Het plan van het kabinet om het stikstofprobleem aan te pakken loopt opnieuw vertraging op. Het lukt niet om de regeling die ertoe moet leiden dat de grootste uitstoters van stikstof worden uitgekocht op tijd rond te krijgen. Dat bevestigen bronnen in Den Haag na een bericht van RTL Nieuws.

Het was de bedoeling dat de zogeheten piekbelastersregeling deze maand al klaar zou zijn, maar het wordt op z'n vroegst eind mei, zeggen ingewijden. Het blijkt lastiger dan gedacht om Brussel te overtuigen van de noodzaak van de regeling.

Ongeveer 3000 bedrijven, agrarisch en industrieel, moeten het aanbod krijgen om te stoppen, te verhuizen of zodanig te vernieuwen dat de uitstoot rigoureus vermindert. Ze krijgen daarvoor tot 120 procent van de marktwaarde van de onderneming, zo is het plan.

Maar daarvoor is wel toestemming van de EU nodig, omdat het plan raakt aan de strenge regels voor staatssteun. De regeling werd in november al aangekondigd, zou eerst in januari al klaar zijn. maar dat werd later eind april. Deze maand zou er een loket opengaan waar de boeren en ondernemers zich konden melden voor wat het kabinet een "woest aantrekkelijk" aanbod noemt.

Minister Van der Wal moet van Brussel eerst nog een aantal technische vragen beantwoorden voordat er een oordeel gegeven kan worden. De kans is volgens bronnen klein dat de regeling alsnog afgekeurd wordt. Bronnen in Brussel zeggen dat het de bedoeling is dat er in de eerste week van mei definitief groen licht komt. In Den Haag streeft men er nu naar de regeling eind mei open te stellen.

De aanpak van de piekbelasters is essentieel voor het oplossen van de stikstofimpasse, waardoor veel bouwplannen in ons land stilliggen. Premier Rutte zei eerder deze maand nog dat hij de stikstofaanpak wil versnellen en dat hij daar de uitkoopregeling voor nodig heeft.

Tegelijkertijd besloot het kabinet het stikstofbeleid verder op een laag pitje te zetten, totdat de nieuwe provinciebesturen zijn gevormd. De kans is groot dat de grote winnaar BBB in veel provincies in het bestuur komt en die partij is zeer kritisch over het beleid. Coalitiepartner CDA heeft aangegeven over enige tijd te willen heronderhandelen over de stikstofaanpak van Rutte IV.

De NS mag met ingang van 2025 gaan variëren met de prijzen van treinkaartjes, bijvoorbeeld voor reizen in de spits of op bepaalde trajecten. Dat staat in een brief van staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur) aan de Tweede Kamer. Of er een apart tarief komt voor de spits staat overigens nog niet vast.

Een spitsheffing kan ertoe leiden dat het minder druk wordt in de ochtend- en avondspits en het reizigersverkeer beter over de dag wordt verspreid. De NS krijgt ook de mogelijkheid om op drukke trajecten hogere prijzen te vragen, zodat er geld komt om meer of langere treinen in te zetten. Aan een spitsheffing worden wel voorwaarden verbonden, zegt de staatssecretaris.

Voor reizen buiten de spits kunnen treinreizigers al jaren een kortingsabonnement aanschaffen. Nu krijgt de NS dus de mogelijkheid om reizen in de spits duurder te maken.

Het kabinet bekijkt daarnaast of de NS meer financiële steun nodig heeft om het hoofdrailnet, de belangrijkste spoorverbindingen in Nederland, de komende jaren goed te kunnen uitvoeren.

Tot 2025 lopen er afspraken met de NS, maar voor de periode daarna moeten nieuwe afspraken worden gemaakt voor een nieuwe vergunning. De NS is nog altijd niet hersteld van het verlies dat tijdens de coronaperiode is ontstaan. Om het bedrijf weer financieel gezond te maken, is staatssecretaris Heijnen bereid om in de nieuwe vergunning op bepaalde momenten af te zien van een vergoeding voor het hoofdrailnet. Ook is subsidie een optie.

De staatssecretaris benadrukt wel dat hiervoor eerst nog meer onderzoek nodig is. Na de zomer legt zij de Kamer een definitief plan voor de nieuwe vergunning voor. Nu betaalt de NS voor de vergunning 80 miljoen euro per jaar.

Nog steeds reizen er minder mensen met de trein dan voor de coronapandemie. Ook de gestegen kosten van energie, personeel, materieel en onderhoud spelen de NS parten. "Dit heeft geleid tot een financieel tekort dat vraagt om oplossingen", schrijft Heijnen aan de Kamer. Ze schrijft dat ook bekeken zal worden "hoe de dienstregeling wordt aangepast aan een veranderende vervoersvraag". Dat betekent in de praktijk dat er mogelijk op rustigere momenten minder treinen zullen gaan rijden.

De staatssecretaris benadrukt dat de NS door moet gaan met kostenbesparingen en schrijft ook dat het nog niet duidelijk is welke maatregelen noodzakelijk zijn om het financiële tekort te dekken. Volgens Europese richtlijnen moeten de afspraken over nieuwe concessies voor 25 december van dit jaar worden gemaakt.

Reizigersvereniging Rover noemt de berichten over de spitsheffing zorgelijk. "Een leerkracht kan niet later voor de klas gaan staan omdat de trein onbetaalbaar is geworden", zegt Rover-directeur Freek Bos. "De klimaat- en woningbouwopgave vraagt dat het gebruik van trein en bus juist moet groeien. Reizigers uit de spits jagen zorgt eerder voor het tegenovergestelde."

Bos begrijpt ook niet waarom er gesproken wordt over het verminderen van de dienstregeling. "Meer voor minder betalen, dat is het begin van een neerwaartse spiraal voor de trein", zegt hij. De reizigersvereniging wil dat het kabinet stopt met "de afbraak van het openbaar vervoer" en gaat inzetten op de groei van het aantal treinreizigers.

Minister Dennis Wiersma gaat met voormalige leidinggevenden in gesprek over zijn gedrag. Hij wil weten of hij in eerdere functies ook "te scherp en soms te fel" is geweest. Wiersma was onder meer staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Kamerlid voor de VVD.

Gisteren kwam naar buiten dat Wiersma op het ministerie van Onderwijs "geregeld door het lint ging en dat hij kon ontsteken in razernij". Een aantal ambtenaren zou om die reden zijn opgestapt.

Wiersma schrijft vandaag op Instagram dat hij hier vorig jaar al mee aan de slag is gegaan en dat het inmiddels een stuk beter gaat. "Althans, dat hoor ik van de mensen om mij heen."

Hij zegt verder dat "de signalen" uit zijn eerste periode als minister hem dus bekend zijn. "Maar misschien zijn er ook wel eerdere signalen, van langer geleden, die mij zijn ontgaan of waar ik mij voor heb afgesloten."

Hij wil nu zijn leidinggevenden in eerdere functies de gelegenheid geven om daar met hem over te spreken. "Want ik wil niets liever dan lessen trekken uit die periode."

Nederland bereidt zich "met man en macht" voor op een evacuatie van Nederlanders uit Sudan. Er zijn inmiddels 134 mensen gebeld met de vraag of zij meewillen met een door de overheid georganiseerd vertrek. Zij hebben het advies gekregen om alvast een tas in te pakken.

Het is nog niet duidelijk wanneer er een kans is om het land te verlaten. "Op dit moment is het niet mogelijk", laat het ministerie van Buitenlandse Zaken weten. "De veiligheidssituatie laat een evacuatie niet toe."

"We kunnen niet voorspellen hoe het gaat lopen. Het kan lang duren, of ineens heel snel gaan. Duidelijk is dat geen enkele optie zonder risico is."

De Nederlandse ambassadeur in Sudan, Irma van Dueren, is met medewerkers van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie in Jordanië. "Vanuit daar onderhouden ze contact met Nederlanders in Sudan en bereiden ze zich voor op alle scenario's."

In Jordanië staan ook twee C-130 Hercules-transportvliegtuigen van Defensie klaar. Verder is het Snel Consulair Ondersteuningsteam (SCOT) naar Djibouti afgereisd. Dat is een speciaal team van medewerkers van Buitenlandse Zaken dat kan helpen om Nederlanders in crisisgebieden in veiligheid te brengen.

Voor een mogelijke evacuatie komen mensen in aanmerking met de Nederlandse nationaliteit of een geldige verblijfsvergunning voor Nederland. Hun partner en kinderen tot 18 jaar mogen ook mee. "Huisdieren kunnen helaas niet mee", meldt de ambassade.

Buitenlandse Zaken gaat ervan uit dat er behalve de 134 mensen met wie inmiddels contact is geweest, nog meer Nederlanders in het land zijn. Zij krijgen het dringende verzoek om zich te registreren via de website van het ministerie.

Mensen die wel een telefoontje hebben gehad, is gevraagd alvast een tas klaar te zetten met reisdocumenten, medicatie "en andere strikt noodzakelijke spullen die niet te zwaar zijn". Bij een eventueel vertrek mogen zij alleen een "absoluut minimum aan handbagage" meenemen.

De evacués worden per vliegtuig naar een land in de buurt van Sudan gebracht. Als zij dan verder willen reizen, is dat op eigen kosten.

Ook andere landen maken zich op om ambassadepersoneel en burgers het land uit te krijgen. Onder meer de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Japan zeggen voorbereidingen te treffen. Nederland onderhoudt contact met deze landen over de veiligheidsrisico's.

Het is op dit moment onmogelijk om het land via de luchthaven in de Sudanese hoofdstad Khartoem te verlaten. Na een kort staakt-het-vuren zijn de gevechten vannacht weer hervat.

Premier Rutte is optimistisch over de kans dat het kabinet in staat is een oplossing te vinden voor een aantal complexe problemen, zoals een legere staatskas, extra klimaatplannen, de hulp aan Groningen, de stikstofimpasse en de opvang van een grotere toestroom van asielzoekers.

"We hebben in de ministerraad goed, eerlijk en intensief gesproken", zei de premier na afloop van deze wekelijkse vergadering van de bewindslieden van zijn VVD-D66-CDA-ChristenUnie-kabinet. "Het verliep in goede sfeer. Ik denk dat we eruit komen."

Deze week zijn er al allerlei extra kabinetsbijeenkomsten geweest om een akkoord te bereiken over bijvoorbeeld de begroting van volgend jaar en de klimaatplannen van minister Jetten voor Klimaat en Energie. Hij wil die plannen zo snel mogelijk naar buiten brengen, maar dat is vandaag niet gelukt doordat er onenigheid is over vooral de bijdrage die automobilisten moeten leveren.

De D66-minister denkt aan duurdere brandstof en een hogere aanschafbelasting voor benzineauto's, maar dat wil coalitiepartij VVD niet. Rutte denkt dat er volgende week een voorstel naar buiten kan komen waar alle partijen achter staan. "Ik denk dat we de laatste stappen kunnen zetten."

De gesprekken over een miljardentekort in de lopende begroting onder leiding van minister Kaag van Financiën lopen ook stroef, omdat niemand zin heeft geld te zoeken in de eigen begroting. Deze zogenoemde Voorjaarsnota moet volgende week klaar zijn, maar ondanks de extra bijeenkomsten is er nog geen zicht op een akkoord.

De Tweede Kamer is vanaf vandaag twee weken vrij, maar het kabinet werkt nog drie dagen door. Dinsdag wordt officieel bekend wat de coalitie wil uittrekken voor de compensatie van de Groningse gedupeerden van de aardbevingsschade, naar verwachting wordt dat 20 miljard euro. Rutte en staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw gaan dinsdag naar Groningen om de plannen daar te presenteren.

Woensdag is de ministerraad en dan zouden de klimaatplannen en de Voorjaarsnota naar buiten kunnen komen, denkt Rutte. Hij erkent dat er politieke meningsverschillen zijn, maar vindt dat normaal. Elke politieke partij wil zijn eigen ideeën zo veel mogelijk doordrukken. "Elke discussie raakt waar je staat als partij."

Over Haagse speculaties of het kabinet kan vallen wil Rutte niets weten. "Ik denk dat het lukt, maar het is pas gelukt als de knopen zijn doorgehakt."

Het kabinet wil de Nederlandse verzetsheld Jan Zwartendijk (1896-1976) postuum eren met de hoogste onderscheiding voor dappere daden verricht buiten een strijd, de gouden Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon. Het is in principe niet mogelijk om onderscheidingen toe te kennen aan verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog, omdat de toenmalige regering in 1951 heeft besloten om daarmee te stoppen.

Maar het kabinet wil nu kijken of er een uitzondering gemaakt kan worden. "Zwartendijk heeft duizenden Joden in de Tweede Wereldoorlog gered. Deze onderscheiding is ten volle verdiend", zegt minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken, die de uitzondering aan het regelen is. Op initiatief van D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma vroegen alle Kamerleden in februari aan het kabinet en de koning om dit bijzondere eerherstel voor de diplomaat Zwartendijk.

Als Nederlandse consul in Litouwen redde hij in de Tweede Wereldoorlog duizenden Joden. Hij verstrekte ruim 2000 Joden een Nederlands reisdocument, waarmee ze via de Sovjet-Unie naar Japan gingen en vandaar naar de Nederlandse Antillen of Suriname konden reizen, toenmalige delen van het Nederlandse koninkrijk die niet bezet waren.

Zwartendijk, die in Litouwen werkte voor Philips, dacht jarenlang dat hij door zijn optreden slechts één persoon in de Tweede Wereldoorlog had gered. Maar het waren duizenden mensen, hoorden zijn nabestaanden op de dag van zijn begrafenis.

Ze kregen toen een brief waaruit bleek dat niet slechts één persoon, maar ruim 95 procent van de duizenden Joden die Zwartendijk had geholpen de oorlog had overleefd. Het was het resultaat van een onderzoek naar mogelijke overlevenden waartoe zijn kinderen in de jaren 60 opdracht hadden gegeven aan het Simon Wiesenthal Center en het Holocaust Research Center.

De diplomaat werd door het ministerie van Buitenlandse Zaken na de oorlog zelfs berispt door het "ten onrechte" verstrekken van reisdocumenten. Vijf jaar geleden is al excuus aangeboden aan de nabestaanden en is er een monument ter ere van hem onthuld in Litouwen.

D66-Kamerlid Sjoerdsma vond dat Zwartendijk meer verdiende dan deze erkenning. "Het was een bescheiden man en hij had zelf niet veel met publieke erkenning en koninklijke onderscheidingen", aldus Sjoerdsma in februari. "Maar het heeft hem altijd zeer gestoken dat hij hiervoor een reprimande heeft gekregen."

Minister Hoekstra staat helemaal achter de actie van het D66-Kamerlid, maar het kabinet kan niet zelf beslissen of de Erepenning wordt uitgereikt. Dat doet het Kapittel voor de Civiele Orden. "Ik heb goede hoop dat ze ons verzoek honoreren", zegt Hoekstra. Het uitreiken aan de nabestaanden zou dan nog dit jaar kunnen gebeuren.

De Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon in het goud is voor het laatst in 1964 toegekend. De onderscheiding is in totaal slechts 99 keer uitgereikt.

Minister Robbert Dijkgraaf wil de komst van internationale studenten naar Nederland afremmen. De afgelopen jaren nam hun aantal sterk toe en dat leidt tot allerlei problemen. De minister voor hoger onderwijs komt nu met een reeks aan voorstellen. Zo vindt hij dat er weer meer in het Nederlands les moet worden gegeven.

Er zijn inmiddels 115.000 internationale studenten in Nederland, schrijft Dijkgraaf in een brief aan de Tweede Kamer. Dat zijn er 3,5 keer zoveel als in 2005. Op de universiteiten komt nu 40 procent van de eerstejaars uit het buitenland, in 2015 was dat nog 28 procent.

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap vindt het op zich goed dat Nederland veel buitenlandse studenten trekt. Niet alleen voor hen zelf "maar ook voor onze samenleving en kenniseconomie". Maar hij wil de stroom wel kunnen beheersen. "We hebben naast een gaspedaal ook een rem en vooral een stuur nodig", schrijft de minister, die vindt dat er nu te weinig controle is. "We hebben er te weinig vat op."

Dijkgraaf wijst erop dat er onderhand sprake is van overvolle collegezalen, een gebrek aan huisvesting en een hoge werkdruk onder docenten, en dat de toegankelijkheid van het onderwijs voor Nederlandse studenten in het geding kom. Hij vreest dat als er niet wordt ingegrepen, de kwaliteit van de hogescholen en universiteiten zo achteruit gaat "dat dit onze internationale toppositie ondergraaft".

Hij wil ten eerste dat er een centrale regie komt, waarbij breder gekeken wordt dan naar alleen naar wat een hogeschool of universiteit ermee opschiet. "Wat kunnen de maatschappij en het stelsel aan? Hoe zorgen we ervoor dat ongewenste ontwikkelingen tijdig worden gesignaleerd?", zijn vragen die gesteld moeten worden, en de minister van Onderwijs moet hier het laatste woord krijgen.

Daarnaast wil Dijkgraaf dat instellingen gemakkelijker een maximum aantal plaatsen voor buitenlandse studenten kunnen instellen, zodat Nederlandse studenten ook toegang blijven houden. Hij heeft het over een "noodcapaciteitsfixus", die kan worden ingezet bij een onverwachts groot aantal aanmeldingen van studenten van buiten Europa.

Verder wil Dijkgraaf dat het Nederlands weer uitdrukkelijk de hoofdtaal wordt in het onderwijs. Dat is op papier al zo, maar er is geen toezicht op en in de praktijk worden steeds meer lessen in het Engels gegeven. Dijkgraaf wil dat internationale studenten weer Nederlands gaan leren. Daarmee wordt de kans dat zij na hun studie in Nederland blijven ook groter.

De maatregelen die Dijkgraaf voorstelt gaan nog niet meteen in. De minister werkt nog aan nadere plannen en wetgeving, die hij liefst voor de zomer naar de Tweede Kamer wil sturen. Hij wil ook voor de zomer in overleg met hogescholen en universiteiten over zijn eerdere oproep om voorlopig te stoppen met het actief werven van buitenlandse studenten.

Eerder maakte NOS op 3 deze video over de grote hoeveelheid internationale studenten:

Minister Dennis Wiersma is soms te scherp, te fel en te veeleisend geweest tegen zijn ambtenaren. Hij zei dat voor het begin van de vergadering van het kabinet naar aanleiding van een stuk in De Telegraaf.

De Telegraaf heeft met ambtenaren van het ministerie van Onderwijs gesproken. Die zouden tegen de krant hebben gezegd dat de minister "geregeld door het lint ging en dat hij kon ontsteken in razernij". Een aantal ambtenaren zou om die reden zijn opgestapt.

De VVD'er is sinds begin vorig jaar minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs. Hij vindt achteraf dat zijn gedrag in de eerste periode van zijn ministerschap niet goed was. "Ik vraag veel van mensen en leg hun soms ook druk op. Ik heb me gerealiseerd wat dat met mensen doet en ik ben ermee aan de slag gegaan."

Wiersma erkent dat hij "per definitie altijd het goede voorbeeld moet geven en dat zijn woorden als minister soms harder aankomen dan als Dennis". Hij vindt het naar eigen zeggen erg als mensen op het ministerie in een overleg soms het gevoel hebben dat ze niet kunnen zeggen wat ze willen. Hij heeft inmiddels met velen op het ministerie over zijn stijl gepraat en doet er "elke dag zijn best voor" om die te veranderen.

Wiersma zei dat hij zich de impact van zijn stijl al in de eerste maanden van zijn ministerschap realiseerde. Maar de berichten over grensoverschrijdend gedrag in De Wereld Draait Door waren voor hem een "extra wake-upcall". De minister rekent het zichzelf aan dat hij soms over grenzen van mensen is gegaan.

Minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs vindt het heel belangrijk dat er in organisaties een veilige omgeving is. Hij betreurt het dat die er op het ministerie niet voor iedereen is geweest. Dijkgraaf zei dat er "intensief met Wiersma over de signalen" is gesproken en dat hij dat zelf ook heeft gedaan. Volgens Dijkgraaf stond Wiersma open voor de signalen en is zijn gedrag inmiddels veranderd. "Daarmee laat hij zien dat je ook als minister kunt leren van je fouten", vulde Dijkgraaf aan.

Een woordvoerder van de VVD in de Tweede Kamer noemt de gedragingen van Wiersma niet fraai. "Maar het is goed dat hij dit zelf erkent en daar met medewerkers gesprekken over voert."

Volgens premier Rutte is Wiersma "zeer geschrokken" en heeft hij zich gerealiseerd dat hij soms "te fel en hard reageert" op zijn ambtenaren en dat dit niet kan. De twee hebben hierover een gesprek gehad. Wat hij daarin als leidinggevende heeft gezegd, wil Rutte niet kwijt. Maar hij vindt dat Wiersma goed heeft gehandeld door met medewerkers in gesprek te gaan.

"Dat hij zichzelf corrigeert, is van groot belang", zei de premier over de "pijnlijke kwestie". Hij voegde daaraan toe dat hij nog volledig achter zijn keuze staat om zijn partijgenoot aan te stellen als minister in zijn vierde kabinet.

Overigens erkende Rutte in zijn wekelijkse persconferentie dat hij zelf ook weleens uit zijn slof schiet. "Wat ik weleens een enkele keer heb, en gelukkig heb ik dat behoorlijk onder controle, is dat ik als de druk oploopt weleens boos kan zijn. En dan zeg ik altijd meteen 'sorry', want ik vind het ongepast dat je dat doet. Maar het komt een enkele keer voor bij mij, dat is bekend. Ook tegen ambtenaren, en dan vind ik het van belang om dat meteen recht te zetten."

Los van Wiersma is een extern onderzoek gedaan na signalen van ongewenste omgangsvormen op het ministerie. Dat is in januari afgerond. Volgens het ministerie zijn daarbij inderdaad ongewenste omgangsvormen aan het licht gekomen, "maar niet zodanig dat er aanleiding was voor arbeidsrechtelijke consequenties". Het ministerie wil niet ingaan op details.

Het CDA-Kamerlid Jaco Geurts vertrekt uit de Tweede Kamer om waarnemend burgemeester te worden in Maasdriel. Het is de tweede CDA'er in een week die uit Den Haag vertrekt. Woensdag kondigde Kamerlid Agnes Mulder aan dat ze een nieuwe baan gevonden heeft.

Behalve de twee CDA-Kamerleden maakte deze week ook SP-Kamerlid Maarten Hijink zijn vertrek bekend. Hij vond het Kamerlidmaatschap in combinatie met zijn jonge gezinsleven erg zwaar.

De 52-jarige Geurts zat tien jaar in de Tweede Kamer en deed de laatste jaren vooral woningbouw. Eerder was hij vooral woordvoerder landbouw. Voor zijn Kamerlidmaatschap was Geurts eigenaar van een varkenshouderij in Kootwijkerbroek.

Geurts heeft via Twitter laten weten dat hij het "eervol vindt" om waarnemend burgemeester te worden in de gemeente in de provincie Gelderland. "Mijn inzet is om voor alle inwoners en de regio betekenisvol te zijn, een verbindende rol te hebben en dienstbaar te zijn aan de ontwikkelingen. Het was een voorrecht ruim 10 jaar Tweede Kamerlid te mogen zijn."

Het CDA heeft veertien zetels in de Tweede Kamer en verloor bij de afgelopen Provinciale Statenverkiezingen bijna de helft van het aantal zetels in de provincies.

In januari koos CDA-Kamerlid en voormalig staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Raymond Knops voor een andere carrière. Een paar weken daarvoor, in december 2022, maakte CDA-Kamerlid Harry van der Molen bekend dat hij een nieuwe baan had. Hij zat eerder lange tijd overwerkt thuis.

CDA-leider Wopke Hoekstra noemt Geurts een "zeer kundig Kamerlid" en wenst hem veel succes.

Als de overheid de strijd aan wil met de georganiseerde drugsmisdaad, dan moet de bescherming van kroongetuigen verbeteren. Want zonder kroongetuigen kunnen de leiders van misdaadorganisaties niet worden opgepakt en veroordeeld. Dat is de gedeelde conclusie van het kabinet en de Tweede Kamer.

Daar werd gedebatteerd over een grote zaak waar dit heel erg mislukte en de overheid faalde: de moorden op Peter R. de Vries, Derk Wiersum en Reduan, de broer van kroongetuige Nabil B.. Hij is de kroongetuige in het Marengo-proces tegen Ridouan Taghi, tegen wie levenslang is geëist. Taghi wordt in verband gebracht met de moorden.

De Kamerleden noemden het een beladen debat. "Onschuldige mensen zijn vermoord. Dat is een aanslag op onze rechtsstaat", verwoordde CDA-Kamerlid Kuik het. Als de hoeders van de rechtsstaat, zoals journalisten, advocaten, politici en rechters kunnen worden vermoord door de georganiseerde criminaliteit, wie wil deze rollen dan nog vervullen?, vroeg zij de minister.

Minister Yesilgöz verzekerde de Kamer dat zij hard werkt aan het verbeteren van het hele stelsel van bewaken en beveiligen. Daarvoor is extra geld uitgetrokken, onder meer voor extra politiemensen, auto's, apparatuur en dergelijke. Ook maakt zij nieuwe werkafspraken met alle betrokken organisaties.

De verantwoordelijkheid voor de beveiliging van ernstig bedreigde hoeders van de rechtsstaat wordt weggehaald bij het overbelaste samenwerkingsverband van OM, politie, inlichtingendiensten en gemeenten. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) neemt de coördinatie over. Die organisatie gaat nu al over de beveiliging van de leden van het Koninklijk Huis en bewindspersonen.

Het OM blijft verantwoordelijk voor de bescherming van kroongetuigen en hun gezin. Dit wel in overleg met de NCTV. Voor de andere familieleden van kroongetuigen wordt per geval bekeken wat nodig is.

In het debat werd ook gesproken over het bericht dat het OM per ongeluk een geheim adres van een andere kroongetuige heeft gedeeld met de verdachte waar hij tegen getuigde. Het OM zei dat dat geen veiligheidsrisico's had opgeleverd omdat deze persoon al langere tijd niet meer op het adres verbleef. De advocaat van de kroongetuige, Peter Schouten, is het daar niet mee eens en noemt het een blunder.

De "vergoelijkende" reactie van het OM werd door veel Kamerleden afgekeurd. SGP-Kamerlid Bisschop sprak van een "ingevreten foutencultuur". PVV-Kamerlid Helder: "Als je dit soort checks al niet maakt, hoe kun je dan verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van mensen?"

Yesilgöz gaf toe dat het OM het adres geheim had moeten houden en dat het OM ook "wat handiger had moeten communiceren". Maar zij houdt vertrouwen in "deze mensen die supergemotiveerd zijn".

Kijk hier de voorgeschiedenis van het Marengoproces terug, met als hoofdverdachte Ridouan Taghi:

VVD-Kamerlid Ulysse Ellian, die zwaar wordt beveiligd in verband met ernstige bedreigingen, woonde het debat bij. Hij is justitiewoordvoerder van zijn partij maar voerde niet het woord. Dat deed zijn collega Michon.

Advocaten Peter Schouten en Onno de Jong volgden het debat vanaf de publieke tribune. Zij zijn de voormalige advocaten van kroongetuigen Nabil B.. Eerder haalden zij fel uit naar het OM, dat volgens hen nog veel te leren heeft als het vaker kroongetuigen wil inzetten. Schouten sprak van een "giftige cocktail van naïviteit, incompetentie en arrogantie" bij het OM.

Ook Pieter-Jaap Aalbersberg, sinds 1 februari 2019 de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, was bij het debat aanwezig:

Yesilgöz is na de excuses van de overheid in gesprek met de nabestaanden. Wat zij daar bespreekt en of die gesprekken bijvoorbeeld gaan over schadevergoeding wilde zij in het debat niet zeggen. "Dat is vertrouwelijk en niet aan mij om te delen."

Een motie van wantrouwen van Denk en Groep Van Haga zal verder geen steun krijgen omdat de andere partijen het wegsturen van de minister geen oplossing vinden. Er wordt over twee weken over gestemd.

Voor de huidige kroongetuigen wordt er op korte termijn een actieplan geschreven, want zij kunnen niet wachten op de hele stelselherziening.

Ongeveer 4600 adressen rond Schiphol in de gemeenten Uithoorn, Haarlemmermeer, Aalsmeer en Amstelveen kunnen aanspraak maken op compensatie voor geluidsoverlast. Dat heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bekendgemaakt.

Het gaat om de omwonenden die tussen november 2017 en oktober 2019 bij een handhavingspunt woonden waarvan de grenswaarde voor geluid is overschreden. Deze handhavingspunten worden gebruikt om na te gaan of de geluidsnormen worden overschreden. Omdat er de afgelopen jaren al werd gevlogen volgens nieuwe regels die nog niet waren vastgelegd, werd er echter niet gehandhaafd als de grenswaarden werden overschreden.

In 2020 gaven negen omwonenden aan dat ze daardoor schade hebben geleden. Zij dienden een verzoek in tot nadeelcompensatie. Een onafhankelijke commissie heeft daarop geoordeeld dat deze manier van handhaving inderdaad hun woongenot heeft beschadigd en dat ze recht hadden op compensatie.

Het ministerie heeft het advies van de commissie overgenomen en heeft laten onderzoeken hoeveel andere omwonenden vergelijkbare omstandigheden hadden. Dat blijkt te gaan om die 4600 adressen. Zij krijgen volgende week een brief thuis met informatie over de aanvraagprocedure voor compensatie. Tussen 1 mei en 31 juli kunnen zij dan zo'n aanvraag indienen.

De hoogte van de compensatie is afhankelijk van de overschrijding van de geluidsnormen en de WOZ-waarde van het adres. Het merendeel van de bedragen zal volgens het ministerie tussen de 50 euro en 2200 euro vallen.

Op basis- en middelbare scholen wordt het predicaat "goed" of "excellent" afgeschaft. Het beloningssysteem om Nederlandse scholen te stimuleren beter onderwijs te geven, verdwijnt vanaf 1 augustus.

Minister Wiersma voor Primair en Voortgezet Onderwijs erkent dat het systeem het doel voorbijschiet en maar voor een kleine groep scholen werkt. "Dat kan de verschillen tussen scholen vergroten, zorgen voor ongewenste concurrentie en werkt kansengelijkheid tegen", schrijft de minister aan de Tweede Kamer. Hij reageert hiermee op een wens van coalitiepartij D66, die van het systeem af wil.

D66-Kamerlid Paul van Meenen vindt dat de jaarlijkse toekenning van het predicaat veel te veel een wedstrijd is geworden tussen scholen. "Weg met deze oliebollenwedstrijd", zei Van Meenen toen een meerderheid van de Tweede Kamer in februari zijn plan steunde om ermee te stoppen.

Ook scholierenorganisatie LAKS pleitte vorige week voor de afschaffing, omdat het suggereert dat sommige scholen veel beter zijn dan andere scholen. Dat is niet zo. De scholen die het label aanvragen bij de Onderwijsinspectie hoeven vaak maar op één onderdeel uit te blinken en krijgen vervolgens wel voor de hele school het predicaat "excellent".

Verder is de aanmelding vrijwillig en valt de prijs dus alleen toe aan die scholen die werk hebben gestoken in die competitie. Er is dus geen sprake van een oordeel van de Onderwijsinspectie over alle scholen in Nederland.

Minister Wiersma wil wel ander systeem verzinnen om scholen "te prikkelen boven de minimumnorm uit te stijgen". Dat moet in het najaar klaar zijn.

Nog geen maand na zijn benoeming stapt de Oekraïne-gezant van het kabinet op. De gezant, Ron van Dartel, heeft in een boek uitspraken gedaan over Oekraïne en Rusland, die bij een aantal mensen niet goed zijn gevallen.

Van Dartel werd eind vorige maand benoemd als Speciaal Gezant Bedrijfsleven en Wederopbouw Oekraïne. In die functie moest hij de betrokkenheid van het Nederlandse bedrijfsleven bij de wederopbouw in Oekraïne vergroten. Eerder was bij ambassadeur in onder meer Rusland, Servië, Polen en bij de OVSE.

In het boek Als je de lat lager legt ga je niet hoger springen van Gerard Dielessen zegt hij onder meer dat Oekraïners ook Russen zijn: "Dat moeten we niet vergeten. Dat is de realiteit". Hij vindt ook dat de steun voor president Vladimir Poetin groter is dan wordt gedacht.

Minister Liesje Schreinemacher, die zijn vertrek bekendmaakte, zegt dat Van Dartel zich realiseert dat hij door deze uitspraken niet geloofwaardig meer als gezant kan functioneren Volgens haar heeft hij zijn uitspraken gedaan na zijn pensionering, maar voor zijn aanstelling als gezant en zijn ze nu pas gepubliceerd. Het ministerie van Buitenlandse Zaken was niet op de hoogte van het gesprek met de auteur van het boek. Van Dartel legt het gezantschap met onmiddellijke ingang neer.

Schreinemacher respecteert het besluit en gaat zo snel mogelijk op zoek naar een opvolger.

Het kabinet heeft ruim 20 miljard euro over om Groningen te compenseren voor de gaswinning. Dat zeggen bronnen tegen de NOS. De miljarden zijn voor "een generatielange aanpak" en moeten voor bepaalde doelen worden gebruikt, waaronder infrastructuur en kansengelijkheid. En van het bedrag moet ook schadeherstel en versterking van huizen worden betaald.

Bestuurders uit de regio hadden 30 miljard geëist aan investeringen in leefbaarheid, sociale samenhang en het aardgasvrij maken van woningen. Maar de Groningers vinden dat de kosten voor schadeherstel en versterking hier los van staan. Die kosten worden geschat tussen de 5 en 10 miljard.

Dinsdag, toen een kabinetsdelegatie in Groningen was om te onderhandelen sprak commissaris van de koning René Paas al van een "groot gat" tussen de wens en het aanbod. Maar tot nu toe was onduidelijk hoe groot het gat was. Het verschil is de afgelopen dagen wel kleiner geworden, zeggen de bronnen.

Twee maanden geleden oordeelde een parlementaire enquêtecommissie dat de jarenlange gaswinning rampzalig was voor de Groningers en dat Nederland een ereschuld aan Groningen heeft. Premier Rutte noemde het deze week "ongelofelijk belangrijk dat we recht doen".

Morgen spreekt het kabinet over de harde conclusies van de enquêtecommissie en over de compensatie. De commissie concludeerde onder meer dat de veiligheid van Groningers decennialang ondergeschikt was aan financiële en economische belangen bij de gaswinning, en er te weinig aandacht was voor de schade en angst die de aardbevingen veroorzaakten.

Boeren zijn boos over een besluit van het kabinet over aardappelen. Aardappelen op zand- en lössgrond moeten voor 1 oktober geoogst worden en vervangen door een zogeheten vang-gewas dat veel stikstof opneemt. Laten boeren de aardappelen langer in de grond, dan mogen ze het jaar erna minder stikstof gebruiken.

Boeren hadden gehoopt dat aardappelen op de lijst van zogeheten wintergewassen zouden komen te staan. Dat zijn gewassen die pas laat in het jaar geoogst worden en daarna niet meer vervangen hoeven te worden door een vang-gewas dat nog stikstof uit de grond haalt.

Volgens landbouworganisatie LTO is de impact van de beslissing groot. "Aardappelen hebben de groei in september en oktober nodig voor een voldoende opbrengst. Het gemiddelde oogstmoment is in de afgelopen jaren ook verlaat, wat samenhangt met het veranderende klimaat."

Ook vreest LTO dat er straks in september heel veel aardappelen tegelijkertijd op de markt komen. "De capaciteit van opslag en verwerking kan voor 1 oktober niet op een rendabele manier vergroot worden."

Maar volgens de overheid is er bij aardappelen bedoeld voor de consumptie geen sprake van winterteelt: "De oogst vindt grotendeels plaats voor of uiterlijk in oktober. Deze aardappelplanten worden voor de oogst doodgespoten waardoor er minder stikstof wordt opgenomen dan bij het langzaam afsterven van de plant zou gebeuren. Daarom is het inzaaien van een vang-gewas nodig om achtergebleven voedingsstoffen op te nemen."

Stikstof zit in mest en kan uiteindelijk in het water terechtkomen. Als er minder stikstof in de grond overblijft is dat dus goed voor de waterkwaliteit. De regel geldt voor zand- en löss omdat die grondsoorten minder goed stikstof vasthouden dan klei- en veengrond. Iets meer dan de helft van alle consumptieaardappelen wordt verbouwd op zand of löss, voornamelijk in het zuidoosten van Nederland.

De Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie (VAVI) noemt het besluit dramatisch. "De lagere opbrengst zal uiteindelijk leiden tot een deuk in het inkomen van de aardappelsector, zowel telers als verwerkers", zegt VAVI-directeur Andries Middag. Frietmakers als Aviko, Farm Frites en McCain zijn lid van de VAVI. Middag verwacht dat een deel van de boeren inderdaad voor 1 oktober zal oogsten en aardappels en frieten daardoor kleiner zullen zijn.

Het deel van de boeren dat de aardappelen tot na oktober laat staan, mag dus volgend jaar minder stikstof gebruiken. Daardoor zal hun opbrengst volgens Middag volgend jaar lager zijn. Het gaat dan overigens niet om aardappelen, maar om andere gewassen als graan, uien en bieten. Want na een jaar aardappelteelt schakelt een boer altijd drie jaar lang over op iets anders.

De slagvaardigheid van de overheid staat onder druk en regering en parlement moeten scherpere keuzes maken. Daarvoor is herbezinning nodig. Dat is de kern van het verslag van de Raad van State over vorig jaar.

"Niet alles kan en zeker niet tegelijkertijd", zegt vicepresident Thom de Graaf. Hij benadrukt dat de overheid niet meer moet beloven dan kan worden waargemaakt. Volgens hem ondermijnt gebrek aan slagkracht het geloof in wat de overheid kan doen.

"Vertrouwen in de overheid is de grondslag van onze democratische rechtsstaat en rafelt dat vertrouwen, dan rafelt ook de rechtsstaat", waarschuwt de Raad, de belangrijkste adviseur van regering en parlement.

De Raad van State noemt als 'rode draden' die de slagvaardigheid van de overheid negatief beïnvloeden: complexe regels, problemen in de uitvoering, toegenomen behoefte aan maatwerk en compensatie, onvoldoende duidelijke keuzes en moeizame interactie tussen overheden. "Het wordt er bovendien niet eenvoudiger op om overheidstaken adequaat uit te voeren als er in alle delen van de arbeidsmarkt tekorten te zijn", staat in het jaarverslag.

De Raad analyseert vijf thema's die tekenend zijn voor de "complexe opgave waarvoor de overheid zich gesteld ziet": leefomgeving, jeugdzorg, asiel, toeslagen en rechtspraak.

De Graaf adviseert vaker nee te zeggen tegen maatschappelijke verlangens als de overheid die niet kan waarmaken: "Prioriteren vraagt moed, van zowel volksvertegenwoordigers als bestuurders."

Verder beveelt hij aan uitvoeringsorganisaties vaker "betekenisvol" te betrekken bij de afweging of een wens echt kan worden uitgevoerd. "Dat mag geen punt op een afvinklijstje zijn; er gaat meer niet goed in de uitvoering van overheidsbeleid dan wenselijk is".

Volgens de Raad zouden ook rechters daarin een rol kunnen spelen: "Rechters maken geen wetten, maar hun kennis van en ervaring met hoe wetten in de praktijk uitwerken, kan systematischer worden teruggekoppeld naar regering en parlement."

In het jaarverslag staat verder dat wetten zo eenvoudig mogelijk moeten zijn. Ze mogen door een stapeling van wensen en aanpassingen niet onleesbaar, onwerkbaar en onuitvoerbaar worden.

Ook wil de Raad voorkomen dat beleid centraal wordt uitgedacht zonder daarbij stil te staan bij de rol van decentrale overheden: "Nationaal beleid op terreinen als ruimte, klimaat, stikstof, woningbouw of asiel is geen solistische exercitie. Uiteindelijk staan jongeren, woningzoekenden en asielzoekers bij de gemeente aan het loket."

Nederland koopt samen met Denemarken 14 Leopard 2-A4 gevechtstanks voor Oekraïne. Minister Ollongren schrijft aan de Tweede Kamer dat de tanks bij de Duitse industrie worden aangeschaft en na revisie zo snel mogelijk aan Oekraïne worden geleverd. Dat is waarschijnlijk volgend jaar. De tanks kosten samen zo'n 165 miljoen euro en Nederland en Denemarken nemen allebei de helft voor hun rekening.

Ollongren benadrukt dat Rusland voortdurend aanvallen blijft doen op Oekraïens grondgebied: "Aan het front lijkt Rusland bereid grote verliezen te accepteren voor beperkte terreinwinst, zoals in Bachmoet. Oekraïne blijft stevig weerstand bieden tegen deze Russische agressie." Het kabinet wil Oekraïne daarin blijven steunen.

De minister wijst op de grote vuurkracht van de gevechtstanks. Eerder kocht Nederland, samen met Denemarken en Duitsland, al honderd Leopard 1-tanks voor Oekraïne.

Nederland draagt ook bij aan twee initiatieven voor de gemeenschappelijke aankoop van artilleriemunitie, waarmee 260 miljoen euro is gemoeid. Daarmee komt de totale waarde van de door Nederland aan Oekraïne geleverde steun boven de 1,5 miljard euro uit.

Vorige week publiceerde het ministerie van Defensie dit overzicht van de leveringen aan Oekraïne:

In politiek Den Haag tikken maar liefst vier tijdbommen die de regeringscoalitie onherstelbare schade kunnen toebrengen: een lege staatskas, meer asielzoekers dan het systeem aankan, de voortslepende stikstofimpasse en de langverwachte klimaatplannen. Leiden deze kwesties tot een val van het kabinet of lukt het de hoofdrolspelers om eruit te komen?

Eerst onderhandelt het kabinet deze week over het gat in de begroting. Enkele miljarden extra zijn nodig voor de oplopende rente, voor extra asielmaatregelen, voor 'Groningen' en voor klimaat. De Voorjaarsnota, waarmee wijzigingen worden aangebracht op de lopende begroting, moet volgende week af zijn, en dus loopt de spanning op.

D66-minister Kaag van Financiën ging de afgelopen tijd rond op alle ministeries om te kijken of er geld te halen viel. Als dat niet genoeg oplevert dan zijn ingrepen nodig. Na jaren van overvloed moeten er dan weer keuzes worden gemaakt in schaarste. Dat is geen leuke boodschap, zeker niet als de keuzes in het nadeel uitvallen van je achterban. Vandaar dat het kabinet er nog niet uit is.

Complicerende factor is dat de verhoudingen in het kabinet op een dieptepunt zijn beland. Vooral tussen D66 en CDA gaat weinig liefde verloren. Die partijen staan lijnrecht tegenover elkaar door het door het CDA voorgestelde openbreken van het coalitieakkoord op het thema stikstof; een heet hangijzer voor 'klimaatpartij' D66. Over dat explosieve onderwerp wordt binnenkort weer gesproken en het is de vraag of dat goed afloopt.

Het einde van deze coalitie nadert misschien wel, is een gedachte die leeft, dus laten we nu nog binnenhalen wat we kunnen. Dat zie je bijvoorbeeld bij het klimaat, het tweede grote onderwerp waarover volop wordt onderhandeld deze week.

Minister Jetten (D66) wil zijn veelomvattende plannen tegelijk met de Voorjaarsnota afhebben, zodat ze kunnen worden doorgerekend en op tijd kunnen worden ingevoerd om de klimaatdoelen te halen. Die klimaatdoelen zijn de belangrijkste reden dat D66 (nog) in het kabinet zit, maar de plannen afmaken is niet eenvoudig, want alles is weer onderhandelbaar geworden nu 'stikstof' is gaan schuiven.

Jettens voorstellen voor duurdere brandstof en hogere aanschafbelasting voor benzineauto's - onderdeel van het klimaatpakket - stuitten direct op verzet. De burger opzadelen met dure benzine, ligt vooral 'autopartij' VVD zwaar op de maag. En ook wat betreft vliegtaks en vleestaks vindt de D66-minister de andere liberale coalitiepartij tegenover zich .

In de klimaatplannen staat verder dat het elektrificeren van het Nederlandse wagenpark sneller moet. Dat kun je zien als een zegen voor het milieu, maar ook als een ramp voor de schatkist. Een auto met een batterij levert geen cent brandstofaccijns op. Dat scheelt miljarden aan inkomsten, die je zou kunnen compenseren met de eerder genoemde hogere lasten voor brandstofauto's. Maar dat is dus zeker geen uitgemaakte zaak.

En dan is er nog de asielproblematiek. De vooruitzichten zijn niet gunstig, want er komen duizenden asielzoekers meer dan eerder gedacht. En de instroom was al groter dan het systeem aankon, bleek vorig jaar toen honderden asielzoekers buiten moesten slapen.

Dat nooit weer, klonk het toen (nu al wat minder stellig), maar een oplossing is er niet. Ergens de komende weken moet het kabinet er wat op hebben bedacht, zei premier Rutte vorige week. Ondertussen is de coalitie ook hierover nog steeds ernstig verdeeld.

Grofweg staan VVD en CDA tegenover D66 en CU. Waarbij Rutte (als VVD-leider) afgelopen najaar heeft beloofd aan zijn partijgenoten dat hij de instroom substantieel gaat terugdringen. Terwijl D66 en vooral de ChristenUnie vooral niet door een morele ondergrens, zoals zij die zien, willen gaan.

Als laatste is er nog de heikele kwestie Groningen. Het kabinet werkt aan compensatie voor de gaswinning, maar komt daar voorlopig nog niet uit met de Groningers. En ergens na het mei-reces dat morgen begint, wacht premier Rutte nog een - ongetwijfeld zwaar - debat over het rapport van de parlementaire enquêtecommissie over de aardbevingsschade.

Genoeg 'tijdbommen' die het voortbestaan van de coalitie kunnen bedreigen dus. Een val van het kabinet is ook iets waar rekening mee wordt gehouden op verschillende ministeries. Er gaan e-mails rond waarin rekening wordt gehouden met een drukke zomer "en wellicht geen kerstvakantie" voor ambtenaren vanwege een kabinetswissel.

De komende weken zullen leren of een van de tikkende tijdbommen ook echt afgaat. Want hoewel er voor de coalitiepartijen redenen zijn om er de brui aan te geven, zijn er zeker ook redenen om dat niet te doen. Al is het maar omdat verkiezingen niet aantrekkelijk zijn voor partijen die er alle vier niet gunstig voorstaan in de peilingen.

De Tweede Kamer praat na het meireces, over drie weken, verder over het stikstoffonds, waarmee het kabinet boerenbedrijven wil uitkopen en laten verduurzamen. Het debat van vandaag liep zo ver uit, dat minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) niet meer aan het woord is gekomen.

Het debat begon om 11.30 uur, maar negen uur later hadden alleen de Kamerleden nog maar hun zegje gedaan. Als doorgegaan was met de eerste termijn van het kabinet, was het zonder twijfel nachtwerk geworden. Een meerderheid vond dat niet verstandig en daarom wordt het debat nu over het meireces getild.

Dat gebeurde op voorstel van het CDA, dat aandrong op meer tijd voor een zorgvuldige wetsbehandeling. De andere coalitiepartijen waren het daarmee eens, net als de BBB en een aantal andere oppositiepartijen.

Vandaag werd wel duidelijk dat er nog lang niet voldoende steun is voor de komst van het fonds, waar ruim 24 miljard euro in moet komen. Voor een meerderheid in de Eerste Kamer hoopt het kabinet op steun van oppositiepartijen.

Maar BBB-leider Caroline van der Plas maakte duidelijk dat ze de wet die dit 'transitiefonds' mogelijk maakt "in deze vorm" niet zal steunen. Ze vindt dat er veel te veel geregeld moet worden met de miljarden; niet alleen de aanpak van het stikstofprobleem, maar ook de vermindering van broeikasgassen en de verbetering van waterkwaliteit hangen er vanaf.

Daarmee wordt het fonds in de ogen van Van der Plas een "duizenddingendoekje" en dat wil ze niet. Bovendien is veel te veel geld gereserveerd voor de eventueel gedwongen uitkoop van boeren.

Dat uitkopen is volgens de BBB helemaal niet doelmatig. Als het kabinet voor iedere veehouder een hypermodern stalsysteem koopt, is dat voordeliger en levert het meer stikstofwinst op, rekende Van der Plas voor.

Volgens andere partijen is dat een kortetermijnoplossing die niets oplevert voor het klimaat en de waterkwaliteit. Zij pleiten voor een integrale aanpak om de landbouw te verduurzamen.

Als het kabinet 'over links' een meerderheid wil bereiken over het fonds, zal het duidelijker moeten maken welke plannen er precies mee betaald gaan worden. Partijen als GroenLinks en de PvdA vinden dat er te makkelijk geld wordt uitgegeven, terwijl niet duidelijk is welke doelen precies gehaald moeten worden.

Daarover zitten de coalitiepartijen ook niet meer op één lijn. D66 denkt nog steeds dat het om de natuurdoelen te halen nodig is om de stikstofuitstoot in 2030 te halveren, zoals ook in het coalitieakkoord is afgesproken.

Voor met name het CDA is dat jaartal niet meer heilig, Die partij wil over enige tijd heronderhandelen over het coalitieakkoord.

Zoals het er nu naar uitziet gaat het debat over het stikstoffonds verder op woensdag 10 mei. Kamervoorzitter Bergkamp wil er dan de hele dag voor uittrekken.

Niet halveren, maar innoveren: dat is het motto van veel boeren in Nederland. In plaats van hun veestapel inkrimpen willen ze met technische uitvindingen de stikstofneerslag terugbrengen. Maar hoe kunnen boeren en de overheid er zeker van zijn dat die innovaties ook goed genoeg werken? De regering heeft nog steeds geen antwoord op die vraag.

En dat die vraag van belang is, werd de afgelopen jaren wel duidelijk in de rechtszaal. Rechters oordeelden meerdere malen dat innovaties lang niet altijd doen wat ze beloven. In de praktijk bleken technische aanpassingen, zoals emissie-arme stalvloeren, de stikstofuitstoot vaak minder te verlagen dan volgens de officiële berekeningen in proefstallen.

Tegelijkertijd kijkt de politiek met name naar de landbouw om de stikstofuitstoot in Nederland terug te dringen. In de agrarische sector wordt ongeveer 60 procent van de stikstof uitgestoten, vooral in de vorm van ammoniak, die vrijkomt uit mest van dieren.

Deze boeren geven hun vee ander voer, of proberen met de zogenoemde stikstofkraker de stikstofdamp uit de stront te trekken. Kunnen ze het uitkopen van hun bedrijf hierdoor vermijden?

Om te berekenen hoeveel stikstof een innovatie kan besparen, ging het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit lange tijd uit van metingen in proefstallen. Maar die cijfers geven geen goed beeld van een innovatie van een individuele boer, oordeelde de rechter.

Hoeveel stikstof een innovatie daadwerkelijk reduceert, verschilt namelijk sterk per boerderij. "Daarbij spelen allerlei externe factoren mee, zoals hoe goed de stal wordt schoongemaakt of welk veevoer de dieren krijgen," zegt universitair hoofddocent Omgevingsrecht Ralph Frins (Universiteit Tilburg).

Dat is een probleem. Als een boer innovaties wil inzetten om zijn stikstofuitstoot terug te brengen, moet duidelijk zijn of de innovatie ook echt effect heeft op zijn stikstofuitstoot. Anders zal de rechter er opnieuw negatief over oordelen.

Toch wil het kabinet innovatie als gedeeltelijke oplossing aanbieden aan boeren die verantwoordelijk zijn voor te veel stikstofneerslag in kwetsbare natuurgebieden. Dat zal overigens niet voor elke boer een optie zijn. Sommigen moeten alsnog hun bedrijf verplaatsen, hun bedrijfsvoering aanpassen of tegen een vergoeding helemaal stoppen met hun bedrijf.

De vraag die nu voorligt bij het ministerie is hoe er meer zekerheid kan komen over het werkelijke effect van innovaties. Hoe kan per boer met zekerheid een schatting worden gemaakt hoeveel stikstofreductie de uitvinding oplevert?

Het antwoord laat nog op zich wachten. In november kondigde de minister een regie-orgaan aan dat aan de slag gaat met de ontwikkeling en juridische houdbaarheid van verschillende innovaties. Dat orgaan is nog niet begonnen, laat het ministerie weten.

Op dit moment ziet het ministerie het laten maken van een 'passende beoordeling' als enige betrouwbare juridische weg om een emissie-arm systeem in gebruik te nemen. Een passende beoordeling is een uitgebreid onderzoek naar de effecten van de innovatie op nabijgelegen natuur. Zo'n onderzoek moet per boerderij gebeuren en is duur en tijdrovend.

En dus zoekt het ministerie naar andere manieren voor de juridische houdbaarheid van innovaties. Eigenlijk is het vrij simpel, zegt hoogleraar Omgevingsrecht Chris Backes (Universiteit Utrecht). "Het juridisch kader vereist zekerheid. Voor een natuurvergunning moet je simpelweg aantonen dat de beloofde emissiereductie met zekerheid wordt gehaald."

Toch blijft dat lastig, juist door de externe factoren die per boerderij verschillen. Daarom wil het ministerie naar een nieuw systeem toe waarin niet alleen vooraf wordt gekeken naar de beloofde emissiereductie, maar ook naar de behaalde emissiereductie achteraf.

Onderzoekers van de Wageningen Universiteit bestuderen nu hoe boeren sensoren kunnen gebruiken die live de stikstofuitstoot meten. "Als zij de afgesproken emissiereductie dan niet halen, kunnen ze makkelijker bijsturen met bijvoorbeeld ander voer," zegt de leider van het onderzoek, Albert Winkel.

Ook hoogleraar Backes pleit voor betere metingen. "Als een innovatie niet zo goed blijkt te werken als verwacht, kan je daar in de vergunning consequenties aan verbinden." Daarnaast kun je op de lange termijn met uitstootdoelen gaan werken, zoals het kabinet graag wil. "Boeren weten dan precies hoeveel zij mogen uitstoten, maar hebben zelf de vrijheid te bepalen hoe ze onder dat maximum blijven."

Uiteindelijk denken veel deskundigen dat om de stikstof- en milieuproblemen op te lossen innovaties alleen niet voldoende zijn. "Ik ben daar sceptisch over", zegt Ralph Frins. "Uiteindelijk denk ik dat het nodig is dat een deel van de boeren stopt met hun bedrijf, vrijwillig of desnoods gedwongen."