"De brieven werden niet meer geopend, je weet toch wat er instaat. Een verhoging, aanmaning, een bedreiging. Nu worden dingen afgekocht, je krijgt minder brieven. Het is superfijn, je hoeft je geen druk meer te maken", zegt Shaquina uit Arnhem.

Jarenlang had haar gezin te maken met schulden. De afgelopen twee jaar kregen ze tijdens een proef ondersteuning van coach Petra om hun schulden af te lossen. "Voor ons is Petra een reddende engel".

De proef is afgelopen, maar vanwege de positieve resultaten wil men het een vervolg geven. Het verhaal van Shaquina staat namelijk niet op zichzelf. Volgens cijfers van het CBS heeft één op de elf tot twaalf huishoudens schulden die zij niet zelfstandig kunnen aflossen.

Schuld weg

Schulden zijn zelden een op zichzelf staand probleem. Vaak gaan ze gepaard met een opeenstapeling van andere problemen, zoals een instabiel inkomen en moeite om de juiste hulp te vinden of daar om te vragen.

Daarom is in 2024 in 'het armste postcodegebied van Nederland' een experiment gestart. Hiermee werden de schulden van kwetsbare gezinnen grotendeels kwijtgescholden en kregen zij intensieve begeleiding.

Er deden zo'n veertig huishoudens uit de Arnhemse wijk Immerloo II mee, vooral gezinnen met kinderen. De deelnemers hadden een gemiddelde schuld van 32.000 euro.

Twee jaar later is het experiment afgerond. Directeur Monaïm Benrida van het Nationaal Programma Arnhem-Oost spreekt van een succes. Volgens hem wierp vooral de intensieve begeleiding vruchten af. "Bij gezinnen die het vertrouwen in hulpverlening zijn kwijtgeraakt is het heel moeilijk om dat terug te winnen. Bij sommigen hebben coaches wel negen keer moeten aanbellen voordat ze hulp konden bieden."

Duurder dan reguliere aanpak

Anna Custers, lector Armoede Interventies aan de Hogeschool van Amsterdam, die niet betrokken was bij het Arnhemse project, sluit zich daarbij aan. "Het actief toenadering zoeken en meer ruimte voor het opbouwen van vertrouwen, maakt dit traject anders dan reguliere schuldhulpverlening", zegt Custers.

De Arnhemse aanpak wijkt af van de landelijke richtlijn, die in 2024 werd opgesteld door branchevereniging NVVK. In een regulier schuldhulpverleningstraject wordt 5 tot 10 procent van de schulden afgelost. In sommige gevallen zelfs niets. Bij de proef van Arnhem werd gemiddeld 34 procent afgekocht.

De Arnhemse aanpak is nog niet geschikt voor een landelijke uitrol, zegt directeur Ruud van den Tillaar van NVVK. Daarvoor moet er meer ruimte en geld komen voor gemeenten.

In het hele land zijn proeven met schuldhulpverlening. Zo is Amsterdam bezig met een project om een hele wijk uit de schulden te krijgen. In Rotterdam hielp de organisatie Nieuw Vaarwater afgelopen jaar duizenden mensen schuldenvrij te maken.

Maatschappelijk rendement

"Zonder dit experiment hadden de gezinnen waarschijnlijk helemaal geen hulp ontvangen, of pas veel later. Dan waren de kosten voor de samenleving nog hoger geweest", zegt lector Custers. Ze wijst erop dat mensen met schulden veel vaker gebruikmaken van gezondheidszorg en jeugdzorg, dat ze vaker verzuimen door ziekte en vaker bijstand ontvangen.

De Arnhemse projectleider Benrida spreekt van een positief maatschappelijk rendement. Dat wil zeggen dat de kosten van het afkopen van de schulden en van de begeleiding lager zijn dan de maatschappelijke opbrengsten die het experiment heeft opgeleverd.

Zo maken gezinnen nu minder vaak gebruik van gezondheidszorg en gingen zij dankzij het experiment meer werken. Ook worden er minder kosten gemaakt voor beslagleggingen en afsluitingen.

Benrida voegt eraan toe dat de belangrijke opbrengsten niet in geld zijn uit te drukken, zoals minder stress, meer waardigheid en een stabielere gezinssituatie.

100 euro te kort

Hij maakt wel een kanttekening. Op dit moment zijn 21 huishoudens schuldenvrij, maar de langetermijneffecten zijn nog onduidelijk. "De vraag is vooral hoe bestaanszeker deze gezinnen op de lange termijn zijn", zegt Benrida.

Als gezinnen te weinig inkomen hebben om rond te komen bestaat het risico dat ze opnieuw in financiële problemen komen. "We kijken welke oplossingen daarvoor zijn en hoe we gezinnen kunnen helpen om ook op de lange termijn financieel stabieler te zijn. Bijvoorbeeld door hen te helpen bij het vinden van werk of hen te wijzen op toeslagen waar ze recht op hebben."

De aanpak krijgt een vervolg en wordt uitgebreid naar nog ten minste honderd huishoudens in Arnhem-Oost.

Mensen schatten de inflatie hoger in dan deze daadwerkelijk is, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De laatste jaren is de inflatie rond de 3 procent gebleven, terwijl mensen het gevoel hebben dat de inflatie zo'n 8 procent is.

Vóór de energiecrisis van 2022 lag de gevoelsinflatie dichter bij de feitelijke inflatie. Sindsdien is dat verschil volgens het CBS veel groter geworden. Zo was in juli 2023 de inflatie 4,6 procent, terwijl mensen het idee hadden dat die 15 procent was.

Hoewel de feitelijke inflatie volgens het CBS richting het niveau van voor de energiecrisis gaat, geldt dat nog niet voor de gevoelsinflatie. Die is ongeveer twee keer zo hoog als voor 2022.

Spanningen Midden-Oosten

Volgens het CBS verwachten steeds meer mensen dat de inflatie gaat stijgen. Dat komt volgens het CBS door de spanningen in het Midden-Oosten en de zorgen over de stijgende brandstofprijzen.

ASML heeft weer meer geld verdiend dan verwacht. De chipmachinebouwer uit Veldhoven behaalde het tweede kwartaal een omzet van 9,3 miljard euro; meer dan waar het op rekende.

Het bedrijf uit Veldhoven profiteert flink van de gigantische hoeveelheid geld die in de AI-sector wordt gepompt. Voor AI zijn veel chips nodig en die worden veelal gemaakt met ASML-machines.

Onder aan de streep boekte ASML een winst van 2,9 miljard euro. De chipmachinebouwer stelt vanwege de fors gestegen winst de verwachtingen voor komend jaar naar boven bij.

Dat valt goed bij beleggers. Op de Amsterdamse effectenbeurs steeg de koers van ASML met 6 procent en de AEX opende vanochtend voor het eerst boven de 1100 punten.

Donkere wolken

Maar er hangen ook donkere wolken boven het bedrijf in de vorm van een nieuwe Amerikaanse wet.

De Verenigde Staten proberen al jaren te voorkomen dat de meest geavanceerde ASML-machines in China terechtkomen. Onlangs beschuldigde de VS ASML ervan wel zo'n machine te hebben verkocht aan China. Bewijs hiervan werd niet gegeven.

De Verenigde Staten broeden nu op een wet die alle verkoop van ASML aan China verbiedt, de MATCH Act. Dat zou betekenen dat ook de veel minder geavanceerde ASML-machines en -diensten niet meer geleverd mogen worden aan China.

Als deze wet er werkelijk komt, dan zou in één klap een groot deel van de omzet van ASML wegvallen. Dit jaar verwacht ASML 20 procent van de omzet uit China te halen. De vraag vanuit China naar ASML-machines neemt net als de wereldwijde vraag alleen maar toe.

Het enorme datacenter van Microsoft in Noord-Holland gebruikt ongeveer 1 procent van alle stroom in Nederland. Dat blijkt uit gegevens die de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) openbaar heeft gemaakt. Het is voor het eerst dat duidelijk wordt hoeveel elektriciteit bepaalde grote datacenters in Nederland verbruiken, al ontbreken de cijfers van Google.

Een van de grootste datacenters van Nederland, bij het dorp Middenmeer, is van Microsoft. Het verbruikte vorig jaar 1,17 terawattuur (TWh) aan stroom. In totaal verbruikte Nederland vorig jaar in totaal ruim 112 TWh elektriciteit, blijkt uit voorlopige cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Twee andere giga-datacenters zijn van Google. Een daarvan staat in de buurt van die van Microsoft, het andere in de Eemshaven in Groningen. Het verbruik daarvan wil het bedrijf echter niet bekendmaken.

Overvol stroomnet

Het stroomverbruik van datacenters is onderwerp van discussie, omdat het stroomnet in veel plekken in Nederland onder druk staat. Sinds een paar jaar geldt op veel plekken in Nederland een verbod op de bouw van grote datacenters. Wel worden er nog steeds datacenters gebouwd die kleiner zijn dan de bovengrens die de overheid heeft gesteld.

Het was al bekend dat datacenters veel elektriciteit gebruiken. De meest recente cijfers komen uit 2024: in dat jaar was een kleine groep van ongeveer 45 datacenters verantwoordelijk voor 4,2 procent van het Nederlandse stroomverbruik, berekende het CBS. Dat is net zo veel als 1,9 miljoen woningen. Maar het statistiekbureau zei er niet bij welke datacenters dat precies zijn.

De RVO-gegevens geven een concreter inzicht, hoewel niet alle bedrijven zijn opgenomen in de cijfers. Bedrijven kunnen aangeven dat hun verbruik geheim is.

Een Google-woordvoerder zegt dat de cijfers van de Google-datacenters niet openbaar worden gedeeld, omdat die iets zouden kunnen zeggen over hoe Google zijn datacenters inricht en gebruikt. "We beschouwen het stroomverbruik van individuele datacenters als concurrentiegevoelige informatie die we liever voor ons houden."

De overname van het van oorsprong Nederlandse IT-bedrijf Solvinity door een Amerikaans bedrijf blijft verboden. Dat heeft de rechter bepaald in een rechtszaak waarin Solvinity probeerde het verbod ongedaan te maken.

Staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) blokkeerde de overname van Solvinity eind mei, omdat Amerikaanse wetgeving ertoe kan leiden dat de Amerikaanse overheid gegevens van Solvinity-klanten kan opvragen. Tijdens de rechtszaak werd duidelijk dat de overheid zich zorgen maakt over gegevens van politie en justitie. Het IT-bedrijf heeft onder meer de politie en het ministerie van Justitie en Veiligheid als klant.

In de afgelopen maanden ging het in de politiek vooral over een andere klant: de overheidsorganisatie die DigiD en MijnOverheid beheert. Tegenstanders van de overname vreesden ook dat de Amerikaanse overheid op die manier persoonlijke gegevens kan opvragen - of de toegang tot de overheidsdiensten kan blokkeren.

Naar de rechter

Solvinity maakte bij de staatssecretaris bezwaar tegen het besluit om de overname te blokkeren, maar stapte tegelijkertijd ook naar de rechter. Op die manier probeerde het bedrijf het verbod ongedaan te maken. Ook wilde Solvinity dat het onderzoek naar de risico's werd heropend. Het bedrijf vond dat het onderzoek onzorgvuldig en onvolledig was.

De rechter vindt dat Solvinity het kan houden bij de lopende bezwaarprocedure. Daarom grijpt hij niet in, zoals Solvinity wilde. De staatssecretaris heeft aangegeven dat zij uiterlijk in september een beslissing neemt over het bezwaar. De rechtbank zegt dat Solvinity daar prima op kan wachten.

Solvinity zegt tegen de NOS dat het positief is dat de rechter in de uitspraak benadrukt dat de staatssecretaris heeft beloofd dat zij uiterlijk eind september met een oordeel komt. Een woordvoerder van de staatssecretaris laat weten het goed te vinden dat er nu een uitspraak ligt, omdat die voor duidelijkheid zorgt.

Reizigers die een tas meenemen in de trein moeten die voortaan op schoot houden of opbergen in het bagagerek. NS wil de regels in de trein aanpassen waardoor reizigers niet meer een andere stoel bezet mogen houden met hun handbagage.

Tot nu toe is een tas op een andere stoel niet verboden. Wel zijn reizigers verplicht om die weg te halen als een andere reiziger op die stoel wil zitten, zo staat in de algemene voorwaarden van NS.

Die voorwaarden wil NS nu aanpassen, zo heeft de vervoerder het Landelijk Overleg Consumentenbelangen Openbaar Vervoer (Locov) laten weten. In deze organisaties overleggen maatschappelijke organisaties met vervoerders over veranderingen in het ov.

NS schrijft dat het de voorwaarden verandert zodat stoelen hoe dan ook niet meer bezet mogen worden gehouden met bagage. Reizigers die handbagage meenemen, moeten die op schoot houden of in het bagagerek plaatsen, ook als het niet druk is in de trein.

Grote ergernis

Volgens NS worden door bagage bezette stoelen een steeds groter probleem. Dat bevestigt reizigersorganisatie Rover. "Het staat in de top drie van grootste ergernissen van reizigers", zegt directeur Daan Zieren. "Voorheen haalden mensen hun tas weg als het druk in de trein was. Maar nu doen ze steeds vaker alsof ze de drukte niet zien, door bijvoorbeeld uit het raam te turen. Of mensen weigeren gewoon hun tas weg te halen."

NS stelt dat steeds meer reizigers hun medereizigers ook niet meer durven aan te spreken op het weghalen van hun tas. Waarom dat is kan een woordvoerder niet zeggen. "We zien sowieso een toename van agressie in de samenleving. Daarom hebben onze conducteurs nu bodycams en boa's een wapenstok. Mensen hebben een steeds korter lontje."

Hoewel Rover als onderdeel van het Locov nog een officieel advies moet geven, juicht de organisatie de aanpassing met handbagage in de trein nu al toe. Toch wil Rover nog wel duidelijkheid over hoe NS dit wil gaan handhaven: "Boetes uitdelen gaat ons iets te ver. Maar reizigers bewust maken zal veel doen."

Bewustwording

Zieren wijst naar de stiltecoupés waar reizigers in eerste instantie bleven doorkletsen: "Toen zijn er grote stickers op het raam gekomen. Nu zie je meer sociale controle in een stiltecoupé. Iemand die daar praat, krijgt heel veel boze blikken en dan stopt-ie vanzelf."

NS laat weten in te zetten op bewustwording door duidelijk aan te geven dat een tas op een stoel niet mag. Conducteurs spreken reizigers aan, maar gaan geen boetes uitdelen. In sprinters zijn eerder al posters opgehangen, aldus een woordvoerder. Ook intercity's worden uitgerust met meldingen over handbagage.

Net als in de luchtvaart, zijn ook in het openbaar vervoer regels over de omvang van handbagage. Bij NS mag die qua hoogte, breedte of diepte niet meer dan 85 centimeter bedragen, zo staat in de voorwaarden.

Reizigers die grote koffers meenemen moeten die in intercity's in de opbergruimte tussen twee zogenoemde vierzitplekken in plaatsen. Kan dat niet, zoals in een Sprinter, dan moeten reizigers hun koffer op het balkon plaatsen.

Rusland heeft de Russische divisie van de Nederlandse verffabrikant AkzoNobel onder staatstoezicht gesteld. Het zou gaan om "tijdelijk toezicht", meldt AkzoNobel.

Dat betekent volgens de verffabrikant dat de fabrieken worden bestuurd door een entiteit van de Russische overheid. Dit zou niet betekenen dat AkzoNobel in Rusland wordt genationaliseerd. Maar tot nu toe blijken onder staatstoezicht gestelde buitenlandse bedrijven niet te worden teruggegeven.

AkzoNobel zegt het presidentiële decreet te bestuderen om een inschatting te kunnen maken van de gevolgen.

Losgezet

In Rusland produceerde AkzoNobel altijd verf voor consumenten en zogenoemde coating voor voertuigen, schepen en vliegtuigen. Na de Russische inval in Oekraïne zegt AkzoNobel het produceren van coating vanwege de Europese sancties tegen Rusland grotendeels te hebben stopgezet.

Ook werd de Russische tak losgezet van het concern. De omzet uit Rusland maakt minder dan 2 procent uit van de totale omzet van AkzoNobel.

Asielminister Bart van den Brink over Ter Apel

De minister gaat in gesprek met Nieuwsuur over het aanmeldcentrum in Ter Apel als veiligheidsrisocogebied.

Socialmediaverbod in EU?

Moet er een minimumleeftijd komen voor toegang tot sociale media? De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, herhaalde vandaag haar pleidooi voor leeftijdsgrenzen. Maar hoe zouden die regels er in de praktijk uit moeten zien?

Russische economie takelt verder af

De Russische brandstofcrisis groeit uit tot een serieus economisch probleem dat steeds meer burgers raakt. Door Oekraïense droneaanvallen op belangrijke raffinaderijen kampt Rusland met een fors benzinetekort. Moskou ziet zich daardoor genoodzaakt brandstof te importeren uit onder meer India en voert rantsoenering in om de schaarste te beperken. De vraag is hoe lang de Russische economie deze druk nog kan opvangen en welke keuzes het Kremlin in oorlogstijd zal maken.

Een grote groep makelaars wil dat het besluit voor nieuwe tarieven op Funda wordt teruggedraaid. Zij spreken van "disproportionele" verhogingen voor huizenverkopers. Ook eisen zij, uit vrees om in de toekomst buitenspel te worden gezet, duidelijkheid over de toekomstplannen van Funda en de samenwerking tussen makelaars en de populaire verkoopsite.

Dat staat in een brief aan de directie van Funda, ondertekend door negentien regionale en lokale afdelingen van makelaarsvereniging NVM uit het hele land. Het Financieele Dagblad berichtte vanmorgen als eerste over deze brief, die de NOS ook heeft ingezien.

Vorige maand bleek dat Funda van plan is half september een vernieuwde website te lanceren. Daarbij worden ook duurdere verkooppakketten geïntroduceerd, met nieuwe functies om de woning meer te laten opvallen op de populaire verkoopsite.

Profijt

In de brief aan Funda noemen de negentien makelaarsafdelingen de prijsverhogingen "disproportioneel". Ook is er kritiek op de nieuwe manier waarop de kosten van een woning op Funda in rekening worden gebracht.

De makelaars beschrijven een situatie waarin huizenverkopers vanaf september een factuur krijgen van de makelaar voor zogenoemde opstartkosten voor een plek op Funda. Dat zijn kosten voor foto's, video's en een plattegrond.

Daarnaast zouden klanten straks rechtstreeks nog een factuur van Funda krijgen voor de advertentie. Makelaars krijgen daarnaast nog een vergoeding van de site. "Veel leden ervaren dit als onzuiver", schrijven de makelaarsafdelingen over de kans op belangenverstrengeling. "Een kop als 'Makelaars profiteren ten koste van hun klanten door Funda-producten aan te bevelen' is een scenario dat wij niet ondenkbaar achten en dat de sector schade kan berokkenen."

Onvrede

Al langer schuurt het tussen het in 2001 door de NVM opgerichte Funda, over bijvoorbeeld het verdelen van de winst. De onvrede is toegenomen sinds de Amerikaanse investeerder General Atlantic enkele jaren terug 30 procent van Funda in handen kreeg.

Wim Bakker ondertekende als voorzitter van de NVM-afdeling Noord-Holland Noord de brief aan Funda. "Funda beschikt inmiddels over heel veel hoogwaardige data, waar heel veel aan wordt verdiend", benoemt hij de kern van de onvrede.

In de brief vragen de makelaars om een gesprek over "de toekomstige rol en positie van de makelaar binnen het Funda-ecosysteem". Bakker wijst naar de angst onder makelaars om mogelijk buitenspel gezet te worden: "Waarom is er zo'n drive om rechtstreeks met klanten contact te maken? Ik denk dat daar meer achter zit."

Een woordvoerder van Funda laat in een reactie weten dat de organisatie de brief van de makelaarsafdelingen heeft ontvangen en met de ondertekenaars in gesprek zal gaan.

Na jarenlang gemiddeld het goedkoopste tankland van Europa te zijn, is Luxemburg nu ingehaald door Spanje. De ANWB onderzocht in acht populaire vakantielanden en Nederland de actuele prijzen van benzine, diesel en elektrisch laden.

In Luxemburg kost een liter benzine langs de snelwegen gemiddeld 1,65 euro per liter en diesel 1,61 euro. In Spanje is dat gemiddeld 1,64 euro (benzine) en 1,62 euro. Buiten de snelwegen liggen die prijzen in Spanje zelfs nog lager en kunnen die dalen tot ongeveer 1,46 euro per liter, meldt de ANWB.

Voor Luxemburg is er geen verschil tussen tanken langs de snelweg of iets meer van de snelweg af. Alle tankstations moeten daar wettelijk dezelfde maximumprijzen hanteren.

Nederland en Zwitserland het duurst

De duurste landen zijn Nederland en Zwitserland. In Nederland is de gemiddelde benzineprijs het hoogst (2,43 euro per liter langs snelweg, 2,20 euro vlak bij snelweg). In Zwitserland is de diesel het duurst (gemiddeld 2,49 euro per liter).

Even van de snelweg afrijden om te tanken was in de meeste gevallen al goedkoper dan langs de snelweg tanken, maar volgens de ANWB zijn de verschillen dit jaar opvallend groot. Het bedrijf vergeleek tankstations langs de snelweg met tankstations die op maximaal 2 kilometer van de route lagen. Vooral in Duitsland kan dat veel geld schelen, tot 60 cent per liter. Bij een volle tank bespaart een automobilist die in dat land de snelweg verlaat zo'n 20 tot 30 euro.

De verschillen tussen tanken bij de snelweg of er iets vanaf zijn naast Duitsland het grootst in Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk en Nederland. In de andere onderzochte landen zijn die verschillen kleiner of zijn die er niet (Luxemburg).

Elektrisch rijden

De ANWB onderzocht ook de prijzen voor elektrisch laden in de landen. Daar zijn de verschillen tussen de landen kleiner. Gemiddeld kost snelladen 0,76 euro per kWh. Het voordeligste land voor snelladen is Spanje (gemiddeld 0,60 kWh). Ook Frankrijk is relatief gunstig, "vooral bij laadpunten buiten de snelweg, bijvoorbeeld bij grote hypermarchés", meldt de ANWB. Ook abonnementen bij aanbieders van snellaadstations kunnen voordelen opleveren.

Elektrische rijders die onderweg vooral snelladen zijn volgens de ANWB het duurst uit van alle brandstofsoorten. "In vrijwel alle onderzochte landen is 100 kilometer rijden op snelladen duurder dan op benzine of diesel."

Een nieuwe bestelbus, bijscholing voor het personeel of het verbouwen van de bedrijfsruimte: ondernemers in het mkb stellen dit soort investeringen steeds vaker uit. Dat blijkt uit onderzoek van accountantskoepel SRA.

Ondernemers wachten met investeren omdat ze zich zorgen maken over onder meer stijgende kosten, geopolitieke onzekerheid en veranderende regels.

Ook de financiële positie van ondernemers heeft invloed. "In 2025 maakte ongeveer de helft van de mkb'ers minder winst dan het jaar ervoor", zegt SRA-bestuurslid Pieter van der Kwaak. "Daardoor blijft er minder ruimte over om te investeren."

Stijgende kosten

Vooral in de bouw, horeca en retail is er minder geld om te investeren. "Naast de stijgende personeelskosten krijgen ondernemers daar ook te maken met hogere inkoopkosten", zegt Van der Kwaak. "Dat geldt niet voor alle sectoren. In de specialistische zakelijke dienstverlening, zoals de advocatuur, merken ze minder van de gestegen materiaal- en grondstofkosten en blijft dus meer geld over."

Als ondernemers wél winst maken, sparen ze dat geld volgens Van der Kwaak liever op, dan dat ze het uitgeven.

Onzekerheid

Naast de stijgende kosten speelt ook onzekerheid over regels en subsidieregelingen een rol. "Denk bijvoorbeeld aan de milieuzones die eerst wel en toen weer niet ingevoerd zouden worden in de binnensteden", zegt accountant Van der Kwaak. "Verschillende mkb'ers investeerden in elektrische busjes en maakten hoge kosten. Als die dan opeens toch niet nodig blijken, is dat best zuur."

Ook hebben mkb'ers weinig vertrouwen in subsidieregelingen. "Succesvolle subsidiepotjes zijn zo op, of de overheid besluit bestaande regelingen af te bouwen", zegt lector mkb-financiering Lex van Teeffelen. "Daardoor is het lastig voor ondernemers om vooruit te plannen."

Volgens Van Teeffelen lopen de investeringen in het mkb al jaren terug. "Dat heeft serieuze gevolgen. De kennis en vaardigheden in een bedrijf worden minder en diensten en producten worden niet gemoderniseerd. En het wordt lastiger om te concurreren met bedrijven in het buitenland, waar veel mkb'ers naar exporteren."

Tata Steel werd wel vaker voor de rechter gesleept, maar deze week gebeurde het voor de eerste keer in het kader van het strafrecht. Als het bedrijf schuldig wordt bevonden, kunnen de gevolgen zeer groot zijn, zeggen experts tegen de NOS.

Gevangenisstraffen, enorme boetes en het uitschakelen van de fabriek zijn mogelijke uitkomsten van het strafproces tegen de grootste vervuiler van Nederland. Het is wel de vraag of het zo ver komt.

De maximale boete kan oplopen tot 10 procent van de jaaromzet van Tata Steel Nederland, zegt Sjoerd Lopik. Hij is advocaat en onderzoeker milieurecht aan de Universiteit Leiden. De boete zou in dit geval maximaal zo'n 600 miljoen euro zijn en dat zou volgens hem "astronomisch" zijn.

"In de praktijk zie je dat het meestal veel lager wordt", zegt Lopik, die promoveerde op de rol van het strafrecht in milieuzaken. Er klinkt ook vaak kritiek dat boetes te laag zouden zijn. Ze staan niet in verhouding tot de winsten die bedrijven kunnen genereren doordat ze de regels niet hebben gevolgd, zegt Lopik. "Een rechter kan vatbaar zijn voor dat soort kritiek en dat meenemen in het vonnis."

Besparing kan boete worden

Naast een hoge boete is het ook denkbaar dat Tata Steel een schadevergoeding moet betalen aan omwonenden. Het bedrijf investeerde de afgelopen jaren honderden miljoenen in het tegengaan van milieuoverlast. Toch kan het bedrijf een extra sanctie krijgen, omdat er niet is geïnvesteerd volgens al gemaakte afspraken. Dat noemen juristen het ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel.

"Als Tata op die manier geld heeft kunnen besparen, dan kan de rechter dat gaan zien als crimineel geld", zegt Joep Lindeman, hoogleraar strafprocesrecht aan de Universiteit Utrecht. "Als dit bewezen kan worden, kan dat economische voordeel Tata worden ontnomen. Dat betekent dat het bedrijf aan het Openbaar Ministerie (OM) moet betalen."

Alles bij elkaar opgeteld kunnen het volgens Lindeman "financieel pittige sancties" worden voor het staalbedrijf. Daarnaast is het volgens de hoogleraar zelfs mogelijk dat de strafrechter het bedrijf stillegt. "Maar zulke forse ingrepen werden in het verleden weinig toegepast."

Tata Steel ligt in de IJmond, tussen verschillende plaatsen in. Ontdek meer over het staalbedrijf en de omgeving:

Andere gevolgen van deze zaak zouden kunnen zijn dat bestuurders in de gevangenis belanden. Het OM gaat eerst onderzoeken of het personen wil gaan vervolgen. De maximale straf kan oplopen tot vijftien jaar als bewezen kan worden dat de uitstoot doden tot gevolg heeft gehad.

Dan moet eerst worden vastgesteld dat Tata strafrechtelijke feiten heeft gepleegd en vervolgens dat een bestuurder dat persoonlijk had kunnen voorkomen. In de praktijk blijkt het vaak ingewikkeld om dat te bewijzen.

Taakstraf

Als dat toch lukt, is het niet aannemelijk dat een bestuurder lang achter de tralies moet zitten, zeggen juristen. Lindeman: "Daar zijn weinig voorbeelden van in de Nederlandse rechtspraak. Als bestuurders worden veroordeeld, zien we vaker korte of voorwaardelijke gevangenisstraffen of een taakstraf."

Wat voor taakstraf iemand moet doen, wordt bepaald door de reclassering. En het is niet per se zo dat iemand die wordt veroordeeld voor het veroorzaken van milieuschade vervolgens vuilnis moet gaan prikken. Het kan van alles zijn, van hagen snoeien tot werk bij de voedselbank of een dierenasiel.

"Met een taakstraf wil je deels bereiken dat iemand niet weer de fout ingaat", zegt een woordvoerder van Reclassering Nederland. "Als je een delict hebt gepleegd, kan je op die manier iets teruggeven aan de samenleving, op een manier die niet mogelijk is met een gevangenisstraf."

Enorme reputatieschade

De vervolging van het staalbedrijf komt op een precair moment. Tata wil graag een subsidie van twee miljard euro van de overheid om te vergroenen. In een intentieverklaring van vorig jaar staat dat de regering zich per direct kan terugtrekken bij een strafrechtelijk onderzoek "dat ernstige zorgen doet ontstaan bij de Staat over het aangaan van de maatwerkafspraak".

Het kabinet heeft deze week nog laten weten dat het op zich nog mogelijk is voor de staalmaker om dat geld te krijgen. In september komt het kabinet erop terug.

Ongeacht de uitkomst van de strafrechtelijke procedure betekent de vervolging enorme reputatieschade, zeggen juristen. Lopik: "Het kan zeker een negatieve invloed hebben op het subsidietraject." Pas in november maakt het Openbaar Ministerie bekend hoe de aanklachten tegen Tata Steel en eventuele medewerkers er precies uitzien.

Terwijl Brussel de Russische oorlogseconomie probeert te bestrijden met sancties, blijken Spar-supermarkten in Rusland nog gewoon open te zijn. Bovendien liggen de winkels van het van origine Nederlandse bedrijf vol met producten die op de sanctielijst staan.

Moskou, Sint-Petersburg en Kazan: allemaal Russische steden waar het Spar-logo nog volop zichtbaar is, schrijft het AD vandaag. Er zijn in totaal driehonderd vestigingen en op sommige plekken worden zelfs nieuwe filialen geopend. Hoe kan dat?

Hoofdorganisatie Spar International is gevestigd in het centrum van Amsterdam. Dat concern geeft wereldwijd licenties af en staat los van de Nederlandse Spar-winkels. Ondernemers kunnen dan met een Spar-logo bij de ingang een supermarkt beginnen.

Bedrijven als McDonald's, Netflix en Heineken besloten na Poetins invasie in Oekraïne te vertrekken uit Rusland. Maar Spar wil licenties van Russische winkelhouders niet zomaar eenzijdig opzeggen omdat het zou kunnen leiden tot "aanzienlijke schadeclaims", zegt een woordvoerder tegen de krant.

Discutabele producten

Eten en drinken exporteren is gewoon toegestaan, zegt sanctierechtadvocaat Yvo Amar. "We willen namelijk voorkomen dat Russen honger lijden door de sancties." Maar goederen en diensten leveren aan Rusland is strafbaar. De vraag is of de Spar-licenties daaronder vallen.

Ook worden in de Russische winkels producten verkocht die wél op de Europese sanctielijsten staan, schrijft het AD. Denk aan huishoudelijke artikelen als lucifers of batterijen. Bovendien zijn sommige voedselproducten afkomstig van A-merken die Rusland allang de rug hebben toegekeerd, zoals bier van Heineken.

Hoe die in de Spar-schappen belanden, is onduidelijk. De woordvoerder van het internationale Spar-concern zegt dat het moederbedrijf "op geen enkele wijze" betrokken is bij de inkoop in Rusland.

'Glad ijs'

Amar snapt dat het voor Spar niet eenvoudig is om hun honderden logo's zomaar te laten verwijderen van de Russische supermarktgevels. Toch begeeft het Nederlandse bedrijf zich volgens hem "op glad ijs" door de filiaallicenties in stand te houden. "Een toezichthouder zal moeten onderzoeken of ze niet sancties aan het omzeilen zijn."

De supermarkt zegt dat de Russische filialen onafhankelijk opereren van het Amsterdamse hoofdkantoor. Sinds de inval in Oekraïne in 2022 is besloten "geen producten en ondersteunende diensten" meer te leveren aan de Russische licentiehouders.

Daarmee is de kous niet af, vindt Pro-Europarlementariër Thijs Reuten. Hij noemt de handelswijze van Spar "heel wrang" en pleit voor strengere sanctiehandhaving. "Ik zou zeggen dat er misschien maar eens een keer een proefproces moet komen."

Ook als dan blijkt dat wat Spar doet legaal is, zou het bedrijf volgens Reuten alle banden met Rusland moeten doorsnijden. "Denk zelf ook na. Als iets mag, hoef je het niet per se te doen."

Die oproep is in lijn met het standpunt van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat roept het Nederlandse bedrijfsleven al jaren op geen zaken te doen met Rusland omdat het "onverantwoord en onverenigbaar" is "met de Nederlandse inzet voor Oekraïne".

Reactie Spar

Nieuwsuur vroeg Spar International om wederhoor naar aanleiding van de AD-publicatie en kreeg een uitgebreide schriftelijke reactie. Daarin staat dat het bedrijf voldoet aan alle EU-sancties. Spar claimt dat sinds 2022 wordt geprobeerd het aantal Russische licentiehouders te verminderen en dat de verkoop van producten niet in strijd is met EU-regels. Tot slot zegt Spar Oekraïense licentiehouders volop te ondersteunen.

Een nieuwe laptop, een PlayStation 5 of smartphone is tegenwoordig een stuk duurder dan een paar maanden geleden. Dat komt doordat een belangrijk onderdeel flink duurder is geworden: de chip met werkgeheugen. Die worden massaal opgekocht voor AI-datacenters, waardoor er veel minder overblijft voor de apparaten in de elektronicawinkel.

"We waren eigenlijk gewend dat apparaten steeds goedkoper worden", zegt Tomas Hochstenbach van techsite Tweakers, die de ontwikkelingen volgt. "Dus dat je na één of twee jaar een betere laptop of telefoon kan kopen voor hetzelfde geld. Dat is nu gewoon niet meer zo. Je koopt op dit moment waarschijnlijk een slechter apparaat dan een jaar geleden."

Het verschil is goed te zien in de computerwinkel van Menno Romeijn in Valkenswaard. Hij laat twee laptops zien die erg op elkaar lijken. De ene heeft een geheugenchip van 8 GB en kost 549 euro. "Die andere heeft 16 GB, maar verder heel vergelijkbare specificaties", zegt hij. Door het extra werkgeheugen betaal je veel meer: deze laptop is 200 euro duurder.

Traag door onvoldoende geheugen

Laptops en andere apparaten hebben werkgeheugen nodig om taken uit te voeren. Met onvoldoende werkgeheugen wordt een apparaat op een gegeven moment erg traag. "Als je alleen wil internetten of wil e-mailen, heb je aan 8 GB wel genoeg", zegt Romeijn. "Maar als je er iets meer mee wil doen, zoals een filmpje kijken, uitgebreid met Excel werken of heel veel tabbladen open hebben, is 16 GB wel handiger."

De stijgende geheugenprijzen hadden in het najaar al gevolgen voor mensen die zelf pc's bouwen om te gamen. Zij kopen het werkgeheugen als los onderdeel. Dat was toen al flink duurder. Toen al waarschuwden fabrikanten van Windows-laptops, zoals HP en Dell, dat de stijgende prijzen gevolgen zouden hebben voor producten met een geheugenchip.

Tientallen tot honderden euro's

"Je betaalt nu gewoon 50, 100 of 200 euro meer, afhankelijk van hoeveel geheugen erin zit", zegt Hochstenbach op basis van gegevens uit Pricewatch, een prijsvergelijker van Tweakers voor laptops, smartphones en andere elektronica.

Hetzelfde zie je bij een van de populairste smartphones van Samsung, zegt hij. "De Galaxy A-modellen van dit jaar zijn 50 euro duurder dan die van vorig jaar, terwijl het eigenlijk precies dezelfde telefoon is, met net zoveel geheugen. Dus als je een net zo goede telefoon wil als vorig jaar, betaal je gewoon meer."

Dat geldt ook voor spelcomputers: de PlayStation 5 is nu 100 euro duurder dan begin dit jaar. Microsoft heeft aangekondigd dat de Xbox vanaf augustus duurder wordt. In Nederland gaat de prijs met 50 euro omhoog, laat het bedrijf weten.

Minder laptop voor hetzelfde geld

"Het is lastig om prijsverhogingen van een specifieke Windows-laptop te zien", zegt hij. "Dat komt omdat fabrikanten elk model maar een paar maanden verkopen, voordat het nieuwe model op de markt komt." Een uitzondering daarop is Apple, die dezelfde laptops veel langer verkoopt en ze vorige maand minimaal 100 euro duurder maakte.

Fabrikanten van Windows-laptops doen ook iets anders: ze plaatsen niet 16 GB, maar 8 GB werkgeheugen in hun laptop, terwijl de prijs hetzelfde blijft. Ze willen hun laptops niet te duur maken, zegt Hochstenbach. "Ze maken dus een minder goede laptop. Als je nu in de winkel een laptop van 500 euro koopt, krijg je voor dat geld gewoon minder laptop dan vorig jaar."

Einde niet in zicht

Het lijkt er niet op dat geheugenchips de komende tijd weer goedkoper worden, integendeel. De drie grote fabrikanten verwachten dat de vraag voor AI-datacenters blijft toenemen. Xbox-maker Microsoft verwacht dat werkgeheugen tegen de herfst van 2027 nog eens twee keer zo duur is.

De Zuid-Koreaanse chipmaker SK hynix zei in oktober al genoeg bestellingen te hebben voor alle chips die het bedrijf in 2026 kan maken. Samsung, dat naast smartphones ook geheugenchips maakt, zegt dat bezorgde klanten nu al doorgeven hoeveel chips zij in 2027 nodig hebben. En de Amerikaanse chipmaker Micron verwacht nog tot zeker 2028 tekorten.

"Heel lang was het advies bij nieuwe laptops en smartphones: wacht even met kopen, want straks is die goedkoper", zegt Hochstenbach van Tweakers. "Dat is niet meer zo. De AI-bedrijven hebben een onstilbare honger naar rekenkracht. Dit hebben we niet eerder gezien. Wie nu een laptop of spelcomputer wil kopen, is daarvan de dupe."

Kledinggigant Shein heeft toestemming gekregen om in Hongkong naar de beurs te gaan. Dat blijkt uit een publicatie van de Chinese toezichthouder CSRC. Een ingewijde meldt aan persbureau Reuters dat de beursgang mogelijk al in september of oktober is. Eerdere pogingen om naar de beurs te gaan in Londen en New York mislukten.

Met de beoogde beursgang in Hongkong wil Shein miljarden ophalen. De beurswaarde van het bedrijf zou ergens tussen 40 en 50 miljard dollar liggen. Daarmee zou het meer waard zijn dan H&M, maar een stuk minder dan Inditex (o.a. Zara) en het Chinese PDD Holdings (Temu). In 2022 had Shein naar schatting nog een beurswaarde van 100 miljard dollar.

Het van oorsprong Chinese ultrafastfashionplatform werd in 2012 opgericht en doet al een paar jaar verwoede pogingen om naar de beurs te gaan.

Weerstand

In eerste instantie wilde het bedrijf een notering op Wall Street. Eind 2023 diende het daarvoor de stukken in, maar al snel stuitte Shein op weerstand van de Amerikaanse politiek. Tientallen Republikeinse en Democratische Congresleden eisten dat de Amerikaanse beursautoriteit onderzoek deed naar oneerlijke concurrentie en dwangarbeid in de productieketen van het bedrijf.

Een halfjaar later probeerde Shein het in Londen. Ondanks kritiek van politici en ngo's leek een beursgang daar wel te lukken: de plannen werden goedgekeurd door de Britse beurswaakhond. Toch kon de bel uiteindelijk niet worden geluid. Shein kreeg geen toestemming van de Chinese financiële toezichthouder CSRC.

De CSRC heeft de mogelijkheid om de beursgang van Chinese bedrijven tegen te houden als die Chinese belangen kan schaden. De regel geldt ook bij een beursgang in het buitenland. Shein verhuisde zijn hoofdkantoor in 2022 naar Singapore, maar heeft nog altijd met Peking te maken omdat vrijwel alles wat op het platform te koop is in China wordt geproduceerd.

Miljoenenboetes

Voor een beursgang in Hongkong is er nu wel groen licht van Peking. Maar de waardering van het bedrijf heeft ondertussen te lijden gehad onder geopolitiek en schandalen.

Door de handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China wist Shein in de VS minder te verkopen. Amerikaanse consumenten moeten inmiddels belasting betalen als ze een pakketje uit China laten komen. In Europa moeten consumenten sinds kort 3 euro extra betalen voor goedkope pakketjes uit China, zoals die van Shein.

Daarnaast ligt de ultrafastfashiongigant keer op keer onder vuur vanwege slechte arbeidsomstandigheden, onveilige producten en oneerlijke concurrentie.

De Europese Commissie is een formeel onderzoek gestart naar Shein, omdat het bedrijf niet aan de voorwaarden van de Digital Services Act zou voldoen. Er zouden illegale producten worden verkocht en de app van het e-commercebedrijf zou opzettelijk verslavend zijn. In Frankrijk en Italië legden toezichthouders om uiteenlopende redenen al miljoenenboetes aan het bedrijf op.

Vanaf volgende week kleppert de brievenbus niet meer elke dag, maar om de dag. PostNL krijgt vanaf zondag twee werkdagen de tijd om een geposte brief, kaart of brievenbuspakket te bezorgen. De postbezorger komt volgens het bedrijf straks standaard drie keer per week "in alle straten van Nederland".

En daar blijft het niet bij. Over een jaar wordt voor PostNL de wet nogmaals aangepast. Dan mag het postbedrijf maximaal drie dagen doen over bezorging van brieven en kaarten.

Niet ondenkbaar is dat het straks nog maar één keer per week wordt. "Dat is nooit helemaal uit te sluiten", zegt Maurice Unck, directeur post bij PostNL. "Wij denken dat we met drie keer in de week en volgend jaar twee keer nog wel een aantal jaar op deze manier kunnen doorgaan. Maar daarna zullen we ons verder moeten aanpassen als de markt verder verandert."

Omdat steeds minder mensen en bedrijven post versturen lopen de postbodes van PostNL met steeds minder post in hun tassen rond. Dat maakt het werk steeds kostbaarder, aldus Unck. "Op zaterdag lopen onze bezorgers altijd met lege tassen door de straat. Dat blijft ook met deze verandering zo. Dus de volgende stap is dat we over een jaar niet meer op zaterdag gaan bezorgen."

Kritiek

Het steeds verder uitkleden van de postbezorging leidt ook tot zorgen. Zo is de Autoriteit Consument & Markt (ACM) uiterst kritisch. Zo was de toezichthouder tegen de overname van de enige concurrent Sandd door PostNL. Daarin werd de ACM uiteindelijk gesteund door het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb).

PostNL kreeg de afgelopen jaren ook boetes van de ACM omdat te veel post te laat werd bezorgd. Ook waarschuwde de ACM dat met het verruimen van de bezorgtijd veel brieven straks niet na twee of drie dagen, maar pas na vier tot zelfs negen dagen kunnen aankomen.

Toch blijft PostNL bij het standpunt dat het simpelweg niet meer lukt om aan de oude wet te voldoen om brieven binnen een werkdag te bezorgen. "Uiteindelijk hebben we vorig jaar met de brievenbuspost ongeveer nul euro verdiend", zegt Unck.

Geen subsidie

PostNL vroeg daarom eerder om subsidie om aan de postwet te kunnen blijven voldoen. Een rechtbank wees dat verzoek af, omdat het verlies wel zou meevallen. Bijvoorbeeld omdat de postbodes naast gewone post ook reclamefolders en brieven van de Belastingdienst door de brievenbus gooien.

"Het grote verlies dat we maken met brieven en kaarten wordt gecompenseerd door de zakelijke post", erkent Unck. "Maar die compensatie is onvoldoende. Want in totaal boeken we geen positief resultaat op de post."

Voor urgente post, zoals rouwkaarten en medische post, blijft er een optie om die alsnog binnen een werkdag te bezorgen. Dit wordt dan bezorgd door de pakketbezorgers van PostNL. Maar dat kost alleen wel flink meer.

Geen rek meer

Alle brievenbuspost combineren met de pakketpost is volgens PostNL geen optie. Ook het zoeken naar samenwerkingen met bijvoorbeeld het bezorgen van kranten, zoals in België gebeurt, zou de post niet toekomstbestendig maken.

"We zijn al het meest efficiënte postbedrijf ter wereld", beweert Unck. "Daar hebben we de afgelopen twintig jaar hard aan gewerkt. Het is wel een beetje op als je het hebt over nieuwe maatregelen."

Hij voegt daar aan toe dat overheden in andere Europese landen de brievenbuspost in stand houden met subsidie. "In Scandinavische landen is dat zo. In België. Als je iets dat verlieslatend is in stand wilt houden, dan is subsidie nodig. Maar daar is nu niet voor gekozen."

Van de Scandinavische landen stopte overigens Denemarken eind vorig jaar met de brievenbuspost. "Wij moeten afschalen om met de post weer zwarte cijfers te kunnen schrijven", vat Unck de situatie voor de Nederlandse postmonopolist samen.

Een tweede koper heeft zich gemeld voor de overname van Easyjet. Nadat de Amerikaanse investeringsmaatschappij Castlelake eind mei zei de vliegmaatschappij te willen overnemen, meldt zich nu ook een andere Amerikaanse investeerder: Apollo. Dat kan leiden tot een overnamestrijd.

Easyjet was van plan om aandeelhouders te adviseren om het geplande bod van Castlelake te accepteren: 6,90 Britse pond per aandeel. Maar dat advies trekt Easyjet nu in, want Apollo wil meer bieden: 7,15 pond per aandeel. Apollo zou daarmee in totaal 5,7 miljard pond betalen. Easyjet wil daarom aandeelhouders gaan adviseren hun aandelen aan Apollo te verkopen.

Apollo heeft nu tot 7 augustus de tijd om een definitief bod te doen. Easyjet is in aantal passagiers de vijfde vliegmaatschappij van Europa, na Ryanair, Lufthansa Group, IAG (met bijvoorbeeld British Airways en Iberia) en Air France-KLM.

Verzekeringsmaatschappijen en vastgoed

Apollo werd in 1990 opgericht en investeerde onder meer in verzekeringsmaatschappijen en vastgoed. De investeerder is ook al actief in de luchtvaartsector. Zo kreeg Air France-KLM leningen van Apollo tijdens de coronapandemie. Apollo bezit voor meer dan 1000 miljard dollar aan investeringen.

Castlelake is veel kleiner. De investeerder werd in 2005 opgericht in New York en heeft momenteel voor 38 miljard dollar aan investeringen uitstaan. Het bedrijf richt zich voornamelijk op overnames van bedrijven die laag gewaardeerd worden, hoewel zij het relatief goed doen.

Door onder meer kosten te besparen probeert Castlelake de winst op de krikken, om het overgenomen bedrijf uiteindelijk voor meer geld door te verkopen. Sinds enkele jaren richt de durfinvesteerder zich ook op de luchtvaart.

Volkswagen wil de komende jaren het aantal automodellen flink terugbrengen en de productiecapaciteit verlagen. De directie heeft plannen hiervoor voorgelegd aan de raad van commissarissen. De plannen zouden geleidelijk uitgevoerd moeten worden en moeten helpen bij het verlagen van de kosten.

Volkswagen is Europa's grootste autofabrikant en heeft het al langer lastig. Het bedrijf kampt met hoge kosten en overcapaciteit. Daarnaast zorgen toenemende concurrentie uit China, strengere regelgeving en Amerikaanse importheffingen voor een verslechterde financiële positie. De winstmarge van Volkswagen is tussen 2021 en 2025 gehalveerd.

Ook bij de andere merken binnen de groep, zoals Audi, Skoda, Seat en Porsche, zal het aantal modellen met de helft worden verkleind. De productiecapaciteit moet dan op termijn worden teruggebracht naar ongeveer 9 miljoen voertuigen per jaar. De capaciteit zou nu ongeveer 10 miljoen voertuigen per jaar bedragen.

Gedwongen ontslagen?

In de plannen wordt niks gezegd over gedwongen ontslagen. Er zijn berichten dat Volkswagen vier fabrieken in Duitsland wil sluiten, waarbij 100.000 banen zullen verdwijnen. Het gaat dan om de fabrieken in Hannover, Emden, Zwickau en de Audi-fabriek in Neckarsulm.

Vanwege de berichten over mogelijke ontslagen waren er bij verschillende vestigingen afgelopen dag protesten. Bij het hoofdkantoor in Wolfsburg demonstreerden zeker 400 werknemers. Vakbond IG Metall heeft gezegd zich fel te zullen verzetten tegen grootschalig banenverlies bij Volkswagen.

De stappende nachtbraker heeft misschien al wel gemerkt dat het minder goed gaat met het nachtleven bij Nederlandse poppodia. Clubnachten werden in 2025 minder goed bezocht dan een jaar eerder.

Het gaat om een daling van bijna 14 procent in een jaar, blijkt uit cijfers van de Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals (VNPF). Daarmee lijkt de 'knaldrang' na corona wat op te drogen.

De branchevereniging ziet op basis van gesprekken met de achterban verschillende oorzaken. "Als we daarover praten met podia, horen we toch gewoon andere behoeften van jonge mensen; dat ze minder vaak uit willen gaan", zegt Arne Dee van de VNPF. Hij wijst ook op prijsstijgingen binnen en buiten podia.

Zalen zijn minder goed gevuld. Het aantal uitverkochte clubnachten liep terug; in 2025 was 1 op de 5 nachtprogramma's uitverkocht. Een jaar eerder, in 2024, was dat 1 op de 4.

Ook Poppodium Simplon in Groningen merkt dat het lastiger is kaartjes voor de nachtprogramma's te verkopen. "Het zit denk ik vooral in de persoonlijke financiële situatie van mensen", zegt hoofdprogrammeur Hanneke Dijkstra. "Mensen hebben echt, echt minder te besteden."

Ook bij poppodium Hedon in Zwolle bleef de kaartverkoop vorig jaar achter. "Wij zagen in het najaar een behoorlijke dip", zegt hoofdprogrammeur Erik Delobel. "Daarna begon het weer op te lopen." Hij plaatst de cijfers wel in context. "Na corona ging alles over de kop, nu heb je ook normalisatie."

Ook minder concertbezoeken

Meer dan de helft van de aangesloten poppodia eindigde vorig jaar in het rood, net als een jaar eerder. De branchevereniging benadrukt wel dat er grote verschillen zijn tussen podia.

De rode cijfers komen niet alleen door minder bezoekers. Ook de kosten voor personeel liepen op en het boeken van artiesten werd duurder.

Niet alleen de clubnachten worden minder bezocht, ook het aantal concertbezoeken daalde. Poppodia telde afgelopen jaar 3,6 procent minder concertbezoeken dan in 2024. Dat is wel nog ruim boven het aantal bezoeken van 2023.

Betalen met de digitale euro is opnieuw een stap dichterbij gekomen. Een flinke meerderheid van het Europees Parlement stemde vandaag voor het starten van de volgende fase in het wetgevingsproces. De digitale versie van de euro wordt ontwikkeld door de Europese Centrale Bank (ECB).

De digitale variant van de euro moet een alternatief bieden voor cryptomunten, zoals bijvoorbeeld de bitcoin. Ook moet die dienen als alternatief voor betaalsystemen van Amerikaanse bedrijven, zoals Mastercard, Visa, Apple en Google.

Met de digitale euro kunnen mensen rechtstreeks aan elkaar betalen zonder tussenkomst van een bank of betaalverwerker. Je kunt ze bewaren bij de centrale bank via een app op je telefoon. De digitale euro zou altijd moeten blijven werken, ook als er een grote storing is met de elektriciteit, het internet of elektronisch betaalverkeer.

De Europese Commissie en de ECB willen een digitale variant van de contante euro maken. Het gebruik van cash loopt al lange tijd terug in Europa. Daarmee wordt het betaalverkeer steeds afhankelijker van commerciële banken, maar vooral van buitenlandse techgiganten die pinbetalingen en online aankopen faciliteren. Met de digitale euro zouden consumenten zowel online als in elke gewone winkel moeten kunnen afrekenen.

Amerikaanse afhankelijkheid

Deze manier om de afhankelijkheid van Amerikaanse bedrijven in het betaalverkeer af te bouwen is voor veel partijen een belangrijk argument voor de digitale euro. Vorig jaar liet ook De Nederlandsche Bank (DNB) doorschemeren dat het niet ondenkbaar is dat de Amerikaanse president deze bedrijven kan inzetten om druk op Europa uit te oefenen.

Tegenstanders maken zich vooral zorgen over privacy en bescherming van persoonsgegevens. Betalen met contant geld is anoniem, maar een transactie met de digitale euro zou geregistreerd kunnen worden. De ECB benadrukt dat er voldoende privacywaarborgen in de munt worden ingebouwd, en dat er wordt gezorgd dat betalen met de digitale euro net zo anoniem is als contant geld.

De stemming van vandaag betekent dat nu de onderhandelingen met de lidstaten over de digitale euro beginnen. Bijvoorbeeld over privacy, maar ook over de distributie en waar de munt geaccepteerd moet worden. Dat duurt zeker tot het eind van dit jaar. De ECB verwacht dat de digitale euro in 2029 kan worden ingevoerd.