In de wereld van programmeurs gaat het de laatste weken veel over computerprogramma's die zélf code schrijven. Die programma's werken op basis van kunstmatige intelligentie (AI).

Computercode is de taal waarmee mensen een computer aan het werk zetten. Deze instructies worden door mensen opgeschreven. Dat doen ze door deze code, in een speciale programmeertaal, op het toetsenbord uit te werken. Dat code schrijven is een lang proces van typen, proberen, foutjes herstellen en meer.

Maar sinds enige tijd zijn er dus computerprogramma's die zelf code schrijven. Programmeurs zijn vooral de laatste weken onder de indruk van Claude (van het bedrijf Anthropic) en Codex (van OpenAI). Zij geven het programma in gewonemensentaal een opdracht, bijvoorbeeld om iets toe te voegen of aan te passen. Een druk op Enter, en het AI-programma gaat draaien.

"Een revolutie", noemt Dagmar Lens het. Zij is directeur van NLdigital, de branchevereniging van de digitale sector. "Het betekent een ontzettende versnelling in het creëren van nieuwe code. Dat betekent dat het beroep van programmeur verandert."

AI als supertoetsenbord

Wat dit soort AI-programma's in de praktijk betekenen, weten ze bij Moneybird. Dit bedrijf maakt boekhoudsoftware voor kleine ondernemers. Sinds deze maand hebben alle veertig programmeurs toegang tot het AI-programma Claude, vertelt directeur Edwin Vlieg.

"We zien het als een nieuw junior teamlid dat heel snel code kan lezen en schrijven. Het is eigenlijk een supertoetsenbord. Een programmeur heeft daarmee heel snel code op zijn scherm staan."

Programmeurs besteden normaal veel tijd aan het typen op een toetsenbord, zegt Vlieg. "Claude neemt dat nu over." Maar dat betekent volgens hem niet dat er geen programmeurs meer nodig zijn.

"Het werk van programmeur is zoveel meer dan code schrijven. Als je iets bouwt, moet je ook nadenken wat je precies wil. Je moet begrijpen welke code er al staat, en hoe jouw code daarin past. AI maakt het schrijven sneller, maar ook daarna ben je nog niet klaar."

Dat merkt ook Jeroen Smienk, een van de programmeurs bij Moneybird. "In de praktijk moet ik vaak controleren of de code is zoals ik bedoelde", zegt hij. "En of er dingen zijn die beter kunnen. Als programmeur heb je een voorkeur voor hoe je code eruit moet zien. Dus soms moet je drie keer achter elkaar zeggen wat je precies wil zien."

Toch bespaart het Smienk uren tijd. Want terwijl het AI-programma draait, kan hij iets anders doen: kijken naar een nieuw ontwerp bijvoorbeeld, of het werk van een collega controleren.

Onrealistische belofte

De oprichter en topman van Anthropic, het bedrijf achter Claude, zei een aantal weken geleden dat het AI-programma "het werk van programmeurs binnen zes tot twaalf maanden kan uitvoeren, van begin tot eind".

Mensen achter AI-bedrijven doen vaak hele grote beloftes of indrukwekkende voorspellingen, maar die zijn vaak niet realistisch. Ze doen dat omdat ze daarmee aandacht kunnen trekken van de media, investeerders en nieuwe klanten.

Maar AI is geen magische oplossing die het werk helemaal overneemt, hoort branchevereniging NLdigital van leden. En programmeurs moeten de code die het AI-programma schrijft wel snappen, zodat die veilig is, zegt directeur Lens.

Programmeurs blijven nodig

"Claude maakt ook veel fouten", zegt Moneybird-directeur Vlieg. Daarom benadrukt hij ook: "Je moet de code blijven controleren. Een programmeur moet weten hoe code werkt en hoe je die moet lezen. Honderdduizenden ondernemers leunen op ons product. Het is niet verantwoord om dat volledig door een AI-programma te laten maken."

Vlieg denkt ook niet dat werken met Claude ervoor zorgt dat bij zijn bedrijf straks minder programmeurs werken. "Sterker nog: we zijn mensen aan het aannemen. Programmeurs zijn probleemoplossers. Zij denken echt goed na over een probleem: wat moet er gebeuren, wat is daarvoor nodig? Dat is iets wat AI niet kan. Alleen een supertoetsenbord is niet genoeg."

De kans is groot dat de energierekening de komende tijd omhoog zal gaan door de gisteren uitgebroken oorlog in het Midden-Oosten. De Nederlandse gasvoorraad was met minder dan 11 procent nog nooit zo laag als nu. De Gasunie vreest niet dat de voorraad leeg zal raken, maar het vullen daarvan kan door de onrust flink duurder worden.

Dinsdag maakte de Gasunie zich nog geen zorgen over de historisch lage gasvoorraad. Wel benadrukte een woordvoerder dat er geen onverwachte dingen moeten gebeuren: "Er moet niet opeens een blokkade komen van de Straat van Hormuz, bijvoorbeeld."

Sinds zaterdag heeft de Iraanse Revolutionaire Garde die zeestraat bij Iran vanwege de Amerikaanse en Israëlische bombardementen afgesloten voor schepen. Vanmorgen werd er al een tanker uit Oman aangevallen.

Hoogst ongelukkig moment

De Straat van Hormuz is cruciaal voor de aanvoer van olie en gas uit het Midden-Oosten. Bijvoorbeeld voor Qatar, dat een van de grootste LNG-exporteurs ter wereld is, het vloeibaar gemaakte aardgas dat ook Nederland importeert.

De Gasunie zegt dat de afsluiting voor Nederland "op een hoogst ongelukkig moment komt nu de gasbergingen weer gevuld moeten worden". Dat komt niet omdat Nederland afhankelijk is van LNG uit Qatar, maar omdat de prijzen van gas wereldwijd door onrust kunnen gaan stijgen. Met de lente voor de deur is dit doorgaans het juiste moment om de gasvoorraad flink bij te vullen omdat gas nu goedkoper is.

"Het grootste effect is de onrust die het op de wereldmarkt kan gaan veroorzaken en de stijgende gasprijzen", laat de Gasunie weten. "LNG is een wereldmarkt en onderbrekingen in deze toevoer zullen ongetwijfeld negatieve effecten voor de gasmarkt met zich meebrengen, onder andere qua prijs."

Sinds het afsluiten van de gaskraan in Groningen, haalt Nederland zijn gas uit het buitenland. Meer dan dan helft komt via pijpleidingen, met name uit Noorwegen. Van het gas dat via schepen met LNG aan Nederland wordt geleverd, komt volgens de Gasunie maar een klein deel deel van de LNG uit Qatar.

De Straat van Hormuz is ook belangrijk voor de oliehandel, waarmee de prijzen aan de pomp ook zouden kunnen stijgen. Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten door de zeestraat, zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel.

Olieprijs

De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoogschiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.

Acht olieproducerende landen, onder leiding van Saudi-Arabië en Rusland, verhogen per 1 april de olieproductie. Dat maakte deze zogenoemde OPEC+ zondag bekend. Door de oorlog in het Midden-Oosten dreigt de olieproductieproductie te laag te worden, schrijven zij.

Vanaf april verhogen zij de productie daarom met 206.000 extra vaten per dag. Saudi-Arabië zal daarvan ongeveer de helft voor zijn rekening nemen. Rusland zal ruim 9600 vaten per dag extra produceren.

Het regende Europese sanctiepakketten eind februari 2022. In een week tijd nam de Europese Unie in drie rondes maatregelen aan als reactie op de Russische inval van Oekraïne. Nu, vier jaar later, heeft de EU negentien keer de sanctielijst aangevuld, en opnieuw hangt er een stevig pakket in de lucht.

De ineenstorting van de Russische economie hebben de sancties tot nu toe niet gebracht, maar makkelijk heeft Rusland het ook niet.

Oligarchen, militairen en propagandisten

Wie alle sanctierondes op een rij zet, ziet een paar patronen. Het begon in het februari met mensen. Honderden parlementsleden, Poetin zelf, allerlei hoge militairen, propagandisten en oligarchen. Voor hen geldt sindsdien: ze mogen Europa niet meer in en al hun bezittingen hier zijn bevroren.

In de eerste pakketten richtte de EU zijn sanctiepijlen ook op het financieel systeem. 300 miljard euro aan reserves van de Russische Centrale Bank werd bevroren en het betalingsverkeer tussen Europese banken en Russische banken werd doorgeknipt.

Daarnaast kwamen er steeds meer import- en exportverboden. Van staal tot luxe handtassen, en later van diamanten tot vloeibaar gas. Ook allerlei spullen die gebruikt kunnen worden voor de oorlogsvoering mochten niet meer naar Rusland, zoals bijvoorbeeld computerchips of generatoren.

Daarmee begon een kat-en-muisspel. De Europese Unie probeerde de Russische economie af te knijpen en Russische ondernemers zochten steeds weer wegen om de spullen toch in Rusland te krijgen. Die wegen leiden vaak door landen als Turkije, Kazachstan of Kirgizië.

De sancties spitsten zich vanaf december 2024 op een ander deel van het kat-en-muisspel: de schaduwvloot. Om eerdere sancties te omzeilen gebruikte Rusland steeds meer onverzekerde schepen onder de vlag van kleine landen, of zelfs met een valse vlag. Vorig jaar begon de EU deze schepen op de sanctielijst te zetten, met honderden tegelijk.

Bergbeklimmer op 8000 meter

"Of de sancties hebben gewerkt is een gepolariseerd debat", zegt Kaspar Pucek, Rusland-expert bij onderzoeksinstituut Clingendael. "Op korte termijn heeft het de oorlog niet gestopt en de economie is ook niet ingestort. Maar het wordt wel steeds moeilijker om de oorlog met de huidige intensiteit voort te zetten, en op de lange termijn staat de Russische economie er slecht voor."

Een bergbeklimmer op 8000 meter hoogte. Dat was de metafoor dat voormalig Centrale Bank-medewerker Alexandra Prokopenko eerder deze maand gebruikte om de stand van de Russische economie te beschrijven.

Op die hoogte overleef je, maar nooit heel lang. Het lichaam eet zichzelf daar sneller op dan het kan repareren. En dat lijkt nu ook het geval met de Russische economie. Ruslands economie groeide nog in 2023 en 2024 met ruim 4 procent, veel sneller dan de EU bijvoorbeeld. Afgelopen jaar was daar nog 1 procent van over, voor dit jaar wordt niets hogers verwacht.

Correspondent Geert Groot Koerkamp vanuit Moskou

"Lange tijd leek het alsof de westerse sancties Rusland niet konden deren. Zeker in grote steden als Moskou en Sint-Petersburg boden de stadscentra zo op het oog een vertrouwde aanblik, met drukke winkelstraten en volle cafés.

Dat had alles te maken met de relatieve economische voorspoed van de eerste jaren na de Russische inval in Oekraïne. De werkloosheid was ongekend laag, de lonen stegen in navolging van de op volle toeren draaiende defensie-industrie over de hele linie en het verdiende geld werd met graagte gespendeerd.

Aan die vette jaren komt nu een eind en dat is te merken, ook in opiniepeilingen, waar steeds meer somberheid over de toekomst doorsijpelt. In de winkels blijven de prijzen fors stijgen, mede een gevolg van de belastingverhogingen die per 1 januari zijn doorgevoerd. Die raken vooral de kleinere ondernemers hard, waardoor steeds meer bedrijven gedwongen zijn de deuren te sluiten.

De Russische consument houdt intussen steeds meer de hand op de knip en geeft relatief meer geld uit aan voedsel en andere dagelijks levensbehoeften, en ook dat voelen de ondernemers."

Olie geldt als onmisbare inkomstenbron voor Rusland. Juist die bron vloeit minder rijkelijk door de wereldwijde lage olieprijs. Maar de druk van alle sancties haalt ook een duit uit het zakje. Een vat Russische olie (Urals) verkoopt inmiddels nog maar voor 56,73 dollar, ruim 20 procent goedkoper dan de prijs voor een vat olie uit de Noordzee (Brent). Het grootste verschil in de afgelopen twee jaar.

"Dat prijsverschil kan je toeschrijven aan de olie-embargo's van de EU, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, samen met de aanpak van de schaduwvloot", zegt Pucek. "Het is voor Rusland moeilijker geworden olie te exporteren, waardoor kopers als India en China lagere prijzen kunnen eisen."

De teruglopende economische groei legt ook iets diepers bloot. "De groei van 2023 en 2024 was vooral gestoeld op militaire uitgaven", zegt Pucek. Hij ziet een economie die zichzelf op eet. "Ruslands financiële reserves raken op, de overheidsinkomsten lopen terug en de levensstandaard van de gewone Rus staat onder druk. Innovatie en investeringen in de economie van de toekomst is er nog nauwelijks. En met alle sancties zal dat ook steeds moeilijker worden."

Het is 1 maart en dat betekent dat sinds middernacht miljoenen mensen weer belastingaangifte moeten doen. Voor de een kan het een leuke boodschap betekenen: ze krijgen geld terug. Een ander krijgt wellicht een minder leuke boodschap en moet bijbetalen.

Dit jaar kunnen mensen voor het eerst in de aangifte hun werkelijke rendement op spaargeld en aandelen invullen. De termijn om aangifte te doen loopt van 1 maart tot 1 mei. Wie om uitstel vraagt, krijgt tot eind augustus de tijd.

Ieder jaar zitten er rond middernacht al mensen klaar om meteen aangifte te doen. Na een paar minuten krijgt de Belastingdienst meestal al de eerste aangifte binnen. In 2023 was dat na een recordtijd van 59 seconden.

Ook vandaag waarschuwde de Belastingdienst in de vroege morgen dat de site moeilijk bereikbaar was vanwege het vele verkeer. Wie er niet doorheen komt wordt aangeraden op een ander moment belastingaangifte te doen of het te proberen met de Aangifte-app.

Spaargeld en beleggingen

Ruim zeven miljoen particulieren en 2,5 miljoen ondernemers moeten aangifte doen. Veel gegevens zijn al door de Belastingdienst ingevuld. Die krijgt informatie van allerlei instanties, zoals banken over hoeveel geld je op je rekening(en) hebt staan en van werkgevers over je inkomen en gemeenten over de WOZ-waarde, als je huiseigenaar bent.

Nieuw dit jaar is dat mensen bij het aangeven van de vermogensbelasting in box 3 hun werkelijke rendement kunnen doorgeven. Dat is gunstig, omdat de Belastingdienst rekent met een theoretische winst over grote bedragen aan spaargeld en beleggingen.

Voor spaargeld is dat gemiddeld 1,37 procent rente, bij bezittingen als aandelen gaan ze uit van 5,88 procent. Vervolgens moet je 36 procent van dat fictieve rendement aan vermogensbelasting betalen, maar alleen boven een waarde van 57.684 euro voor een alleenstaande en 115.368 voor een koppel.

Werkelijk of fictief rendement

Mochten die rendementen niet worden gehaald, dan kun je dus meteen je werkelijke rendement doorgeven. Daarvoor heb je dan bijvoorbeeld gegevens van je bank nodig over hoeveel rente je hebt ontvangen. Dat staat in het jaaroverzicht van je bank.

Mocht het werkelijke rendement inderdaad lager zijn, dan hoef je minder vermogensbelasting te betalen. Als het werkelijke rendement toch hoger is dan het fictieve, dan hoef je niet alsnog meer belasting te betalen. De Belastingdienst gaat dan uit van het lagere, fictieve rendement.

Eerder moest je bij veel spaargeld en beleggingen een los formulier bij de belastingaangifte meesturen. De Belastingdienst is dan ook blij met deze samenvoeging. "Dit kan bijvoorbeeld handig zijn voor mensen met veel spaargeld die niet weten welk rendement op hen van toepassing is", zegt Steef Cobben, manager inkomstenbelasting bij de Belastingdienst.

De spaarrente in 2025 schommelde gemiddeld zo tussen de 1,6 en 1,2 procent voor vrij opneembare spaarrekeningen en tussen de 2,2 en 2,8 procent voor deposito's met een vaste looptijd, berekende De Nederlandsche Bank.

Beurs omhoog

De AEX-index, de belangrijkste graadmeter van de Nederlandse beurs, steeg in 2025 met zo'n 8 procent. Dat is dus meer dan het rendement waar de Belastingdienst mee rekent. En bij die 8 procent is uitgekeerd dividend nog niet opgeteld. Bij het berekenen van het werkelijke rendement telt dividend ook mee, naast de stijging van de waarde van aandelen.

De Belastingdienst geeft de optie van het doorgeven van je werkelijke rendement na uitspraken van de hoogste rechter, de Hoge Raad. Die oordeelde dat het rekenen met een fictief rendement voor sommige mensen (vooral spaarders) nadelig uitpakte. Ze maakten soms minder rendement dan waarmee de Belastingdienst rekende.

Map met papieren

Ook dit jaar helpt de Belastingdienst mensen weer bij het invullen van de aangifte. Dat kan telefonisch, maar ook fysiek. Op verschillende locaties in het land staat in maart een team waar mensen met vragen terecht kunnen.

Welke vragen dat zijn loopt uiteen. "Wat we het meest zien zijn vragen van mensen die afgelopen jaar bijvoorbeeld een huis hebben gekocht en zich afvragen of bepaalde kosten aftrekbaar zijn", zegt Cobben. "Soms lopen er zelfs mensen met een map vol papieren binnen. Die vragen dan of we ze ter plekke kunnen helpen met hun aangifte. Dat kan helaas niet, maar we kunnen wel een afspraak maken bij het dichtstbijzijnde kantoor om het daar in te vullen."

Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten doorheen: de Straat van Hormuz, de zeestraat tussen Iran en Oman. Die is goed voor zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel. Na de Amerikaanse en Israëlische aanval lijkt het erop dat Iran de zeestraat heeft geblokkeerd. Dat leidt tot grote spanning in de oliewereld en de scheepvaart.

De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoog schiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.

Als deze onrust er niet was geweest, was de olieprijs waarschijnlijk niet of nauwelijks gaan stijgen, zegt ING-econoom Rico Luman. "De verwachting voor dit jaar was aanvankelijk dat de prijzen eerder iets zouden kunnen dalen. Er wordt nu namelijk meer geproduceerd dan er gevraagd wordt", zegt hij.

Luman voorziet ook andere prijsstijgingen. Zo verwacht hij dat de scheepvaarttarieven stijgen. "Als er schepen in de regio stil komen te liggen, ontstaat er een groot tekort aan tankercapaciteit, waardoor de prijs omhoog gaat", vertelt hij.

Blokkade niet zeker

Iran wil de blokkade inzetten als drukmiddel. De Straat van Hormuz wordt gebruikt voor de export van olie uit bijvoorbeeld Saudi-Arabië, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar. Afgelopen week hield Iran nog een grote legeroefening in de zeestraat en konden schepen er enkele uren niet varen.

Precieze details over de blokkade zijn nu nog niet bekend. Persbureau Reuters meldt de blokkade op basis van de Engelse maritieme handelsorganisatie en een bron bij de Europese marinemissie Aspides. Iran zelf kan het nieuws nog niet bevestigen.

Voor Europa en Nederland is de zeestraat ook belangrijk voor de aanvoer van LNG, vloeibaar gas. Na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is de aanvoer van Russisch gas gestopt. Nederland koopt sindsdien meer vloeibaar gas uit de Verenigde Staten en ook uit Qatar. Dat laatste land vervoert zijn gas ook via de Straat van Hormuz.

De blokkade zal flinke gevolgen hebben voor de oliemarkt. "De meeste olie die door de zeestraat wordt vervoerd, gaat naar de Aziatische markten, zoals China, India en Japan. Een gaat naar Europa", vertelt energiedeskundige Lucia van Geuns van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies.

Toch ligt een volledige, langdurige blokkade van de zeestraat niet voor de hand, want Iran exporteert zelf ook via de Straat van Hormuz. Van Geuns verwacht daarom eerder sabotageacties richting olietankers. "Bijvoorbeeld tankers beschieten of drone-aanvallen uitvoeren." Soortgelijke aanvallen waren er bij eerdere conflicten in de regio ook al.

Niet door het Suezkanaal

Daarnaast brengt de aanval op Iran ook onrust teweeg in de rest van de regio. Zo is containerrederij Maersk gestopt met varen over het Suezkanaal. De scheepvaart via dat kanaal lag al stil sinds de Houthi's aanvallen hadden uitgevoerd op containerschepen op de Rode Zee, de route richting het Suezkanaal. Als reden geven de Houthi's aan dat ze solidair zijn met de Palestijnen.

Na het staakt-het-vuren in Gaza namen de aanvallen af en begonnen steeds meer rederijen weer te varen via het Suezkanaal, maar ze vrezen nieuwe aanvallen, want de Houthi's zijn ook bondgenoten met Iran.

Voor Maersk is dat dus reden om om te varen. "In dit geval gaat dat vooral om de containervaart en dat heeft ook weer tot gevolg dat het langer duurt voordat schepen arriveren", zegt Luman.

Bijna een op de drie Nederlandse particuliere beleggers zegt minder te investeren in de Verenigde Staten. Door de geopolitieke spanningen tussen de VS en Europa kiezen Nederlanders vaker voor beleggen in Europa, blijkt uit onderzoek van ING.

"De spanningen zetten beleggers aan het denken, ze kiezen nu veel bewuster", zegt Bob Homan, hoofd investment office bij ING. Volgens hem zijn mensen ook op zoek naar stabiliteit en vinden ze die op Europese markten.

Wat ook opvalt is dat 49 procent minder of zelfs geen Amerikaanse producten koopt en ook minder snel of helemaal niet op vakantie gaat naar Amerika.

Beleggersvertrouwen niet aangetast

Vorig jaar bleek al uit onderzoek van Rabobank dat veel Nederlanders liever geen nieuwe aandelen van Amerikaanse bedrijven kopen. Een kwart had zelfs de aandelen verkocht.

Uit het laatste ING-onderzoek blijkt niet dat beleggers Amerikaanse aandelen massaal laten vallen. De reactie om minder te investeren is volgens Homan wel logisch. "Amerika blijft ook achter op de beurs ten opzichte van Europa en de rest van de wereld."

Opvallend genoeg wordt het beleggersvertrouwen daardoor niet aangetast. "Ze blijven standvastig, omdat beleggers in de tarievenoorlog - toen de beurzen tijdelijk terugvielen - er uiteindelijk niet veel last van hebben gehad."

Verwachting stabiel

Op de lange termijn kan het anders uitpakken, want de echte grote IT-bedrijven die het nu moeilijk hebben zitten in Amerika, "en daar zit ook nog wel veel toekomst in", zegt Homan.

De economische verwachtingen blijven de komende maanden voor het grootste gedeelte stabiel. Ook duurzaam beleggen, waarbij het niet alleen gaat om financieel voordeel, maar ook om de positieve uitwerking van beleggingen op mens, milieu en maatschappij, wint aan populariteit. Met name wind- en zonne-energiebedrijven doen het goed. Dat wordt ook gedreven door kunstmatige intelligentie, waarbij veel energie nodig is voor datacenters.

De afgelopen dagen is telecombedrijf Odido veel in het nieuws geweest vanwege de gegevens die gehackt zijn door de hackergroep ShinyHunters. Miljoenen gegevens zijn buitgemaakt, en de groep eiste dat Odido losgeld zou betalen, anders zou ze gevoelige informatie publiceren.

Het bedrijf had tot vandaag dat te doen, maar het maakte bekend dat het geen losgeld zal betalen. ShinyHunters heeft als reactie daarop een deel van de buitgemaakte gegevens gepubliceerd. Vier vragen over de gestolen data.

Hoe weet ik of ik in die data voorkom?

Direct checken of je data zijn gelekt is bijna onmogelijk. Het gaat om databestanden van 10 gigabyte op het darkweb. Dat bestand is ook opgesteld in een technisch format dat niet direct om te zetten is in een begrijpelijke tabel. Bovendien is het downloaden van de data strafbaar, zegt een woordvoerder van de politie.

Wel kunnen mensen een check uitvoeren op haveibeenpwned. Die site kijkt of een mailadres betrokken is bij datalekken, en doet dat nu ook voor het Odido-lek. Dat werkt alleen bij klanten van wie ook het e-mailadres nu is gelekt. De hackers hebben niet alle e-mailadressen die ze hebben gestolen vrijgegeven. Daarnaast zit er enige vertraging tussen het publiceren door de hackers en de verwerking van de gegevens.

De politie heeft daarnaast de website 'Check Je Hack', waarop burgers kunnen controleren welke data van hen gelekt zijn. Daar zal de informatie uit deze hack op een gegeven moment ook verschijnen; wanneer is onbekend.

Ook zegt Odido in contact te zullen treden met klanten van wie de data vandaag naar buiten gebracht zijn.

Wie gaat er nu met die data aan de haal en wat kunnen ze daarmee uitrichten?

De gegevens over 430.000 consumenten en 290.000 bedrijven die vandaag openbaar zijn gemaakt, gaan alleen over naam, adres en eventuele aantekeningen die door Odido zijn gemaakt. Dat zijn aantekeningen zoals 'heeft deze klant een betalingsachterstand?'

Gevoeliger materie zoals paspoortdata, mailadressen, telefoonnummers en geboortedata houden de hackers nog achter. De criminelen zeggen die later te kunnen publiceren, als Odido niet alsnog over de brug komt.

Met zulke informatie is in theorie identiteitsfraude te plegen: het aanvragen van diensten of het doen van aankopen in naam van iemand die er niets van weet. Dit wordt echter steeds moeilijker, aangezien steeds meer bedrijven en overheidsorganisaties extra controles inbouwen waarmee iemand zijn identiteit moet bewijzen, bijvoorbeeld via DigiD.

Hoe dan ook is het met deze gegevens voor criminelen al een stuk makkelijker geworden om burgers op te lichten: die kunnen via mail of telefoon benaderd worden om op een link te klikken of een andere handeling te verrichten waarmee geld kan worden afgetroggeld.

Ook bevatten de gelekte gegevens enkele tientallen btw-nummers van bedrijven. Dat is riskant als het om een eenmanszaak gaat. Tot 2020 bestonden de btw-nummers van die bedrijven uit het bsn-nummer van de ondernemer, vroeger bekend als het sofinummer.

En omdat de gegevens in de gelekte bestanden soms oud zijn, kunnen hier dus bsn-nummers van personen tussen staan. Inmiddels wordt voor de btw-nummers van eenmanszaken niet meer het bsn-nummer gebruikt. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft dit in 2018 verboden.

Hoeveel geld wordt er van Odido geëist? En was het niet beter geweest als er was betaald?

Eerder deze week noemde de hackersgroep nog "een bedrag met zeven cijfers" als voorwaarde om de data niet te verspreiden, oftewel: iets tussen 1 en 10 miljoen euro. Gisteren meldde een van de daders aan de NOS dat ze "ook wel akkoord gaan met een half miljoen".

Volgens de politie is het onverstandig losgeld te betalen in een zaak als deze, omdat zo een verdienmodel voor criminelen in stand wordt gehouden: elke hackactie die geld oplevert is immers weer motivatie voor de volgende. Bovendien is er geen garantie dat de data niet alsnog onderhands verpatst worden aan andere criminelen, of op een andere manier verspreid worden.

Cybercrime-experts zeiden eerder wel tegen de NOS dat deze groep, ShinyHunters, de reputatie heeft te doen wat ze beloofd heeft als er eenmaal geld is overgemaakt. Zij wijzen er ook op dat het voor een bedrijf een 'simpele kosten-batenanalyse' is: wegen de kosten van het losgeld op tegen de reputatieschade voor het bedrijf, en de schade die hun klanten ondervinden? In dat geval kan het voor het bedrijf de moeite waard zijn om te betalen.

Volgens cybersecurity-expert Joey Fennis betaalde ruim een kwart van de bij soortgelijke hacks getroffen bedrijven in Nederland daarom het afgelopen jaar geld aan de afpersers, in weerwil van het advies van de politie.

Kun je nu als klant een schadevergoeding claimen?

Odido schrijft zelf in antwoord op veelgestelde vragen dat een datalek niet automatisch recht geeft op compensatie. Volgens het bedrijf is er op dit moment ook geen aanleiding om te denken dat eventuele schade het gevolg is van het datalek.

De Autoriteit Persoonsgegevens wil niet op dit specifieke geval ingaan, maar een woordvoerder laat weten dat schadevergoedingen onder bepaalde voorwaarden mogelijk zijn. Je moet bijvoorbeeld kunnen aantonen dat je schade hebt geleden, dat er een oorzakelijk verband is tussen het gegevenslek en de schade en dat het bedrijf je gegevens niet goed heeft beschermd.

Volgende week dinsdag leggen Rijksambtenaren hun werk voor 24 uur neer. Na verschillende kleinere acties de afgelopen tijd is deze staking de volgende stap in het cao-conflict. De ambtenaren zijn ontevreden omdat ze dit jaar geen loonsverhoging krijgen. Door de staking zullen mogelijk veel rijksdiensten die dag slecht of niet bereikbaar zijn.

Nederland telt 160.000 Rijksambtenaren. Een deel van hen verzamelt zich in Den Haag om te protesteren tegen de bezuinigingen van het kabinet. Dat besloot om een zogenoemde 'nullijn' in te zetten, wat dus betekent dat ambtenaren er dit jaar niks bij krijgen.

Volgens vakbond FNV betekent het dat alle medewerkers van het Rijk er in koopkracht op achteruitgaan. Vooral mensen die werken bij uitvoeringsinstanties worden hard geraakt door de nullijn, zegt de bond. Die instanties kampen al jaren met een hoge werkdruk en personeelstekorten. "Deze mensen doen het werk om Nederland draaiende te houden, maar ze worden niet gewaardeerd", meldt de vakbond.

Bereikbaarheid DUO en Belastingdienst

Deze maand legden onder meer toezichthouders van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) het werk neer. Toen bleven slachthuizen in het oosten van het land dicht. "We weten nog niet wat de gevolgen zijn van deze staking, dat wordt begin volgende week bekend", laat een FNV-woordvoerder weten. Wel is al duidelijk dat het callcenter van DUO dinsdag gesloten is.

Bij de Belastingdienst, waar zondag de aangifteperiode weer begint, kan het drukker zijn aan de telefoon. Als het te druk wordt, dan wordt de actuele wachttijd op de website vermeld. Afspraken van mensen bij een steunpunt voor het invullen van de aangifte, worden mogelijk verplaatst.

De Amerikaanse chipontwerper Nvidia heeft vorig jaar een winst van ruim 101 miljard euro (120 miljard dollar) gemaakt. Het bedrijf verdiende zo veel dankzij grote investeringen in chips en datacenters voor kunstmatige intelligentie.

Om toepassingen met kunstmatige intelligentie (AI, afgekort van het Engelse artificial intelligence) te ontwikkelen, is veel computerrekenkracht nodig. Nvidia ontwerpt de chips die die rekenkracht leveren.

Het bedrijf verdiende zijn geld tot een aantal jaar geleden vooral met grafische videokaarten voor gamers, die de rekenkracht nodig hebben om computerspellen snel en soepel te laten lopen. Sinds 2022, het jaar waarin ChatGPT uitkwam, groeit het bedrijf enorm.

Nvidia profiteert elk jaar meer van de gigantische investeringen in kunstmatige intelligentie. Klanten van het bedrijf zijn onder meer de grootste techbedrijven, zoals Amazon, Google, Microsoft en ook Meta, het bedrijf achter Facebook en Instagram.

Zij hebben al aangekondigd om in 2026 voor honderden miljarden te investeren in datacenters. Een deel van dat bedrag gaat naar Nvidia-chips. De rekenkracht gebruiken de techbedrijven zelf of ze verhuren die aan andere bedrijven.

Nog meer winst

Omdat Nvidia zo veel geld verdient en er nog veel investeringen gepland staan, is het uitgegroeid tot een van de waardevolste bedrijven ter wereld. In oktober was Nvidia het eerste bedrijf waarvan alle aandelen samen meer dan 5000 miljard dollar waard waren. Na dat record daalde de koers weer wat.

De hoge beurswaarde is niet alleen gebaseerd op de winst, maar ook op de verwachting van nog meer winst. Beleggers kopen aandelen omdat ze denken dat ze hun investering kunnen terugverdienen. Vanwege de geplande investeringen in AI verwachten zij dat Nvidia de komende tijd nog veel chips zal verkopen.

Toch deelde Nvidia weinig details over de verwachte omzet, schrijft Deutsche Bank in een analyse. Op de beurs gebeurde er daarom weinig, ondanks de enorme winst- en omzetgroei. De koers is op dit moment iets lager dan het hoogtepunt in oktober: ongeveer 4750 miljard dollar. Nvidia is daarmee nog steeds met afstand het waardevolste bedrijf ter wereld.

De trots op het gezicht van pensioenbestuurders is duidelijk zichtbaar op de bijeenkomst van de Pensioenfederatie. In het gebouw van pensioenuitvoerder APG zijn 24 pensioenfondsen, namens ruim de helft van alle Nederlanders die zijn aangesloten bij een fonds. Ze zijn zeer tevreden over de overstap naar het nieuwe stelsel per 2026.

De ruim één miljoen gepensioneerden van deze fondsen, onder wie oud-medewerkers uit de zorg, de bouw, de metaalsector en de horeca, zijn er per direct fors op vooruit gegaan. Gemiddeld genomen gaat het om een pensioenverhoging van 14 procent.

De fondsen halen opgelucht adem, maar maken zich wel zorgen over het debat over de AOW-leeftijd. "Zorg voor stabiliteit", klinkt het.

8 tot 20 procent

Dat de pensioenuitkeringen nu zo omhoog kunnen, heeft te maken met het verdelen van de reserves in kas. De fondsen die overstappen, hoeven in het nieuwe systeem minder buffers aan te houden en dus valt er in één keer veel geld te verdelen.

Van pot naar potjes

Fondsen moeten uiterlijk 2028 zijn overgestapt naar het nieuwe stelsel.

Voor deelnemers is de belangrijkste verandering dat de grote pensioenpotten worden verdeeld over individuele potjes, wat meer overzicht moet geven.

Verder hangt het jaarlijks wel of niet verhogen van de pensioenuitkering meer af van hoe goed de fondsen beleggen. Gaat het goed met de beleggingen, dan kan de uitkering omhoog. Gaat het minder goed of slecht dan kan het zijn dat de uitkering niet omhoog gaat of naar beneden moet worden bijgesteld.

Bij sommige fondsen zijn er tientallen miljarden te verdelen over alle deelnemers. Gepensioneerden zien dat meteen terug in hun maandelijkse uitkering. Ze hebben er per 2026 recht op, maar de meesten krijgen het per maart op hun rekening, inclusief de verhoging voor de eerste maanden van dit jaar.

De verhoging van de pensioenuitkering loopt nogal uiteen. Oud-zorgmedewerkers van het Pensioenfonds Zorg&Welzijn krijgen er 12 procent bij. Gepensioneerden uit de bouw (+20,8 procent) en de horeca (+18,8 procent) zien hun uitkering nog verder stijgen.

Geruisloze transitie

De transitie werd als een grote administratieve uitdaging gezien, maar die is bijna geruisloos gegaan. Ger Jaarsma van de Pensioenfederatie: "Het ging heel voortvarend en beheerst. De maandelijkse uitkeringen zijn steeds betaald en pensioenpremies zijn gewoon geïnd."

De Autoriteit Financiële Markten wijst er geregeld op dat pensioenfondsen duidelijk en tijdig met hun deelnemers moeten communiceren over de overgang. Toch zeggen de pensioenbestuurders van de fondsen dat ze amper telefoontjes of mailtjes krijgen van hun deelnemers.

Ellen Metaal van Pensioenfonds Horeca & Catering: "Pas de afgelopen dagen heeft een enkeling gebeld met de vraag of het wel klopt dat de uitkering zo omhoog gaat."

AOW-discussie

De Pensioenfederatie maakt zich wel zorgen over de huidige discussie over de AOW-leeftijd. Weliswaar gaan de pensioenfondsen over de aanvullende pensioenen en niet over de AOW, maar volgens Jaarsma geeft de AOW-discussie onrust.

Het kabinet Jetten wil de pensioenleeftijd sneller laten stijgen dan nu gebeurt. In het pensioenakkoord uit 2019 over het nieuwe pensioenstelsel werd ook afgesproken dat de AOW-leeftijd juist minder hard zou stijgen. Dat was een eis van de vakbonden.

Jaarsma: "Ik begrijp dat dit tot onrust kan leiden bij mensen. Het is belangrijk dat de politiek en de vakbonden snel met elkaar hierover aan tafel gaan." Of het plan van helemaal van tafel moet, is niet aan de pensioenfondsen, maar aan de sociale partners, zegt Jaarsma.

Verschillende oppositiepartijen vinden dat premier Jetten "een valse start" heeft gemaakt nu hij in hun ogen halsstarrig vasthoudt aan een snellere verhoging van de AOW-leeftijd, zoals afgesproken in het coalitieakkoord.

Jetten heeft de steun van een meerderheid om de maatregel door te zetten, nu hij heeft toegezegd dat hij de scherpe kantjes ervan af wil halen. Maar partijen als GroenLinks-PvdA, PVV, ChristenUnie, 50Plus, Denk, SP en Volt vinden dat een veel te zwakke toezegging en willen dat het plan volledig van tafel gaat.

Ze waarschuwen vandaag in het debat over de regeringsverklaring dat Jetten de verhouding met de Kamer op het spel zet, terwijl hij de Kamer nodig heeft om andere plannen van zijn minderheidskabinet door te voeren.

'Op ramkoers'

Partijleider Klaver van GroenLinks-PvdA vindt dat het kabinet "op ramkoers" ligt met de Kamer. "Er gaat zo veel kapot door deze manier van werken", zegt ook ChristenUnie-fractievoorzitter Bikker.

De snellere verhoging van de AOW-leeftijd, waardoor veel mensen langer moeten doorwerken, leidt tot onrust bij werknemers en ook bij de oppositie. Gisteren sloot de coalitie een deal met een deel van de rechtse oppositie, om nog eens te kijken of het mogelijk is om de maatregel te verzachten voor met name de lage inkomens en mensen met een zwaar beroep.

Bonden furieus

"Een pas op de plaats", noemt Jetten dat vandaag, maar een flink deel van de oppositie vindt dat dus veel te weinig. Ze weten zich gesteund door de vakcentrales FNV, CNV en VCP, die vandaag lieten weten dat ze "furieus" zijn en dat het "uitgesloten" is dat ze gaan praten met het kabinet als de AOW-plannen niet volledig van tafel zijn.

"Als het tij niet keert, leggen we het land plat", schrijven de bonden in een persbericht. Ze noemen de maatregel een "schoffering" van de afspraak dat de AOW-leeftijd voorlopig niet omhoog zou gaan. "Als het kabinet onrust zaait, kan het onrust krijgen." De bonden blazen ieder overleg voorlopig af.

In het debat vroegen de partijen Jetten om de maatregel van tafel te halen, zodat er weer gepraat kan worden, maar de premier wil eerst kennismaken met de bonden. Daarop zei PVV-leider Wilders: "U wilt wel praten, maar er is niemand om mee te praten, want ze komen niet."

Voor de toekomst

Volgens Jetten en de coalitie moet er iets gebeuren om het AOW-systeem ook in de toekomst betaalbaar te houden. Door de vergrijzing maken steeds meer mensen gebruik van de AOW, terwijl er minder mensen werken om de uitkeringen via premies op te brengen. Vorig jaar werd de AOW voor het eerst voor meer dan de helft betaald uit belastinggeld.

De AOW-maatregel van het kabinet moet uiteindelijk structureel 2,7 miljard euro per jaar opleveren.

De afgelopen jaren stegen de beurzen naar recordhoogten door de grote verwachtingen rond kunstmatige intelligentie (AI), maar sinds de jaarwisseling dalen de aandelen van verschillende technologiebedrijven, juist door de vrees voor AI.

In de Verenigde Staten ging de koers van bijvoorbeeld softwaregigant Microsoft dit jaar met ruim 15 procent omlaag. In Nederland verloren databedrijven als Wolters Kluwer en RELX (het voormalige Reed Elsevier) respectievelijk 30 en 20 procent van hun beurswaarde. Bij uitzendbureau Randstad en muziekuitgever Universal Music gaat het om 15 procent.

"Bijna alles wat met software en data te maken heeft, wordt hard afgestraft", constateert Bob Homan, hoofd Investment Office van ING. "Men is bang door AI minder abonnementen te verkopen of dat AI een groot deel van de taken overneemt."

Worstcase-scenario

In de praktijk valt het Homan op dat er op de beurs een tweedeling ontstaat bij de technologiebedrijven: "Je ziet chipfabrikanten die het goed blijven doen, soms 40 tot 60 procent hoger staan. Aan de randen zie je bedrijven waarvan beleggers denken: wat zij doen, dat kan straks door AI worden overgenomen."

Dat werd deze week nog eens versterkt door een toekomstbeeld dat twee medewerkers van het Amerikaanse onderzoeksbureau Citrini Research schetsten. Zij bedachten hoe AI in twee jaar tijd in een worstcase-scenario economisch kon uitpakken voor gewone bedrijven. Die zouden op de fles gaan, terwijl AI-bedrijven schatrijk werden.

Niet slimmer willen zijn

Martijn Rozemuller van vermogensbeheerder VanEck noemt de dalende koersen een klassiek voorbeeld van waarom je niet moet proberen om de beurs te voorspellen: "Beleggers kunnen nu eenmaal overdrijven, zowel omhoog als omlaag. Dit pleit maar weer eens voor gespreid beleggen: je moet nooit proberen slimmer te zijn dan de rest door je te concentreren op één sector of type bedrijf."

Homan en Rozemuller begrijpen de zorgen over de impact van AI wel. "De afgelopen dertig, veertig jaar zijn tal van bedrijven door technologische ontwikkelingen minder waard geworden of verdwenen. Neem fotorolletjesproducent Kodak", zegt Rozemuller.

"Daar komen ook nieuwe voor terug. In de jaren nul riepen sommige mensen nog: 'Google met zijn zoekmachine wordt commercieel nooit wat'. Het is gewoon lastig om op de beurs de winnaars van de verliezers te onderscheiden. Wat je wel ziet, is dat de beurs als geheel op lange termijn altijd profiteert van technologische ontwikkelingen en economische groei."

Waarmee Rozemuller maar wil zeggen: "Je moet je als belegger nooit laten leiden door de waan van de dag. Eigenlijk moet je zo min mogelijk naar de beurs kijken. Leer jezelf een beetje discipline aan om niet te veel uit emotie te handelen. Als het om geld gaat, is emotie een slechte raadgever."

Verkoop-algoritmes

Vreemd genoeg worden de schokken op de beurs zoals nu met de AI-zorgen ook juist versterkt door algoritmes. Veel beleggers maken in beleggingsprogramma's en apps gebruik van zogenoemde stop loss-orders. "Dat zijn ingestelde algoritmes om bepaalde aandelen te verkopen als de prijs onder een bepaald punt zakt", legt Homan uit. "Als een aandeel even zakt, versterken die algoritmes de daling van een aandeel omlaag alleen maar meer. Gewoon gezond verstand blijft wel belangrijk."

Dat vindt ook Rozemuller: "Beleggers hebben toegang tot steeds meer informatie. Tien, twintig jaar geleden haalden ze hun informatie nog uit de krant, nu wordt het ze via hun mobiele telefoon bijna opgedrongen. Daar maken beleggingsplatformen ook handig gebruik van. Ze sturen steeds signalen die beleggers aanzetten om iets te doen. Als mens ben je dan ook geneigd iets te doen met die informatie. Zo wordt een koers tegenwoordig versterkt."

Verkopen bij paniek vloekt ook met de oude beurswijsheid: verkopen bij hoge koersen en kopen als die laag staan. "Ik zou niet inprogrammeren om te verkopen bij een dalende koers, maar juist bij te kopen", zegt Rozemuller.

Homan wijst naar Wolters Kluwer als aandeel dat door de lage prijs juist interessant wordt om te kopen. "Die keren 4 procent dividend uit en kopen nog 3,5 procent aan eigen aandelen in. De totale winst als aandeelhouder is dan 7,5 procent. Dat is helemaal niet slecht bij een spaarrente van 1,5 procent."

Topman Børge Brende van het World Economic Forum (WEF) stapt op na onthullingen over contacten met veroordeeld pedoseksueel Jeffrey Epstein. In een openbaar afscheidsbericht zegt de Noor niets specifiek over de aanleiding voor zijn vertrek, maar schrijft hij wel dat "niets moet afleiden van het belangrijke werk van het Forum".

De naam van Brende is opgedoken in de miljoenen documenten die de Amerikaanse justitie vorige maand vrijgaf over Epstein. Brende bleek in 2018 door oud-minister Terje Rød-Larsen in contact te zijn gebracht met de zedendelinquent en schoof daarna drie keer aan bij diners met andere prominente diplomaten en zakenmensen. Daarna wisselde hij nog enkele mails en tekstberichten uit met de Amerikaan.

Hoewel Epstein toen al was veroordeeld voor zedenmisdrijven, zegt Brende daar niet van op de hoogte te zijn geweest. "Als ik ervan had geweten, had ik de eerste en elke andere uitnodiging voor diners of andere vormen van communicatie afgewezen."

Onderzoek afgerond

Het WEF stelde naar aanleiding van de ontdekking een onderzoek naar Brende in. Bij zijn vertrek werd bekendgemaakt dat daaruit verder niets onoorbaars aan het licht is gekomen. Brende trekt desalniettemin "na rijp beraad" zijn conclusies.

Brende stond sinds 2017 aan het hoofd van de internationale praatgroep voor politici en zakenlui, die jaarlijks bijeenkomt in Davos om wereldwijde ontwikkelingen te bespreken. Kort voor de onthullingen eind januari had hij nog een centrale rol gespeeld in de editie van dit jaar.

Bestuurslid Alois Zwinggi neemt voorlopig de taken over van Brende, totdat het WEF een opvolger heeft gevonden.

Wereldwijde nasleep

De openbaring van Epsteins correspondentie heeft al verschillende prominenten hun baan gekost. Zo vertrok de topman van een logistiekreus uit Dubai die tips over escorts uitwisselde en werd de Britse ambassadeur in de VS, Peter Mandelson ontslagen. Hij wordt inmiddels, net als oud-prins Andrew, onderzocht vanwege het doorspelen van geheime overheidsdocumenten.

De Noorse kroonprinses Mette Marit bood begin deze maand excuses aan voor haar jarenlange contact met Epstein, ook toen zijn ware aard al lang bekend was. De echtgenoot van Rød-Larsen, diplomate Mona Juul stapte op als Noors ambassadeur in Jordanië vanwege hun nauwe banden: Epstein liet haar kinderen miljoenen na toen hij in 2019 overleed.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) ziet geen concurrentieproblemen ontstaan door de overname van Solvinity, de leverancier van DigiD, door het Amerikaanse bedrijf Kyndryl. Ook na de overname is er voldoende concurrentie, concludeert de ACM. De concurrentiewaakhond keurt de overname daarom goed.

De ACM benadrukt dat alleen is gekeken naar de concurrentiepositie, maar dat de autoriteit wel het belang inziet van het vergroten van de digitale autonomie in Nederland.

Digitale autonomie

In de Tweede Kamer leven er grote zorgen over de Amerikaanse overname. Een meerderheid wil dat het nieuwe kabinet alles op alles zet om te voorkomen dat Nederlandse DigiD-gegevens in de handen vallen van de Amerikaanse overheid.

Ook zijn er zorgen dat de Amerikaanse overheid de toegang tot diensten als DigiD kan blokkeren bij wijze van sanctie. Dat zou grote gevolgen hebben voor miljoenen Nederlanders.

Eerder legde de VS sancties op aan de hoofdaanklager bij het Internationaal Strafhof in Den Haag. Openbaar aanklager Khan had daarna geen toegang meer tot zijn email.

Meer onderzoek

De onafhankelijk toezichthouder Bureau Toetsing Investeringen (BTI) doet ook onderzoek naar de overname. Het BTI onderzoekt of de Amerikaanse overname nadelig kan uitpakken voor de toegankelijkheid van DigiD.

Miljoenen Nederlanders gebruiken DigiD om in te loggen bij overheidsdiensten of bij andere platformen zoals de huisarts, zorgverzekering of ziekenhuis. Het wordt gebruikt als identificatiemiddel om bij online persoonsgegevens te komen.

Nederlandse bieder

De ACM schrijft dat er ook na de overname nog genoeg keuze is uit Nederlandse en Europese aanbieders die soortelijke diensten bieden als Kyndryl.

Dat is ook een bron van de kritiek uit de Tweede Kamer. Er was namelijk ook een Nederlandse investeerder die een bod had uitgebracht om Solvinity over te nemen, meldde EenVandaag eerder. Het bod van die investeerder zou slechts enkele miljoenen lager hebben gelegen dan het bod van Kyndryl.

De Amerikaanse zakenman Oliver 'Power' Grant is op 52-jarige leeftijd overleden. Hij hielp in de jaren 90 het hiphopcollectief Wu-Tang Clan op weg en wist achter de schermen hun muzikale succes uit te bouwen tot een zakenimperium dat diende als voorbeeld voor veel andere artiesten uit het genre.

"Zonder hem was het allemaal niet gelukt", zegt Wu-Tang-lid GZA in reactie op zijn dood. "Wu was zonder Power niet tot volle wasdom gekomen." Een doodsoorzaak is niet bekendgemaakt.

Grant werd geboren op Jamaica, maar groeide op Staten Island in New York op, tussen mensen die later naam zouden maken in de muziekindustrie. Wu-Tang-lid RZA was het broertje van een vriend, klasgenoten Trevor Smith en Shawn Carter zouden later naam maken als Busta Rhymes en Jay-Z.

Van drugsdealer naar zakenman

Zelf had hij geen aanleg voor muziek en als tiener rolde hij het leven van een drugsdealer in, eerst dealde hij wiet, maar al snel crack. Na een arrestatie voor verboden wapenbezit, besloot hij liever op een andere manier aan zijn geld te komen. Precies op dat moment vroeg RZA hulp bij de aanschaf van muziekapparatuur.

Als jonge twintiger stond Grant in 1992 daarmee aan de wieg van de single Protect ya neck, wat al snel leidde tot het debuutalbum Enter the Wu-Tang (36 chambers). Grant was cruciaal in het pluggen van het album: "We liepen de gaten in onze schoenen". Met succes: het album werd binnen anderhalf jaar platina en geldt nog altijd als een klassieker.

Omdat met dat succes ook de bemoeienis van platenbazen groeide, was er voor Grant als producer minder te doen. Hij legde zich toe op het uitbouwen van het Wu-Tang-merk met een kledinglijn, iets dat toentertijd nog vrij uniek was in de hiphop.

Een natuurlijke aanleg voor handelen compenseerde zijn gebrek aan opleiding. "Wij waren schoolverlaters met een strafblad, die tegenover gasten zaten met een diploma in marketing", herinnerde hij zich. "Het was een hard knock life, vallen en opstaan. Hier was geen stappenplan voor."

Van hoodies tot eau de cologne

Een bevriende werknemer van een kledingfabriek kocht hij om, zodat hij buiten werktijden shirts kon bedrukken met het iconische Wu-Tang-logo. De helft van zijn voorraad gaf hij weg. Wat overbleef verkocht hij met precies genoeg winst om een nieuwe editie te kunnen bedrukken.

De groep zelf was aanvankelijk sceptisch, maar Grant produceerde succesvol hoodies, schoenen, baggy jeans, eau de cologne en zelfs Wu Wear for kids. Fans konden aanvankelijk alleen via postorder bestellen met een inlay in de cd-hoesjes, maar al snel opende Grant ook winkels, in onder meer New York, Atlanta en Philadelphia.

Ook Wu-Tang Clan zelf was inmiddels om en rapte graag over hun garment renaissance: RZA beschreef iemand die "Tommy Hill", Armani, Benetton en Gucci achter zich laat om alleen maar urban kleding te kopen: "For the new year, strictly Wu Wear". Het bracht tientallen miljoenen in het laatje.

Grant had daarbij de uitgesproken ambitie om verder te reiken dan de traditionele achterban in de armere wijken van New York. Juist in de Amerikaanse middenklasse elders zat immers het groeipotentieel. "Iedereen in de mainstream wil ook urban zijn", redeneerde hij en hij sloot lucratieve contracten met grote warenhuizen als Macy's en Bloomingdale's.

Eigen game

In 1999 bracht hij het PlayStationspel Wu-Tang: Shaolin Style, aan de man, een vechtspel waarin spelers in de huid van hun favoriete Wu-Tanglid kunnen duiken. Inspiratie voor de game waren de kungfufilms waar alle leden al sinds hun jeugd verzot op waren.

Hoewel Wu Wear een flinke dip kende na de millenniumwisseling en de winkels op de fles gingen, gold de onderneming als rolmodel voor artiesten die later kwamen. Jay-Z 's Rocawear, Billionaire Boys Club van Pharrell Williams en Kanye West Yeezy zijn schatplichtig aan het werk dat Grant verzette.

Zijn verhaal komt ook aan bod in de tv-serie Wu-Tang: An American Saga, over de beginjaren van de groep. Grant zelf kwam als acteur voorbij in een handjevol Hollywoodfilms, zoals Black and white uit 1999 met Ben Stiller en Robert Downey Jr.

Leden van Wu-Tang Clan reageren verslagen op Grants dood. "We zijn overal met jou geweest, nu ben jij overal", schrijft zijn oude jeugdvriend Raekwon. "Dit komt hard binnen", reageert ook Method Man met emoji's van een gebroken hart en een regenwolk. "Paradijs, broer. Goede reis!!"

Telecombedrijf Odido gaat geen losgeld betalen aan de hackers die deze maand miljoenen klantgegevens hebben gestolen bij het bedrijf. De hackersgroep ShinyHunters heeft daarom een deel van de privacygevoelige gegevens van klanten gepubliceerd op het darkweb, een moeilijk toegankelijk deel van internet.

Het gaat om de gegevens van 430.000 personen en 290.000 bedrijven. De gevoelige aantekeningen waar de NOS gisteren over publiceerde en waarin informatie over financiële of zelfs persoonlijke situatie was vermeld, zijn aanwezig in ruim 8000 van de één miljoen rijen met data.

In de dataset die de groep criminelen met de NOS deelde, waren ook geboortedata, telefoonnummers en paspoortdata en e-mailadressen aanwezig. Die gegevens zijn nu niet gepubliceerd.

De internetcriminelen zeggen daar bewust voor te hebben gekozen en die informatie later wel te publiceren. Op die manier willen ze de aandacht van het grote publiek vasthouden en het bedrijf toch tot betaling dwingen.

Ook BTW-nummers

De gelekte gegevens bevatten enkele tientallen btw-nummers van bedrijven. Dat is riskant als het om een eenmanszaak gaat. Tot 2020 bestonden de btw-nummers van die bedrijven uit het bsn-nummer van de ondernemer. Omdat de gegevens in de gelekte bestanden soms oud zijn, kunnen hier dus bsn-nummers van personen tussen staan.

Inmiddels worden de bsn-nummers hier niet meer voor gebruikt. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft dat in 2018 verboden.

Deadline verstreken

Hoeveel gegevens er precies zijn gepubliceerd, is nog niet bekend. De criminelen dreigden om een miljoen regels aan data per dag te publiceren zolang Odido niet betaalt.

De criminelen hadden Odido een deadline opgelegd die vanmiddag verstreek. Ze eisten tot nu toe 500.000 euro om publicatie van de gestolen gegevens te voorkomen.

Odido gaat daar dus niet op in. "Onze focus ligt bij klanten", zegt een woordvoerder van het bedrijf tegen de NOS. "Op advies van adviseurs en overheidsinstanties hebben we besloten niet te onderhandelen met deze club. We zetten nu in op veiligheid van de klanten." Hoe het bedrijf dat laatste gaat doen, is nog niet bekend.

Zes miljoen accounts

Volgens de telecomprovider zijn de persoonsgegevens van ruim 6 miljoen accounts buitgemaakt. Het gaat onder meer om namen, woon- en e-mailadressen, telefoonnummers, geboortedata en nummers van bankrekeningen en identiteitsbewijzen.

Gisteren werd duidelijk dat de criminelen ook gevoelige informatie over het contact met klanten van Odido hebben buitgemaakt. Ze stuurden een deel van de gestolen data naar de NOS als bewijs.

Daaruit blijkt dat naast de genoemde gegevens ook aantekeningen zijn gestolen uit het klantcontactsysteem van Odido. Daarin staat bijvoorbeeld of klanten hun betaalafspraken nakomen, een bewindvoerder hebben of zich hebben misdragen. Odido wist naar eigen zeggen niet dat die extra informatie ook in handen was van de criminelen.

Autoriteit Persoonsgegevens

De Autoriteit Persoonsgegevens laat vandaag weten dat ze Odido om opheldering hebben gevraagd over klantdata die te lang zouden zijn opgeslagen.

De cyberaanval is uitgevoerd door hackersgroep Shinyhunters, die ook grote hoeveelheden data heeft gestolen bij concertkaartjesverkoper Ticketmaster en bij pornosite Pornhub.

De politie raadt gehackte bedrijven altijd af om losgeld te betalen. "Wanneer zij worden betaald blijft hun verdienmodel tenslotte levend", zegt Stan Duijf, bij de politie verantwoordelijk voor de aanpak van cybercriminaliteit. "Daarnaast weet je nooit of je data veilig zijn als je betaalt. Criminelen kunnen de gegevens alsnog doorverkopen of opnieuw om geld vragen."

Toch komen veel bedrijven na een periode van onderhandelen wel over de brug, zo meldden cyberveiligheid-experts aan de NOS.

In onderstaande special leggen we uit wat een hacker aan iemands 'digitale vingerafdruk heeft':

Het aantal verkopen van huurhuizen door investeerders blijft hoog. In de laatste drie maanden van 2025 werden er ruim 20.000 huizen verkocht, blijkt uit cijfers van het Kadaster.

Over heel 2025 verkochten investeerders ruim 65.000 huurwoningen. Daar staat tegenover dat zij iets meer dan 27.000 woningen aankochten.

Sinds een paar jaar is de interesse in huizenbezit voor de verhuur afgenomen. Vanaf 2023 steeg het aantal verkopen van huurhuizen, maar liep vooral het aantal aankopen door investeerders snel terug.

Onvrede

Investeerders klagen al langer dat het onaantrekkelijk is geworden om huizen te verhuren. Volgens hen komt dat door de Wet betaalbare huur, die in juli 2024 is ingegaan. Die was mede bedacht door onvrede over hoge huren.

Deze wet zorgde voor regulering van de zogenoemde middenhuur. Door een puntensysteem moesten er meer betaalbare huurwoningen komen voor mensen die niet willen of kunnen kopen, maar ook niet voor een sociale huurwoning in aanmerking komen.

Ook noemen investeerders als reden voor verkoop het verhogen van de overdrachtsbelasting in 2020, een bedrag dat een koper betaalt bij de aanschaf van een pand. De woningen worden verkocht en zijn dus juist niet meer beschikbaar voor huur. Of er per saldo inmiddels meer huurwoningen in dat middensegment bij zijn gekomen, is nog niet duidelijk.

Huizenprijzen

Dat een deel van de verhuurders van hun huurwoning af wil, blijkt ook uit de verkoopprijs. Uit de cijfers van het Kadaster komt naar voren dat de verkoopprijs van de huurwoningen een stuk lager ligt dan de verkoopprijs van een woning die al een koopwoning was. Iemand die in 2025 een koophuis overnam betaalde daar ruim 124.000 euro meer voor dan iemand die een huurhuis van een investeerder kocht.

Wanneer het hoge aantal verkopen en lage aantal aankopen van huurwoningen stopt, is nog niet te zeggen. Op dit moment lopen er nog tijdelijke huurcontracten. Tijdelijke huur mag in principe niet meer sinds de nieuwe huurwet, maar de laatste contracten lopen nog tot juli dit jaar. Mogelijk hebben sommige verhuurders nog gewacht met verkopen totdat deze contracten zijn afgelopen.

Het verkopen van de huurwoningen van investeerders zorgt voor een iets ruimere keuze voor mensen die een koopwoning zoeken.

Waar ligt de rode lijn voor het inzetten van AI in het leger? De Amerikaanse minister Hegseth van Defensie en AI-bedrijf Anthropic hebben er een hoogoplopend conflict over.

Anthropic wil niet dat met zijn AI-model massa-surveillances of autonome wapensystemen worden gemaakt. Minister Hegseth wil juist geen beperkingen krijgen opgelegd. Net als OpenAI, de maker van ChatGPT, heeft Anthropic een eigen chatbot ontwikkeld. Het bedrijf is minder bekend bij het grote publiek, maar gooit hoge ogen in de techwereld.

De kwestie draait om een deal die Anthropic en het ministerie vorig jaar sloten, waar zo'n 200 miljoen dollar mee was gemoeid. Het bedrijf kondigde "een nieuw hoofdstuk" aan, stond in een persbericht.

Van dat optimisme is weinig over. Begin dit jaar ontstond er discussie over die "verantwoorde AI", zoals Anthropic het omschrijft. Hegseth stuurde een memo waarin stond dat de AI-toepassingen voor alles gebruikt mogen worden, zolang het binnen de wet past.

AI over leven of dood

Het memo leidde tot wrevel bij Anthropic dat de "verantwoorde AI-afspraken" in één pennenstreek ziet verdwijnen. Anthropic wil koste wat kost voorkomen dat het AI-model gebruikt wordt voor massa-surveillance, het grootschalig in de gaten houden van Amerikanen. Ook wil het niet bijdragen aan een autonoom wapensysteem, een techniek waardoor AI beslist over leven of dood.

Anthropic heeft zich gepositioneerd als buitenbeentje binnen de AI-sector. Anthropic-topman Dario Amodei was een van de ontwerpers achter OpenAI, maar vertrok omdat hij het niet eens was met de koers van het bedrijf. Met zijn zus richtte hij daarom in 2021 Anthropic op.

Ontvoering Maduro

'Verantwoord' is het toverwoord. Amodei wil nieuwe techniek niet zomaar lanceren, zonder te weten wat de gevolgen zijn. Hij waarschuwde begin dit jaar in een essay dat overheden AI kunnen inzetten tegen burgers.

Toch sloot Amodei's bedrijf vorig jaar het contract met het Pentagon. Als enige AI-bedrijf voldoet het aan de hoogste veiligheidseisen, schrijft techsite The Verge. Volgens bronnen van The Wall Street Journal is de technologie daarnaast gebruikt bij de operatie om de Venezolaanse president Maduro te ontvoeren. Hoe precies, is nog altijd geheim.

AI kan op allerlei manieren ingezet worden, vertelt Paul Verhagen, technologie en geopolitiek-expert bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. "Tijdens de operatie rondom Maduro kan AI bijvoorbeeld ingezet zijn om sociale media te analyseren om te kijken of de operatie nog geheim is."

Rare dynamiek

Hegseth lijkt geen tegenspraak te dulden. Hij wil voor vrijdag weten of Anthropic meegaat in de eisen of niet. Als het AI-bedrijf dat niet doet, gaat Hegseth het contract ontbinden. Ook dreigt hij om het bedrijf als supply chain risk aan te merken.

Dat zou betekenen dat producten van Anthropic niet meer gebruikt mogen worden door het leger. Ook andere bedrijven die gebruikmaken van de technologie van Anthropic en diensten leveren aan het Pentagon moeten hier dan mee stoppen.

Volgens Verhagen wordt dat label van de supply chain risk bijna nooit gebruikt voor Amerikaanse bedrijven. "Het soort bedrijven waar je dit op zou toepassen, zijn bedrijven die bijvoorbeeld gelieerd zijn aan de Chinese staat of Russische staatsoliemaatschappijen", zegt hij. "Aan de kant van het Pentagon krijg je ook een rare dynamiek: als we de technologie willen versnellen, waarom ben je dan je eigen bedrijven aan het uitbannen?"

Correspondent VS Ryan Hermelijn:

"Anthropic zegt het motto 'verantwoord omgaan met AI' als leidende bedrijfsfilosofie te hebben. De vraag om het ministerie van Defensie ongebreidelde toegang te geven tot z'n AI-modellen lijkt daar haaks op te staan. Hiermee staat Anthropic voor een dilemma waarmee ook Google worstelde. Dat had het motto 'Don't be evil', dat vooral een marketinginstrument bleek in de strijd om wereldwijd de dominante zoekmachine te worden; er werden militaire contracten binnengehaald en er werd samengewerkt met autocratische regimes.

Voor het miljardenbedrijf is het contract van 200 miljoen dollar dat Hegseth dreigt te ontbinden een bijzaak. Het bedrijf maakt zich meer zorgen dat het totaal buitenspel wordt gezet in de toeleveringsketen van het Pentagon, een maatregel die normaal alleen wordt toegepast op buitenlandse entiteiten in het kader van de nationale veiligheid. Die ultieme straf kan grote gevolgen hebben voor de groei en innovatie op de lange termijn en kan concurrenten die minder principieel te werk gaan een groot voordeel geven.

Dit is hoe dan ook een belangrijke testcase voor de vraag of morele bezwaren en rode lijnen van techbedrijven überhaupt houdbaar zijn in de nieuwe AI-wapenwedloop, waar nog weinig spelregels voor zijn geschreven."

Het nieuwe kabinet wil de woningcrisis beteugelen door dertig grote nieuwbouwlocaties te realiseren. Maar volgens Rijksbouwmeester Francesco Veenstra, een belangrijke adviseur van de regering over wonen, levert dat op korte termijn weinig op. Daarom breekt hij een lans voor woningsplitsing.

Dat houdt in dat huiseigenaren een al bestaand huis ombouwen tot meerdere zelfstandige woningen. Rijtjeshuizen, een groot deel van de Nederlandse woningvoorraad, zijn daar volgens Veenstra zeer geschikt voor.

Het is aan gemeentes om mogelijk te maken dat huiseigenaren kunnen splitsen, maar volgens de Rijksbouwmeester vraagt het ook "een beetje koers" van het kabinet. Die zou wet- en regelgeving kunnen aanpassen.

Dertig nieuwe wijken en steden

De realisatie van grote nieuwbouwlocaties is ook van groot belang, zegt Veenstra, maar "meer voor de lange termijn". Mensen die op dit moment een dak boven hun hoofd zoeken, hebben vooral baat bij het beter benutten van de op dit moment al bestaande woningvoorraad.

Toch wordt in het regeerakkoord van D66, VVD en CDA vooral ingezet op die dertig grote nieuwbouwlocaties. Het kan gaan om nieuwe wijken, maar ook om geheel nieuwe steden. Navraag van Nieuwsuur leert dat 21 van die nieuwbouwlocaties al langer in beeld zijn. De negen andere plekken moet kersverse volkshuisvestingminister Elanor Boekholt-O'Sullivan nog aanwijzen.

Rijksbouwmeester Veenstra ziet weinig in het plan om compleet nieuwe steden te maken. Bijbouwen in of naast al bestaande woonkernen is logischer "om de reden dat we daar alle infrastructuur al hebben, zoals scholen, winkels, wegen en openbaar vervoer".

Wel waarschuwt hij voor 'kiloknallerarchitectuur' als de regering alleen inzet op kwantitatief bouwen. Dat kan op relatief korte termijn enigszins de wooncrisis bezweren, maar het is de vraag of mensen over enkele decennia nog willen wonen in panden zijn die er niet mooi uitzien en zich vooral richten op één specifieke doelgroep.

"We hebben een rijke architectuur in Nederland. Laten we die inzetten om leefbare buurten te maken. Als te veel mensen in één gebouw samenleven, werk je niet aan een weerbare samenleving."

Optimisme én zorgen in Twente

Project 'Spoorzone Hengelo-Enschede' is een van de grote nieuwbouwlocaties die het kabinet op het oog heeft. Daar moeten 10.000 nieuwe huizen komen. De Enschedese wethouder Malkis Jajan is blij met de vele miljoenen van het Rijk om dat project mogelijk te maken. "We zien in de afgelopen jaren dat de landelijke overheid vooral heel veel geld besteedt aan projecten in de Randstad. Nu zijn wij aan de beurt."

Tegelijkertijd ziet de wethouder een beer op de weg: netcongestie. In Twente zit het stroomnet zo vol dat nieuwbouw soms niet kan worden opgeleverd. "Het zou helpen als woningbouw voorrang zou krijgen op het stroomnet."

Tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar kwam D66 met het opvallende plan de wooncrisis te bezweren door tien nieuwe steden te bouwen. Lijsttrekker Rob Jetten, inmiddels premier, noemde die opvallende ambitie ook tijdens enkele verkiezingsdebatten. Deskundigen, zoals woningbouwhoogleraar Peter Boelhouwer, waren eerder al zeer kritisch op het plan.

In het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet van D66, VVD en CDA worden de tien steden niet genoemd. Wel wordt dus gesproken over minstens dertig grote nieuwbouwlocaties, precies zoals dat stond in het verkiezingsprogramma van de VVD.

Cees W. de Jong is auteur van een boek over bouwplannen die nooit zijn uitgevoerd. Hij is sceptisch over de kabinetsplannen:

Het nieuwe kabinet wil de wet voor vermogensbelasting die in 2028 zou ingaan, aanpassen. Dat bevestigt een woordvoerder van minister Heinen van Financiën. De Tweede Kamer heeft al voor de wet gestemd, de Eerste Kamer nog niet.

"Er is veel kritiek op de Wet werkelijk rendement. Daar zijn we niet doof voor", zegt de woordvoerder. "Het wetsvoorstel moet aangepast worden. De minister en staatssecretaris zullen het gesprek daarover aangaan met de Eerste en Tweede Kamer."

De afgelopen weken kwam er veel kritiek op het plan vanuit vermogenden. Ze vrezen meer belasting te moeten gaan betalen. Vooral beleggers in aandelen en crypto waren boos dat ze ook belasting zouden moeten betalen over waardestijgingen als ze hun aandelen of crypto niet hebben verkocht.

In andere landen wordt pas vermogensbelasting op waardestijging geheven bij de verkoop van aandelen of crypto. Op sociale media bemoeide zelfs Elon Musk zich ermee. Hij reageerde op X instemmend op iemand die het plan 'gestoord' noemde.

Nadelig voor startups

Dichter bij huis sprak ook de broer van onze koning, prins Constantijn van Oranje, zich er negatief over uit. Hij is speciaal gezant van Techleap, een overheidsorganisatie die startups bijstaat. Startups betalen hun medewerkers vaak uit in aandelen. Die medewerkers zouden door de nieuwe wet mogelijk veel vermogensbelasting moeten gaan betalen als die aandelen in waarde zouden stijgen. "Dit wil je niet hebben", zei hij bij WNL op Zondag.

Voor aandelen in startups was er juist een uitzondering in het wetsvoorstel. Had je zulke aandelen, dan hoefde je pas bij verkoop belasting te betalen over de waardestijging. Startups en zogeheten scale-ups (bedrijven die al wat langer bestaan) vonden de criteria daarvoor te strikt, want de uitzondering zou alleen gelden voor bedrijven die maximaal 5 jaar oud zijn en maximaal 30 miljoen euro omzet hebben.

Wat Heinen precies wil aanpassen aan het wetsvoorstel is nog onduidelijk. De situatie is nu zo dat de Belastingdienst rekent met een fictief rendement. Als het rendement hoger is hoeft er niet meer belasting betaald te worden, maar als het rendement lager is, dan gaat de belasting omlaag. Als dat systeem blijft, kost dat de schatkist zo'n 2,4 miljard per jaar.