Hoewel het na een onrustig begin van dit jaar wat rustiger is geworden op de beurs en ook de economie rustig doorgroeit, zijn de risico's op nieuwe paniek niet weg. "Als ik hier als weerman zou staan, dan zou ik zeggen dat het code oranje is", zegt Olaf Sleijpen, die deze zomer aantrad als nieuwe president van De Nederlandsche Bank (DNB).

"Code oranje betekent dat je goed voorbereid de weg op moet gaan. En dat geldt hier ook voor financiële instellingen", legt Sleijpen uit. Wie uit het raam kijkt, ziet nog weinig problemen aan de lucht. Want ondanks een nationaal en wereldwijd politiek onrustig jaar, draait de economie nog altijd beter dan gedacht. De Amsterdamse beurs stevent na een record in oktober af op de grens van 1000 punten.

Sleijpen presenteerde vanmorgen zijn eerste Overzicht Financiële Stabiliteit, waarmee de toezichthouder twee keer per jaar de verwachtingen voor de financiële wereld en de economie opschrijft. Net als zijn voorganger Klaas Knot een half jaar geleden, waakt ook Sleijpen voor te veel optimisme: "Het was begin dit jaar code oranje. En dat is het nog steeds. We moeten goed kijken naar de risico's."

AI kan tegenvallen

Naast de grillen van de Amerikaanse president Trump, noemt Sleijpen de aanhoudende jubelstemming op de beurs als voorbeeld: "Met name Amerikaanse aandelen zijn historisch hoog gewaardeerd. Dat wordt vooral gedragen door investeringen in kunstmatige intelligentie."

Vooral bij technologiebedrijven is het verschil tussen hun werkelijke waarde en de waarde op de beurs niet eerder zo groot geweest, benadrukt Sleijpen. Dat komt doordat beleggers verwachten dat alle investeringen in AI, kunstmatige intelligentie, zullen leiden tot hogere winsten. "Dat kan best tegenvallen", waarschuwt Sleijpen. "En dat kan een correctie op de financiële markten tot gevolg hebben."

Daarmee wijst Sleijpen naar het risico van dalende koersen. Hij benadrukt wel dat banken, verzekeraars en pensioenfondsen er goed voor staan. "Hun buffers zijn goed. Zij kunnen dus best wat hebben. Maar we moeten ons blijven voorbereiden op dit soort scenario's."

Vertrouwen

Het afgelopen jaar bleef de Nederlandse economie vooral draaien doordat consumenten hun geld bleven uitgeven. Nieuwe problemen op de beurs kunnen hun vertrouwen wel een tik geven, met als gevolg dat de hand op de knip blijft. En dat kan weer problemen met de overheidsfinanciën veroorzaken.

Hoewel Nederland er in Europa nog best goed voor staat met overheidsschulden, vindt Sleijpen dat een nieuw kabinet moet oppassen: "Als centrale bank worden we altijd wat zenuwachtig van oplopende overheidsschulden, want die maken het lastig om de inflatie te bestrijden. Een verdere toename van het overheidstekort is gewoon niet goed."

Reorganisatie

Na de presentatie van Sleijpen van het rapport over de financiële risico's, had de DNB-president minder goed nieuws voor het personeel van de centrale bank. Omdat de kosten de afgelopen jaren flink zijn gestegen, wil DNB de komende ongeveer zestig miljoen euro gaan besparen. Dat is 10 procent van de huidige begroting.

Door de kostenbesparingen zullen er banen bij DNB verdwijnen. Hoeveel dat er zijn, maakt de centrale bank nog niet bekend.

Het Nederlandse offshorebedrijf Allseas investeert 300 miljoen euro in de ontwikkeling van een kernreactor voor zeeschepen en wil in 2032 beginnen met het ombouwen van de eigen vloot. Twee jaar daarvoor moet de eerste kleine kernreactor proefdraaien op land.

Allseas voelt zich gesteund door onderzoek dat het heeft laten doen door adviesbureau Roland Berger: zo'n 700 grote schepen zouden op kernenergie kunnen gaan varen, bijvoorbeeld de 400 meter lange containerschepen die met 24.000 containers aan boord op en neer varen tussen Rotterdam en Shanghai.

Alles is groot bij Allseas. Op het grootste offshoreschip ter wereld, in Rotterdam, demonstreert het bedrijf de plannen. 's Ochtends vroeg aan boord van de transferboot in de Rotterdamse haven valt het eerste zonlicht even verderop op onze bestemming: offshoreschip Pioneering Spirit.

Het schip is bijna 400 meter lang en ruim 120 meter breed. Het kan in de Alexiahaven op de Tweede Maasvlakte niet aan de kade liggen. Daarom is het midden van de haven speciaal voor dit schip uitgebaggerd.

Eigenaar Edward Heerema van het familiebedrijf Allseas liet het schip voor drie miljard euro bouwen in Zuid-Korea en afbouwen in Rotterdam.

Met dochter Stephanie Heerema, verantwoordelijk voor het kernenergieprogramma, varen we naar het vlaggenschip van Allseas:

In de wetenschap dat uiteindelijk de vloot van Allseas geen CO2 meer mag uitstoten, neemt het bedrijf de vlucht naar voren. Vloeibaar gas (lng), dat nog altijd CO2-uitstoot veroorzaakt, is een tussenoplossing.

Biobrandstoffen zijn duur en beperkt beschikbaar. Hetzelfde geldt voor synthetische brandstoffen gemaakt van waterstof uit duurzame elektriciteit. "Daarom kijken wij nu serieus naar kernenergie", zegt Stephanie Heerema op weg naar de Pioneering Spirit.

Als een vliegdekschip

Het schip, dat nu nog op olie vaart, is in grootte vergelijkbaar met Amerikaanse vliegdekschepen. Die varen al met kernreactoren, net als sommige onderzeeërs en een paar Russische ijsbrekers. Acht dieselgeneratoren zorgen op de Pioneering Spirit voor de elektrische aandrijving van twaalf schroeven. Met geavanceerde apparatuur houden die het schip tijdens werkzaamheden op zee exact op zijn plaats ten opzichte van stroming en wind.

Waar er al een flink aantal oorlogsschepen op kernenergie vaart, is Allseas het eerste bedrijf dat een reactor op civiele schepen wil installeren. Onder in de offshorereus is de enorme machinekamer. Ingenieur Bram Post schetst daar aan de hand van een aan de muur geplakte tekening de techniek van de reactorplannen.

"Het is helemaal niet nieuw'", zegt Post. "Het zijn allemaal systemen die in de jaren 70 zijn ontwikkeld en die we combineren en toepassen op een schip." De reactor zorgt voor energie die via een wisselaar naar een stoomturbine gaat. Die turbine wekt elektriciteit op en drijft de twaalf schroeven aan. De Pioneering Spirit kan op deze manier zonder te tanken zes tot acht jaar varen en grote platforms in zijn geheel optillen.

Het gaat om een hoge temperatuur gasgekoelde reactor die eerder al in Duitsland, China en de Verenigde Staten is gebouwd. In samenwerking met onder meer de Technische Universiteit Delft en NRG Pallas in Petten wordt het systeem geschikt gemaakt voor de zeescheepvaart.

De reactor is veilig omdat die zichzelf uitschakelt als er iets mis is, zegt Post. De reactor heeft hierdoor veel minder risico's dan de reactoren aan boord van oorlogsschepen. "De reactor willen we zo ontwerpen dat we geen wetenschappers aan boord nodig hebben." Mocht de reactor uitvallen dan kan het schip terugvallen op dieselmotoren.

Allseas werkt samen met Lloyd's Register in Londen, de overheid en de nucleaire toezichthouder (ANVS) aan vergunningen voor de reactor. Voor het nucleaire afval is er overleg met de Centrale Opslag voor Radioactief Afval (COVRA) in Zeeland.

Het tijdsschema is ambitieus, erkent Stephanie Heerema. "Aan land weet de Autoriteit voor Nucleaire Veiligheid wat ze moet doen, maar op zee is dat minder bekend. Zeker voor internationale wateren is de regelgeving nog niet klaar." In 2032 moet het eerste schip met een kernreactor gaan varen.

Het offshore bedrijf is ervan overtuigd dat het een kernreactor kan bouwen, maar voor de vergunningen is het afhankelijk van de autoriteiten. "Er zijn zeker uitdagingen en die kunnen leiden tot vertraging, maar in principe gaan wij ervan uit dat dit gaat lukken."

"Roekeloos" en "diep teleurgesteld". Het Chinese ministerie voor Handel heeft geen goed woord over voor demissionair minister Karremans van Economische Zaken. China en Nederland zijn in een grote diplomatieke ruzie beland. Steeds meer betrokkenen en deskundigen in Nederland en China vragen zich af of het ooit nog goed kan komen met chipmaker Nexperia.

Karremans haalde zich de Chinese woede op de hals toen hij ingreep bij Nexperia Nederland. Zijn doel was de chipproductie in Nederland en Europa veiligstellen. Ook de CEO werd afgezet door een Nederlandse rechter. China blokkeerde daarop de export van Nexperia-chips uit de Chinese fabriek.

Er hangen inmiddels donkere wolken boven de toekomst van Nexperia. Chinese experts zijn het eens: het beste scenario is dat Nexperia China en Nederland met elkaar doorgaan, maar daarvoor moet er nog een hoop gebeuren. Een Nederlandse delegatie vertrekt begin volgende week naar China voor gesprekken.

Nexperia China

"De sfeer hierbinnen is oké, maar Nederland is wel te ver gegaan." Meer wil de Nexperia-medewerker niet zeggen, voordat hij Nexperia's fabriek in Dongguan naar binnen snelt. De sfeer buiten de fabriek is gespannen. De beveiliging trekt medewerkers ruw weg en waarschuwt ze niet met de NOS te praten.

Toch is de Chinese tak van Nexperia in zijn publieke communicatie duidelijk. De uitspraken van Nexperia Nederland over het Chinese mismanagement zijn "misleidend en zeer bedrieglijk". Er lijkt dan ook een breuk te ontstaan binnen het bedrijf.

Nexperia China verwijt de Nederlandse tak de productie ernstig verstoord te hebben door geen wafers, chiponderdelen, te sturen naar Dongguan. Maar Nexperia Nederland liet gisteren weten dat de zaken heel anders liggen. De Chinese tak zou haar klanten oproepen de betalingen niet meer via Nederland, maar via Chinese rekeningen te laten lopen.

Dit brengt veel onzekerheid teweeg bij medewerkers. Velen vragen zich af of het voor de chipmaker nog mogelijk is hier heelhuids uit te komen. "Je kan niet anders dan je zorgen maken over de toekomst van Nexperia in Nederland", zegt Arjan Baselmans, onderhandelaar van vakbond CNV.

Schade

Behalve economische schade, waarvan de omvang nog lang niet duidelijk is, heeft de diplomatieke relatie tussen Nederland en China ernstige schade opgelopen. Dat stelt Bo Zhengyuan, partner bij onderzoeksbureau Plenum.

Nederland en China konden geopolitieke of technologische geschillen, bijvoorbeeld over chipmaker ASML, altijd goed managen. "Dus deze beroving, zoals het hier in China wordt geschetst, kwam als een verrassing", aldus Bo. De Chinese overheid hield zich eerst stil over Nexperia, maar uit nu ook steeds fellere kritiek op de "niet-constructieve" houding van Nederland.

Met het oog op de huidige geopolitieke tendens zullen dit soort problemen vaker voorkomen. Beide landen zouden daarom het beste een overlegmechanisme in het leven kunnen roepen om dit soort crises voor te zijn, zegt Bo.

De wind van voren

Begin volgende week reist een Nederlandse delegatie af naar Peking om over Nexperia te spreken. Shen Yi, hoogleraar internationale politiek aan de Fudan Universiteit, is niet optimistisch. Hij noemt het thuisblijven van minister Karremans "onoprecht". Nederland geeft er volgens hem weinig blijk van deze zaak serieus te nemen.

"China is heel duidelijk geweest over wat er nodig is om dit probleem op te lossen. Nederland moet z'n beslissingen terugdraaien. Pas daarna kan er gepraat worden", aldus Shen. En zolang dat niet gebeurt, valt er weinig te praten. Hij verwacht een kort bezoek, waarbij de Nederlandse ambtenaren vooral de wind van voren krijgen.

Daarnaast zal China dit moment ook aangrijpen om een signaal af te geven aan de rest van de wereld. Een signaal dat "geen enkele soevereine staat investeringen van Chinese ondernemingen in het buitenland zomaar kan plunderen", aldus Shen.

Voor ruim anderhalf miljoen Nederlanders die pensioen opbouwen bij een verzekeraar dreigt een grote financiële tegenvaller als ze niet op tijd overstappen naar het nieuwe pensioenstelsel.

Werkgevers met zo'n pensioenverzekering moeten de overstap voor hun personeel voor 2028 hebben geregeld. Maar ze zijn daar nog amper mee bezig. En dat kan grote fiscale gevolgen hebben, waarschuwt regeringscommissaris Transitie Pensioenen Fieke van der Lecq. Zo kunnen mensen worden geconfronteerd met belastingaanslagen als de overstap niet tijdig in orde is.

Vanaf 2028 beschouwt de Belastingdienst het geld in zo'n verouderde pensioenregeling niet meer als pensioen, maar als een grote som inkomen waar je direct inkomstenbelasting over moet betalen.

"Als het zo doorgaat, zijn veel werkgevers te laat", zegt Van der Lecq. De regeringscommissaris roept Nederlanders met een pensioenverzekering op om hun baas tot actie te manen. Dit moet voorkomen dat een groot deel van het opgebouwde vermogen naar de fiscus gaat.

57.000 pensioencontracten

De meeste Nederlanders bouwen automatisch pensioen op via een pensioenfonds, maar bijna 20 procent van de werknemers zit bij een pensioenverzekering. Hun werkgever regelt hun pensioen door een contract af te sluiten met een pensioenverzekeraar, via een pensioenadviseur.

Vaak gaat het om een midden- en kleinbedrijf met 10 tot 250 medewerkers. Dat levert zo'n 57.000 contracten op tussen werkgevers en verzekeraars, blijkt uit de meest recente cijfers van De Nederlandsche Bank (DNB).

Stuk voor stuk moeten die contracten worden overgezet naar het nieuwe pensioenstelsel. Net als deelnemers aan een pensioenfonds krijgen verzekerden dan meer inzicht in hun persoonlijke pensioensituatie.

Overstappen

Tot nu toe is naar schatting een op de vijf van die pensioencontracten overgezet. De helft van de overgebleven contracten wordt pas op de uiterlijke datum van 1 januari 2028 overgezet, verwachten de verzekeraars. De juiste verzekeringspolissen liggen klaar, maar werkgevers melden zich niet massaal.

"Het is van groot belang dat werkgevers niet te lang wachten en contact opnemen met een adviseur en het betrekken van werknemers", waarschuwt het Verbond van Verzekeraars. "Eigenlijk zouden alle werkgevers uiterlijk begin volgend jaar hiermee bezig moeten zijn."

Ook pensioenadviseurs, die namens werkgevers zo'n pensioenregeling in orde moeten maken, zeggen dat het langzaam gaat. Enno Wiertsema is directeur van Adfiz, de branchevereniging voor pensioenadviseurs: "Als iedereen het uitstelt en te lang wacht, kunnen verzekeraars en adviseurs de piekdrukte niet verwerken."

Werkgevers moeten snel zo'n adviseur aanklampen, want met het nieuwe pensioenstelsel in aantocht stoppen veel adviseurs ermee. Dit jaar liep het aantal adviseurs terug van 4800 naar 4100, schrijft vakblad PensioenPro.

Als de overstap niet op tijd is geregeld, raakt dat niet de verzekeraars. Hun nieuwe polissen zullen voldoen aan de nieuwe wettelijke eisen. Niet overgeplaatste verzekeringen worden afgesloten. Het geld blijft wel gewoon staan en de werknemer behoudt ook gewoon recht op dit bedrag.

Naheffing

Maar daarmee zijn de problemen voor werknemers niet verdwenen. "Zij verliezen een groot deel van hun pensioengeld en bouwen geen pensioen meer op," zegt Fieke van der Lecq, hoogleraar pensioenmarkten en regeringscommissaris Transitie Pensioenen.

Dat zit zo: over pensioengeld betaal je pas inkomstenbelasting over het deel dat je maandelijks krijgt als je eenmaal met pensioen bent. Het belastingtarief ligt dan meestal een stuk lager dan tijdens het werkzame leven.

Maar vanaf 2028 beschouwt de Belastingdienst dat geld in zo'n verouderde pensioenregeling niet meer als pensioen, maar als een grote som inkomen waar je direct inkomstenbelasting over moet betalen, plus rente, omdat er jarenlang geen belasting over is betaald, waarschuwt de Belastingdienst.

Naast inkomstenbelasting en rente, moet een werknemer mogelijk ook nog vermogensbelasting betalen. Als je al langer werkt, kan het namelijk om een groot bedrag gaan.

Tot slot kan die stijging van inkomen en vermogen invloed hebben op de hoogte van aftrekposten en toeslagen.

Geld opeisen

Ook de werkgever kan er groot nadeel van hebben. Die is namelijk verplicht om de pensioeninleg van zijn of haar personeel goed te regelen. Als dat niet geregeld wordt, zal de Belastingdienst de werkgever beboeten.

Daarnaast kan het de verstandhouding met personeel zwaar op de proef stellen. Het recht op pensioen voor de werknemers blijft namelijk gewoon overeind staan. Waarschijnlijk zal een werknemer het geld gaan opeisen bij de werkgever. Als dat om tientallen pensioenbedragen gaat, kan dat een enorme strop worden voor de werkgever.

De regeringscommissie Van der Lecq roept werknemers daarom op om de druk op te voeren. "Vraag aan de baas wanneer de nieuwe pensioenregeling komt."

Zwitserland en de Verenigde Staten hebben na maanden onderhandelen overeenstemming bereikt over de importheffingen op Zwitserse producten. Die gaan van 39 naar 15 procent.

Ook hebben Zwitserse bedrijven toegezegd de komende drie jaar voor in totaal 200 miljard dollar in de VS te investeren. Ook gaat Zwitserland Amerikaanse Boeing-vliegtuigen kopen.

Zwitserland verlaagt de heffingen op een reeks Amerikaanse goederen, zoals industriële en agrarische producten. Ook zijn de landen overeengekomen dat Amerika enkele producten belastingvrij mag exporteren, zoals 500 ton rundvlees en 1500 ton pluimvlees.

In lijn met de rest van Europa

De VS legde Zwitserland een importheffing van 39 procent op, naar eigen zeggen om zo het handelstekort met de Zwitsers recht te trekken.

Belangrijke Zwitserse industrieën werden geraakt door de heffingen, zoals de sectoren voor horloges, machines en precisie-instrumenten. Met de intentieverklaring komt het tarief meer in lijn met andere Europese landen.

De ingangsdatum voor de nieuwe invoerrechten moet nog worden vastgesteld.

Tata Steel Nederland neemt drie energiecentrales van Vattenfall over. De centrales in de regio IJmond komen met ingang van het nieuwe jaar in handen van de staalfabrikant. Beide bedrijven hebben de definitieve overeenkomst ondertekend.

De ongeveer 116 medewerkers van de centrales worden door Tata Steel overgenomen. Zij kunnen dus hun werk onder vergelijkbare arbeidsvoorwaarden voortzetten. Financiële details over de overname zijn niet bekendgemaakt.

De overname betreft twee energiecentrales in Velsen-Noord en een warmtekrachtcentrale op het terrein van Tata Steel in IJmuiden. Alle drie de centrales wekken voornamelijk energie op uit restgassen van het staalproductieproces.

Verduurzamen

Tata Steel wil met de overname een stap zetten in het verduurzamen van zijn productieproces. "Door eigenaar te worden van de energiecentrales kan Tata Steel Nederland de complexe, stapsgewijze transitie van het huidige staalproductieproces naar een CO2-arme, groene staalproductie beter beheersen", zegt Hans van den Berg, directeur van Tata Steel Nederland.

Onlangs tekenden het demissionaire kabinet en Tata Steel een intentieverklaring voor de verduurzaming van de staalfabriek in IJmuiden. Hiervoor heeft het rijk twee miljard euro gereserveerd.

De Autoriteit Consument en Markt heeft toestemming gegeven voor de overname.

Een kwart van het personeel van ASN Bank moet weg. Bij Tata Steel vreest een op de vijf medewerkers voor zijn baan. Bij universiteiten moeten docenten, onderzoekers en ander personeel op zoek naar een andere baan. En daar blijft het de komende tijd niet bij, waarschuwt voorzitter Piet Fortuin van vakbond CNV.

Fortuin is somber op basis van de signalen van massaontslagen uit een op de drie cao-onderhandelingen die lopen. In combinatie met de laatste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek, waarin er voor het eerst in vier jaar meer meer werklozen dan vacatures zijn, weet Fortuin het zeker: "Nederland staat aan de vooravond van duizenden ontslagen."

Wie zijn baan de afgelopen jaren kwijtraakte, had door het enorme tekort aan personeel snel weer ergens anders onderdak. Zo was ASML er als de kippen bij om overbodig personeel van Philips in te lijven. Ruim 90 procent van de medewerkers van Blokker had binnen enkele weken na het faillissement van de winkelketen een nieuwe baan, meldde uitkeringsinstantie UWV.

Maar aan die hoogtijdagen voor werknemers lijkt nu een einde te komen.

Het UWV begrijpt de somberheid bij de vakbond dan ook wel. "Wij krijgen al een aantal maanden meer meldingen van bedrijven die werknemers willen ontslaan. Zeker het afgelopen kwartaal", zegt Rob Witjes, hoofd arbeidsmarktinformatie bij het UWV.

Witjes noemt de industrie en zakelijke dienstverlening als grootste sectoren waar dit gaande is. "Het aantal faillissementen neemt juist af. We zien nu dat er meer reorganisaties plaatsvinden om kosten te besparen of vanwege technologische ontwikkelingen."

Kort werkloos

Toch verwacht Witjes niet dat dit nu allemaal direct gaat leiden tot een toename van mensen in de bijstand: "De arbeidsmarkt is iets minder krap dan een jaar geleden. Maar hij is nog altijd krap genoeg om nog steeds veel kansen te bieden om van de ene naar de andere baan te gaan. Daardoor kun je werkloosheid hopelijk nog altijd voorkomen, of maar heel kort laten duren."

Ondanks een nationaal en wereldwijd politiek onrustig jaar, draait de economie nog altijd best aardig. De detailhandel blijft groeien doordat consumenten hun geld blijven uitgeven. Ook de export groeit.

De economie groeit weliswaar niet meer zo explosief, maar draait nog altijd beter dan gedacht. Zo goed dat de industrie weer meer investeert in het installeren en repareren van machines.

Verschillen per sector

"Het beeld is wel wat somberder, maar het verschilt heel erg per sector", reageert voorzitter Reinier Castelein van vakbond De Unie. "Bij bedrijven als Picnic en ASML zien we juist alleen maar uitbreiding. Defensie heeft veel personeel nodig."

"Maar in de bankensector komt er veel op medewerkers af, door AI en overnames", zegt Castelein. "ING heeft al aangekondigd dat ze verwachten dit jaar mensen te ontslaan. ASN meldde deze week een ontslaggolf en mogelijk volgt ABN Amro binnenkort."

Met name daardoor durft Castelein wel te spreken van een omslagpunt in de arbeidsmarkt, maar nog niet overal: "Je zult nu iets harder moeten werken om van werk naar werk te gaan. Maar verder zie je dat de arbeidsmarkt op en neer gaat, net als de economie. Het kan natuurlijk niet altijd zo goed gaan."

CNV pleit voor goede vertrekregelingen voor mensen die nu hun baan verliezen, met name ouderen. "Die zijn vaak de klos: zij komen ook in een krappe arbeidsmarkt moeilijk aan het werk", zegt Fortuin. De Unie wil dat er betere mogelijkheden komen om van werk naar ander werk te gaan. Over regionale afspraken wordt volgens Castelein op dit moment gesproken.

De toestroom van pakketten van buiten de Europese Unie, met name uit China, moet worden teruggedrongen. Dat vinden de EU-ministers van Financiën. Daarom voeren zij versneld douanerechten in op kleine pakketten.

Dit betekent dat producten van buiten de EU tot 17 procent duurder worden. Nu zijn goederen met een waarde van minder dan 150 euro nog vrijgesteld van invoerrechten. Maar dit leidt tot oneerlijke concurrentie voor Europese verkopers en veroorzaakt milieuproblemen, zo vinden de EU-ministers.

In 2024 kwam 91 procent van alle bestellingen van buiten de EU met een waarde van minder dan 150 euro uit China, volgens de EU. "In Nederland komen miljoenen en miljoenen pakketjes binnen. Die kunnen we niet allemaal controleren. Daar zit ook, we moeten ook eerlijk zijn, troep tussen. We moeten daar met elkaar grip op gaan krijgen", zegt demissionair minister van Financiën, Eelco Heinen.

Ook moet de maatregel voorkomen dat producten die onveilig zijn en niet aan Europese richtlijnen voldoen, bij de grens onderschept moeten worden. Eerder sloegen Nederlandse toezichthouders al alarm omdat het 'onmogelijk' is geworden alle pakketjes te controleren. Zo wordt de markt overspoeld met gevaarlijke, giftige en niet-duurzame producten.

Het geld dat de belasting op de pakketten oplevert, moet de douane versterken. "Om zo al die pakketjes te controleren", zegt Heinen. Geschat wordt dat meer dan 65 procent van de kleine pakketten die de EU binnenkomen ondergewaardeerd worden om zo belasting te ontwijken.

Deze maatregel zou in eerste instantie in 2028 in werking treden, maar wordt versneld ingevoerd. De regel gaat twee jaar eerder in dan oorspronkelijk gepland: in 2026.

Vandaag is een grote stap gezet om de duurzaamheidsregels voor Europese bedrijven minder streng te maken. Als het aan het Europarlement ligt, moeten alleen hele grote bedrijven aan de regels voldoen. En bedrijven die wel onder de regels vallen, moeten minder onderzoek doen dan voorheen naar bijvoorbeeld mensenrechtenschendingen bij toeleveranciers.

De veranderingen zijn bedoeld om regeldruk te verminderen. Dat is sinds het veelbesproken Draghi-rapport over de Europese concurrentiekracht prioriteit nummer één in Brussel.

De huidige ambitieuze regels vormen volgens Draghi een belangrijke oorzaak van het feit dat Europa niet kan opboksen tegen de VS en China. Daar zijn wetten op het vlak van klimaat, risicorapportage en mensenrechten minder streng.

Commercieel voordeel

Het Nederlandse bedrijfsleven is verdeeld over de kwestie. Lampenmaker Signify betreurt dat een veel kleinere groep bedrijven de regels zou moeten volgen.

"Minder bedrijven hoeven nu te rapporteren over hun ecologische voetafdruk. Dat brengt het risico dat transparantie en gelijkheid binnen de Europese markt afnemen", zegt Hellen van der Plas, CEO van Signify Nederland.

Signify is een van de bedrijven die wél moeten voldoen aan de regels. Volgens Van der Plas doet Signify daar al jaren moeite voor. Dat brengt grote extra kosten met zich mee. Denk aan onderzoek naar toeleveranciers, het in kaart brengen van klimaatrisico's en doelen voor de eigen uitstoot.

"Maar wij beschouwen het als een zakelijke kans", zegt ze. "De overgang naar energiezuinige LED-lampen creëert commercieel voordeel voor ons en vermindert emissies."

'Belangrijke verbeteringen'

Veel organisaties en beleidsmakers denken daar anders over. Volgens de wijzigingen die vandaag werden aangenomen, zal het niet meer mogelijk zijn voor individuele landen om eigen wetten in te voeren die strenger zijn dan de EU-regels op dit vlak.

VNO-NCW, de lobbyorganisatie voor het Nederlandse bedrijfsleven, vindt de uitkomsten "een goede basis" voor verdere onderhandelingen.

"Na de stemming zien we een aantal belangrijke verbeteringen om de wet in de praktijk beter te laten werken. Zo worden de administratieve lasten voor met name het midden- en kleinbedrijf verminderd", zegt een woordvoerder.

Risico's

Consultancy PWC helpt al jaren Nederlandse bedrijven om te voldoen aan de Europese rapportage- en duurzaamheidsregels. Daniël van Veen schat in dat "de meeste bedrijven" van de in totaal 25 op de Amsterdamse beurs al vrijwillig voldoen aan de EU-regels.

"Deels omdat ze zien dat ze daardoor een positieve impact kunnen hebben op milieu, maatschappij en mensenrechten en dat ze zich daardoor willen onderscheiden."

Maar ambities op het vlak van klimaat en mensenrechten gaan niet alleen om branding. Volgens veel economen nemen bedrijven juist risico's als ze niet letten op energieverbruik, klimaatveranderingen en schendingen van mensenrechten. Zo kan een bedrijf dat het risico op overstromingen niet in kaart heeft, te maken krijgen met tegenvallende oogsten en hogere inkoopsprijzen. Dat zorgt onder de streep voor minder winst.

"Nederlandse bedrijven lopen allerlei risico's als ze klimaatverandering en hun waardeketen niet goed in beeld hebben. Vandaar dat de ambitieuze Europese regels juist goed geweest zouden zijn voor het concurrentievermogen en de winstgevendheid van onze bedrijven."

Dat het Europarlement de ambities nu omlaag wil schroeven, noemt Van Veen "een gemiste kans voor Europa."

Een fractie over

Oorspronkelijk zouden volgens PWC 3.000 Nederlandse ondernemingen onder de Europese duurzaamheids- en rapportageregels moeten vallen. Met teruggeschroefde ambities van het Europees parlement zijn het er nog maar zo'n 300, schat Van Veen.

Hoeveel het precies zal worden en waaraan bedrijven precies moeten voldoen, is nog niet bekend. Het Europees Parlement, de Europese Commissie en de lidstaten moeten nu weer aan tafel om het eens te worden over de invulling. Het zal zeker een paar jaar duren voordat Nederlandse bedrijven aan de nieuwe regels moeten voldoen.

De Europese Commissie is een onderzoek gestart om te kijken of Red Bull de concurrentie op de energiedrankjesmarkt onterecht heeft beperkt.

De Commissie zegt aanwijzingen te hebben dat Red Bull een strategie heeft ontwikkeld om de verkoop van blikjes van groter dan 250 ml van concurrenten te beperken in onder meer supermarkten en tankstations. In het persbericht dat de EC vandaag naar buiten bracht, wordt Nederland expliciet genoemd als land waar de energiedrankjesfabrikant mogelijk "concurrentieverstorend gedrag" vertoonde.

Dominante positie

"Red Bull lijkt hier een dominante positie te hebben op de groothandelsmarkt voor merkenergiedrankjes", stelt de Commissie. De fabrikant zou voordelen geven aan winkeliers om concurrerende drankjes van groter dan 250 ml niet te verkopen of minder zichtbaar te maken.

Volgens de Commissie richt Red Bull zich vooral op energiedrankjes "die door een naaste concurrent" worden verkocht. Om welke energiedrankjesmerk dat gaat, wordt niet genoemd.

Invallen

De aankondiging volgt op onaangekondigde invallen die de commissie in 2023 deed op het hoofdkantoor van Red Bull in Oostenrijk. Een woordvoerder van Red Bull laat aan de NOS weten geen commentaar te willen geven op lopende procedures.

Red Bull is wereldwijd marktleider op het gebied van energiedrankjes. Het bedrijf verkocht in 2024 wereldwijd 12,67 miljard blikjes en heeft 19.973 mensen in dienst.

Nederlandse ambtenaren reizen begin volgende week naar Peking om de crisis rondom het Nijmeegse chipbedrijf Nexperia te bespreken. Dat maakt demissionair minister Vincent Karremans (Economische Zaken) vandaag bekend. China heeft de afgelopen week meerdere malen gezegd dat Nederland welkom is.

China blokkeerde de export van Nexperia-chips ruim een maand geleden. Het land deed dat nadat Karremans op 30 september ingreep bij het Nijmeegse chipbedrijf. Hij deed dat omdat de Chinese directeur van het bedrijf de chipproductie in Nederland en Europa in gevaar zou brengen. Een dag later zette een rechter voor het bedrijfsleven de directeur aan de kant.

Vooral de auto-industrie heeft veel last van het exportverbod. Nexperia maakt relatief eenvoudige chips voor allerlei auto-onderdelen. Autofabrikanten en hun leveranciers hebben de chips nodig: zonder deze chips kan een auto niet de fabriek uit.

Inmiddels is de situatie iets minder kritiek: op 1 november kondigde China aan dat uitzonderingen op het exportverbod mogelijk zijn. Inmiddels heeft China toestemming gegeven om Nexperia-chips naar fabrikanten te sturen. Het is onduidelijk hoeveel chips op dit moment naar Europa komen. Nederlandse en Europese autobrancheverenigingen die de NOS sprak, zeggen daar geen goed beeld van te hebben.

Ministerie wil geen details kwijt

China wil dat Nederland de beslissing van eind september terugdraait. Waarschijnlijk is dat de voorwaarde om het exportverbod op Nexperia-chips op te heffen. Het is onduidelijk of Nederland dat wil doen: een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken wil niet zeggen of dat wordt besproken. Karremans schrijft in zijn verklaring alleen dat Nederland wil werken aan een oplossing.

In een interview met The Guardian zegt de minister dat hij eerst de daadwerkelijke levering van Nexperia-chips wil afwachten voordat hij actie onderneemt. "We hebben contact met de Duitse auto-industrie en andere autofabrikanten en klanten van Nexperia", zegt hij. "Zij laten ons weten wanneer ze de chips ontvangen. Zodra de levering op gang komt en we erop vertrouwen dat dit zo blijft, zetten we de stappen die de Nederlandse overheid moet zetten om dit probleem op te lossen."

De ambtenaren reizen maandag of dinsdag naar China, zegt de woordvoerder. Hij zegt dat de vlucht is geboekt, maar wil niet zeggen op welke dag de ambtenaren vertrekken of wanneer het gesprek met de Chinese ambtenaren plaatsvindt. Daarover zegt hij alleen dat de afspraak voor "begin volgende week" is gemaakt.

Na jaren van stijging blijven de zorgpremies volgend jaar nagenoeg gelijk. Dat blijkt uit de basispremies die de zorgverzekeraars bekend hebben gemaakt.

Bij twee van de vier grote zorgverzekeraars (CZ en Menzis) blijven de basispremies gelijk, terwijl die bij Zilveren Kruis met 3 euro toenemen en bij VGZ met 3 euro dalen.

De prijzen komen niet als een verrassing. Traditiegetrouw kwam de kleinere zorgverzekeraar DSW ruim voor de andere verzekeraars in september al met de nieuwe tarieven. Bij DSW bleven de tarieven gelijk en meestal zitten andere zorgverzekeraars in de buurt van deze nieuwe prijs.

Dat de premies niet zo hard stijgen komt omdat er meer geld zit in het zorgverzekeringsfonds. Naast geld van klanten krijgen de verzekeraars geld uit dat overheidsfonds. Dat wordt gevuld met inkomensafhankelijke premies die via werkgevers worden afgedragen. De lonen zijn gestegen en de afdrachten stegen mee.

DSW-directeur Aad de Groot liet in september al weten dat het om een eenmalige meevaller gaat en dat DSW de premie met 6 euro zou hebben verhoogd als die er niet zou zijn geweest.

"De zorgkosten blijven stijgen als we niets doen," zei hij, "Als de kosten stijgen, zal de premie ook alleen maar hoger worden. Het is dus niet uitgesloten dat de premie de jaren daarna weer gaat stijgen."

Duurdere verzekeringen

Alle zorgverzekeraars hadden tot woensdag tot middernacht om die premies bekend te maken. Over een week moeten ook de maandelijkse kosten voor de duurdere, aanvullende verzekeringen bekend zijn.

De inhoud van het basispakket blijft komend jaar vrijwel onveranderd. Wel mogen rokers vaker meedoen aan stoppen-met-rokenprogramma's. Nu vergoeden de verzekeraars dat nog één keer per jaar, in 2026 wordt dat drie keer.

Mensen die lijden aan axiale spondyloartritis, een vorm van reuma, en daarbij ernstig worden beperkt door hardnekkige rug- en bekkenpijn mogen onbeperkt gebruikmaken van oefentherapie onder begeleiding van een speciaal daarvoor geschoolde fysio- of oefentherapeuten. Hier was al een tijdelijke regeling voor, die wordt nu verlengd.

Eigen risico

Het verplichte eigen risico blijft 385 euro. Voor bepaalde behandelingen moet je, tot dat bedrag, eerst zelf betalen voordat de zorgverzekering de kosten overneemt. Zorg voor kinderen en huisartszorg is hiervan uitgezonderd.

Het eigen risico is bedoeld om de drempel om naar een zorgverlener te stappen iets te verhogen. Het is een terugkerend punt van politieke discussie. Het demissionaire kabinet-Schoof wil een flinke verlaging, van 385 euro nu naar 165 euro in 2027. Meerdere partijen gaven in de verkiezingscampagne aan juist het eigen risico te willen verhogen.

Voor huishoudens met een laag inkomen bestaat een maandelijkse zorgtoeslag. Net als in 2025 gaat dat om maximaal 131 euro. Wie met meerdere mensen een huishouden vormt kan maximaal 250 euro krijgen.

Bij de bank ASN verdwijnen het komende jaar nog eens 850 tot 950 fulltimebanen. Dat is ongeveer een kwart van het huidige personeelsbestand. Daarmee wil de staatsbank 80 miljoen euro per jaar besparen. De afgelopen twee jaar schrapte ASN al zo'n 700 banen.

Tegelijk met de nieuwe personeelsreductie verdwijnen ook een groot aantal van de huidige 160 spaar-, betaal- en hypotheekproducten die ASN aanbiedt. Daarnaast vervangt de bank zo veel mogelijk oude technische systemen.

ASN is de overgebleven bankdivisie van de bankverzekeraar SNS Reaal, die in 2013 tijdens de kredietcrisis moest worden genationaliseerd. Om SNS Reaal te kunnen redden beloofde de Staat aan de Europese Commissie om het bedrijf op termijn weer te verkopen.

Merken weg

Dat blijkt lastig, omdat ASN nog altijd te weinig winst maakt om bijvoorbeeld naar de beurs te kunnen worden gebracht. Om efficiënter te werken zette de bank, die was herdoopt als De Volksbank, dit jaar een punt achter de losse merken SNS, RegioBank en BLG Wonen. De Volksbank werd daarop ASN.

Hoewel de kantoren van RegioBank worden omgebouwd tot ASN, belooft de bank een landelijk dekkend netwerk van kantoren in stand te houden. Hoe dat eruitziet wordt pas volgend jaar bekend.

ASN noemt verdere vereenvoudiging "onder de motorkap" van de bank "essentieel" om gezond te worden. Topman Roland Boekhout spreekt wel van "opnieuw een ingrijpende verandering". Bij de bank werken nu nog ruim 4200 mensen, onder wie zo'n 200 tijdelijke personeelsleden. Die zegt ASN nog nodig te hebben om de witwascontroles te verbeteren.

Het aantal mensen dat tussen de 28 en 35 uur per week werkt blijft groeien. In vier jaar tijd nam het aantal van dit soort parttimers toe met 300.000 mensen, schrijft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

In totaal werken nu bijna 1,9 miljoen Nederlanders tussen de 28 en 35 uur per week, wat neerkomt op minimaal 3,5 dag per week. Vier jaar geleden waren dat er nog 1,6 miljoen. Vooral onder stellen met kinderen is deze baanconstructie in trek, schrijft het CBS.

Dat steeds meer mensen net niet fulltime werken, heeft te maken met de wensen van jonge ouders om zorgtaken te verdelen, denkt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. Hij noemt de stijging van 300.000 mensen relatief groot.

Niet een of twee dagen

Ook speelt volgens hem mee dat vrouwen vaker een hbo- of universitaire opleiding afronden. "Werk dat daarbij hoort kan je vaak niet in een of twee dagen doen. Dus zij kiezen ervoor om meer uren te werken, zonder dat direct voltijd te gaan doen."

Vrouwen werken sowieso vaker in deeltijd dan mannen. Dat komt ook tot uiting in deze grotere deeltijdbanen. Van de vrouwen met een partner en kinderen werkt 31 procent tussen de 28 en 35 uur; onder vrouwen met partner maar zonder kinderen ligt dat percentage op 26 procent.

Ook mannen tussen de 25 en 65 jaar die een partner en kinderen hebben, werken iets vaker in een grote deeltijdbaan dan mannen zonder kinderen: bij mannen met kinderen is dat zo'n 13 procent, versus 12 procent van de mannen zonder kinderen.

Zorgverdeling ongelijk

Ondanks de wens van veel stellen om de zorgtaken binnen het gezin gelijker te verdelen, lukt dat in de praktijk vaak niet, zegt Cécile Wansink van belangenorganisatie Women Inc. "Vrouwen doen anderhalf keer meer onbetaalde zorg dan mannen, terwijl een groot deel van de stellen dat gelijk wil verdelen."

Volgens de organisatie komt dat omdat het Nederlandse beleid daar onvoldoende op is ingericht. Hoewel het patroon dat vrouwen thuisbleven en mannen gingen werken wel is veranderd, heeft de overheid volgens Women Inc. nog te weinig gedaan om het combineren van werk en een eerlijke taakverdeling thuis actief te ondersteunen.

Volgens Wansink is gratis kinderopvang de belangrijkste stap richting een eerlijkere taakverdeling. Daarnaast nemen vrouwen nog steeds vaker mantelzorg op zich, en zodra zij daarvoor minder gaan werken, leveren zij in uurloon meer in dan mannen.

"Vrouwen gaan er in uurloon iets op achteruit wanneer zij zorgtaken combineren met werk, terwijl mannen er juist op vooruitgaan. Dat lijkt op een ongelijke beoordeling door werkgevers. En we weten dat vrouwen even vaak onderhandelen als mannen, maar minder vaak het loon krijgen toegekend dat ze vragen."

Voltijd

In Nederland werken zo'n 5,1 miljoen mensen in voltijd. Dat is ruim 20.000 minder dan vorig jaar, maar fors meer dan vier jaar geleden: toen werkten 4,8 miljoen mensen fulltime.

Volgens de definitie van het CBS werken mensen in voltijd bij 35 uur of meer per week en in deeltijd bij minder dan 35 uur per week.

Mannen zijn over het algemeen iets minder voltijd gaan werken: vier jaar geleden deed 82 procent dat, nu is dat 81 procent. Vrouwen zijn juist vaker voltijd gaan werken: dat percentage ging van 33 naar 35 procent.

Studenten

Jongeren hebben het vaakst kleine deeltijdbanen, oftewel een baan waar ze niet meer dan 28 uur per week aan besteden. Dat komt omdat zij relatief vaak werken naast school of studie. Zo'n zeven op de tien mensen onder de 25 volgt een opleiding én heeft een bijbaan.

Ook pensioengerechtigden werken vaker in deeltijd: zo'n 21 procent van hen doet dit. "Zij vinden het leuk om op die manier toch maatschappelijk betrokken te blijven, maar dat houdt met een of zo'n twee dagen meestal wel op", zegt Van Mulligen.

Mensen met weinig geld die zijn verzekerd bij Menzis hoeven in sommige gemeentes vanaf komend jaar niet meer hun eigen risico te betalen wanneer zij zorg nodig hebben. Vanaf 1 januari kunnen kwetsbare mensen in bepaalde regio's in het noorden en oosten van het land een aanvullende polis krijgen. Daarmee krijgen zij de kosten binnen het eigen risico vergoed.

De verzekerden hoeven voor zo'n aanvullende polis geen hogere premie te betalen. De overheid moet deze kosten later via het zorgverzekeringsfonds vergoeden aan de zorgverzekeraar. Het is aan de gemeenten om te bepalen wie recht heeft op deze regeling.

"Dat is voor gemeenten niet ingewikkeld", zegt Dirk Jan Sloots, vicevoorzitter van de raad van bestuur van Menzis. "Gemeenten weten wie kwetsbaar is omdat deze inwoners nu al geholpen worden met minimapolissen of compensatie voor hoge energieprijzen."

Maatwerk

Menzis, een van de vier grote zorgverzekeraars, stelt deze opvallende stap voor nu er in de politiek discussie is over het al dan niet verlagen of verhogen van het eigen risico. Bij het verlagen van het eigen risico zal de zorgpremie voor iedereen veel hoger gaan uitvallen. Bij een verhoging zullen nog meer financieel kwetsbare mensen, die juist vaker zorg nodig hebben, een bezoek aan de dokter gaan mijden vanwege de kosten.

Volgens Menzis kunnen beide nadelen met dit plan worden aangepakt. "Want op deze manier wordt een specifieke groep mensen waarvan bekend is dat die vanwege financiële nood zorg mijdt, heel gericht geholpen", zegt Sloots. "Dit is goedkoper dan voor iedereen het eigen risico te verlagen. Dus de premie zal dan minder sterk hoeven stijgen."

Andere zorgverzekeraars zullen deze methode dan wel dan op den duur moeten overnemen. "Ik hoop dat de andere zorgverzekeraars zich willen aansluiten bij ons plan", zegt Sloots. "Dan wordt het gewoon een regeling die via de gemeenten wordt uitgevoerd."

Voorlopig zal deze vergoeding van het eigen risico alleen mogelijk zijn in de regio's Groningen, Twente, Achterhoek en Arnhem, waar Menzis de grootste zorgverzekeraar is. Afspraken zijn daarover al gemaakt met gemeentes.

Andere grote zorgverzekeraars konden nog niet inhoudelijk op het plan van Menzis reageren. Financieel kwetsbare mensen kunnen nu al bij gemeenten en verzekeraars terecht voor hulp bij onder andere het betalen van de zorgpremie. Die hulp is alleen niet bedoeld voor het eigen risico.

Premies blijven nagenoeg gelijk

Ondertussen is duidelijk dat de zorgpremies in 2026 niet of nauwelijks zullen stijgen. Bij twee van de vier grote zorgverzekeraars (CZ en Menzis) blijven de basispremies gelijk, terwijl die bij Zilveren Kruis met 3 euro toenemen en bij VGZ met 3 euro dalen.

Europese overheden zoeken naarstig naar oplossingen voor hoofdpijndossier Lukoil. Over negen dagen gaan de Amerikaanse sancties tegen het Russische oliebedrijf in. Met name voor Roemenië en Bulgarije kan dat grote gevolgen hebben.

Lukoil is het op een na grootste oliebedrijf van Rusland. Het heeft ruim 1500 tankstations en een paar belangrijke raffinaderijen in Europa. Daarnaast bezit het bedrijf de rechten op een van de grootste olievelden ter wereld, in Irak, en heeft het aandelen in veel andere olie- en gasvelden over de hele wereld, van Kazachstan tot Congo en van Egypte tot Mexico.

Al die buitenlandse projecten zijn in gevaar nu de Amerikanen straffen kunnen opleggen aan iedereen die na 21 november nog zaken doet met de Russische olieverkopers. En dus zette Lukoil de handel in de verkoop. Twee weken geleden dacht de Zwitserse grondstoffenhandelaar Gunvor daar een mooie slag mee te slaan. Maar daar zette de VS met ferme woorden een streep doorheen.

Terwijl de tijd wegtikt, neemt de onrust toe. In Finland raakt de brandstof op bij Lukoil-stations. In Bulgarije vrezen ze voor de gehele benzinevoorraad van het land. Er zou nog voor een maand benzine aanwezig zijn, in een land waar de grootste raffinaderij, de belangrijkste opslagtanks én een deel van de pijpleiding eigendom van Lukoil zijn. Het sluiten van dat alles wordt gezien als ramp in het Balkanland.

Bulgaarse politici varen twee koersen in de hoop het doemscenario af te wenden. Aan de ene kant smeekt het land de VS om een uitzondering op de sancties. Aan de andere kant nam het vrijdag een wet aan die het mogelijk maakt het roer over te nemen bij Lukoil in Bulgarije. De wet gaat zelfs zo ver dat het land de raffinaderij zou kunnen nationaliseren.

Overmacht

Gisteravond flirtte de Roemeense energieminister Bogdan Ivan met vergelijkbare stappen. Op Facebook schreef hij: "Roemenië moet de controle over het bedrijf overnemen", om 5000 banen te behouden en de stabiliteit en veiligheid van het nationale energienetwerk te waarborgen. Ook schreef hij dat Roemenië niet om een uitzondering zal vragen bij de VS.

Tegelijkertijd blokkeert Irak alle betalingen aan Lukoil, schreef Reuters. Dat doet pijn bij het oliebedrijf. Bronnen vertelden het Britse persbureau dat Lukoil zich nu officieel op overmacht beroept omdat het niet meer lukt om op normaal tempo olie op te pompen op het gigantische West Qurna-veld. Dat hield in: 480.000 vaten olie per dag. Met deze stap riskeert Lukoil de toegang tot het veld helemaal te verliezen.

Stilte in Nederland

In Nederland tikt de tijd ook voor de tankstations van Lukoil Nederland, al is het hier op het oog rustig. "Na het terugtrekken van het voorstel van Gunvor zouden er vergevorderde gesprekken plaatsvinden met andere partijen, met als doel zo snel mogelijk tot een nieuwe verkoopovereenkomst te komen", luidt al een week het officiële antwoord van Lukoil Nederland. De tankstations hier blijven ondertussen "normaal en stabiel opereren".

Ook rond de Zeeland Refinery in de haven van Vlissingen, waar Lukoil 45 procent van de aandelen in bezit, is het stil. Hetzelfde geldt voor de brievenbusbedrijven van Lukoil op de Amsterdamse Zuidas. Een Nederlandse bestuurder houdt het bij: "Lukoil doet zijn best een oplossing te vinden binnen de kaders van de wet".

In de Lukoil-bv's op de Zuidas zitten onder meer de aandelen in een Kazachs olie- en gasproject waar Lukoil samen met Shell in zit. Afgelopen jaren stroomden via dit bedrijf honderden miljoenen dollars aan omzet naar Nederland. Ook de aandelen in Roemeense gaswinning en in een kleiner Iraaks olieveld zitten in bedrijven op het Amsterdamse Zuidplein.

Achter de schermen

Toch zal er achter de schermen veel gepraat worden. Juist omdat de Nederlandse bv's een belangrijke spin in het internationale web zijn, met bezittingen die miljarden waard zijn. Na de mislukte overname door Gunvor is Lukoil op zoek om ook deze bezittingen goed te verkopen.

De verkoop is extra belangrijk omdat er zonder het buitenland mogelijk weinig meer overblijft voor Lukoil. Groeikansen zijn er nauwelijks meer. "In het thuisland is alles al vergeven aan Rosneft en Gazprom Neft", zei Vladimir Milov, een voormalige Russische onderminister van Energie, vandaag tegen de Financial Times. Handel in het buitenland is nu geen optie meer. "Lukoil heeft geen zakelijke toekomst meer", concludeert Milov. "Het is een bedrijf met geknipte vleugels."

Jongerius, de grootste biologische groentekwekerij van Nederland, stopt er plotseling mee. Dat blijkt uit gesprekken die de NOS voerde met leveranciers, klanten en vertegenwoordigers in de branche.

De plantenkwekerij zelf geeft geen duidelijkheid. Verschillende partijen hebben een brief ontvangen van een medewerker binnen het bedrijf waarin het aangeeft dat de activiteiten zijn gestopt. Zo staat er in de mail, "tot mijn grote verdriet heeft plantenkwekerij Jongerius haar werkzaamheden per direct gestaakt".

Het Houtense Jongerius verzorgde de groenteplanten in de eerste fase, het zogenoemde opkweken. Zodra de planten deze eerste groeifase voorbij zijn, verkopen ze aan andere tuinders, zowel aan grote afnemers als aan kleinere klanten. Het gaat hierbij om veel verschillende biologische groenten.

'Gestopt'

Voor zover bekend is het bedrijf niet failliet verklaard, het is namelijk niet terug te vinden in het register waar faillissementen worden gepubliceerd. Sinds maandag heeft de NOS diverse malen geprobeerd in contact te komen met Jongerius. Per mail antwoordde een medewerker toen dat er "geen sprake is" van een faillissement, maar zegt ook te hopen "dat er zo snel mogelijk een faillissement volgt". Er zou nog geen sociaal plan zijn voor de medewerkers.

De bestuursvoorzitter wilde vandaag telefonisch niet bevestigen dat het bedrijf gestopt is en zegt geen tijd te hebben om vragen te beantwoorden.

Volgens Plantum, de brancheorganisatie voor opkweek van zaden en jonge planten, is Jongerius inderdaad gestopt. Plantum benadrukt dat het een belangrijke speler was voor de biologische sector. "Elke biologische teler heeft deze jonge planten nodig om mee door te kunnen, en dit bedrijf was goed voor zo'n 80 procent van jonge planten in de biologische sector", zegt een woordvoerder.

De niet-biologische plantenkwekerijen kunnen het tekort ook niet zomaar opvangen. Om het keurmerk 'biologisch' te krijgen, moet je namelijk aan bepaalde eisen voldoen.

Ook Jan Groen, voorzitter van branchevereniging Bionext, zegt "met verbazing en zorg kennis te hebben genomen van het nieuws dat Jongerius haar activiteiten eind oktober per direct gestaakt heeft". Hij is in gesprek met klanten uit de sector om een beeld te vormen en zoekt naar oplossingen.

Het bericht dat het bedrijf alle activiteiten staakte kwam onverwachts voor klanten, vertelt Sebastiaan Bos, biologisch tuinder van kwekerij De Kievit. "Jongerius is too big to fail. Je hebt infrastructuur nodig om biologisch te verbouwen en Jongerius had die infrastructuur. Nu die wegvalt, kan dat best impact hebben op de hele sector."

Belangrijke toeleverancier

ABN Amro-sectorbankier Jan de Ruyter verwacht ook dat dit impact gaat hebben op biologische tuinbouw. "Het was een belangrijke toeleverancier. De capaciteit om het wegvallen van Jongerius op te vangen is beperkt, dus vooral voor de biologische tuinders is dat een probleem."

De timing is ongelukkig. Rond deze periode beginnen zij de paprikaplanten en komkommerplanten te telen. Nu valt hun leverancier weg en zijn ze druk op zoek naar alternatieven.

Bij concurrenten van Jongerius merken ze een flinke toename in aanvragen van klanten. Een van die bedrijven is Biological Youngplants uit Poeldijk, bij Den Haag. "Zeker qua vruchten en groente zijn wij overladen met aanvragen. We hebben gekeken wat er tussen past", vertelt eigenaar Wim van Marrewijk. Het bedrijf is met andere kwekerijen aan het praten om alle verzoeken op te vangen.

Van Marrewijk weet niet waarom Jongerius is gestopt. Wel ziet hij dat er in de hele sector problemen zijn door de stijgende kosten. Uitzendkrachten die duurder worden, transportkosten en kosten voor het plantenzaad, somt hij op. "Een tomatenstam zat drie jaar geleden rond de 15 tot 16 cent, nu zijn ze gestegen tot soms wel boven de 30 cent", zegt Van Marrewijk.

Daar moet wel een kanttekening bij geplaatst worden, zegt econoom bij Rabobank Lambert van Horen. "De groenteprijzen zijn ongeveer met de inflatie meegestegen. Dus zowel de inkomsten als de uitgaven zijn gestegen."

Prijskaart supermarkt

Of we het wegvallen van Jongerius ook gaan merken in de schappen, is nog gissen. Tuinder Bos denkt van wel: "Als een paar mensen zich niet heel erg druk gaan maken hierover, gaat dit zeker effecten hebben. Er zal minder beschikbaar zijn, dus de prijzen zullen mogelijk omhoog gaan."

Met de overname van NIBC lijkt ABN Amro de vlucht naar voren te nemen. Nu het in 2008 genationaliseerde ABN Amro steeds meer op eigen benen komt te staan, slaat de bank dit jaar twee keer toe met overnames. Eerder werd in Duitsland de bank Hauck Aufhäuser Lampe gekocht. En nu neemt ABN Amro in eigen land de spaar- en hypotheekconcurrent NIBC over.

De twee overnames lichten een tipje van de sluier op van de plannen die de bank heeft als de Nederlandse Staat straks als eigenaar vertrokken is. Een jaar geleden was ABN Amro nog voor 40,5 procent in staatshanden. Eind dit jaar kan dit verder zijn afgebouwd tot een belang van 20 procent.

Daarmee krijgt ABN Amro, ooit een van de grootste banken ter wereld, langzaam de controle over zijn eigen toekomst terug. De afgelopen jaren viel de naam ABN Amro al regelmatig in overnamegeruchten, maar dan niet als koper. Het Franse BNP Paribas en het het Belgische KBC zouden interesse hebben om ABN Amro over te nemen.

Met de overname in Duitsland en die van NIBC geeft ABN Amro het signaal af niet rustig te gaan zitten afwachten om te worden opgeslokt. De 960 miljoen euro is het grootste bedrag dat ABN Amro neerlegt voor een overname sinds de nationalisatie in 2008.

Sneak preview

De aankondiging komt twee weken voordat de in april aangetreden bestuursvoorzitter Marguerite Bérard over twee weken haar plannen gaat presenteren. Op een speciale dag voor beleggers scherpt de Française dan de strategie van ABN Amro aan. In gesprek met de NOS noemt ze de overname van NIBC een sneak preview. "Onze positie in de Nederlandse consumentenmarkt maakt zeker deel uit van onze strategie."

Op de vraag of ABN Amro zelf een overnameprooi kan worden, antwoordt Bérard stellig met "Nee". Ze vindt dat de bank door de overname van NIBC juist sterker wordt: "We hebben sterke wortels om door te kunnen groeien. Ik kan u zeggen dat wij onze eigen toekomst bouwen. Hoe we dat gaan doen zullen we over enkele weken gaan delen."

Voor de toekomst wordt vooral uitgekeken naar de plannen die ABN Amro buiten de landsgrenzen heeft. Bij een eerdere aanscherping van de strategie besloot de bank zich op het noordwesten van Europa te richten. Maar in België, Frankrijk en Duitsland is ABN Amro vooral een grote bank voor vermogende particulieren.

"ABN Amro heeft eigenlijk twee poten waar het op staat", zegt hoogleraar Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. "In Nederland is het een grote bank voor consumenten en bedrijven. En in het buitenland een bank voor vermogenden. De overname in Duitsland en die van NIBC geven ABN Amro een betere positie. Maar het schept geen nieuwe mogelijkheden. Eigenlijk maken deze overnames ABN Amro daarom eerder aantrekkelijker om zelf te worden overgenomen dan onaantrekkelijker."

Buitenlandse overname

Boot is daarom vooral benieuwd naar de bredere groeiplannen van ABN Amro, en dan met name buiten de landsgrenzen: "Op dit moment is ABN Amro echt niet in de positie om eenzelfde type bank in het buitenland over te nemen. Dat lijkt me nu nog uitgesloten."

In eigen land zou ABN Amro de positie nog kunnen verbeteren door een concurrent als ASN over te nemen. Daarmee zou de Staat kunnen worden verlost van de andere tijdens de kredietcrisis genationaliseerde bank. Al jaren probeert het voormalige SNS Reaal zich als De Volksbank en nu als ASN klaar te maken voor een verkoop. Maar nog altijd is de vierde bank van het land hier nog niet klaar voor.

Een overname door een grotere Nederlandse concurrent of een buitenlandse bank vindt Boot geen onlogisch vervolg voor ASN. Maar of ABN Amro dat kan doen, betwijfelt hij: "Bij ASN is het voorlopig nog een rommeltje. Een overname is niet omdat het zo financieel aantrekkelijk is, maar omdat er een flinke schaalvergroting mogelijk is. Ook zal de mededingingsautoriteit hier heel moeilijk over doen. Maar misschien kan het als er enkele concessies worden gedaan. Vooralsnog lijkt mij ASN eerder aantrekkelijk voor een buitenlandse partij dan voor ABN Amro."

ABN Amro neemt de hypotheekbank NIBC over. Voor de Haagse bank legt ABN Amro 960 miljoen euro neer. Daarmee doet het bedrijf de grootste overname sinds de nationalisatie in 2008.

De overname moet nog wel worden goedgekeurd door de toezichthouders. ABN Amro verwacht dat de overname volgend jaar kan worden afgerond.

NIBC is de voormalige Nationale Investeringsbank, die na de Tweede Wereldoorlog werd opgericht om Nederland weer op te bouwen. Tegenwoordig is de bank gespecialiseerd in hypotheken en sparen. NIBC heeft ongeveer 325.000 spaarklanten, 200.000 hypotheekklanten en 175 zakelijke klanten binnen Noordwest-Europa.

NIBC was de laatste jaren in handen van de Amerikaanse durfinvesteerder Blackstone. Die zocht naar een koper voor de bank uit Den Haag. In de tussentijd werden bij NIBC veel zakelijke activiteiten afgebouwd. Zo werd vorig jaar de leasedochter Beequip verkocht.

Moneyou verdwijnt

Samen met Rabobank is ABN Amro al jaren de marktleider op hypotheekgebied in Nederland. Met een marktaandeel van 19 procent sluit een op de vijf mensen een hypotheek bij ABN Amro af. Via de overname van NIBC versterkt de bank nu zijn positie, ook in België en Duitsland.

In een persbericht zegt ABN Amro dat het met het oog op de overname van NIBC zijn eigen hypotheekmerken nog eens onder de loep heeft genomen. Besloten is dat het merk Florius blijft, maar dat het doek valt voor Moneyou. Ook wil ABN Amro kijken of het beleggingsplatform BUX kan samenwerken met NIBC.

ABN Amro maakte de overname van NIBC vanmorgen bekend samen met de cijfers over het derde kwartaal van dit jaar. Daarin boekte de bank een nettowinst van 617 miljoen euro. Dat is 2 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar.

'We worden zelf niet overgenomen'

Over twee weken presenteert de onlangs aangetreden nieuwe bestuursvoorzitter Marguerite Bérard een aanscherping van de strategie van ABN Amro. In gesprek met de NOS noemt zij de overname van NIBC een sneak preview, een voorproefje van de plannen die zij gaat presenteren.

Volgens Bérard is de overname van NIBC "een unieke kans" voor ABN Amro: "Omdat het perfect aansluit bij onze strategie om onze positie op de Nederlandse markt te versterken."

Het afgelopen jaar werd ABN Amro enkele malen genoemd als kandidaat om zelf te worden overgenomen door een buitenlandse bank. Het Franse BNP Paribas en het Belgische KBC zouden interesse hebben.

Op de vraag of ABN Amro zelf zal worden overgenomen antwoordt Bérard resoluut met nee. "ABN Amro is een sterke bank. We hebben sterke wortels om zelf te groeien. Ik kan u vertellen dat wij aan onze eigen toekomst bouwen."

Wat begon als een koopjesdag, begint steeds meer te lijken op een koopjesmaand. Black Friday valt traditioneel pas aan het einde van november, maar winkels strooien nu al met aanbiedingen en advertenties. De hoop van winkels is op meer omzet, maar ook de stevige concurrentie kan winkels bijna dwingen eerder te beginnen.

Jaar op jaar worden records gebroken als het gaat om aankopen rond Black Friday. Afgelopen jaar verwerkte betalingsbedrijf iDEAL 12 procent meer transacties dan het jaar ervoor in de week rond Black Friday. Het bedrijf achter de betaaldienst, Currence, ziet dat de week voor Black Friday structureel de drukste online koopweek van november is.

Afgelopen jaar was Black Friday voor het eerst niet de dag waarop de meeste transacties werden gedaan. Dat was een paar dagen daarvoor.

"De deals vliegen je steeds eerder om de oren", ziet ook retaildeskundige van ING Dirk Mulder. Dat valt consumentenpsycholoog Patrick Wessels ook op. "Mensen kunnen hun geld maar een keer uitgeven. Het is dus prettig om als winkel de mensen vroegtijdig binnen te hebben."

Zo begint doe-het-zelfwinkelketen Karwei dit jaar voor het eerst met een actieperiode die meerdere weken loopt. "De laatste vijf jaar zien we dat de consument steeds vroeger op zoek gaat naar Black Friday-deals. De consument start steeds eerder en kan elke euro maar één keer uitgeven en die boot wil je als winkelketen dus niet missen", zegt marketingdirecteur Wienke Truijen.

Volgens Niels Holtrop, universitair docent Marketing bij de Maastricht Universiteit verschilt het per winkelcategorie wanneer, en of er acties lopen. "Als er binnen je sector bedrijven mee beginnen moet je eigenlijk meedoen. Je krijgt het versterkende effect als je concurrent dan eerder begint."

Gevoelige consument

Die onderlinge concurrentie speelt net zo goed bij consumenten, ziet Wessels. "Aan Black Friday zit een heel sociaal aspect: als de een een aanbieding heeft, wil de ander die ook. We maken elkaar een beetje gek daarin."

Volgens hoogleraar Consumentengedrag aan de Maastricht Universiteit Caroline Goukens stimuleert een koopjesperiode juist aankopen omdat koopjes plezier geven, en consumenten het gevoel bezorgen dat ze slimme kopers zijn. Daarnaast speelt de koopjesperiode van Black Friday volgens Goukens in op het principe van schaarste: "Consumenten voelen zich sterk aangetrokken tot tijdelijke of beperkte aanbiedingen. Het is 'nu of nooit'."

Omzetgroei

Bovendien maken winkeliers veel omzet in de periode rondom Black Friday. "Het probleem van winkeliers is dat als je succes hebt met een Black Friday-actie, je dat meeneemt in de plannen van het jaar daarna. En omdat de omzet de rest van het jaar wat stroperig is, wordt die periode in november steeds belangrijker", zegt Mulder.

Een langere periode van acties, betekent namelijk dat klanten hun aankopen spreiden, of zelfs terugkomen. "Als je een week lang kortingen geeft komen klanten maar een keer, maar als je het spreidt komen ze misschien meermaals terug of blijven ze zelfs", zegt Holtrop.

Ook woonwinkel Bouman&Potter benadrukt het belang van die spreiding. "We doen het nu de hele maand, omdat mensen anders hun aankopen gaan uitstellen tot één actiedag", zegt Hans Bouman.

Volgens brancheorganisatie INretail is Black Friday een belangrijk moment op de winkelkalender geworden, en zien winkels de maand november als start voor de feestdagenperiode.

Kritiek

Toch klinkt de afgelopen jaren ook kritiek op de koopjesdag, van bijvoorbeeld de Consumentenbond of Milieudefensie. De kortingen zijn vaak misleidend, en Black Friday zou overconsumptie stimuleren. De Autoriteit Consument en Markt doet daarom onderzoek of winkeliers geen misleidende acties aanbieden.

Zo benadrukt INretail dat niet iedere winkel Black Friday nodig heeft. Waar de ene partij kortingsacties aanbiedt, grijpt de andere de dag juist aan om zijn duurzame waarde te laten zien.

Maar juist vanwege die onderlinge concurrentie kunnen winkels, als ze het zouden willen, moeilijk stoppen met Black Friday: "Er is best wat kritiek, dat het niet meer zou passen in de huidige tijd van duurzaamheid. Maar de meesten zien het toch als een periode waarin ze een belangrijk deel van de omzet en winst maken", zegt Mulder.

Toch zit er volgens Mulder wel een grens aan de tijd waarin winkeliers beginnen met de aanbiedingen. Een black half jaar zal er dus voorlopig niet aankomen.