De meeste Tweede Kamerleden hebben op dit moment geen behoefte aan het uit het strafrecht halen van abortus. Dat is de uitkomst van het debat over het burgerinitiatief van het Humanistisch Verbond en omroep BNNVARA. Zij vinden dat zwangerschapsafbreking normale zorg is, die niet thuishoort in het strafrecht.

Voor dat standpunt haalden zij met de actie 'Abortus is geen misdaad' meer dan 90.000 handtekeningen op, ruim voldoende om het onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer te krijgen. Dat leidde tot een serieuze politiek discussie.

Kamerlid Harry Bevers van regeringspartij VVD is voor vrije abortuskeuze, maar van hem hoeft de wet niet gewijzigd. "Alle belangen worden in de huidige wet zorgvuldig tegen elkaar afgewogen. De toegang tot abortus voor vrouwen wordt niet belemmerd."

D66 staat wel positief tegenover het plan om abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen. "Het is aangetoond dat het een besluit voor vrouwen zwaarder maakt. Het zorgt voor een stigma", zei Kamerlid Wieke Paulusma.

Ook wees zij op ontwikkelingen in landen als Polen en de VS, waar het recht op abortus de laatste tijd door conservatieve politici is ingeperkt. "De wereld is veranderd, en helaas niet altijd ten goede".

Ook de initiatiefnemers kijken bezorgd naar het buitenland. BNNVARA-presentatrice Dzifa Kusenuh, die de Kamer toesprak, benadrukte dat dit bewijst dat verworven rechten kunnen worden afgenomen. Abortus moet volgens haar legaal, veilig "en gesteund door de staat" kunnen worden uitgevoerd.

Dat abortus nog steeds in het strafrecht staat, draagt volgens Kusenuh bij aan het taboe dat er op rust. Zo durven vrouwen niet te zeggen dat ze hun zwangerschap hebben laten afbreken en laten abortusartsen op verjaardagen in het midden wat voor werk ze doen, ook uit angst voor bedreiging.

Het schrappen uit het strafrecht betekent volgens het Humanistisch Verbond en BNNVARA niet dat alles zomaar kan. Artsen moeten zich nog steeds houden aan de Wet Afbreking Zwangerschap. Doen ze dat niet, dan kunnen ze worden aangepakt via het medisch tuchtrecht en zelfs het strafrecht.

Deze argumenten haalden regeringspartijen CDA en ChristenUnie niet over de streep. Verdere versoepeling van de abortusregels ligt bij die partijen gevoelig. De afgelopen tijd is de verplichte bedenktijd van vijf dagen voor vrouwen geschrapt. Ook is de abortuspil beschikbaar gekomen via de huisarts. Dat leidde al tot veel discussie.

Hilde Palland van het CDA benadrukte dat een zorgvuldig uitgevoerde abortus ook nu al niet strafbaar is. Ze is het dan ook niet eens met de initiatiefnemers dat abortus nu als misdaad wordt gezien. In de huidige regelgeving worden ook de rechten van het ongeboren kind meegewogen. Dat ongeboren leven is voor het CDA "beschermenswaardig".

De ChristenUnie vindt dat artikel 296 gewoon moet blijven. "Er wordt steeds minder gewicht toegekend aan het ongeboren leven, en dat blijf ik betreuren", zei fractievoorzitter Mirjam Bikker. Juist in het Wetboek van Strafrecht wordt de ongeboren vrucht beschermd, meent Bikker, ook als die nog niet levensvatbaar is.

Naast VVD, CDA en ChristenUnie hebben in ieder geval ook de PVV, de SGP en Forum voor Democratie geen behoefte aan het schrappen van het strafrechtsartikel.

Het kabinet op dit moment ook niet. Al zeiden de ministers Yesilgöz (Justitie) en Kuipers (Volksgezondheid) dat er zeker redenen kunnen zijn om zwangerschapsafbreking uit het strafrecht te halen, maar dan moet dat juridisch wel zorgvuldig gebeuren.

GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet werkt aan een initiatiefwet in de lijn van het burgerinitiatief. Zij ziet zich hierdoor gesteund en gaat "vol goede moed" verder met haar wetsvoorstel. "Zolang het in het strafrecht staat, is dat een bepaald signaal naar de samenleving."

De VVD zegt hier met een open blik naar te zullen kijken. En daarmee is de discussie, aangezwengeld door het burgerinitiatief, nog geen uitgemaakte zaak.

Zo'n 90.000 handtekeningen werden er verzameld om het onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer te krijgen: de passage over abortus in het wetboek van strafrecht. Vanmiddag debatteert dat erover. En dat is volgens Mardjan Seighali, voorzitter van het Humanistisch Verbond, allerminst een discussie op papier.

Afgelopen november lanceerde het Humanistisch Verbond samen met omroep BNNVARA de handtekeningenactie waarmee het onderwerp op de agenda van het parlement kwam.

"Zolang abortus in het strafrecht voorkomt, is dit wat ons betreft niet goed geregeld in Nederland", zegt Seighali over het initiatief. Hoewel het abortusrecht sinds de jaren 80 in de wet is verankerd, is er in het wetboek van strafrecht nog altijd een passage over opgenomen. Onterecht, vindt ze. "Abortus is wat ons betreft geen misdaad en hoort niet in het strafrecht thuis".

Seighali verwijst specifiek naar artikel 296, dat gaat over het afbreken van een zwangerschap. Wie een abortus uitvoert, is in principe strafbaar, tenzij dit wordt gedaan door een arts verbonden aan een gecertificeerde kliniek of bevoegd ziekenhuis. Het Humanistisch Verbond wil van het wetsartikel af. Ook een aantal linkse partijen is voor.

Artikel 296 heeft de voorbije jaren niet tot strafzaken geleid. Maar volgens jurist Linde Bryk, verbonden aan vrouwenrechtenorganisatie Bureau Clara Wichmann, betekent dat niet dat het wetsartikel aan de kant geschoven kan worden. "Het gaat verder dan een papieren formaliteit. Op meerdere fronten is het problematisch dat abortus in het wetboek van strafrecht staat", vindt ze.

Het strafrecht, benadrukt Bryk, is niet het recht waaronder je het recht op abortus moet regelen. Het bepaalt wanneer de Staat burgers mag straffen. Bryk: "Abortus is juist een persoonlijke keuze, het is onderdeel van het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw. Abortus is zorg. Het moet net als andere vormen van zorg worden geregeld en niet via het wetboek van strafrecht."

Het opnemen van abortus in het strafrecht heeft een symbolische waarde, vindt de juriste. "Het heeft impact op hoe de samenleving naar abortus kijkt, namelijk als iets dat potentieel strafbaar is". Een principekwestie dus, zegt ook Mardjan Seighali.

Zij denkt dat het opnemen van abortus in het strafrecht bovendien taboevergrotend werkt. De discussie, zo redeneert Seighali, gaat daarmee niet enkel over een medische handeling, maar over een potentieel een strafbaar feit. Dat zou ook voor artsen die abortus uitvoeren een bezwaar zijn.

Seighali en Bryk wijzen ook nadrukkelijk naar de Verenigde Staten. Een jaar geleden zette het Hooggerechtshof daar een streep door eerdere uitspraken die het landelijke recht op abortus veiligstelden. Ook Hongarije scherpte vorig jaar de wetten aan.

Seighali: "We zien wereldwijd een groei van de conservatieve beweging. Dat waait ook over naar Nederland. We willen voor zijn dat het sentiment hier omslaat en er wel vervolgingen komen", benadrukt ze.

De discussie over abortus in het strafrecht is niet nieuw. Actiegroep Wij Vrouwen Eisen pleitte er in de jaren 70 en 80 al voor om het niet in het strafrecht op te nemen. Dat bleek tevergeefs. De 'abortuswet' (Wet afbreking zwangerschap) trad uiteindelijk in 1984 in werking, maar onder twee voorwaarden: de embryo mocht alleen worden weggehaald als de zwangerschap minder dan 24 weken oud was.

Ook mocht dit alleen door een arts met vergunning worden gedaan. Die voorwaarden werden destijds gesteld om vrouwen te beschermen tegen illegale abortuspraktijken, zo redeneerde de politiek.

Met het burgerinitiatief wil het Humanistisch Verbond nu bereiken dat abortus puur als medische behandeling wordt beschouwd. Seighali: "Bij iedere medische ingreep weeg je voor- en nadelen af, dat gebeurt bij het afbreken van een zwangerschap ook". Ze vervolgt: "We pleiten niet voor meer abortussen, maar het moet wel uit het strafrecht worden gehaald".

Tegenstanders van het burgeriniatief zeggen op hun beurt dat juist abortus zich niet laat vergelijken met een andere medische behandeling. Zo schreef SGP-senator Diederik van Dijk eerder in een opiniestuk in Trouw: "Binnen de geneeskunde draait het voornamelijk om het beter maken van mensen of leed te verzachten".

Maar abortus gaat verder, vindt Van Dijk: "De aard van een levensbeëindigende behandeling valt buiten de sfeer van normaal medisch handelen". Zijn partij is tegen het schrappen uit het wetboek. Binnen de coalitie ligt het voor de ChristenUnie en CDA buitengewoon gevoelig. Een meerderheid lijkt daarmee voorlopig uit zicht.

De overheid moet eerder, vaker en beter actief luisteren naar burgers. Dat schrijft de Nationale ombudsman Reinier van Zutphen in zijn jaarverslag.

De ombudsman is opnieuw zeer kritisch over het functioneren van de overheid, terwijl volgens hem een goed gesprek met burgers in de praktijk nogal eens kan leiden tot verrassend eenvoudige oplossingen, met naast financieel ook emotioneel herstel.

Van Zutphen benadrukt dat veel burgers hun stem willen laten horen, ook buiten de verkiezingen. In de praktijk participeert alleen een kleine groep, ziet hij.

"We blijven kritisch volgen hoe participatie wordt ingezet, vooral daar waar het plak- en pleisterwerk lijkt voor onbehoorlijke dienstverlening", staat in zijn verslag over 2022. De ombudsman voegt eraan toe dat burgers alleen echt kunnen meedoen als aan bepaalde voorwaarden is voldaan. "Mensen met financiële zorgen hebben minder ruimte om te participeren", schrijft hij.

Van Zutphen benadrukt dat de overheid niet moet luisteren om iets bevestigd te krijgen, maar om samen verder te komen. Hij merkt geregeld dat burgers zich niet gehoord voelen of dat ze niet serieus genomen worden.

Bij de aanbieding van zijn verslag aan de Tweede Kamer zei van Zutphen dat nog steeds veel burgers veel te lang op de overheid moeten wachten.

Hij noemde daarbij als voorbeelden het toeslagenschandaal en de gaswinning in Groningen. Over dat laatste zei hij verbaasd te zijn dat het kabinet als reactie op het rapport van de enquêtecommissie zichzelf een laatste kans wilde geven: "Toen dacht ik: en als die kans nou mislukt? Hoe zit het dan?"

In de Kamer benadrukte de ombudsman verder dat hij al zeven jaar aandacht vraagt voor mensen die in de problemen zijn gekomen door het afbouwen van de arbeidsheffingskorting en de manier waarop toeslagen daarop inwerkten.

"De oplossing is er nog steeds niet." Hij vraagt zich af hoe de overheid de betrokkenen tegemoet zal komen. Van Zutphen: "Zij hebben geleefd onder het sociaal minimum. Waarom heet dat eigenlijk zo? Zo sociaal kwam het niet op mij over."

De ombudsman pleit verder voor een "echt sociaal minimum" voor de inwoners van Bonaire, Saba en Sint Eustatius. "Dat had er al dertien jaar moeten zijn."

Van Zutphen onderstreept in zijn verslag verder de vele gevolgen van de oorlog in Oekraïne. Hij wijst onder meer op de vlucht van zo'n 90.000 Oekraïners naar Nederland, waardoor er extra druk kwam op de asiel- en opvangcrisis.

"Een crisis die bovendien stapelde op andere grote vraagstukken als woningnood, de klimaattransitie, het stikstofprobleem, problemen in de jeugdzorg en de complexe hersteloperaties van het toeslagenschandaal, de gaswinning in Groningen en de wateroverlast in Limburg", schrijft hij.

In de Kamer zei hij dat burgers begrip hebben voor de impact van de grote gebeurtenissen van dit moment. "Maar zoals de zaken nu worden aangepakt, leidt het niet tot resultaten en tot een begin van herstel van vertrouwen. En als de politiek en de overheid weer vertrouwd willen worden, zullen die eerst vertrouwen moeten geven."

In het verslag waarschuwt de ombudsman daarnaast voor de "reflex van meer regels en verregaande juridisering". Als voorbeeld noemt hij de versterking van de rechtspositie van burgers naar aanleiding van het toeslagenschandaal.

Burgers kregen meer mogelijkheden om zich te verweren tegen de overheid en Van Zutphen denkt dat dit met de beste intenties is gebeurd. "Maar het laat zien dat de overheid meer tegenover de burger staat dan ernaast."

Staatssecretaris Eric van der Burg (Justitie en Veiligheid) praat vandaag met sekswerkers in het Gooi. Het kabinet sleutelt al sinds 2009 aan een nieuwe wet die sekswerk moet reguleren. In Hilversum hebben sekswerkers die individueel vanuit huis werken geen vergunning meer nodig.

De Tweede Kamer wil concrete maatregelen van het kabinet. De regels voor thuiswerkende sekswerkers verschillen nu nog per gemeente. Bijna de helft van alle Nederlandse gemeenten heeft nog geen beleid voor sekswerkers. De gemeente Hilversum stelt in navolging van Assen, Lelystad en Tilburg sekswerk gelijk aan andere huis-aan-huis-verbonden beroepen als fotografen, autorijschoolhouders en nagelstylistes.

Karin van Hunnik, wethouder gemeente Hilversum: "We willen eigenlijk voorkomen dat er een stigma rust op sekswerkers. Het is tenslotte een legaal beroep in Nederland. En bovendien zijn er ook verschuivingen in de seksbranche. De verschuiving is steeds meer naar individueel sekswerken. En dat willen we eigenlijk even belangrijk maken als zzp'ers in het algemeen. Dus ze krijgen dezelfde positie."

Rodney Haan, adviseur prostitutiebeleid van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, vindt het een goede aanpak. "Het belangrijkste is dat gemeenten waar geen vergunning meer nodig is de sekswerkers veel meer de ruimte te geven. Dat daarmee ook daadwerkelijk dat stigmatiserende er af is: als jij vanuit huis wilt werken dan mag dat gewoon. Dus feitelijk geeft de gemeente de sekswerker de ruimte om gewoon het werk te doen zoals het ook bedoeld is."

Staatssecretaris Van der Burg roept gemeenten op aan de slag te gaan met lokaal sekswerkbeleid. "Voorop staat dat ik het belangrijk vind dat sekswerkers hun beroep veilig en gezond kunnen uitvoeren. Daarom moedig ik ze aan niet af te wachten totdat de Wet regulering sekswerk in werking treedt. Zo zorgen we nu al voor een veilige sekswerkbranche."

Maren de Vos zit in het sekswerkteam van de gemeente. Dat team houdt toezicht op de seksbranche, zowel onvergund als vergund, en kijkt of sekswerkers hun werk op een goede manier uitvoeren. "We hadden een maximumaantal van één vergunning die we mochten verlenen. Dus ja, dat was er één voor zover bij ons bekend, maar dat waren er natuurlijk daadwerkelijk veel meer."

Marc (niet zijn echte naam), is een van de naar schatting tachtig individuele sekswerkers in Hilversum. Hij geeft zijn erotische massages aan huis en heeft nu geen vergunning meer nodig. "Dit geeft mij veel meer rust. Vertrouwen in de gemeente dat ze mij net zo behandelen als bijvoorbeeld een pedicure of een schoonheidsspecialiste, die dat ook vrij mogen doen."

De gemeente stelt wel eisen aan beroepen vanuit huis die gelden voor alle zzp'ers: zo moet iemand hoofdbewoner zijn van de woning, slechts een beperkte ruimte mag gebruikt worden. En het beroep mag het woonkarakter en dat van de woonomgeving niet aantasten. "Als je je daar niet aan houdt, heb je een probleem", zegt Marc. "Ik denk dat je dan moet stoppen."

In de nieuwe wet waar het kabinet aan werkt, is juist wél een vergunningplicht opgenomen. Die nieuwe wet moet de veiligheid van sekswerkers vergroten en uitbuiting voorkomen.

Maar het sekswerkteam in Hilversum is niet bang dat door het afschaffen van de vergunningsplicht de sekswerkers buiten beeld raken. "Er zijn sekswerkers die hun diensten aanbieden op online platforms en zichzelf presenteren. Ze zeggen welke handelingen ze precies aanbieden en waar ze dat doen, bijvoorbeeld escort of privé-ontvangst. Daar kijken we naar om te achterhalen of ze vanuit illegale seks-inrichtingen werken", zegt De Vos.

Ook Marc kreeg bezoek. "Er werd een massageafspraak gemaakt. En toen de persoon in kwestie verscheen, stelde die zich voor als beambte van de gemeente Hilversum. Ik was even verbaasd, maar het ijs was al snel gebroken. Ik werd gerustgesteld en mij werd verteld dat ik gewoon mensen mocht ontvangen. Dus dat gesprek ging eigenlijk makkelijk en soepel."

Adviseur prostitutiebeleid Haan verwacht niet er dat in Hilversum ineens een wildgroei aan sekswerkers ontstaat. "Dat is de angst die vaak heerst, maar dat hoeft niet per definitie zo te zijn. Het belangrijkste is dat er goed prostitutie-maatschappelijk werk is. En dat er ook gesproken wordt met de sekswerkers via bijvoorbeeld een klankbordgroep."

Sekswerker Marc heeft vandaag een boodschap voor staatssecretaris Van der Burg: "Behandel ons als gewone mensen en als een gewoon beroep met alle rechten en plichten die daarbij horen, zoals netjes belasting betalen. Wat mij betreft hoort daar geen vergunning bij."

GroenLinks-coryfee Paul Rosenmöller gaat de gezamenlijke Eerste Kamerfractie van GroenLinks en de PvdA leiden. Dat hebben de fracties unaniem besloten.

Volgende week zijn de Eerste Kamerverkiezingen. Op basis van de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen is de voorspelling dat de nieuwe fractie 15 zetels krijgt.

Rosenmöller heeft een lange staat van dienst bij GroenLinks. Hij was Tweede Kamerlid, fractievoorzitter in de Tweede Kamer, partijleider en op dit moment is hij fractievoorzitter van de senaatsfractie van GroenLinks.

Hij laat weten dat hij het eervol vindt om de eerste fractie met de PvdA te gaan leiden. "We zijn onderdeel van iets nieuws. In deze tijd van veel afsplitsingen bundelen wij juist onze krachten om Nederland socialer en groener te maken."

PvdA-fractieleider Mei Li Vos wordt vicevoorzitter van de gezamenlijke fractie, die op 13 juni wordt geïnstalleerd.

Streamingsdiensten als Netflix, Disney en Amazon worden verplicht om een deel van hun omzet te investeren in Nederlandse producties. Maar als het aan de regeringspartijen ligt, worden de eisen die oorspronkelijk aan de bedrijven zouden worden gesteld wel afgezwakt.

Dat is de uitkomst van onderhandelingen tussen de coalitiepartijen, die het aanvankelijk niet eens konden worden over de plannen die staatssecretaris Gunay Uslu (Media) heeft ingediend.

Opmerkelijk is dat Uslu zelf niet betrokken lijkt te zijn bij het compromis dat de partijen hebben gesloten. Zij staat naar eigen zeggen nog steeds achter haar wetsvoorstel en wil dat de impuls die de Nederlandse audiovisuele sector krijgt zo groot mogelijk is.

De wetswijziging, die afgesproken is in het coalitieakkoord, is vooral bedoeld om onafhankelijke producenten van films, series en documentaires te ondersteunen. Zij kunnen moeilijk concurreren met grote internationale productiemaatschappijen. De streamingsdiensten zouden verplicht moeten worden om bij hen producties af te nemen.

Uslu vond, net als een deel van de Kamer, dat 80 procent van de investeringsverplichting bij die kleine producenten terecht moest komen. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben nu afgesproken dat percentage te verlagen naar 60.

Ook de eisen aan het soort producties worden versoepeld. In het oorspronkelijke wetsvoorstel ging het om films, series en documentaires, maar onder druk van met name VVD en CDA hoeft dat maar de helft van de producties te zijn. De rest mag ook worden besteed aan genres als amusementsprogramma's, reality-soaps en comedyseries. Die zijn ook waardevol, vinden ze.

Tegelijkertijd gaat het percentage dat de streamingsdiensten moeten investeren wel iets omhoog: van 4,5 procent naar 5 procent van de omzet. Dat moet enkele miljoenen extra voor de sector opleveren.

Oppositiepartijen zijn niet te spreken over het compromis dat de coalitiepartijen hebben gesloten, bleek vandaag tijdens een nieuw debat in de Tweede Kamer. "Een vertoning", vindt PvdA'er Mohammed Mohandis. "Koehandel, een ruilspel achter de schermen", zegt Lisa Westerveld van GroenLinks.

Volgens Peter Kwint van de SP wil de coalitie vooral de streamingsdiensten "een beetje pleasen" en gaat dat ten koste van de Nederlandse audiovisuele sector. Hij vraagt zich af of Uslu met deze wijzigingen nog wel achter de wet staat. Ook veel organisaties uit de sector vinden dat de wet door alle wijzigingen nu zijn doel mist.

D66-Kamerlid Jorien Wuite erkent dat het hele proces naar het compromis "geen schoonheidsprijs verdient", maar ze is wel tevreden met het resultaat. Zonder de deal was de wet er helemaal niet gekomen. Ze denkt dat de investeringsplicht zo'n 20 miljoen euro per jaar gaat opleveren voor Nederlandse makers.

Martin Bosma van de PVV, zelf geen voorstander van de wet, vindt dat de coalitiepartijen de wet "tot het bot aan toe hebben gesloopt". "Ze hebben vakkundig de D66-staatssecretaris in haar hemd gezet", constateert hij.

Of Uslu dat zelf ook zo voelt, moet later blijken. Wegens tijdgebrek kwam zij niet meer aan het woord vandaag. Op een later tijdstip zal zij in de Kamer reageren op de wijzigingsvoorstellen. Eerder schreef ze aan de Kamer dat ze het met een aantal van de wijzigingen niet eens is, en dat "het primaire doel van de investeringsplicht hierdoor voor een belangrijk deel wordt ondermijnd".

Pas als de staatssecretaris in de Kamer heeft gereageerd, zal er over de wet worden gestemd. Wanneer dat gebeurt, is nu nog niet duidelijk.

Ook in de Eerste Kamer tekent zich een meerderheid af die voorstander is van een nieuw pensioenstelsel voor werkenden en pensioengerechtigden, de Wet Toekomst Pensioenen. Dat is de uitkomst van twee dagen debat in de Eerste Kamer.

De planning is dat er volgende week dinsdag, de dag dat de Provinciale Statenleden een nieuwe Eerste Kamer kiezen, nog door de 'oude' Eerste Kamer over wordt gestemd. Daar zijn volgens de wettelijke verkiezingsregels geen bezwaren tegen.

De voorstanders noemen de wet een verbetering van het al internationaal geprezen Nederlandse pensioen. Dat bestaat uit de AOW en, voor een groot deel van de werkenden, een aanvulling met een pensioenregeling via de werkgever.

In het nieuwe systeem worden risico's en opbrengsten beter verdeeld over de verschillende generaties en wordt rekening gehouden met een flexibelere arbeidsmarkt, zeggen zij. En dat is volgens de meerderheid nodig voor de solidariteit en dus houdbaarheid van het pensioenstelsel.

In de Tweede Kamer stemden VVD, D66, CDA, ChristenUnie, GroenLinks, PvdA, SGP en Volt voor. Het was een ruime meerderheid van 93 tegen 48. Deze partijen hebben in de huidige en naar verwachting ook in de nieuwe Eerste Kamer een meerderheid.

Minister Carola Schouten voor Pensioenen wist in het debat de laatste bezwaren bij deze partijen in de Eerste Kamer weg te nemen. Zo krijgen pensioenfondsen een extra jaar de tijd om de overgang naar het nieuwe stelsel te regelen.

Schouten beloofde verder zich in te zetten om de groep werkenden die nog geen pensioen opbouwen te verkleinen. Verder heeft ze toegezegd gesprekken te gaan voeren met werkgevers en vakbonden over mensen die in zware beroepen werken, "zodat ook deze mensen gezond hun pensioen in kunnen gaan". Garanties op uitkomsten gaf ze niet.

Een regeringscommissaris gaat toezicht houden op de overstap naar het nieuwe stelsel. Deze commissaris kijkt op bepaalde momenten ook of verder uitstel nodig is.

Tegenstanders van de wet, zoals SP, PVV en 50Plus, vinden het nieuwe pensioenstelsel te risicovol. Zowel vanwege onduidelijkheden over het overzetten van bestaande pensioenrechten naar het nieuwe systeem, als vanwege het grotere beleggingsrisico en het ontbreken van garanties.

Komende dinsdag debatteert de Eerste Kamer nog over de bezwaren van in ieder geval 50Plus en SP. In de avond wordt er vervolgens door de 75 senatoren hoofdelijk gestemd.

Verschillende oppositiepartijen hebben geen goed woord over voor de manier waarop het kabinet de nasleep van de toeslagenaffaire aanpakt. Van de beloftes die premier Mark Rutte deed na het snoeiharde rapport van de parlementaire onderzoekscommissie uit 2020, is maar weinig terechtgekomen, vinden partijen als de PVV, PvdA, GroenLinks, SP en Denk.

De operatie om de gedupeerden ruimhartig te compenseren is vastgelopen in bureaucratie en de aangekondigde versimpeling van de regels om een nieuw debacle te voorkomen komt niet van de grond, zegt de oppositie.

In een debat over de kwestie erkende Rutte dat lang niet alles goed gaat bij de afwikkeling van het schadeherstel. Toch ziet hij "een heel klein plusje bij een zee van ellende": de eerste beoordeling van de meeste dossiers is waarschijnlijk begin 2025 afgerond. Eerder vreesde het kabinet dat dat tot 2027 zou duren.

SP-Kamerlid Renske Leijten vindt dat het nog steeds veel te lang duurt voor de gedupeerde ouders. Eerder was volgens haar beloofd dat ze binnen een jaar duidelijkheid zouden hebben over hun situatie. Snellere oplossing worden tegengewerkt, vindt Leijten, die de opstelling van het kabinet "onverschillig" noemde.

Daar is Rutte het niet mee eens: "Het kabinet realiseert zich heel goed dat de schade nooit ongedaan gemaakt kan worden. We kunnen al het leed en de pijn niet wegnemen. Lang niet alles gaat goed. Maar dat betekent niet dat het kabinet onverschillig is."

Rutte benadrukte dat zich veel meer gedupeerden hebben gemeld dan verwacht. "Het kost tijd om dit af te wikkelen." Hij keek daarbij naar de publieke tribune, waar veel ouders zaten. Oppositiepartijen hadden er ook op aangedrongen dat hij zich nadrukkelijk tot de gedupeerden zou richten.

"Waarom zit deze man er nog?" stelde Denk-Kamerlid Stephan van Baarle over de premier. "Het duurt te lang, het is nog steeds een chaos. Als het u niet lukt: vertrek dan!"

"Ik weet niet meer wat ik met deze premier aan moet", zei Caroline van der Plas van BBB. PvdA en GroenLinks wezen erop dat het niet hun keus was dat Rutte na zijn aftreden vanwege het toeslagenschandaal terug zou keren als premier, maar ze denken niet dat de ouders er iets mee opschieten als hij opnieuw opstapt.

Een groot deel van de Kamer is ook verbolgen dat er nog steeds documenten opduiken, waaruit blijkt dat de top van de Belastingdienst en het ministerie van Financiën er al vroeg van op de hoogte waren dat de fraudeaanpak in strijd met de wet was.

Zo meldde Nieuwsuur gisteren dat toenmalig staatssecretaris Menno Snel in de zomer van 2019 een alarmerende mail kreeg van een advocaat van de gedupeerden. Maar met die waarschuwing werd niets gedaan en de mail komt nu pas boven tafel. Bij alle eerdere onderzoeken naar de affaire, en ook bij de parlementaire onderzoekcommissie, kwam het bericht niet op tafel.

Rutte "betreurt het zeer" en noemt het "frustrerend" dat er nog steeds stukken naar boven komen. Hij wees er wel op dat er gezocht wordt in vele miljoenen documenten op tientallen servers op verschillende ministeries. "Een waanzinnige hoeveelheid stukken." Hij heeft er geen verklaring voor dat de mail aan staatsecretaris Snel nu ineens wel opduikt. Hij laat dat onderzoeken.

Meerdere Kamerleden zijn woest over de onthulling door RTL Nieuws dat de dienst Toeslagen achter de schermen afspraken probeerde te maken met rechters over het oprekken van beslistermijnen. "Schaamteloos", oordeelt Van Baarle. "Hoe haal je het in je hoofd!" aldus Pieter Omtzigt.

Een non-stop protest van Indiase worstelaars de afgelopen weken heeft de schijnwerpers op seksueel misbruik in de Indiase sportwereld gezet. Niet alleen de worstelbond WFI wordt ermee geconfronteerd, ook de bonden van vijftien andere sporten en het ministerie van Sport moeten vragen beantwoorden.

Al ruim drie weken zitten de worstelaars dag en nacht in een tent in het centrum van de hoofdstad New Delhi. Onder hen zijn de olympische medaillewinnaars Vinesh Phogat, Bajrang Punia en Sakshi Malik. Ze hadden nu eigenlijk tussen trainingskampen en toernooien moeten reizen, maar kozen voor deze tent.

Ze begonnen het protest nadat een in januari in het leven geroepen onderzoekscommissie had gefaald en ze naar de rechtbank moesten stappen om de politie te dwingen kun klachten te registreren. Dat is nu gebeurd, en het bestuur van de worstelbond heeft plaatsgemaakt voor een interimbestuur. Maar de worstelaars willen meer: de arrestatie van het voormalig hoofd van de WFI, Brij Bhushan Sharan Singh, die ook parlementslid is voor premier Narendra Modi's partij BJP.

De worstelaars beschuldigen Singh van misbruik dat meer dan tien jaar teruggaat. Dat het zo lang onder de radar bleef, roept de vraag op of er ook in andere sporten ongewenst gedrag onbesproken blijft.

De krant Indian Express ontdekte dat zestien van de dertig nationale sportbonden geen interne klachtencommissie voor seksueel misbruik hebben, iets dat wel moet volgens de wet. De Nationale Mensenrechtencommissie NHRC stuurde hierover brieven naar de bonden en naar het ministerie van Sport.

De interne klachtencommissies zijn verplicht sinds een wetswijziging in 2013, die volgde op massale protesten na een brute en fatale groepsverkrachting in 2012. Destijds werd onder meer geprotesteerd tegen de houding van de autoriteiten. Meerdere politici en andere machthebbers legden de schuld bij het slachtoffer.

Dat er in de houding van sportbestuurders niet genoeg is veranderd, bleek ook uit de reactie van het hoofd van de Indiase Olympische Vereniging, oud-atlete P.T. Usha. Zij noemde de protesterende worstelaars ongedisciplineerd en zei dat zij India een slechte naam bezorgen.

Singh ontkent alles en beschuldigt zijn politieke rivalen van een complot. Maar hij had ook al meerdere rechtszaken tegen zich lopen, voor onder meer illegaal wapenbezit en poging tot moord. Indian Express wijst er verder op dat de falende onderzoekscommissie vooral uit bij de BJP aangesloten sporters bestond. Dit draagt allemaal bij aan een klimaat waarin sporters zich niet durven uit te spreken tegen onrecht.

Singhs dubbelpositie legt volgens Indian Express bovendien een onwenselijke relatie tussen sport en politieke macht bloot. "De Staat is de grootste overtreder van de wet, met name die wetten die er zijn om de rechten van vrouwen te beschermen. De obstakels op de weg naar gerechtigheid zijn zo ontmoedigend dat de meerderheid zich terugtrekt na de eerste pogingen."

De Indian Express noemt een ander voorbeeld, van een vrouwelijke coach die de regionale BJP-minister van Sport in Haryana, voormalig hockeykampioen Sandeep Singh, eind vorig jaar beschuldigde van seksueel misbruik. Sindsdien zegt zij bedreigd te worden, terwijl Singh nog steeds minister is.

In een interview met Indian Express zei ook Vinesh Phogat aanvankelijk niet bij de politie te durven klagen. Nu dit wel is gedaan gaat ze ervan uit dat ze door anderen in de sportwereld gestraft zal worden. "We weten dat we het moeilijk gaan krijgen, zelfs als we deze strijd winnen. Niet alleen tijdens onze carrières, maar zelfs ook daarna."

Phogat toonde zich teleurgesteld dat er geen steun komt van andere sporters, zoals de in India extreem populaire cricketspelers. "Atleten moeten verder dan hun persoonlijke winst kijken en volgens hun geweten handelen. We zijn menselijk. We stoppen op een dag met sporten. We moeten ook buiten de sport aan een nalatenschap werken."

Zij en de andere worstelaars hopen dat hun protest de toekomst voor alle vrouwen in de sport gaat verbeteren. Als ze deze week vanuit New Delhi geen gelijk krijgen, willen ze hun protest op meerdere plekken in India voortzetten. Ook willen ze internationale sporters aanschrijven. De minister van Sport dringt er bij hen op aan het protest te stoppen, en het politieonderzoek af te wachten.

Minister van Buitenlandse Zaken Hoekstra heeft in Peking met zijn Chinese ambtgenoot Qin Gang gesproken. Het is voor het eerst sinds het begin van de coronapandemie dat er weer een Nederlandse bewindspersoon in China is.

De twee ministers hebben over lastige onderwerpen gesproken, zoals chipmachinebouwer ASML en de oorlog in Oekraïne. Hoekstra's bezoek komt bovendien op een gevoelig moment: net na de top van de G7-landen in Hiroshima, waar stevige en behoorlijk eensgezinde kritiek werd geuit op China.

Hoekstra zei op een persconferentie dat er is gesproken over "onderwerpen waarover we van mening verschillen, zoals mensenrechten" en sprak over "betekenisvolle discussies" en een "open gesprek".

Ook over chipbouwer ASML heeft minister Hoekstra gesproken:

De exportbeperkingen voor China die Nederland aan chipmachinebouwer ASML gaat opleggen stonden voor China vermoedelijk hoog op de agenda. Het Nederlandse bedrijf heeft binnenkort waarschijnlijk exportvergunningen nodig om bepaalde machines aan Chinese bedrijven te verkopen; er bestaan zorgen dat China die kan gaan gebruiken bij de productie van militair materiaal. China is fel tegen die exportbeperkingen.

Hoekstra bevestigt dat de minister en hij over ASML spraken, maar wil niet op details ingaan. "Wij hebben onze veiligheidszorgen gedeeld, en ik heb hun zorgen gehoord. We gaan er verder over praten."

Hoekstra zegt verder dat ze "uitgebreid" hebben gesproken over de oorlog in Oekraïne. "Ik juich het toe dat president Xi met president Zelensky heeft gesproken", zei Hoekstra, verwijzend naar het telefoongesprek van de Chinese en Oekraïense president vorige maand. Het was voor het eerst sinds de Russische invasie dat de twee spraken. "We hopen dat hij de roep van Zelensky om vrede ter harte zal nemen."

"Als permanent lid van de VN-Veiligheidsraad moet Rusland de afspraken over soevereiniteit en territoriale integriteit nakomen. We hopen dat de Chinese speciale gezant in zijn contacten met Rusland daarop zal aandringen."

Qin zei bij het begin van het bezoek dat premier Rutte welkom is om het land te bezoeken. Ook de minister voor Buitenlandse Handel, Liesje Schreinemacher, is uitgenodigd. Twee weken geleden, bij het bezoek van de Chinese vicepresident Han Zheng aan Nederland, had Rutte al gezegd dat hij later dit jaar naar China wil. Hij benadrukte het belang van een nieuwe impuls voor de onderlinge betrekkingen.

Hij zei dat handel en uitwisseling conflicten en confrontaties kunnen voorkomen en goed zijn voor de wereldvrede en stabiliteit.

Qin reageerde geïrriteerd op een vraag over rapporten van de Nederlandse inlichtingendiensten over economische spionage door China. De AIVD stelde eerder dat China de grootste bedreiging voor de economische veiligheid in Nederland is. Volgens Qin worden de berichten van inlichtingendiensten door de media "overdreven", wat de relatie tussen de twee landen kan "vergiftigen". "China is een partner, geen dreiging", aldus de minister.

Hoekstra is morgen ook nog in China. Hij gaat onder meer de Verboden Stad bezoeken en praten met vicepresident Han Zheng.

In eerste instantie waren de Nederlandse drones strikt bedoeld om inlichtingen te vergaren, maar ze worden nu toch uitgerust met wapens. Staatssecretaris Christophe van der Maat schrijft aan de Tweede Kamer dat Defensie munitie aanschaft waarmee de onbemande vliegtuigen kunnen worden uitgerust.

Volgens Van der Maat wordt met de aanschaf van bommen en raketten "de snelheid en flexibiliteit van handelen van de krijgsmacht vergroot". Het bewapenen van de drones "draagt bij aan de veiligheid van eigen troepen in een veranderend dreigingsbeeld", aldus de staatssecretaris.

De Tweede Kamer en de commandant der strijdkrachten pleitten vorig jaar al voor het bewapenen van drones. Voor een aantal partijen was hierbij de Russische invasie van Oekraïne doorslaggevend.

Nederland heeft op dit moment vier MQ-9 Reaper-drones en in 2026 komen daar vier nieuwe bij. De oude toestellen moeten nog geschikt gemaakt worden voor bewapening.

In zijn brief wijst de staatssecretaris erop dat het bewapenen niet betekent dat drones autonoom beslissingen nemen over al dan niet aanvallen. "In alle gevallen beslist gekwalificeerd personeel om tot inzet van wapens (het daadwerkelijk afvuren) over te gaan."

Overigens moet de Nederlandse krijgsmacht nog wel even wachten met het inzetten van de bewapende onbemande vliegtuigen; de eerste munitie komt in 2025 en drie jaar later kunnen de drones als aanvalswapen worden gebruikt. De kosten van het bewapenen van de Reapers worden geschat tussen de 100 en 250 miljoen euro.

De vergadering van de Tweede Kamer is vanmiddag korte tijd geschorst geweest nadat er commotie was ontstaan op de publieke tribune. Bezoekers reageerden woedend op het wegstemmen van een voorstel voor een uitkering voor weduwen van onder anderen KNIL-militairen.

Verschillende aanwezigen lieten schreeuwend hun ongenoegen blijken. De gemoederen raakten dusdanig verhit, dat Kamervoorzitter Vera Bergkamp de stemmingen stillegde om de tribune te laten ontruimen. Bezoekers mogen alleen in stilte vergaderingen van het parlement bijwonen.

De mensen op de publieke tribune kregen applaus van Kamerleden van partijen als de PVV en de Groep van Haga, die juist voor een uitkering zijn.

De zogeheten Backpay-regeling is een morele genoegdoening voor (ex-)militairen en ambtenaren die tijdens de Japanse bezetting in Nederlands-Indië werkten, onder wie veel Molukkers. Door de bezetting hebben ze in die periode geen volledig salaris ontvangen.

De regeling is in 2015 ingesteld, maar geldt alleen voor militairen en ambtenaren die nog in leven zijn. Hun weduwen zijn ervan uitgesloten.

Verschillende oppositiepartijen hebben er de afgelopen tijd op aangedrongen de regeling uit te breiden tot de weduwen. Staatssecretaris Maarten van Ooijen (VWS) is daar niet toe bereid, al noemde hij zijn besluit een "lange worsteling".

"Ik constateer met pijn in mijn hart dat de geschiedenis niet kan worden teruggedraaid en dat een nieuwe regeling de onvrede die al 78 jaar leeft niet kan wegnemen", schreef hij aan de Kamer. Bij de regeling uit 2015 is volgens de staatssecretaris afgesproken dat het de laatste regeling zou zijn gericht op individueel rechtsherstel.

Er zou vandaag nog gestemd worden over twee andere voorstellen uit de Kamer om slachtoffers van de Japanse bezetting tegemoet te komen. Die stemmingen zijn nu met een week uitgesteld. Voorzitter Bergkamp heeft de weduwen beloofd dat Kamerleden in de tussentijd contact met ze zullen opnemen om nogmaals over de kwestie te praten.

Het Amerikaanse chemieconcern 3M moet de schade vergoeden die door pfas is aangericht in de Zeeuwse Westerschelde. Dat vindt het kabinet. Minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat heeft het bedrijf aansprakelijk gesteld, zo heeft de landsadvocaat in een brief aan 3M laten weten.

3M in het Belgische Zwijndrecht, bij Antwerpen, heeft jarenlang pfas in de Schelde geloosd. De rivier mondt uit in de Westerschelde in Zeeland. Vorig jaar stelde het RIVM dat diverse soorten vis, schaal- en schelpdieren uit de Westerschelde zulke hoge concentraties pfas bevatten dat het raadzaam is die zo min mogelijk te eten.

Harbers wijst erop dat pfas leidt tot zorgen bij omwonenden en financiële schade bij bijvoorbeeld vissers en Rijkswaterstaat. "Ik vind dat de vervuilers moeten betalen, niet de gebruikers en beheerders. Het aansprakelijk stellen van 3M past bij dat uitgangspunt."

De Zeeuwse gedeputeerde Dick van der Velde zegt in het radioprogramma Nieuws en Co dat hij blij is met de stap van de minister. Volgens de gedeputeerde hebben 28 partijen zich inmiddels bij de provincie gemeld met klachten over schade door pfas in de Westerschelde. De schadebedragen lopen tot in de miljoenen, zegt hij.

De gedeputeerde ziet de aankondiging van Harbers ook als een signaal. "Het toont ook betrokkenheid bij de Zeeuwen die zich al geruime tijd zorgen maken. Het geeft een signaal: grote broer helpt ons", zegt van der Velde.

Poly- en perfluoralkylstoffen (pfas) zijn schadelijk voor de gezondheid en het milieu. Ze worden gebruikt in bijvoorbeeld blusschuim en waterafstotende kleding. De stoffen kunnen zich ophopen in het lichaam en de werking van het immuunsysteem verminderen.

De minister liet vorig jaar weten dat Rijkswaterstaat de schade gaat inventariseren. Het gaat dan bijvoorbeeld om kosten voor monitoring en kosten voor het verwijderen van verontreinigd slib. De provincie Zeeland roept bedrijven, organisaties en bewoners al langer op om zich te melden als ze schade hebben geleden door pfas.

Vorig jaar oordeelde een onderzoekscommissie van het Vlaamse parlement dat 3M verantwoordelijk is voor de bodemvervuiling met pfas in Zwijndrecht. De commissie wil dat het concern alle kosten betaalt die zijn veroorzaakt door de vervuiling.

De Tweede Kamer stemt in met het stikstoffonds, waarmee het kabinet onder meer het uitkopen en verduurzamen van boerenbedrijven wil regelen. In het fonds zit 24 miljard euro. Bij de stemming over de wet die het transitiefonds regelt, stemden behalve de regeringspartijen alleen de fracties Den Haan en Gündogan voor.

Het kabinet hoopte op bredere steun, ook omdat de wet nog door de Eerste Kamer moet worden aanvaard. En daar heeft de coalitie bij lange na geen meerderheid.

Maar onder de tegenstemmers zijn PvdA en GroenLinks. Die willen dat er meer zekerheid komt dat het geld uit het fonds wordt uitgegeven aan de gestelde doelen. Volgens deze partijen is het fonds zonder strenge voorwaarden een blanco cheque. Ze vinden het onverantwoord om op deze manier voor een fonds van 24 miljard euro te stemmen.

BBB-Kamerlid Caroline van der Plas zei in een stemverklaring dat ze tegen de wet is, omdat er geen garantie is dat het geld in het fonds niet gebruikt zal worden voor gedwongen onteigening van boeren. BBB vindt het op zich prima als boeren geholpen worden als ze willen stoppen om de natuur te verbeteren, maar er mag nooit sprake zijn van dwang.

Ook de fractie van Volt stemde tegen. Die partij vindt dat het voorgestelde fonds nog niet duidelijk genoeg is gericht op het verduurzamen van de landbouw.

Onderwijsminister Dennis Wiersma (VVD) krijgt van de VVD-fractie in de Tweede Kamer een laatste kans, zeggen bronnen rond de fractie. Fractievoorzitter Sophie Hermans zei in een verklaring dat Wiersma tijdens de wekelijkse fractievergadering van de VVD zijn excuses heeft aangeboden aan medewerkers en oud-medewerkers over zijn opvliegende en boze gedrag.

Ook aan de fractie bood hij zijn excuses aan, zei Hermans. "Vanwege de lelijke situatie waarin we zijn terechtgekomen."

Wiersma gaf aan dat hij een aantal dingen anders moet doen:

De aanhoudende berichten over het gedrag van Wiersma waren aanleiding voor de fractie om het onderwerp vandaag te bespreken. Mede op verzoek van Wiersma zelf was hij bij een deel daarvan aanwezig. Vervolgens vergaderden de VVD-Kamerleden zonder hem verder. Bronnen spreken van "een enorme discussie" en Kamerleden die van hem af zouden willen omdat hij "mensen de vernieling in helpt".

De fractievergadering liep door de discussie uit. Na afloop wilde Hermans geen vragen van de aanwezige journalisten beantwoorden. Zij zei: "Wij vertrouwen erop dat Dennis alles in het werk zal stellen om ervoor te zorgen dat dit soort gedrag tot het verleden behoort."

Wiersma ging na de fractievergadering op werkbezoek met koningin Máxima. Na afloop bevestigde hij dat hij excuses heeft gemaakt. Hij zegt op alle mogelijke manieren te willen bijdragen aan gesprekken met medewerkers die last van hem hadden. "Ik heb mijn gedrag aangepast en ben er alerter op."

De openbare discussie over de minister begon eind april, na een bericht in De Telegraaf dat hij volgens anonieme ambtenaren geregeld "door het lint" ging. Wiersma gaf toen toe "dat hij soms te scherp, te fel en te veeleisend is geweest" naar zijn ambtenaren. Hij kondigde aan dat hij ook met voormalige collega's in gesprek zou gaan over zijn gedrag.

Begin mei liet Wiersma op Instagram weten dat ook, inmiddels voormalige, medewerkers van de VVD hebben aangegeven dat ze zijn gedrag als onaangenaam en kwetsend hebben ervaren. Wiersma zei daarover: "Ik ben wel degelijk een hork geweest. Ik heb mensen daarmee tekortgedaan en dat spijt mij zeer."

Afgelopen vrijdag verscheen er opnieuw een bericht over het gedrag van Wiersma, dit keer in NRC. Daarin ging het onder meer over zijn woede-uitbarstingen en profileringsdrang, en de bijkomende druk op medewerkers en anderen in zijn omgeving.

Wiersma is sinds 10 januari 2022 minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs. In het vorige kabinet Rutte was hij kort staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Daarvoor was hij vier jaar Kamerlid voor de VVD.

Voor zijn politieke loopbaan was Wiersma onder meer projectmanager jeugdwerkloosheid bij het ministerie van SZW, voorzitter van vakbond FNV Jong en vicevoorzitter van studentenvakbond LSVb.

De Eerste Kamer heeft ingestemd met de nieuwe pandemiewet. Daarmee is de opvolger van de tijdelijke coronawet, die werd gebruikt bij onder meer de mondkapjesplicht en de avondklok, een feit.

Een ruime meerderheid (49 Eerste Kamerleden) van VVD, CDA, D66, ChristenUnie, PvdA, GroenLinks en SP stemde voor de wet. Fractie-Nanninga, SGP, PVV, FvD, Fractie-Frentrop, PvdD, Fractie-Otten en OSF (samen 24 senatoren) waren tegen.

Nadat het voorstel was aangenomen, klonk er enig rumoer vanaf de publieke tribune. Tegenstanders van de wet riepen "landverraders" en "schaam je rot".

Het kabinet komt met deze wijziging van de Wet publieke gezondheid (Wpg), zodat er een permanente grondslag is voor beperkende maatregelen bij pandemieën. Die basis was er niet toen corona uitbrak, waardoor het kabinet het lang met tijdelijke wetgeving moest doen.

Een jaar geleden stemde de Eerste Kamer de tijdelijke wetgeving weg en sindsdien heeft het kabinet geen juridische grondslag meer om maatregelen af te dwingen in het geval van een uitbraak van een besmettelijke ziekte.

De aanpassing van de Wpg dicht dat juridische gat. In de plannen van minister Ernst Kuipers van Volksgezondheid zijn onder meer een quarantaine-, test- en mondkapjesplicht opgenomen. Ook het houden van afstand en het sluiten van publieke plekken is geregeld.

Maar bijvoorbeeld de avondklok, het coronatoegangsbewijs en de bevoegdheid om scholen te sluiten staan er niet in. Dat zijn zaken die gevoelig liggen in zowel het parlement als de maatschappij.

Bij een pandemie heeft het kabinet dus voortaan een gereedschapskist met mogelijke maatregelen die genomen kunnen worden, maar er is altijd vooraf instemming van de Tweede Kamer nodig.

De Tweede Kamer heeft daarnaast een blokkeringsmogelijkheid afgedwongen voor maatregelen die alsnog via een noodbevoegdheid worden ingesteld. De minister moet die vooraf melden en zonder tegengeluid van de Kamer worden ze dan 24 uur later van kracht.

FvD-leider Thierry Baudet had het coronabeleid niet mogen vergelijken met de Holocaust. Dat oordeelt het gerechtshof in Amsterdam.

De voorzieningenrechter oordeelde in december 2021 al dat het Tweede Kamerlid tweets met verwijzingen naar de Holocaust en de aanloop daarnaartoe moest verwijderen. Daarnaast kreeg hij een verbod opgelegd op het gebruiken van beeldmateriaal van de Holocaust in het kader van het debat over de coronamaatregelen.

De rechter legde hem een dwangsom op van 25.000 euro per dag of per keer wanneer de verboden werden overtreden. Baudet verwijderde de berichten, maar tekende wel hoger beroep aan. Hij sprak destijds van een "krankzinnig, onbegrijpelijk vonnis".

Het hof komt nu in hoger beroep tot dezelfde conclusie als de voorzieningenrechter. Volgens het hof prevaleren de rechten van de overlevenden en nabestaanden van de Holocaust boven de vrijheid van meningsuiting.

De tweets van de FvD-leider leiden volgens het hof tot "het bagatelliseren van de Holocaust" en mogelijk hebben ze ook geleid tot "de verspreiding van antisemitische uitlatingen op het internet".

Het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI), het Centraal Joods Overleg (CJO) en vier Joodse overlevenden van de Tweede Wereldoorlog hadden het kort geding tegen Baudet aangespannen na de publicatie van de tweets in november 2021. In een van de berichten werden ongevaccineerden "de nieuwe joden" genoemd.

In een verklaring zegt het CIDI verheugd te zijn dat het hof de uitspraak van de rechtbank in stand heeft gehouden. "Voor de Joodse gemeenschap is het van groot belang dat het gerechtshof ook in het hoger beroep heeft geoordeeld dat dit soort vergelijkingen tussen de Holocaust en een pandemie onrechtmatig zijn."

Het CIDI vindt dat de vergelijkingen van Baudet "historisch volledig mank" gingen. Ze zijn "onnodig kwetsend voor Holocaustoverlevenden en nabestaanden. Bovendien hollen ze de betekenis van de Holocaust uit."

Minister Schouten wil dat pensioenfondsen tot 1 januari 2028 de tijd krijgen om de omslag te maken naar een nieuw pensioenstelsel. Dat is een jaar langer dan nu nog het plan is.

De minister voor onder meer pensioenen zei in de Eerste Kamer dat zij het jaartal uit de nieuwe pensioenwet wil halen, zodat ze het gemakkelijker kan aanpassen. Er moet dan wel opnieuw een besluit over worden genomen door het parlement, en Schouten wil dat dat nog dit jaar gebeurt.

Het uitstel van de uiterlijke datum waarop pensioenfondsen overgestapt moeten zijn, is een tegemoetkoming aan verschillende fracties in de Eerste Kamer, die zich grote zorgen maakten over de krappe overgangsdatum. Zij vreesden voor het zoveelste "uitvoeringsdebacle".

Volgens Schouten is er met het jaar extra "een heel goede termijn" om de overstap naar het nieuwe pensioenstelsel te maken. Pensioenfondsen die dat willen, kunnen ook eerder overgaan.

Schouten neemt ook het idee van het CDA over om een regeringscommissaris aan te stellen, die de transitie naar het nieuwe stelsel in de gaten houdt en onafhankelijk advies uitbrengt over de voortgang.

Die kan dan ook bekijken of er nu wel genoeg tijd is voor de transitie, of dat de deadline eventueel nog een keer moet worden aangepast. "Ik wil ruimhartig toezeggen dat ik die wil gaan aanstellen."

In het nieuwe stelsel gaat het Nederlandse pensioenvermogen van honderden miljarden van een collectieve pot naar grotendeels individuele potjes.

Vandaag staat de agenda van de Eerste Kamer opnieuw voor een groot deel in het teken van het debat over de nieuwe Wet Toekomst Pensioenen. Het is de bedoeling dat er volgende week wordt gestemd over de wet, waar al bijna vijftien jaar over wordt gesproken.

Er moet nog uitgebreid over de wet worden onderhandeld, maar nu al kan de natuurherstelwet van Eurocommissaris Frans Timmermans op veel weerstand rekenen. De wet heeft als doel de natuur in de EU te herstellen. Volgens de Europese Commissie is inmiddels 80 procent van de natuur in Europa er slecht aan toe.

Tegenstanders vrezen dat het land verder op slot gaat als deze natuurherstelwet er komt. Vanmiddag was Timmermans in het Europees Parlement om Europarlementariërs te overtuigen van de noodzaak van deze wet. Maar waar gaat de wet nou precies over?

Volgens Timmermans is het belangrijk dat de EU het eens wordt over deze wet, omdat de tijd dringt. "Vorig jaar zag Europa de ergste droogte in decennia. Boeren zagen hun oogst in veel gevallen gehalveerd worden", zei hij in het Europees Parlement.

In Nederland is het verzet tegen de wet groot. Vooral het verslechteringsverbod wekt veel weerstand op. Volgens dit onderdeel van de wet mag de biodiversiteit in bepaalde leefgebieden en zogeheten habitattypen in ieder geval niet verder achteruitgaan. Alle nieuwe activiteiten in deze gebieden, economisch of agrarisch, worden dan vergunningsplichtig en het verlies van natuur moet ergens anders worden gecompenseerd.

Onenigheid is er over waar dat verslechteringsverbod zal gaan gelden en hoe groot dat gebied is. Volgens een analyse van de Commissie gaat het voor het grootste deel, zo'n 3360 vierkante kilometer, om grond die nu al in Natura 2000-gebied ligt. Daar geldt sowieso al een verslechteringsverbod. Gebieden die er door de nieuwe wet bij komen, beslaan volgens de Commissie niet meer dan 198 vierkante kilometer.

Maar daar zijn meerdere politici in Brussel en in Nederland niet gerust op. Onlangs nam de Tweede Kamer een motie aan, ingediend door Caroline van der Plas (BBB), waarin staat dat het Nederlandse kabinet tegen dit verslechteringsverbod moet stemmen.

Meerdere Tweede Kamerleden waren vandaag in Brussel om te praten met onder anderen Timmermans over de effecten van de toekomstige wet.

Van der Plas is enigszins gerustgesteld, omdat haar nu duidelijk is dat uiteindelijk de landen zelf moeten gaan bepalen hoe ze hun eigen natuur herstellen. Toch zijn haar zorgen niet helemaal weg. "Mijn grootste zorg is dat als zo'n wet er eenmaal is, dat Nederland boven op alles nóg strenger wil zijn."

Bovendien lijkt die 198 vierkante kilometer volgens Van der Plas heel weinig, maar kan het wel grote gevolgen hebben en Nederland toch op slot zetten.

Ook Kamerlid Thom van Campen (VVD) heeft zijn zorgen geuit aan Timmermans en Eurocommissaris Sinkevicius (Milieu). Volgens Van Campen is de impact van de wet nog niet te overzien. "Niet elk land is hetzelfde. We leven in een land waar veel mensen wonen en willen ook voedsel blijven produceren. Dan moet je echt kijken wat dit voor Nederland betekent."

Timmermans benadrukte vandaag meerdere keren dat het aan de landen zelf is om te bepalen welke maatregelen genomen moeten worden. Volgens hem lijken voor- en tegenstanders vooral langs elkaar heen te praten. Hij vindt het belangrijk erop te wijzen dat in gebieden met zo'n verslechteringsverbod nog wel bedrijven en boeren kunnen zitten en dat er ook uitzonderingsgronden zijn. Het betekent volgens hem niet dat er niks mogelijk is.

In Nederland wordt intussen er door natuurorganisaties en ecologen juist voor gepleit om de wet niet te vrijblijvend te maken.

"We bungelen in Nederland nog steeds ergens onderaan, qua natuurbescherming", zegt ecoloog en universitair docent Patrick Jansen. Hij stoort zich eraan dat er opnieuw discussie is over de wet. "Zonder wettelijke bescherming delft de natuur meestal het onderspit, omdat kortetermijn- en economische belangen voorgaan."

Volgens Jansen komt de Europese wet bovendien voor een groot deel overeen met klimaat- en natuurherstelplannen die er in Nederland al zijn. Het grote verschil is dat de Europese wetten bindend zijn. "We zetten onze handtekening wel onder de plannen, maar als puntje bij paaltje komt, dan is er verzet."

Volgend jaar dreigt een rampjaar voor de woningbouw te worden. Gebrek aan grond, hoge rente en gestegen bouwkosten zitten de kabinetsdoelstelling in de weg om in 2030 900.000 woningen erbij gebouwd te hebben. Bovendien stijgt de vraag naar woningen harder dan voorzien.

Deze sombere boodschap klinkt door in de update van minister De Jonge (CDA) voor Volkshuisvesting aan de Kamer. Vorig jaar kwamen er ruim 90.000 woningen bij. Dat aantal ligt nog wel redelijk in lijn met de kabinetsdoelstelling. Maar voor komend jaar is het heel moeilijk om dat tempo aan te houden.

De Jonge somt in zijn voortgangsrapportage de vooruitzichten op. Het Economisch Instituut voor de Bouw gaat uit van een daling van de woningbouwproductie van 3,5 procent in 2023 en nog eens 5,5 procent in 2024 ten opzichte van het jaar ervoor. De organisatie van projectontwikkelaars Neprom verwacht dat de productie van nieuwe woningen met misschien wel de helft gaat terugvallen.

"De situatie blijft onzeker, maar in ieder geval is de verwachting dat er in 2024 een forse dip zal zijn", schrijft De Jonge.

De dip in de bouw kent verschillende oorzaken. Door de hoge rente kunnen woningzoekers minder hoge hypotheken afsluiten. De inflatie duwt de kosten van allerlei bouwmaterialen omhoog, waardoor het lastiger is betaalbare woningen te bouwen. Het vinden van geschikte bouwgrond en het verlenen van bouwvergunningen gaat minder snel dan gehoopt.

Dat zorgt ervoor dat er minder bouwprojecten worden gestart. Zoals hier in Den Haag, waar een voormalig bordeel wordt omgebouwd tot luxe appartementen:

Ondertussen stijgt de vraag naar woningen. De Nederlandse bevolking groeide in 2022 met 227.000, twee keer zo hard als in 2021. Dat kwam vooral door migratie. Dit voorjaar worden nieuwe prognoses van de bevolkingsgroei verwacht. Die prognoses leiden hoogstwaarschijnlijk tot het bijstellen van het aantal woningen dat de komende jaren nodig zal zijn.

Vorig jaar en dit jaar werden met provincies afspraken gemaakt over het aantal te bouwen woningen en locaties waar die woningen zouden gaan verrijzen. Maar veel projecten lopen door de moeilijke bouwomstandigheden vertraging op of vallen stil.

De Jonge roept nu provincies en gemeenten op om naar alternatieve locaties uit te kijken. Hierover worden 'versnellingsgesprekken' gevoerd, zegt de minister. Hij heeft daarbij een half miljard euro extra tot zijn beschikking om onder de moeilijke omstandigheden het bouwen van extra woningen toch aan te kunnen jagen.

Het realiseren van een nieuwe woning kost nu gemiddeld tien jaar, van plan tot opleveren. De Jonge wil die termijn ten minste halveren. Daarvoor is de wet Regie op de Volkshuisvesting in de maak. Die wet bevindt zich nog in de zogeheten consultatiefase: verschillende belanghebbenden kunnen zich erover uitspreken.