferen of het de juiste keuze is geweest van die landen om Iran aan te vallen. "Die vraag is nu niet aan de orde, omdat we nog midden in de escalatie zitten", aldus Jetten. "We moeten er vooral alles aan doen om in de escalatie de Nederlandse en Europese belangen te dienen."

Dat gaat Nederland mogelijk doen door een marineschip die kant op te sturen. Het kabinet gaat dit weekend gebruiken om te besluiten over de inzet van het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. Evertsen. De intentie is om "ja" te zeggen, zei Jetten daarbij. Het gaat nu om bijvoorbeeld de precieze opdracht en de instructies die de militairen meekrijgen. "We willen dat de komende dagen nog een keer doorlopen."

Charles de Gaulle

Frankrijk wil met het vliegdekschip Charles de Gaulle Europese landen die in de buurt van Iran liggen beschermen tegen mogelijke raket- en droneaanvallen, aldus Jetten. De Evertsen is goed in staat projectielen uit de lucht te halen. "Daarom neemt het kabinet dit verzoek ook zo serieus."

Het fregat was al met de Charles de Gaulle op trainingsmissie in de Oostzee. Het kabinet besloot deze week al om het fregat met de Fransen te laten meevaren naar de Middellandse Zee en ondertussen de precieze missie te bespreken.

Als het kabinet daartoe besluit, dan krijgt de Tweede Kamer daar na het weekend een zogenoemde artikel 100-brief over.

De nieuwe wetgeving waarmee het kabinet meer duidelijkheid wil geven aan zzp'ers is een kleine stap dichterbij. Minister Aartsen van Werk en Participatie heeft een deel van de wet naar de Tweede Kamer gestuurd.

In dit deel van de wetgeving staat dat als iemand als zzp'er minder dan 38 euro per uur verdient, deze persoon naar de rechter kan stappen om werknemersrechten op te eisen.

De inlener of opdrachtgever moet dan aantonen dat die echt een zelfstandige heeft ingehuurd en dat er geen sprake is van een werkgever-werknemer-verhouding. Lukt dat niet, dan is er sprake van schijnzelfstandigheid en heeft de werkende dezelfde rechten als in een dienstverband.

Verwarring

Daarnaast haalt Aartsen alvast een onduidelijk gedeelte uit de concept-wetgeving dat volgens hem leidt tot verwarring bij opdrachtgevers en werkgevers. Het is het deel waarin wordt geprobeerd uit te leggen wanneer er sprake is van een arbeidsverhouding en wanneer van zelfstandigheid.

De regels daarvoor veranderen vandaag echter niet. Dat gebeurt pas als de Tweede en Eerste Kamer de nieuwe Zelfstandigenwet hebben aangenomen waar Aartsen op dit moment aan werkt.

Blijft gehandhaafd

Ook blijft er gehandhaafd worden door de Belastingdienst. Als een opdrachtgever ten onrechte geen loonheffingen betaalt voor een schijnzelfstandige, dan worden deze alsnog gevorderd. In Nederland werken bijna 1,2 miljoen mensen als zzp'er. Sinds 1 januari 2025 wordt weer volledig gehandhaafd op schijnzelfstandigheid.

Aartsen is als Kamerlid jaren bezig geweest met de zzp-wetgeving, die hij te onduidelijk vond en onwerkbaar voor zelfstandigen. Vorig jaar kwam hij met een initiatiefwet. Of de tekst van de nieuwe Zelfstandigenwet daarop gaat lijken is nog niet bekend.

Het kabinet stopt voorlopig met de uitwerking van het omstreden plan om de AOW-leeftijd te verhogen. Vanwege het grote verzet van de vakbonden en enkele oppositiepartijen vindt het kabinet het verstandig om "een pas op de plaats" te maken.

"Het is duidelijk uit het gesprek met de bonden en het debat in de Tweede Kamer dat er geen meerderheid is voor het plan", zei premier Jetten op zijn wekelijkse persconferentie. "Dus er moeten verzachtingen en aanpassingen komen."

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gaat de komende tijd met "iedereen" praten, voegde hij eraan toe. "Ik ga eerst het land in en rustig luisteren", aldus de verantwoordelijk minister. "Stapje voor stapje".

Acties

Het kabinet hoopt ook weer opnieuw te kunnen praten met de boze vakbonden. Maandag liepen FNV, CNV en VCP boos weg uit een kennismakingsgesprek met het kabinet en kondigden acties aan.

Het kabinet-Jetten kondigde bij de presentatie van het coalitieakkoord aan de AOW-leeftijd vanaf 2033 net zo snel te laten stijgen als de levensverwachting. Nederland vergrijst en het kabinet vreest dat de AOW op termijn niet meer te betalen is.

Baan

De snellere verhoging van de AOW-leeftijd levert de schatkist op termijn zo'n 2,7 miljard euro op. Ook is het plan om de WW te verkorten van twee naar één jaar.

De kritiek op de AOW-en WW-plannen was meteen heel stevig en fel. Partijen als GroenLinks-PvdA en de SP en de vakbonden eisten dat het kabinetsplan onmiddellijk van tafel ging.

Die partijen vinden het ook onacceptabel dat eerder gemaakte pensioenafspraken weer opengebroken worden. In het Pensioenakkoord spraken bonden, werkgevers en regering in 2019 af dat de AOW-leeftijd vertraagd zal meegroeien met de gemiddelde leeftijdsverwachting.

Levensverwachting

Minister Vijlbrief zei donderdagavond bij het tv-programma Pauw & De Wit dat het kabinet "de emotie" over het doorbreken van een afspraak uit het pensioenakkoord heeft onderschat. "Daar ben ik wel van geschrokken."

Het kabinet hoopt wel met de verschillende partijen te kunnen praten over het betaalbaar houden van de AOW in de toekomst. De "pas op de plaats" wil nog niet zeggen dat het kabinet het omstreden AOW-plan ook intrekt. Er wordt alleen niet gewerkt aan wetsteksten. "We hebben nog tijd", aldus Vijlbrief.

Vijlbrief gaat niet alleen praten met betrokken instanties, maar ook met werknemers. Deze week sprak hij met personeel van de NS dat zwaar werk verricht en vreest voor een snellere verhoging van de AOW-leeftijd. "Het is terecht dat er vragen zijn, bijvoorbeeld over zware beroepen. We gaan het totaal bekijken", aldus Jetten.

Minister Eelco Heinen (Financiën) had met vrijwel niemand besproken dat hij op de dag van de regeringsverklaring zou aankondigen opnieuw naar de vermogensbelasting (box 3) te willen kijken. Dat schrijft NRC in een reconstructie op basis van gesprekken met 26 bronnen.

Heinen (VVD) passeerde volgens NRC daarmee niet alleen de net aangetreden staatssecretaris Eerenberg (D66), die eigenlijk over box 3 gaat, maar ook de andere coalitiepartijen en zijn ambtenaren. Hij had volgens NRC wel met sommige van hen overlegd over de wens om de wet aan te passen, maar niet over hoe dat moet gebeuren en wanneer dat naar buiten moest.

Ook voormalig staatssecretaris Heijnen (BBB) hoorde in zijn laatste weken als bewindspersoon niks van de VVD over de kritiek. Hij zegt tegen de NOS "met verwondering en verbazing" te kijken naar de stap van Heinen. "Normaal zoekt een minister van Financiën altijd naar dekking als hij een besluit neemt. Maar als je nu aanpassingen doorvoert, heb je een gat op de begroting."

Heinen zegt zich niet in de kritiek te herkennen. "Ik ga er allemaal niet op reageren", zegt Heinen bij aanvang van de ministerraad. "De onrust was zo groot dat ik wel moest ingrijpen. Dat gaan we de komende tijd doen in gesprek met de Eerste en Tweede Kamer om het tot een goed einde te brengen."

Staatssecretaris Eerenberg gaat ermee aan de slag

Inmiddels heeft staatssecretaris Eerenberg, die over box 3 gaat, het stokje weer overgenomen van minister Heinen. Eerenberg stuurde vandaag een brief aan de Kamer waarin hij schrijft dat hij graag in gesprek gaat over verbeteringen aan het wetsvoorstel, "met het oog op het realiseren van breed politiek en maatschappelijk draagvlak".

De Tweede Kamer praatte afgelopen jaren over de vraag hoe vermogens belast worden, een zeer ingewikkeld dossier waar veel geld mee gemoeid is. Hoewel niemand tevreden was over het uiteindelijke voorstel dat er lag, stemden partijen toch met hangen en wurgen in. Er zat grote haast bij, zo kregen ze te horen van het vorige kabinet: met elk jaar uitstel zou de staatskas 2,8 miljard euro mislopen.

De verbazing was dan ook groot toen Heinen een paar weken later, op de ochtend van de regeringsverklaring, aankondigde de wet toch weer te willen aanpassen. "Er is iets gewoon niet goed gegaan", zei hij volgens De Telegraaf over de wet die net door de Tweede Kamer was gegaan.

Het is zeer ongebruikelijk dat een minister daarna een wet toch weer wil aanpassen. Daar komt bij dat Heinen in het vorige kabinet ook al minister van Financiën was en dus al langer aan de teugels van de wetswijziging zit. Henk Vermeer (BBB) haalde dan ook hard uit naar de minister: hij noemde de aankondiging "een dikke middelvinger naar de Kamer".

Van Elon Musk tot prins Constantijn

Heinen zegt dat zijn wens voor een wetswijziging volgde op een storm van kritiek van internationale beleggers, tot Elon Musk aan toe. Ook prins Constantijn, speciaal gezant van start-up-organisatie Techleap, mengde zich in de discussie. Hij waarschuwde in WNL op Zondag dat de nieuwe wet buitenlandse investeerders zou wegdrijven uit Nederland.

Grootste kritiekpunt van beleggers is dat zij volgens de nieuwe wet belasting moeten gaan betalen over aandelen of crypto die ze nog in bezit hebben. Ze moeten dus afrekenen over papieren winst. Als een belegger al zijn geld in aandelen heeft zitten, en verder weinig of geen spaargeld heeft, dan zal die een deel van die aandelen moeten verkopen om de belasting te kunnen betalen.

"De financiële onrust was zo groot, dat ik wel moest ingrijpen", zegt Heinen daar over. Volgens hem verdween de politieke steun in de Eerste Kamer, hoewel die nog niet begonnen was aan de inhoudelijke behandeling. "Als de wet het niet haalt hebben we een veel groter probleem", zegt Heinen. "Dan loopt de rekening op en dat probeer ik te voorkomen."

De minister zegt nu toe te werken naar een oplossing "met breed politiek en maatschappelijk draagvlak". Welke oplossing dat wordt, is nog onduidelijk. Wel zou er een flink prijskaartje aan kunnen hangen, waar dan weer dekking voor moet worden gezocht. Op Prinsjesdag moet duidelijk worden wat het nieuwe plan van het kabinet is.

Bijna alle politieke partijen hebben er afgelopen jaar een stuk meer leden bijgekregen. De toename van ruim 57.000 mensen is volgens het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) zelfs "bijzonder fors".

Na jaren van terugval zijn nu bijna 450.000 mensen lid van een partij, dat is het hoogste aantal sinds de jaren tachtig. Volgens het DNPP is dat mede te danken aan de Tweede Kamerverkiezingen die vorig jaar waren. Politieke partijen zijn dan veel in de media te vinden.

Forum voor Democratie de grootste

Forum voor Democratie is met ruim 70.000 leden opnieuw de grootste partij. De ruim 10.000 nieuwe leden van afgelopen jaar zijn volgens DNPP-directeur Carla Hoetink mede te danken aan een wervingscampagne aan het einde van vorig jaar en de grote aanwezigheid op social media.

GroenLinks en PvdA kregen er de meeste leden bij, beide zo'n 16.000. Het is volgens het DNPP aannemelijk dat veel van hen meteen van beide partijen lid zijn geworden, vanwege de aankomende fusie. GroenLinks heeft met ruim 62.000 leden nog altijd net iets minder leden dan PvdA (ruim 63.000).

Opgeteld is GroenLinks-PvdA qua leden nog groter dan Forum voor Democratie. Maar het is de vraag of dat na de fusie nog steeds zo is, omdat dan de dubbellidmaatschappen vervallen. De partijen kunnen in verband met privacywetgeving niet zeggen hoeveel dubbellidmaatschappen er op dit moment zijn.

D66, JA21 en Denk groeien

D66, de winnaar van de verkiezingen, kreeg er van alle coalitiepartijen de meeste leden bij en komt nu uit op 36.000. Van de kleine partijen in de Tweede Kamer groeiden vooral Denk en JA21 hard tot respectievelijk 5300 en 4800 leden in totaal.

BBB zag als een van de weinig partijen het ledenaantal dalen, naar rond de 12.000. NSC, dat niet meer in de Tweede Kamer zit, heeft nog zo'n 2000 leden over.

Partijen leveren de cijfers zelf aan bij het DNPP en die worden niet uitvoerig gecontroleerd. Wel leveren sommige partijen, zoals Forum voor Democratie, er een accountantsverklaring bij.

Hoewel Forum voor Democratie met Lidewij de Vos een nieuw uithangbord heeft, zit partijoprichter Thierry Baudet achter de schermen nog altijd aan de knoppen. Als partijvoorzitter heeft Baudet het laatste woord over wie er op de lijsten voor de gemeenteraden staan. "Ik had niks te zeggen", klaagt een opgestapt FVD-raadslid.

Op 18 maart doet FVD in 104 gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Ruim twee keer zoveel als bij de vorige verkiezingen. Begin dit jaar stopte Baudet tijdelijk als Tweede Kamerlid om de lokale verkiezingen "in goede banen te leiden" en alle nieuwe fracties "stabiel in het zadel te helpen".

Vorige maand meldde de Volkskrant dat een deel van de nieuwe kandidaat-raadsleden actief was bij extreemrechtse organisaties. Ook zijn meerdere jonge FVD'ers verkiesbaar die racistische en antisemitische appberichten verstuurden.

"De partijtop zet vol in op de JFVD: de jongerenorganisatie is een kweekvijver van nieuw talent, van loyalisten", zegt Léonie de Jonge, hoogleraar rechtsextremisme-onderzoek aan de Universiteit van Tübingen. "Dat zie je terug in de Kamer, maar ook aan de mensen op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen."

Van de 104 lokale lijsttrekkers zijn er 47 jonger dan 35 jaar. De jongste lijsttrekker zit in Delft (Samuel van Rij, 18 jaar). De lijsttrekkers in Rotterdam (Daan Hamhuis, 24 jaar) en in het Noord-Hollandse Koggenland (Pelle Koopman, 23 jaar) zitten in het bestuur van de jongerenorganisatie van FVD.

'Niks te zeggen'

Baudet droeg afgelopen zomer het partijleiderschap over aan De Vos, maar is nog wel voorzitter van het partijbestuur. In die rol heeft hij nog altijd veel invloed op het reilen en zeilen binnen de partij, zowel landelijk als lokaal. Het bestuur bepaalt ook de samenstelling van de lokale kandidatenlijsten. De meeste landelijke partijen laten dat over aan hun lokale besturen.

"Ik had er niks over te zeggen", zegt Ruby Pichel, raadslid uit Dordrecht. Zij stapte eind vorig jaar uit FVD. "Het landelijk bestuur doet de selectie en komt met een voorstel. Daar is de fractievoorzitter die op dat moment in de raad zit niet bij betrokken."

Volgens Carla Hoetink, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP), is Forum voor Democratie "niet zo democratisch als de naam suggereert". "Als je als leden wil dat het partijbestuur een ander besluit neemt, geldt bij Forum dat je daarvoor een tweederdemeerderheid moet zien te krijgen tijdens een ledenvergadering", legt Hoetink uit. Twee derde van het totaalaantal FVD-leden moet fysiek bij die vergadering aanwezig zijn. "Bij 70.000 leden heb je de Kuip of de Arena nodig om een besluit van het partijbestuur te veranderen."

Boycot

In meerdere gemeenten hebben andere partijen besloten FVD te boycotten vanwege de omstreden kandidaten. Bijvoorbeeld in Den Haag, waar de nummer 3 op de FVD-lijst aanslagplegers Anders Breivik en Brenton Tarrant "het goddelijke duo" noemde. Breivik vermoordde tientallen linkse jongeren in Noorwegen en Tarrant pleegde een aanslag op moskeegangers in Nieuw-Zeeland.

Volgens de huidige FVD-fractievoorzitter in Den Haag is die uitspraak "in een privé-app" gedaan. "In een humoristische context kun je dingen zeggen die je niet meent", zegt Massimo Etalle tegen Nieuwsuur. De fractievoorzitter neemt geen afstand van de uitlating.

Eerder deed FVD-partijleider De Vos dat ook niet. Volgens haar is het "onderdeel van de normale volwassenwording van veel jongeren om radicale standpunten uit te proberen en te bediscussiëren", zo zei ze in een videoboodschap.

'FVD zal ophef zijn'

"Ik denk dat ze vooral aanwezig willen zijn, publiciteit genereren", zegt DNPP-directeur Hoetink over de omstreden kandidaat-raadsleden. "Wij hebben het er nu ook over. Raadsleden trekken straks de aandacht. Dat doel is belangrijker dan lokale gemeenschappen vooruithelpen." Dat sluit aan bij een uitspraak die Baudet deed in 2021: "FVD zal ophef zijn of zal niet zijn."

Volgens hoogleraar De Jonge is FVD onder De Vos geen nieuwe weg ingeslagen. "Met haar komst hebben ze het imago van FVD veranderd, maar de inhoud is hetzelfde. Baudet trekt nog altijd aan de touwtjes. En er is nog altijd ruimte voor het extreemrechtse gedachtengoed."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"In de peilingen groeit FVD de afgelopen maanden flink door, maar dat heeft plek van de partij in de politiek amper veranderd. FVD staat in Den Haag en in gemeenten nog steeds grotendeel buitenspel. Maar FVD houdt die afstand tot andere partijen zelf ook; de leden zijn erg op zichzelf en de eigen partij gericht.

Het is dus ook de vraag wat de verkozen gemeenteraadsleden uiteindelijk in al die gemeenteraden precies gaan doen. De uitstraling van de partij is de afgelopen maanden vernieuwd, maar eigenlijk is de partij verder grotendeels hetzelfde gebleven."

Staatssecretaris Boswijk van Defensie hoopt dat Nederlandse jongeren niet verplicht hoeven te worden opgeroepen voor het leger. Maar dat kan hij niet garanderen, zo zei hij in de Tweede Kamer. "Ik hoop dat een verplichting niet nodig is, maar ik kan het niet uitsluiten."

In de Kamer zijn een aantal partijen, zoals GroenLinks-PvdA, SP en Denk, zeer bezorgd over het kabinetsplan voor een herinvoering van een "selectieve opkomstplicht".

Dit voornemen staat in het coalitieakkoord voor het geval het kabinet er niet in slaagt defensie in vier jaar uit te breiden naar 122.000 militairen. Nu zijn dat er - samen met burgers en reservisten zo'n 80.000. Selectief betekent dat niet iedereen opgeroepen wordt, maar dat een bepaalde groep uitgekozen wordt.

Boete

Onder jongeren bestaat de vrees dat ze het leger in moeten, zo horen de kritische oppositiepartijen. In Zweden bestaat al zo'n selectieve opkomstplicht en kunnen jongeren die niet reageren, een boete krijgen.

"Wat betekent dit voor jongeren?", wil GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri weten. "Krijgen ze een gevangenisstraf als ze niet op komen dagen?"

SP-Kamerlid Dobbe denkt zelfs dat jongeren oorlogsoefeningen moeten gaan doen op de hei. "Ze moeten - of ze willen of niet. Anders krijgen ze straf." En Denk vreest dat jongeren "geforceerd" het leger in moeten, zonder dat ze gemotiveerd zijn.

Maxima-effect

Staatssecretaris Boswijk probeerde in het debat over de defensiebegroting de zorgen van de partijen weg te halen. Hij denkt te kunnen volstaan met gemotiveerde mensen en de komende jaren gaat hij zich inzetten om ook andere groepen aan te sporen om zich aan te melden bij defensie. De komst van koningin Máxima om reservist te worden heeft tot een toenemend aantal aanmeldingen geleid, weet Boswijk.

Boswijk denkt dat er genoeg animo zal zijn. "Ik hoop dat er een cultuur zal ontstaan dat mensen staan te popelen om een steentje bij te dragen." En hij heeft ook "geen zin" in gedemotiveerde mensen.

Het zal ook niet zo zijn dat er onmiddellijk een opkomstplicht is. Het zal in stappen gaan, legt Boswijk uit. Er is al begonnen met een vrijwillige enquête, daarna komt er een verplichte enquête. Als dat allemaal onvoldoende aanmeldingen oplevert, kan er overgestapt worden op een verplicht gesprek en een verplichte keuring. "Het gaat in stapjes en we springen niet in een keer van de kelder naar de zolder."

Dienstplicht

In Nederland bestaat nog steeds dienstplicht voor mensen van 17 tot 45 jaar. Maar dienstplichtigen worden niet meer opgeroepen, de opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort.

Boswijk zegt dat in geval van nood, als een oorlog uitbreekt, de opkomstplicht meteen weer in kan gaan. "Stel dat wel het fout gaat, schorten we die op en gaan we wel in een keer van de kelder naar de zolder."

Boswijk gaat de selectieve opkomstplicht de komende tijd uitwerken en met de oppositie gesprekken voeren om hen te overtuigen van de noodzaak.

Binnen de BBB is groot verzet ontstaan tegen de koers van de partij en het besluit om Mona Keijzer als partijleider af te wijzen. Een groep van zestig prominente BBB'ers heeft een brief aan het partijbestuur geschreven waarin de terugkomst van Keijzer wordt gevraagd en allerlei maatregelen worden voorgesteld om de partij te reorganiseren.

De brief is opgesteld door onder anderen Provinciale Statenleden, Eerste Kamerleden, gedeputeerden en medewerkers van de Tweede Kamerfractie. Onder de ondertekenaars zijn ook voormalige Kamerleden en bewindslieden, zoals Gijs Tuinman, Nicki Pouw-Verweij, Gouke Moes en Eddie van Marum.

De brief bevat een opsomming met stevige kritiek: "democratische processen" hebben geen "borging", er is geen professionele organisatie en bestuur, de koers wordt te veel bepaald door de korte termijn en de actualiteit en er is geen ruimte voor interne tegenspraak. Verder constateren de opstellers dat "individuele posities" prevaleren boven het "bredere partijbelang".

Opvolger

Er is grote ontevredenheid over het vertrek van Keijzer, eind vorige maand. De voormalige minister en vicepremier van de BBB in het kabinet-Schoof besloot als zelfstandig Kamerlid verder te gaan. Ze deed dat een paar dagen nadat bekend was geworden dat Kamerlid Henk Vermeer was aangewezen als opvolger van partijleider Caroline van der Plas.

"Een dieptepunt", vinden de BBB-prominenten het vertrek. "Niet vanwege een inhoudelijke koerswijziging, de koers behoort immers aan de leden - maar vanwege het proces dat heeft geleid tot de keuzes rond het partijleiderschap."

In de brief wordt gevraagd om Keijzer terug te halen door middel van onafhankelijke mediation. Ook moet er een onafhankelijke evaluatie van de gang van zaken komen.

'Kamp-BBB'

De ondertekenaars zeggen in de brief dat ze niet kiezen voor "persoonsgerichte framing of interne tegenstellingen". "Dit is geen kwestie van kampen of individuen. Wij zijn het kamp-BBB."

Het is niet de eerste keer dat prominente BBB'ers het partijbestuur een brief sturen met stevige kritiek. Dat gebeurde vorige maand ook nadat de partij in een persbericht had bekendgemaakt dat Vermeer het leiderschap overnam van Van der Plas.

Het bestuur maakte de keuze voor Vermeer naar verluidt omdat Van der Plas erop vertrouwde dat hij haar lijn zou voortzetten. Gehoopt werd dat de partij met Vermeer aan de leiding geen PVV-light zou worden, valt binnen de partij te horen.

De opstellers hebben naar eigen zeggen gehoord dat ze een gesprek krijgen met het partijbestuur. Het bestuur is nog niet bereikbaar voor commentaar.

De gasputten in het Groningenveld blijven dicht. Dat zei minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei (D66), die over de Nederlandse gasvoorraden gaat.

Zij reageerde in een Kamerdebat over energie op het pleidooi van JA21 en andere partijen om de gasputten niet definitief met cement dicht te gooien. Zij willen het gas als noodvoorraad achter de hand houden. Directe aanleiding is de oorlog in het Midden-Oosten.

"Na vele jaren leed hebben we een duidelijke belofte gedaan aan de Groningers", zei Van Veldhoven. "Voor de betrouwbaarheid van de overheid is het heel belangrijk dat we daaraan vasthouden. Laten we de onzekerheid bij de Groningers niet opnieuw aanwakkeren." Zij verwees ook naar de parlementaire enquête en de conclusies die daar zijn getrokken.

Kamerlid Van den Berg (JA21) zei dat het zijn partij uitsluitend gaat om extreme noodgevallen. "Als er vanuit de VS en vanuit Noorwegen problemen ontstaan met de gaslevering, dan hebben wij gewoon echt geen mogelijkheden meer." Meer dan de helft van de Nederlandse gasimport komt uit deze twee landen.

Andere manieren

De minister stelde daartegenover dat er andere manieren zijn om een noodvoorraad op te bouwen, bijvoorbeeld door inkoop en opslag, zoals nu ook al gebeurt. Van Veldhoven: "Die gasopslagen gaan ook weer gevuld worden. Er is een noodvoorraad en gezinnen en ziekenhuizen gaan als gebruikers voor."

Voor de lange termijn werkt het kabinet aan energie "van eigen bodem", zegt zij, zoals wind-, zonne- en kernenergie.

De gasputten van het Groningenveld zijn nog lang niet allemaal afgesloten met cement. De ontmanteling van de winningsapparatuur en het opbranden van restgas duurt nog jaren.

Verschillen van inzicht over Iran

Hoe eensgezind is Europa over de Iran-kwestie? Het Nederlandse kabinet toonde eerder "begrip" voor de Amerikaans-Israëlische aanval, maar bijvoorbeeld Spanje is een stuk kritischer. Premier Sanchez spreekt van een "ongerechtvaardigde en gevaarlijke militaire interventie die niet volgens het internationaal recht is".

We vragen Buitenlandse Zaken-minister Tom Berendsen hoe belangrijk het is dat ons continent een gezamenlijk standpunt inneemt.

Gasputten Groningen toch open houden?

Onze gasvoorraad is op een historisch dieptepunt en de oorlog in het Midden-Oosten maakt dat de gasprijs erg sterk stijgt. Voorlopig zit Nederland nog niet met een acuut tekort, maar dat zou kunnen veranderen.

JA21 pleit er al langer voor om de gasvoorraad in Groningen niet te dichten, maar als "strategische reserve" achter de hand te houden. Nu lijkt ook de PVV zich achter de plan te scharen. Groningers zijn er erg boos over, zij vinden dat er nooit meer geboord mag worden.

De mensen achter FVD

Met nog een kleine twee weken voor de gemeenteraadsverkiezingen kijken we naar Forum voor Democratie, een partij die goed gaat in de peilingen maar tegelijkertijd ook onder vuur ligt. Sommige lokale kandidaten zijn namelijk actief geweest bij extreemrechtse organisaties.

Wat is daarvan waar? We brachten een bezoek aan enkele lokale aspirant-FVD-politici en vroegen wat hen drijft om op gemeentelijk niveau het Forum-geluid te laten horen.

Het gerechtshof in Den Haag heeft Tweede Kamerlid Gideon van Meijeren van Forum voor Democratie in hoger beroep vrijgesproken van opruiing. In 2024 kreeg hij daar een taakstraf van 200 uur voor.

De zaak draaide om twee afzonderlijke uitspraken van Van Meijeren. In beide gevallen zette hij volgens het OM boze boeren aan tot geweld.

In 2022 zei het Forum-Kamerlid in een speech tijdens een boerenprotest "dat het niet altijd gezond is als er een taboe rust op het gebruik van geweld". Hij zei daarna ook dat de staat "fors" geweld gebruikt. "Als u onteigend dreigt te worden en u weigert, reken er maar op dat er busjes aankomen met mannen met knuppels en helmen, en ze slaan u wel van het terrein af."

In hetzelfde jaar zei Van Meijeren in een interview op Youtube "te hopen op een revolutionaire beweging die zich heel duidelijk onderscheidt van een protestbeweging en die bij wijze van spreken zou optrekken naar het parlement".

De uitspraak werd scherp veroordeeld door collega-Tweede Kamerleden en het kabinet. Premier Rutte noemde de speculaties van Van Meijeren destijds "verwerpelijk".

Hoger beroep

In juni 2024 kwam de rechtbank tot de conclusie dat het FVD-lid zijn positie als volksvertegenwoordiger had misbruikt om aan te zetten tot geweld. Van Meijeren ging vervolgens in hoger beroep.

Daarin komt het gerechtshof nu tot een andere conclusie. Van Meijeren heeft volgens het gerechtshof met zijn uitspraken "strafrechtelijk de grens opgezocht, maar niet overschreden".

Het gerechtshof zegt daarbij dat de uitspraken gezien moeten worden in de context van de hele toespraak, waarin Van Meijeren meerdere malen zegt dat verzet altijd zonder geweld moet zijn. "De opmerkingen over vreedzaam, geweldloos verzet ziet het hof, anders dan de advocaat-generaal en de rechtbank, niet louter als mitigerende opmerkingen maar als een relevant onderdeel in de toespraak van de verdachte."

Bovendien, zegt het hof, sprak het Kamerlid over geweld in een toespraak die hij waarschijnlijk "uit de losse pols" heeft gedaan. "Ook maakte hij het geweld verder niet concreet, niet voor het hier en nu, en evenmin voor de toekomst."

In het Youtube-interview heeft Van Meijeren ook "niet direct opgeruid of de geesten rijp gemaakt voor strafbaar handelen", is de conclusie. "Hij spreekt over een vorm van verzet die in zijn ogen vreedzaam dient te blijven. Dat is relevant in zijn betoog."

De oorlog in Iran leidt ertoe dat de politieke discussie over gaswinning in Groningen en het openhouden van de gasputten van het Groningenveld weer oplaait. Het Groningenveld werd gesloten vanwege de vele aardbevingen.

JA21-leider Eerdmans kondigt aan met een eigen wetsvoorstel te komen om de gasvoorraad uit het Groningenveld als "strategische reserve" achter de hand te houden. Die voorraad kan worden aangesproken als de gasprijzen enorm stijgen of gas onvoldoende beschikbaar is.

Hij maakte al voor de oorlog een punt van het definitief volstorten van de gasputten met cement. Hij noemde dat dom en een historische fout. Het Groningenveld bevat nog zo'n 550 miljard kuub aardgas, goed voor ongeveer 18 jaar aan binnenlands gebruik.

Noodreserve verstandig

PVV-leider Wilders sluit zich bij Eerdmans aan en zegt het wetsvoorstel van Eerdmans te gaan steunen. "In de huidige geopolitieke situatie is het beschikbaar houden van onze eigen gasputten als noodreserve verstandig", zegt hij op X.

Hij stelt als voorwaarde dat het gas alleen gewonnen mag worden in geval van nood en niet aan andere landen verkocht mag worden. De PVV keerde zich tot nu tegen nieuwe gaswinning in Groningen.

Ook de Groep Markuszower, de fractie van PVV'ers die zich hebben afgesplitst, steunt het voorstel van Eerdmans. Kamerlid Heutink voegt daar onder meer aan toe dat ze voor het "direct beginnen met boren" zijn en dat Groningers "direct, ruimhartig en onbureaucratisch" gecompenseerd moeten worden voor schade door aardbevingen.

Levering in gevaar

FVD is al langer voorstander van het openhouden van het Groningenveld, ook voor commerciële gaswinning. Daar zouden de Groningers wat de partij betreft dan een ruime schadevergoeding voor moeten krijgen.

Ook partijleider De Vos wijst nu op de actuele situatie waardoor de levering van buitenlands gas aan Nederland in gevaar kan komen en de gasprijzen gaan stijgen.

De vier partijen hebben samen 42 zetels in de Tweede Kamer, dus een meerderheid is vooralsnog niet in zicht. Vanmiddag is er een Kamerdebat over energie met minister Van Veldhoven (D66), die over de gasvoorraden gaat.

Advies TNO

Nog maar drie weken geleden adviseerde onderzoeksinstituut TNO de politiek om het Groningenveld niet helemaal af te sluiten. Nederland zou een strategische reserve moeten aanhouden voor noodgevallen, zeiden de onderzoekers.

Ook de Gasunie pleit voor "strategische reserves op eigen bodem" en waarschuwde de politiek al jaren geleden voor sluiting van het Groningenveld. De Gasunie brengt binnenkort een rapport uit over de "weerbaarheid van de aardgasvoorziening" en het belang van reserves.

Ondertussen duurt het nog tot 2034 om de schade te herstellen die tot nu toe is ontstaan door de aardbevingen. Nieuwe gaswinning betekent ook nieuwe aardbevingen, zegt het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM).

De Eerste Kamer stemde op 16 april 2024 in met de wet die de sluiting van het Groningenveld definitief regelt. Ze zijn nog lang niet allemaal volgegooid met cement. De ontmanteling van de winningsapparatuur en dergelijke duurt nog jaren.

Een Nederlands fregat gaat mogelijk het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle op de Middellandse Zee ondersteunen, op verzoek van Frankrijk. Het Nederlands kabinet neemt daar op korte termijn een beslissing over. Intussen zet het fregat wel al koers naar de Middellandse Zee.

Het gaat om het luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. Evertsen, dat de afgelopen weken heeft meegedaan aan een internationale oefening op de Oostzee. Die oefening vond met 25 schepen, 140 vliegtuigen, 1200 drones en militairen uit 24 landen ook plaats rond het Franse vliegdekschip.

"De Fransen hebben besloten om hun vloot richting de Middellandse Zee te laten gaan, door wat er nu gaande is in Iran. Ze hebben ons gevraagd om te helpen", zegt minister Yesilgöz (Defensie). Volgens de Fransen gaat het om een "defensieve inzet".

'Geen tijd verloren laten gaan'

Yesilgöz benadrukt dat er nog geen beslissing is genomen over of de Zr.Ms. Evertsen echt wordt ingezet, omdat eerst de details van het Franse plan nog duidelijk moeten worden. "Maar we hebben wel al besloten om mee te varen, zodat er geen tijd verloren gaat als we besluiten om mee te doen", licht de minister toe.

Op de Zr.Ms. Evertsen werken zo'n 170 mensen. "Dat is fors', zegt Yesilgöz. "We moeten voordat we een besluit nemen ook kijken wat de risico's voor hen zijn."

Gisteren zei president Macron dat hij met het Franse vliegdekschip vooral de belangrijke vaarroutes wil openhouden. "We moeten onze economische belangen beschermen, omdat olie en gasprijzen en de internationale handel ernstig verstoord worden door de oorlog", zei hij in een televisietoespraak.

Forum voor Democratie kreeg vorig jaar twee ton van vastgoedman Peter Poot, dat schrijft Follow The Money. Sinds 2023 is 100.000 euro per donateur de maximale gift voor een politieke partij, maar door een omweg was de gift van Poot toch legaal.

Poot is eigenaar van het vastgoedbedrijf Chipshol. Hij is ook al jaren donateur van Forum voor Democratie (FVD). In het verleden gaf hij al vaker meer dan een ton per jaar, bijvoorbeeld in verkiezingsjaar 2021.

In aanloop naar diezelfde verkiezingen kregen andere partijen nog veel hogere bedragen van één persoon. Zo kreeg D66 een miljoen van techondernemer Steven Schuurman.

De hoge giften waren de aanleiding om partijdonaties aan banden te leggen. Sinds 2023 mag een persoon of rechtspersoon nog maar maximaal 100.000 euro per jaar aan een partij doneren.

Toegestaan?

Toch kreeg FVD vorig jaar het dubbele van twee stichtingen waar Poot de voorzitter van is, blijkt ook uit het overzicht van giften aan politieke partijen. Uit een mailwisseling tussen FVD en het ministerie zou bovendien blijken dat de vastgoedman ook de uiteindelijke eigenaar (in jargon: UBO) van de stichtingen is.

"Hij wil graag een bevestiging dat de andere entiteit waarin hij ook UBO is ook 100.000 kan doneren zonder een boete te krijgen", citeert Follow The Money uit de mail. De ambtenaar zou terug hebben gemaild dat de methode inderdaad is toegestaan.

Poot en FVD reageerden deze ochtend niet op vragen van de NOS.

Andere partijen

Steven Schuurman blijft overigens ook flink doneren. Hij schonk afgelopen jaar eveneens meer dan een ton. Maar omdat hij zijn geld over meerdere partijen verdeelde is het ook toegestaan. Volt kreeg 100.000 euro van Schuurman, net als D66. GroenLinks en PvdA kregen beide 20.000 euro.

Ook dit jaar stroomden er weer aanzienlijke donaties binnen bij verschillende partijen. Die bleven tot nu wel allemaal onder de grens van 100.000 euro per persoon. De Partij voor de Dieren kreeg tot nu toe het meest, twee ton, van twee verschillende mensen. De VVD kreeg 150.000 euro van twee donateurs. D66 en GroenLinks kregen beide zo'n 10.000 euro.

De Tweede Kamer lijkt, net als het kabinet, positief over het voorstel van de Franse president Macron om te praten over nauwere samenwerking op het gebied van kernwapens. Met name de coalitiepartijen D66, VVD en CDA willen de handschoen oppakken. Het geluid is hoe dan ook anders dan de afgelopen decennia.

Macron zei maandag in een speech over de nucleaire strategie van Frankrijk dat hij het Franse kernwapenarsenaal wil uitbreiden en dat hij met een aantal Europese landen, waaronder Nederland, wil samenwerken.

Waar het Nederlandse beleid tot nu toe vooral gericht was op het beperken van het aantal kernwapens in de wereld, liet het kabinet-Jetten meteen weten met de Fransen te willen praten. En het lijkt daarvoor de ruimte te krijgen van de Tweede Kamer.

'Ter afschrikking'

"We zien dat de Russische agressie groot is en we moeten echt onze eigen veiligheid in Europa kunnen garanderen en daar hoort ook nucleaire veiligheid bij", zegt D66-Kamerlid Belhirch.

Ook VVD-fractievoorzitter Brekelmans vindt het positief dat Macron meer Europees wil samenwerken en de Franse kernwapens "meer ter verdediging van Europa" wil inzetten, "meer ter afschrikking van onze vijanden".

CDA-Kamerlid Van Lanschot voegt toe dat Europa alleen een "krachtige positie" kan hebben in de wereld door samenwerking tussen de lidstaten. "Dus deze open hand van Macron vinden wij een goede ontwikkeling."

De grootste oppositiepartij, GroenLinks-PvdA, reageert voorzichtiger, maar vanwege de onvoorspelbaarheid van de internationale ontwikkelingen, noemt Kamerlid Piri het Franse voorstel om in gesprek te gaan toch "interessant".

"Wij zijn nu voor onze defensie in heel grote mate afhankelijk van de Amerikanen", zegt Piri. "Mijn fractie vindt het echt nodig dat wij die afhankelijkheid gaan afbouwen." Wel zegt zij dat je er niet van uit moet gaan dat "je alleen maar veilig bent als je een kernwapen hebt tegen de macht van de grootsten". "Dat is een gevaarlijke discussie."

'Maakt wereld onveiliger'

Een andere oppositiepartij, de SP, is hoe dan ook tegen. Meer kernwapens kunnen leiden tot een nieuwe kernwapenwedloop, zoals in de Koude Oorlog en dat maakt de wereld alleen maar onveiliger, laat Kamerlid Dobbe weten.

Is dit in strijd met het Non-proliferatieverdrag?

Frankrijk is het enige EU-lid dat kernwapens heeft. Nederland heeft met 190 andere landen het 'Non-proliferatie'-verdrag getekend, dat onder meer is bedoeld om de verspreiding van kernwapens te beperken.

Ook de Franse handtekening staat onder dit verdrag, maar het land had al nucleaire wapens toen het verdrag van kracht werd. Dat geldt ook voor de VS, Rusland, het VK, en China. Het bezit van kernwapens is tot deze vijf ondertekenaars beperkt.

Het idee is dat een nauwere samenwerking tussen Nederland en Frankrijk niet in strijd is met het Non-proliferatieverdrag, omdat de wapens in bezit van Frankrijk blijven en het aantal landen met kernwapens dus niet groter wordt.

In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat al dat Nederland "constructief" staat tegenover "het versterken van een Europese nucleaire afschrikking".

Het is nog onduidelijk hoe de samenwerking tussen Frankrijk en Nederland eruit gaat zien. Daar moet nog over onderhandeld worden. Macron opperde maandag dat "strategische middelen" tijdelijk in andere landen geplaatst kunnen worden.

Betekent dit dat er straks Franse kernkoppen in Nederland liggen? Het is een publiek geheim dat op de Nederlandse luchtmachtbasis in Volkel al Amerikaanse kernwapens zijn opgeslagen. Dat is nooit officieel bevestigd, maar oud-premier Lubbers gaf in 2013 toe dat "die malle dingen" er nog altijd zijn.

Verder heeft één squadron van de Koninklijke Luchtmacht F-35-gevechtsvliegtuigen die geschikt zijn om een NAVO-kernwapentaak uit te voeren. Daar kunnen in theorie dus Franse kernwapens mee vervoerd worden.

'Deelname aan oefeningen'

CDA'er Van Lanschot denkt hardop na over wat er zou kunnen gebeuren: "Trainingen, gezamenlijk onderhoud aan faciliteiten waar kernwapens liggen opgeslagen en natuurlijk strategische plaatsing ervan."

Oud-Defensieminister Brekelmans wil nog niet te concreet worden. "Je kunt ook denken aan Nederlandse deelname aan oefeningen die Frankrijk met enige regelmaat doet", zegt hij. "De bal ligt nu echt even bij Frankrijk en het kabinet." Pas daarna is de Tweede Kamer weer aan bod.