De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) eist van onder meer de voedingsmerken Vivera en De Vegetarische Slager dat ze de term "plantaardig gehakt" niet meer gebruiken. De producten hebben namen die in strijd zouden zijn met de wet. Dit bevestigt een woordvoerder van de toezichthouder na berichtgeving door EenVandaag.

De marktleiders zeggen dat ze de naam al meer dan vijftien jaar gebruiken. De waarschuwing van de NVWA komt volgens hen dan ook onverwacht en "is niet in lijn met eerdere signalen van de toezichthouder of het beschermen van consumenten".

De toezichthouder refereert aan het Warenwetbesluit Vlees, gehakt en vleesproducten. Deze wet komt uit 1998 en werd ingevoerd om de voedselveiligheid te verbeteren, onder meer naar aanleiding van de uitbraak van de gekkekoeienziekte.

Rutger Rozendaal, topman van De Vegetarische Slager, is not amused. "Destijds waren er specifieke problemen rondom de samenstelling van gehakt. Deze regels zijn bedoeld om de voedselveiligheid van vlees te waarborgen en heeft geen betrekking op de plantaardige sector. En zou daarom niet op deze categorie van toepassing moeten zijn."

Volgens Rozendaal is de benaming inmiddels ingeburgerd. "Onderzoek laat zien dat consumenten goed weten wanneer het om een vegetarisch of veganistisch product gaat. Een naamswijziging roept juist meer verwarring en dus zorgen op."

Meer plantaardig eten

De bedrijven snappen de oproep van de voedselwaakhond ook niet. "Meer plantaardig eten is essentieel voor het tegengaan van klimaatverandering, verbeteren van de gezondheid en verminderen van dierenleed."

"Daarom maken we plantaardig eten makkelijker voor consumenten. Een naamsverandering zal het behalen van deze doelen bemoeilijken omdat bekende woorden als 'gehakt' helpen bij het maken van de overstap."

De waarschuwing van de NVWA volgt kort op een stemming in het Europees Parlement over vleestermen voor plantaardige producten. Als het aan de Europarlementariërs ligt verdwijnen termen zoals vegetarische worst, vegaburger en plantaardige schnitzel van verpakkingen. Het is aan de Europese Commissie en de EU-lidstaten of een dergelijk verbod er ook daadwerkelijk komt.

Vivera en De Vegetarische Slager willen in gesprek met de NVWA.

Postzegels worden op 1 januari weer duurder. Wie dan een kaart of brief post, moet een postzegel kopen van 1,40 euro. Dat is een nieuwe verhoging van negen cent. PostNL verhoogde op 1 juli de prijs van een postzegel al met een dubbeltje, toen naar 1,31 euro. Het versturen van een brievenbuspakketje wordt met 4,40 euro 15 cent duurder.

PostNL noemt de zoveelste verhoging van de postzegelprijs "onvermijdelijk". Het bedrijf zegt dat de kosten al jaren stijgen, terwijl er steeds minder kaarten en brieven worden verstuurd.

"Onze postbezorgers lopen hun rondes met dezelfde inzet als altijd, maar met steeds minder post in de tas", zegt Maurice Unck, directeur van de brievenbuspostafdeling van PostNL. "Twintig jaar geleden bezorgden we nog drie brieven per dag per adres, nu zijn dat er gemiddeld drie per week."

Omdat PostNL brieven binnen 24 uur moet bezorgen, wil het bedrijf een verandering van de postwet die dit voorschrijft. Dit jaar probeerde PostNL nog tevergeefs via de rechter subsidie te krijgen als de wet niet wordt aangepast. Van het demissionaire kabinet krijgt het bedrijf vanaf juli volgend jaar twee dagen de tijd voor de bezorging van brieven, vanaf juli 2027 wordt dit versoepeld naar drie dagen.

'Niet fijn'

Die verruiming van de bezorgtijd gaat PostNL toch niet snel genoeg. "We snappen dan ook dat een hogere prijs niet fijn is. Toch is het helaas nodig. We geven meer uit aan het bezorgen van brieven dan dat het oplevert", aldus Unck.

Bij de rechtszaak om subsidie voor de 24 uurs-bezorging af te dwingen moest PostNL achter gesloten deuren de boeken openen. Naast kaarten en brieven, stoppen postbezorgers van PostNL namelijk ook zakelijke en reclamepost door dezelfde brievenbus.

De rechter oordeelde daarop dat de situatie niet zo nijpend was dat er zonder subsidie geen post meer kan worden bezorgd. PostNL zegt dat de verhoging past binnen de jaarlijkse regels om tarieven aan te passen.

Autofabrikant Volkswagen hoeft in ieder geval volgende week nog geen fabriek stil te zetten. Die productiestop dreigde eerder deze week nog, door een naderend tekort aan chips van het Nederlandse bedrijf Nexperia.

"De leveringsproblemen bij de Nederlandse chipmaker Nexperia hebben vooralsnog geen invloed op de productie in de Duitse autofabrieken", aldus een woordvoerder tegen persbureau DPA. "Ook in alle andere Duitse fabrieken van het VW-concern is de productie voor komende week veiliggesteld." Het gaat dan om de dochterbedrijven Audi en Porsche.

Ruzie met China

Nexperia, met het hoofdkantoor in Nijmegen, is in 2019 overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech. De Nederlandse overheid greep drie weken terug de controle bij het bedrijf door middel van een uitzonderlijke wet. Hiermee kan de overheid beslissingen binnen Nexperia tegenhouden of terugdraaien.

Demissionair minister Karremans (Economische Zaken) greep in vanwege vermeend wanbestuur door de Chinese directeur. De minister zei dat die directeur "productiefaciliteiten, financiële middelen en intellectuele eigendomsrechten" naar het buitenland zou verplaatsen.

China reageerde boos op die ingreep. Als reactie verbood de Chinese overheid om Nexperia-chips te exporteren. In China worden tientallen miljarden chips per jaar gemaakt, waarvan een groot deel in auto-onderdelen terechtkomt. Het betekent dat automakers of leveranciers geen nieuwe Nexperia-chips meer uit China kunnen ontvangen.

Vervangende leveranciers

Volkswagen zegt productieproblemen na volgende week niet uit te kunnen sluiten. Een bestuurslid van VW zei gisteren tegen zakenkrant Handelsblatt dat er onderhandelingen gaande zijn met leveranciers die de chips van Nexperia mogelijk kunnen vervangen.

Extra betalen per gereden kilometer in de spits? Een hogere kilometerheffing in een ov-rijk gebied? Of: juist helemaal niets veranderen. Ook bij deze verkiezingen keert rekeningrijden op allerlei manieren terug in de verkiezingsprogramma's.

Verschillende politieke partijen willen dat er minder wordt betaald voor het bezit van een auto, en juist meer voor het gebruik ervan. Een blik op de partijprogramma's geeft een aardig beeld van wie er dan veel gaat betalen, en wie juist minder.

Het idee achter rekeningrijden, zoals er in de politiek over wordt gepraat, is dat de autobezitter gaat betalen per gereden kilometer. Door het toenemende aantal elektrische auto's, loopt de staatskas steeds meer brandstofaccijns mis. In 2040 loopt het tekort op tot meerdere miljarden per jaar. Een kilometerheffing kan die misgelopen inkomsten compenseren, omdat elektrisch rijden zo ook belast wordt.

Maar partijen willen niet dat iedereen evenveel gaat betalen per kilometer. Alle partijen die voor een kilometerheffing zijn, willen dat spitsrijders het meest worden belast. Mensen die niet in de ochtend- of avondspits hoeven te rijden, zouden dan juist op rustige momenten de auto pakken, want dat scheelt geld. Degenen die de spitsuren niet kunnen mijden, staan daardoor minder lang in de file.

De prijs per gereden kilometer kan ook omhoog of omlaag op basis van waar wordt gereden, of het type voertuig. Verder kan met de invoering van een kilometerheffing de bestaande belasting op bezit van een auto omlaag, zoals de wegenbelasting (mrb) en de belasting bij aanschaf van een nieuwe auto (bpm).

Dit zeggen voorstanders van rekeningrijden erover in hun verkiezingsprogramma's. Swipe voor alle opties:

Naast partijen rond het politieke midden en een aantal linkse partijen pleiten ook mobiliteitsorganisaties zoals ANWB en Bovag voor een vorm van rekeningrijden.

Tegenstanders: auto geen luxe, maar noodzaak

Opvallend is dat de VVD als enige partij niks over rekeningrijden heeft opgenomen in het partijprogramma. Bij de vorige verkiezingen was de VVD nog voorstander, zodat "iedereen, ook bij gebruik van elektrisch vervoer, bijdraagt".

In een reactie aan de NOS laat een woordvoerder weten dat de VVD inmiddels tegen een kilometerheffing is. "Nederlanders staan niet voor hun lol 's ochtends vroeg in de file, maar omdat ze gewoon op tijd op hun werk moeten zijn."

Andere tegenstanders van rekeningrijden zijn BBB, Denk, FVD, JA21, NSC, PVV, SGP en de SP. Die laatste is tegen een kilometerheffing, want de partij wil "niet dat de spits gereserveerd wordt voor de mensen die veel geld hebben", zo staat op de partijsite. Ook de PVV is tegen. "Voor veel mensen is de auto geen luxe, maar pure noodzaak."

Het CDA was recent nog tegen, maar heeft inmiddels een ander standpunt. De andere partijen in de Tweede Kamer staan er nog steeds hetzelfde in als bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen.

Voorstanders: plaats en tijd bepalende factoren

GroenLinks-PvdA en D66 zijn voorstanders van een kilometerheffing op basis van tijd en plaats. Maar dan moet ook de bereikbaarheid van het openbaar vervoer meespelen. Mensen die in een gebied wonen dat goed te bereizen is met het ov betalen dan meer voor autogebruik.

Op dit moment is de wegenbelasting afhankelijk van onder meer het gewicht van een auto en de uitstoot. Hoe zwaarder en vervuilender een auto, hoe meer er betaald moet worden. PvdD en Volt willen dat deze bestaande belasting op bezit voortaan worden ondergebracht bij een kilometerheffing. Een grote en vervuilende auto die ook nog veel rijdt, kost dan meer dan eenzelfde auto die vaker stilstaat.

Het vaakst keren plaats en tijd terug in de plannen van de partijen, als factoren die bepalend zijn voor de kilometerheffing. "Die helpen echt om files te bestrijden", zegt hoogleraar Transportbeleid Bert van Wee (TU Delft). "Gewicht en vervuiling belasten heeft vooral te maken met milieuredenen."

'Tweede auto mogelijk wel aantrekkelijker'

Toch kan het ook lagere inkomens helpen, zegt Van Wee, "omdat hogere inkomens vaak een grotere auto hebben". Wat betreft elektrische auto's ligt het wat ingewikkelder. Die zijn vaak zwaarder dan benzine- en dieselauto's vanwege het gewicht van het accupakket. Volt pleit daarom voor een kilometerheffing met een gewichtscorrectie, om zo elektrische rijders tegemoet te komen.

Overigens kan een kilometerheffing het wel aantrekkelijker maken om een tweede auto aan te schaffen. "Als de vaste lasten van autobezit dalen, verwacht je een lichte toename van het aantal auto's", legt hoogleraar Van Wee uit.

Verder verwacht hij dat mensen zonder auto er sneller een aanschaffen als het rekeningrijden wordt ingevoerd. En huishoudens die al een auto hebben, kopen volgens hem misschien wel een tweede of derde auto. Dat heeft dan wel weer gevolgen voor de parkeerdruk en mogelijk ook voor de verkeersdrukte.

Steeds meer mensen komen in financiële problemen doordat ze toeslagen moeten terugbetalen. Dat blijkt uit onderzoek van de NOS, gebaseerd op informatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Belastingdienst.

Het aantal huishoudens met langdurige toeslagenschulden is bijna verdrievoudigd sinds corona. De Dienst Toeslagen moet steeds vaker grote bedragen terugvragen, omdat achteraf bleek dat mensen te veel geld hadden gekregen. Dit gebeurde het afgelopen jaar 658.000 keer.

De dienst wijt dat grotendeels aan het toeslagensysteem zelf: het is veel te ingewikkeld.

Blauwe brieven

Jeroen Sloot weet hoe het is om een blauwe envelop met slecht nieuws te openen. "Ik snapte er helemaal niets van. Het is niet te begrijpen waar je recht op hebt en of je dat dan later toch moet terugbetalen", blikt hij terug.

Tien jaar geleden woonde Sloot samen met zijn vrouw in een koophuis in Almere, en hij had naar eigen zeggen nog nooit een toeslag ontvangen. Sindsdien kreeg hij te maken met een scheiding en een hersenbloeding. Ook raakte hij dakloos. Vanwege de hersenbloeding kon hij slecht bewegen en kreeg hij moeite met taal. Hij werd aangemerkt als deels arbeidsongeschikt en had recht op huurtoeslag.

Jaren later kwamen de brieven: Over twee jaren moest hij in totaal ruim 7000 euro aan huurtoeslag terugbetalen. Dankzij een erfenis kon hij uit de schulden blijven, zegt hij.

Huurverlaging niet doorgegeven

Een ander voorbeeld is Saskia Brandewijn. Haar huurtoeslag werd gekort omdat ze een huurverlaging niet had doorgegeven. Daarbovenop moest ze ook nog 266 euro terugbetalen.

Ze dacht dat de huurverlaging automatisch zou worden verwerkt, zo ging het immers wel toen de huur ooit omhoogging. "Het is niet te snappen dat je de ene keer niets moet doorgeven en de andere keer wel", zegt Brandewijn.

Ze kampt al tijden met psychische klachten en leefde lang onder bijstandsniveau. Door een posttraumatische stressstoornis werkt ze parttime.

Brandewijn maakte bezwaar, maar kreeg vorig jaar te horen dat ze toch moest betalen. Het is immers de verantwoordelijkheid van de ontvanger om alle informatie op tijd te verstrekken, schreef de overheid in een brief.

"Mentaal was dit een enorme klap", zegt Brandewijn. Ze vertelt dat de kwestie leidde tot herbelevingen van jeugdtrauma's, trillingen en nog meer piekeren.

Bij de Landelijke Cliëntenraad zien ze dit soort gevallen vaker. "Mensen maken één klein foutje en het krijgt verwoestende gevolgen", zegt voorzitter Fatma Koser Kaya. "Het kan iedereen gebeuren, dit systeem vraagt veel te veel van je."

Tunnelvisie

Volgens de Dienst Toeslagen komen de groeiende problemen met toeslagenschulden deels doordat steeds meer geld wordt rondgepompt in het systeem. Vorig jaar werd 21 miljard euro uitgekeerd; bijna een verdubbeling in tien jaar. Daarnaast speelt mee dat de overheid terugvorderingen tijdelijk op pauze zette tijdens corona. Dan blijven er ook meer schulden liggen.

Onderzoek wijst uit dat mensen met financiële stress vaak last hebben van tunnelvisie. "Onder financiële stress kunnen mensen slechter logisch vooruit denken en niet goed voor zichzelf zorgen", zegt Olaf Simonse, onderzoeker economische psychologie aan de Universiteit Leiden. "Dat leidt tot slechte gezondheid, productiviteitsverlies en depressies. Het is lastig om daar een getal op te plakken, maar de economische schade voor de maatschappij is aanzienlijk."

Bij de Dienst Toeslagen zijn ze al jaren bezig met aanpassingen en campagnes die toeslagenschulden onder burgers moeten terugdringen. Via reclamespotjes worden burgers opgeroepen om vaker hun salaris te controleren.

En bij de fiscus loopt een experiment waarbij de fiscus automatisch de kinderopvangtoeslag verlaagt als blijkt dat ouders te veel ontvangen. Ook huurt de overheid ervaringsdeskundigen zoals Saskia Brandewijn in, om beter te begrijpen waar het precies misgaat. Maar dit zijn slechts pleisters op een open wond, volgens de betrokkenen die de NOS sprak.

De Haagse politiek is het erover eens dat het toeslagenstelsel op de schop moet. Zeven partijen schrijven in hun verkiezingsprogramma dat het hele stelsel in de prullenbak moet. Andere partijen gaan niet zo ver, maar stellen bijvoorbeeld voor dat verschillende toeslagen worden samengevoegd.

Politiek verslaggever Jorn Jonker:

"De problemen met toeslagen die teruggevorderd worden, zijn in Den Haag bekend. Veel partijen zeggen dat ze op termijn van de toeslagen af willen en dat we andere systemen moeten bedenken om mensen financieel te ondersteunen.

Maar gaan ze die stap ook echt zetten? In de kabinetsformatie zal blijken hoe ver de partijen echt willen gaan.

De kinderopvangtoeslag veranderen, dat ligt binnen handbereik. Maar andere toeslagen aanpakken is lastig, en bovendien duur. Want als je toeslagen afschaft, wil je mensen helpen die dat geld plots verliezen. En er liggen al zo veel rekeningen die de politiek nog moet betalen, investeren in defensie bijvoorbeeld. Dus of er nu wel serieuze stappen komen en hoe snel, is zeer de vraag."

Wat begon als een Europese poging om bedrijven verantwoordelijk te stellen voor mensenrechten en milieuschade, is uitgegroeid tot een geopolitiek mijnenveld. De Verenigde Staten en Qatar hebben in een ongekend scherpe brief Europese leiders gewaarschuwd dat de nieuwe duurzaamheidswet de energiezekerheid en economische veerkracht van het continent in gevaar brengt. Hun boodschap: Europese idealen kunnen Europa duur komen te staan.

In de brief, gericht aan de regeringsleiders van alle EU-lidstaten en ingezien door de NOS, schrijven de Amerikaanse minister van Energie, Chris Wright, en zijn Qatarese collega Saad Sherida al-Kaabi dat de richtlijn "een existentiële bedreiging vormt voor de groei, concurrentiekracht en veerkracht van de industriële economie van de EU".

De Europese wet, die ook wel de 'antiwegkijkwet' wordt genoemd, zou bedrijven verplichten om misstanden in hun volledige productieketen aan te pakken. Volgens de VS en Qatar zou dat leiden tot "hogere energie- en grondstofprijzen" en "een afkoelend effect op investeringen en handel".

Afhankelijk van lng

De timing van de waarschuwing is geen toeval. Sinds de Russische inval in Oekraïne is de EU voor ongeveer een vijfde van haar gas afhankelijk geworden van vloeibaar aardgas (lng) uit de VS en Qatar. Beide landen zeggen dat de Europese regels hun export en investeringsbereidheid rechtstreeks bedreigen.

"Dit komt op een kritiek moment, nu onze landen en bedrijven niet alleen willen handhaven maar de betrouwbare lng-levering aan de EU aanzienlijk willen uitbreiden", schrijven de ministers.

De waarschuwing uit Washington en Doha valt samen met politieke onrust in het Europees Parlement. Gisteren stemden Europarlementariërs onverwacht tegen een afgezwakte versie van de Europese zorgplichtwet, die officieel de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) heet.

Kysia Hekster, correspondent Europese Unie:

"De afzwakkingen van deze wet zijn onder meer gekomen na druk van Qatar en de VS. De discussie over de aanpassingen is al langer aan de gang. Linkse partijen in het Europees Parlement vinden de wet te veel afgezwakt, partijen aan de conservatieve en radicaal-rechtse kant noemen de wet juist nog veel te vergaand.

De verwachting was dat de wet het makkelijk zou gaan halen, omdat er vooraf een politiek akkoord was tussen drie centrumpartijen: de christendemocraten, de sociaaldemocraten en de liberalen. Maar er was door de radicaal-rechtse partijen gevraagd om een geheime stemming en die zorgde voor een verrassing: de wet haalde het nipt niet. Niet alle Europarlementariërs van de middenpartijen hebben zich gehouden aan de eerder gemaakte afspraken over hoe er gestemd moest worden.

Daardoor kunnen de onderhandelingen met de EU-lidstaten, die morgen zouden beginnen, niet van start gaan. Die gesprekken zijn nodig om de afgezwakte wet daadwerkelijk aan te nemen, maar dat proces loopt nu vertraging op.

Hoelang de vertraging zal duren, is nog onduidelijk. Nu het voorstel is weggestemd, kan het hele proces van onderhandelen over de afzwakkingen opnieuw beginnen. Het laat zien hoe sterk de discussie over Europese klimaat- en duurzaamheidswetgeving inmiddels gepolitiseerd is geraakt."

Qatar en de VS zullen bij de hernieuwde onderhandelingen opnieuw de kans krijgen om druk uit te oefenen op Brussel, om zo "de meest economisch schadelijke bepalingen" te schrappen. Zoals de regels die ook buiten Europa gelden, de verplichting tot klimaatplannen en de mogelijkheid dat bedrijven aansprakelijk worden gesteld voor misstanden bij hun leveranciers. Zo niet, waarschuwen ze, dan dreigt een terugslag voor handel en energievoorziening.

Maar de druk komt niet alleen van buitenaf. Ook in Europa zelf groeit de weerstand. De Duitse bondskanselier Merz en de Franse president Macron hebben al gepleit voor uitstel en tientallen Europese topmensen riepen vorige week op tot intrekking van de richtlijn. Zij vrezen dat de regels de concurrentiekracht van Europese industrieën verder zullen aantasten op een moment dat energieprijzen hoog blijven en investeerders richting de VS trekken.

Wat bedoeld was als een moreel kompas voor verantwoord ondernemen, is daarmee uitgegroeid tot een test voor Europa's geopolitieke volwassenheid. De brief van Washington en Doha legt bloot hoe de groene ambities van Brussel botsen met de belangen van zijn energie- en handelspartners en hoe idealen in de Europese besluitvorming uiteindelijk altijd langs de democratische weg worden bijgesteld.

De grootste franchisenemer van Albert Heijn, Bun, is gehackt. Onder meer paspoorten en personeelsdossiers met informatie over salaris, ziekteverzuim en werkbeoordelingen zijn bij de hack gestolen, meldt RTL Nieuws.

Bun en Albert Heijn bevestigen dat er een hack heeft plaatsgevonden. Bun heeft 29 Albert Heijn-supermarkten in Nederland, waar zo'n 3500 mensen werken.

Bun meldt dat de hackers toegang hadden tot een deel van het systeem. De daders hebben zogeheten gijzelsoftware gebruikt om gegevens te vergrendelen en ongeautoriseerd in te zien.

Dark web

Volgens RTL is een deel van de buitgemaakte gegevens gepubliceerd op het dark web. De cybercriminelen zouden gezegd hebben dat ze nu 20 procent van de buitgemaakte data hebben gepubliceerd. Meer zal volgen, als de franchisenemer niet betaalt. De persoonsgegevens kunnen worden gebruikt voor vormen van oplichting, zoals identiteitsfraude.

RTL schrijft dat gegevens van allerlei verschillende functies op straat liggen, zowel van managers als van schoonmakers. Ook zou de buit niet beperkt zijn gebleven tot huidige werknemers en zouden er ook gegevens van oud-medewerkers zijn gepubliceerd.

Ahold Delhaize

Nadat de hack ontdekt was, heeft de franchisenemer een gespecialiseerd onderzoeksteam ingeschakeld, meldt Bun. Op 10 oktober werden de getroffen medewerkers en oud-medewerkers door Bun op de hoogte gebracht.

Eerder dit jaar werden Albert Heijn-medewerkers ook al getroffen door een hack. Toen verkregen hackers toegang tot de systemen van Ahold Delhaize, het moederbedrijf van Albert Heijn, Etos en Gall & Gall. Het doelwit was toen de Amerikaanse tak van Ahold, maar hierbij werden mogelijk ook de gegevens van Nederlandse werknemers buitgemaakt.

Nu de Amerikaanse president Trump voor het eerst komt met sancties tegen Rusland en vanuit Europa alweer het negentiende sanctiepakket is aangekondigd, is het de vraag wat de gevolgen zullen zijn voor de Russische economie. Die zal er wel in enige mate door worden getroffen, zeggen deskundigen tegen de NOS. Tegelijkertijd zouden we ook in Europa iets kunnen gaan voelen in onze energierekening.

De nieuwe sancties zijn "heel zwaar", zegt advocaat en sanctie-expert Heleen over de Linden. Vooral de Amerikaanse maatregelen zullen volgens haar hard aankomen in de landen die tot nu toe zijn blijven handelen met Rusland.

Die Amerikaanse sancties betekenen kort gezegd dat als bedrijven zaken willen doen met de Russische energiebedrijven Rosneft en Lukoil, ze dat niet meer mogen doen met de dollar. Sinds de oorlog in Oekraïne is de handel in olie en gas uit Rusland verschoven van Europa naar Aziatische landen.

Die landen, zoals Kazachstan en Kirgizië, lopen nu het risico om op de zwarte lijst van de VS gezet te worden. En dat terwijl veel van de Aziatische bedrijven handelen in de dollar omdat hun eigen munt instabiel is.

India en China

"Denk bijvoorbeeld aan een partij in India die een rekening heeft in dollars", zegt Hans van Cleef, hoofd energieonderzoek bij onderzoeksbureau EqoLibrium. Eerder werd niet ingegrepen als bedrijven de olie kochten en daarna eventueel doorverkochten. "Maar nu wordt betaling in dollars dus verboden." Toch betekent dat volgens Van Cleef niet direct dat zo'n bedrijf geen Russische olie meer afneemt. "Daar kun je omheen werken door bijvoorbeeld een andere bv op te richten."

Oliebedrijven in India hebben al aangekondigd een stuk minder producten te willen kopen uit Rusland en ook Chinese staatsoliebedrijven hebben nieuwe aankopen stopgezet.

Economische gevolgen

Volgens energiedeskundige Van Cleef hebben deze sancties uiteindelijk wel "een klein beetje" effect op de Russische economie. Energiebedrijven Lukoil en Rosneft zullen nog steeds producten blijven verkopen, zegt hij, al is het misschien tegen een iets lagere prijs. Maar de wereldmarkt kan niet ineens afstappen van het gebruik van olie en gas.

Als je alle sancties van de afgelopen jaren bij elkaar optelt, heeft dat wel effect gehad, zegt sanctie-expert Over de Linden. "Belangrijke oligarchen op de zwarte lijst kunnen geen zaken meer doen met hun zakelijke netwerken in bijvoorbeeld Amsterdam. Die zijn vertrokken. En ik denk zeker dat zonder de bestaande sancties Oekraïne nu platgebombardeerd was geweest."

Toch zal volgens haar de Russische president Poetin niet snel toegeven dat deze sancties hem en het land raken.

Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp:

"Het Kremlin heeft vooralsnog niet gereageerd op de aangekondigde sancties en bezint zich kennelijk nog op een antwoord. Alleen oud-president Medvedev haalde op Telegram fel uit naar Trump, die hij betichtte van 'een oorlogsdaad'.

De nieuwe sancties gaan Rusland beslist pijn doen, maar zullen niet leiden tot verandering van beleid. Ook zonder deze sancties vallen de olie- en gasinkomsten al terug en wordt de Russische oorlogsinspanning steeds meer bekostigd met geld dat aan andere sectoren wordt onttrokken. Zo gaat de btw omhoog en komen er verschillende andere heffingen.

Moskou rekent er ook op dat, net als voorheen, Rusland erin zal slagen ook deze sancties te omzeilen en dat Russische olie via tussenhandelaren en met fikse kortingen alsnog afnemers in vooral Azië zal bereiken."

Het is niet voor het eerst dat de Verenigde Staten sancties opleggen aan Russische bedrijven, maar begin dit jaar nam Trumps voorganger Biden juist de beslissing om Rosneft niet op de zwarte lijst te zetten. Dat zou volgens hem de wereldwijde energiemarkt verstoren, met als gevolg dat huishoudens meer geld kwijt zijn aan energie.

Dat scenario ziet econoom Van Cleef nu wel als reëel. "We gaan de winter in, we willen niet dat de gasprijzen te hoog worden. Onze Nederlandse voorraden zijn al minder hoog dan vorig jaar. Er is wat meer olie te koop op de markt, maar je wil niet dat Rusland helemaal niet kan leveren. Dat kan leiden tot een hogere olieprijs en daarmee tot een hogere energierekening."

Asiel is ook deze verkiezingscampagne weer een hot topic. Maar wie de verkiezingsprogramma's bestudeert, ziet dat partijen ook steeds meer willen doen om de arbeidsmigratie naar ons land terug te dringen.

Hoeveel arbeidsmigranten er in Nederland zijn is onduidelijk. Schattingen lopen uiteen van 700.000 tot meer dan een miljoen. Het zet druk op de toch al krappe huizenmarkt, zorgt voor nog vollere schoolklassen en leidt in sommige buurten tot verloedering.

Arbeid is verreweg de belangrijkste reden voor migranten om naar Nederland te komen:

De meeste politieke partijen zijn het er over eens dat de hoogopgeleide kennismigranten niet het grootste probleem vormen. Zij zetten dan wel druk op de voorzieningen, maar hun bijdrage aan de Nederlandse economie wordt belangrijk gevonden.

De partijen richten hun pijlen vooral op de groep arbeidsmigranten met laagbetaald werk, vaak in distributiecentra, glastuinbouw en de vleesverwerkende industrie. Van dit soort banen kwamen er afgelopen tien jaar relatief veel bij, staat in een adviesrapport aan de overheid.

Minimumloon omhoog

Partijen als GroenLinks-PvdA, D66, NSC, SP, Denk, Partij voor de Dieren en Volt willen dit soort laagbetaalde banen minder aantrekkelijk maken voor werkgevers, door bijvoorbeeld het minimumloon te verhogen. Het wordt daardoor duurder om arbeidsmigranten in te huren.

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie willen ook inzetten op robotisering en automatisering, waardoor er uiteindelijk minder arbeidsmigranten nodig zijn. VVD en JA21 zien ook veel potentieel in Nederlanders die nu werkloos zijn: zij zouden deels de banen van arbeidsmigranten kunnen overnemen.

Andere maatregelen in verkiezingsprogramma's

De PVV is de enige partij die in het verkiezingsprogramma niet de woorden 'arbeidsmigratie' of 'arbeidsmigranten' gebruikt. Bij vorige verkiezingen wilde de PVV nog een stop op de "toestroom arbeidsmigranten" door vergunningen in te voeren.

Een fors hoger uurloon is het schrikbeeld van veel bedrijven. "Het zal een enorme druk op de kosten voor de sector betekenen", zegt Remco Buurman van Nederland Distributieland. "Distributiecentra komen op plekken die het meest efficiënt zijn. Als de omstandigheden veranderen door maatregelen, heb je kans dat distributiecentra voor de Nederlandse markt over de grens gaan kijken."

Volgens hem kan dat weer problemen opleveren voor de bezorging van pakketjes. "Als je nu bevoorraadt vanuit een distributiecentrum vlakbij en dat straks vanuit België of Duitsland gaat, dan krijg je langere levertijden en vollere wegen."

Op dit moment zijn er juist relatief veel distributiecentra in Nederland, vlak bij de Belgische grens. Doordat in België nachtwerk in distributiecentra niet is toegestaan, is het aantrekkelijker om ze in Nederland te bouwen. Die distributiecentra leveren dan wel weer in België.

"Wij hebben arbeidsmigranten echt nog nodig", zegt Quincy von Bannisseht van Glastuinbouw Nederland. "Als je grootschalige beperkingen oplegt, dan word je voor je voedselvoorziening meer afhankelijk van het buitenland."

Volgens Von Bannisseht zijn glastuinders al bezig met automatisering en de inzet van robots. "Het aantal arbeidsmigranten dat we gebruiken is daardoor al langzaam aan het dalen. Maar het ontwikkelen van oogst- en plukrobots is complex en kost tijd. Voorlopig kunnen we dus niet zonder arbeidsmigranten."

'Uiteindelijk politieke afweging'

Hoe dan ook: beperkende maatregelen voor arbeidsmigratie hebben gevolgen voor de inrichting van Nederland en de economie. "Het is uiteindelijk een politieke afweging, over baten en lasten", zegt econoom Olaf van Vliet van de Universiteit Leiden.

"Voor werkgevers zijn deze mensen voordelig, maar consumenten profiteren er ook van", vertelt hij. Zo zouden tomaten wel eens een stuk duurder kunnen worden als ze niet meer door arbeidsmigranten worden geplukt. "Tegelijk worden er maatschappelijke lasten ervaren, zoals druk op de woningmarkt."

De angst voor de economische gevolgen is mede de reden dat echt strenge maatregelen deze kabinetsperiode uitbleven. Zo werd een verbod op arbeidsmigranten in de vleessector toch weer op de lange baan geschoven. Desondanks lijkt er deze campagne meer dan ooit een wil te zijn om iets te doen aan de instroom van arbeidsmigranten.

Wie komen er naar Nederland? En waarom? Ontdek het in de onderstaande special:

Bierbrouwer Heineken gaat de komende vijf jaar opnieuw flink in de kosten snijden. Jaarlijks verwacht het bedrijf dat er 400 tot 500 miljoen bespaard kan worden, wat een totale bezuiniging van 2 tot 2,5 miljard moet opleveren tussen nu en 2030. Dat maakt het bedrijf vandaag bekend, een dag na de presentatie van tegenvallende kwartaalcijfers.

De verkoop van de Heineken-bieren verloopt al langer moeizaam. Met name in Europa en Amerika valt de bierverkoop tegen. De omzet daalde in het laatste kwartaal met 4 procent. Naast Heineken horen ook merken als Amstel, Brand en Affligem tot het bedrijf.

In 2020 startte Heineken een vergelijkbare bezuinigingsronde van 3 miljard over vijf jaar.

Traag herstel

Naar eigen zeggen heeft Heineken nog altijd te maken met "traag herstel" van de verkoop van bier nadat deze flink is ingezakt tijdens de coronapandemie. Volgens topman Dolf van den Brink is het nodig om het bedrijf "fundamenteel te veranderen om aan kop te blijven".

Wel vertrouwt het bedrijf erop dat de groei weer ingezet kan worden. In landen met een opkomende economie kan veel meer bier verkocht worden, zegt het bedrijf. Met name in landen als India, Vietnam, Ethiopië en Mexico verwacht Heineken groei vanwege bevolkingsgroei en de opkomst van de middenklasse.

Banen

De bezuinigingen van de afgelopen jaren ging gepaard met het schrappen van 8000 banen. Volgens het bedrijf is die reorganisatie goed verlopen, maar is er meer voor nodig om wereldwijd marktleider te blijven.

Of de miljardenbezuiniging ten koste van banen wereldwijd gaat, wil Heineken nog niet zeggen. Vorige week maakte Heineken bekend dat er 400 kantoorbanen op het hoofdkantoor in Amsterdam zouden verdwijnen. De bierbrouwer gaat op andere plekken in de wereld juist kleinere kantoren openen.

Ook verwacht het bedrijf veel van digitalisering. Dat moet kosten besparen op de kantoren, maar ook in de bierfabrieken, zegt een woordvoerder van het bedrijf. Wat die digitalisering precies gaat betekenen legt Heineken niet verder uit.

Volkswagen zit in acute problemen door een naderend tekort aan Nexperia-chips, blijkt uit berichtgeving van Duitse media. Volgens het Duitse dagblad Bild moet het bedrijf volgende week woensdag de productie van de Golf stilleggen. Der Spiegel heeft het over donderdag.

De automaker is ook in overleg met de Duitse overheid over arbeidstijdverkorting, melden Bild en de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Dat houdt in dat er een regeling komt omdat Volkswagen tijdelijk minder werk voor zijn personeel heeft.

Vanavond vindt er crisisoverleg plaats tussen de Duitse overheid en de auto-industrie, bevestigt een bron binnen het Duitse ministerie van Economische Zaken tegen de NOS.

China verbiedt export

Nexperia heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar is in 2019 overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech. De Nederlandse overheid greep drie weken terug de controle bij het bedrijf door middel van een uitzonderlijke wet. Hiermee kan de overheid beslissingen binnen Nexperia tegenhouden of terugdraaien.

Als reactie daarop verbood de Chinese overheid om Nexperia-chips te exporteren. In China worden tientallen miljarden chips per jaar gemaakt, waarvan een groot deel in auto-onderdelen terechtkomt.

Het betekent dat automakers of leveranciers geen nieuwe chips meer uit China kunnen ontvangen. De Duitse auto-industrie vreest sindsdien voor een tekort. Als bepaalde onderdelen met Nexperia-chips niet meer gemaakt of geleverd kunnen worden, kunnen de bedrijven geen auto's maken.

Volkswagen erkent dat er op korte termijn inderdaad gevolgen voor de productie kunnen ontstaan, zegt het bedrijf in een reactie tegen de NOS. Het bedrijf zegt dat de productie op dit moment niet is geraakt, maar volgens Duitse media duurt dat dus tot halverwege volgende week.

Correspondent-Duitsland Chiem Balduk:

"Duitse autofabrikanten en toeleveranciers proberen voor de buitenwereld het hoofd koel te houden, maar vandaag is duidelijk geworden dat de paniek groot is. Het naderende chiptekort is slechts deels op te vangen met andere fabrikanten. Vanuit de industrie wordt daarom gekeken naar de politiek. 'Het is een politiek probleem, dus er is een politieke oplossing nodig', klinkt het.

In Duitse media wordt de Nederlandse ingreep bij Nexperia kritisch beschouwd. Analisten stellen dat Nederland zich laat leiden door de Verenigde Staten in het handelsconflict met China. Een commentator sprak van een 'zeldzaam domme stap' van Nederland, omdat een Chinese tegenreactie te voorzien was."

Demissionair minister Karremans (Economische Zaken), die eind september ingreep bij Nexperia, belde gisteren met zijn Chinese collega. Dat gesprek heeft er niet voor gezorgd dat China de export weer toestaat. De Chinese minister van Handel zei juist dat Nederland deze kwestie moet oplossen.

Karremans greep in vanwege de gevolgen van wanbestuur door de Chinese directeur, die inmiddels aan de kant is gezet door de Ondernemingskamer. De minister zegt dat de directeur "productiefaciliteiten, financiële middelen en intellectuele eigendomsrechten" naar het buitenland zou verplaatsen. Welke concrete stappen de directeur daarvoor zou hebben gezet, wil het ministerie niet zeggen.

Nederlanders geven een kleiner deel van hun inkomen uit aan boodschappen. ABN Amro vergeleek het deel van het inkomen dat nu naar boodschappen gaat, met de situatie zes jaar geleden. Volgens het rapport is de bestaanszekerheid onder werkenden toegenomen, ondanks de duurdere boodschappen.

De prijzen van boodschappen zijn de afgelopen tijd flink toegenomen. Huishoudens geven ook wel een hoger bedrag uit aan boodschappen, maar ten opzichte van hun totale inkomen is dit bedrag procentueel iets gedaald. Waar toen 14,2 procent naar boodschappen ging is dat nu 14 procent.

Waarom het wel voelt alsof alles duurder is, komt ook door het 'sticker-effect', legt econoom bij ABN Amro Jeannine van Reeken-van Wee uit. "Bijna elke dag zie je de prijzen als je boodschappen doet en het geld dat uit je portemonnee gaat, terwijl je vaak maar een keer per maand weer geld binnenkrijgt."

Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) zegt in een reactie dat ook zij zien dat mensen de afgelopen jaren steeds wat beter rond kunnen komen. "Na de energie- en inflatiecrisis heeft de overheid veel maatregelen genomen om huishoudens financieel te ondersteunen. Dat geeft veel mensen wat ruimte in de portemonnee."

Inkomen harder gestegen

ABN Amro heeft gekeken naar 150.000 huishoudens. Het onderzoek laat zien dat ten opzichte van zes jaar geleden een kleiner deel van hun salaris naar boodschappen en vaste lasten gaat. Dit kan verschillende oorzaken hebben. "De procentuele daling komt vooral doordat het inkomen harder gestegen is dan de vaste lasten inclusief boodschappen", zegt Van Reeken-Van Wee.

Daarnaast kan het ook te maken hebben met welke producten mensen kopen. Zo staat in het rapport dat huishoudens mogelijk goedkopere producten als alternatief voor de A-merken kopen, of bij andere winkels hun boodschappen doen.

Niet voor iedereen

Toch kan je niet helemaal stellen dat alle Nederlanders een kleiner deel van hun inkomen kwijt zijn aan vaste lasten. In het onderzoek zijn alleen mensen meegenomen die een salaris ontvangen. Ook het Nibud is kritisch op welke groepen wel en niet zijn meegenomen in het onderzoek van ABN. "Mensen met een uitkering zijn ook niet meegenomen, daarmee sluit je de laagste inkomens buiten."

Daarnaast benadrukt het Nibud: "Bestaanszekerheid omvat meer dan alleen koopkracht en er zijn nog steeds verschillende groepen financieel kwetsbaar in Nederland."

Van Reeken-Van Wee herkent dit en zegt dat het ook niet voor alle huishoudens geldt. "We zien dat bestaanszekerheid gemiddeld verbetert, maar dit betekent niet dat dit ook voor elk individueel huishouden geldt."

Over de definitie die ze aanhouden voor bestaanszekerheid zegt ze: "We houden de definitie aan van de Europese Commissie. Juist door niet alleen te kijken naar de vaste lasten maar naar ook de boodschappen, krijg je een beter beeld van hoeveel ruimte huishoudens hebben om onverwachte uitgaven op te vangen."

Deze uitkomsten zijn in lijn met die van het Centraal Planbureau eerder dit jaar. Het CPB meldde dat de vaste lasten weliswaar duurder werden, maar het besteedbaar inkomen harder steeg. Het planbureau vergeleek de situatie van 2023 met die van voor de coronapandemie.

De vraag naar uitzendkrachten blijft verder teruglopen, merkt Randstad. Het afgelopen kwartaal daalde de winst van het uitzendbureau opnieuw stevig. De nettowinst van 83 miljoen euro over het derde kwartaal was bijna een kwart lager dan in dezelfde periode een jaar geleden.

Ook in Nederland loopt de omzet van Randstad, dat in 39 landen actief is, verder terug, omdat bedrijven minder uitzendkrachten nodig hebben. Volgens directeur Jeroen Tiel van Randstad Nederland maken bedrijven "een pas op de plaats". "We zien nu 42 periodes van vier weken van neergang met gewerkte uren", zegt hij.

Grote onzekerheid

Tiel ziet dat bedrijven vanwege alle onzekerheid wachten met investeringen. Met name bedrijven in de industrie, de maak-industrie en de financiële dienstverlening zijn voorzichtig geworden: "In de logistiek en de zorg is weer wel groei, waar wij als uitzendbureau op meevaren. Toch een erg gemengd beeld."

De dalende vraag naar uitzendkrachten in de industrie komt volgens Tiel niet direct doordat diverse bedrijven hebben besloten uit Nederland te vertrekken. "Dat heeft meer te maken met het vestigingsklimaat", zegt hij. "De daling waarmee wij te maken hebben, komt door het wachten van bedrijven met investeringen en het aannemen van mensen, door alle onzekerheid. Die pas op de plaats duurt nu echt vrij lang."

Veranderend werk

Tiel zegt daarom uit te kijken naar de verkiezingen van volgende week en naar de komst van een stabiel kabinet: "Eén dat echt structureel de problemen op de arbeidsmarkt aanpakt. De koers moet worden verlegd naar een arbeidsmarkt die dynamisch en wendbaar is. We moeten af van de focus op contractzekerheid en over naar werkzekerheid."

Daarmee bedoelt Tiel dat arbeidskrachten zich moeten instellen op werk dat steeds vaker verandert. "Het werk dat je vandaag hebt, bestaat morgen misschien niet meer." Hij wijst op snelle ontwikkelingen door digitalisering, automatisering en kunstmatige intelligentie. "Daar moet je naar toe geleid worden. We moeten voorkomen dat we in stilstand komen."

AI-chatbots geven nieuws geregeld verkeerd weer. Dat blijkt uit onderzoek van de BBC, het samenwerkingsverband van publieke omroepen EBU en 22 publieke omroepen, zowel in Europa als Canada en de Verenigde Staten. Zij zochten uit hoe betrouwbaar de resultaten van AI zijn. Ook de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en de NOS werkten mee aan het onderzoek.

In het onderzoek werden ruim 3.000 vragen, zogeheten prompts, gesteld aan vier AI-hulpen. Dat waren ChatGPT, Gemini (Google), Copilot (Microsoft) en Perplexity. De antwoorden werden vervolgens door journalisten van de verschillende omroepen gecontroleerd op onder meer nauwkeurigheid en bronvermelding.

Verkeerde bronnen

Volgens EBU en BBC gebruiken mensen de AI-chatbots om een samenvatting van het nieuws te krijgen, maar gaat er bij 45 procent van de antwoorden iets mis. Zo geeft de chatbot vreemde bronnen voor zijn informatie aan en ook linkt de chatbot naar sites die niets met de vraag te maken hebben.

Dat gebeurde onder andere bij de Vlaamse omroep VRT. Die vroeg aan Perplexity waarom de naam van de Golf van Mexico is veranderd in de Golf van Amerika. In het antwoord worden links aangehaald die niets met het onderwerp te maken hebben.

Ook werden er in antwoorden citaten van sprekers toegeschreven aan een artikel of radiogesprek van een publieke omroep die niet in het originele materiaal van de omroep zaten. Dat gebeurde het meest bij de AI-hulp van Google, Gemini.

Overleden paus

Uit het onderzoek blijkt ook dat nauwkeurigheid en genoeg relevante context in de antwoorden een probleem is. Zo gaat het bij paus Franciscus mis. Deze paus overleed in april dit jaar. Het AI-onderzoek werd eind mei uitgevoerd. Drie van de chatbots geven aan dat Franciscus dan nog paus is. Microsoft's Copilot zet er nog wel bij dat hij al overleden is.

De antwoorden waar informatie ontbreekt of waar foute elementen in staan, hebben volgens de publieke omroepen effect op hoe mensen kijken naar hun neutraliteit. Zo wordt er in een vraag aan ChatGPT over klimaatverandering een waardeoordeel gegeven. In het antwoord worden alleen NOS-bronnen getoond, wat bij de lezer tot de foutieve conclusie kan leiden dat de NOS een standpunt aanhangt.

Alle antwoorden van de AI-hulpen zijn via de publieke, gratis versie van de chatbots verkregen. De Britse omroep BBC deed dit jaar al een zelfde soort onderzoek naar de betaalde versies. Ook toen werden veel fouten gevonden in de antwoorden, maar uit het nieuwe onderzoek blijkt wel dat er verbetering is.

De EBU en de publieke omroepen roepen de Europese Unie op om het naleven van de wetten over AI beter te handhaven. Ook zou er volgens hen een waakhond moeten komen die regelmatig de AI-hulpen controleert.

Universal Music hoeft muzikanten Arriën Molema, Henk Westbroek en Marinus de Goederen geen hoger deel te geven uit de streaminginkomsten van hun muziek op internet. Volgens de rechtbank in Amsterdam heeft de platenmaatschappij de artiesten niet te weinig betaald.

De drie artiesten eisten bij de rechtbank een groter deel van de inkomsten. Zij willen de helft van de opbrengst als een liedje via streamingsplatforms zoals Apple Music, YouTube of Spotify wordt afgespeeld. Universal Music verhoogde het percentage voor artiesten al naar 20 procent, maar Molema, Westbroek en De Goederen eisten de helft.

In de zaak bepleitten de artiesten onder meer dat zij hun muziek zo goed als af bij Universal aanleveren. Anders dan bij een lp of cd zou het platenlabel aan de distributie op internet weinig extra werk hebben. De drie zeggen dat het streamen van muziek niet eens bestond of nog in de kinderschoenen stond toen zij hun handtekening onder een contract zetten.

Universal stelde daar tegenover dat het platenlabel zelf flink heeft geïnvesteerd om überhaupt iets te verdienen aan muziek via internet. Ook spreekt het in Hilversum gevestigde bedrijf tegen dat het tegenover de artiesten onduidelijk is geweest over de vergoedingen.

Grote gevolgen

Omdat de uitspraak wereldwijd grote gevolgen kan hebben, wilde de rechtbank zich alleen richten op de afspraken die de drie artiesten hebben gemaakt met Universal. De rechter concludeert nu dat niet genoeg duidelijk is gemaakt waarom de artiesten recht hebben op een hogere vergoeding.

"Het is niet vast komen te staan dat Universal de platencontracten verkeerd heeft toegepast en te lage royalty's heeft betaald", luidt het vonnis.

Universal Music zegt blij te zijn met het oordeel van de rechter. "De deur stond en staat open voor de artiesten om de relatie, de contracten en hun optreden verder te bespreken", laat een woordvoerder weten.

De rechtszaak was aangespannen met hulp van belangenorganisaties De Kunstenbond/Ntb en BAM! Popauteurs. Die spreken van "een gemiste kans voor eerlijke beloning in het digitale tijdperk". Zij weten nog niet of zij in hoger beroep gaan.

'Amper van rond te komen'

Platenlabels en artiesten klagen al langer over de geringe opbrengsten die grote platforms als Spotify, Apple Music of YouTube per gedraaid liedje afdragen. Dat bedrag is weliswaar verbeterd, maar volgens de artiesten vooral in het voordeel van platenmaatschappijen.

Zo bleek in maart dat Nederlanders vorig jaar opnieuw meer geld hebben uitgegeven aan het luisteren van muziek op internet. Toch betekent dat volgens branchevereniging NVPI niet dat de artiesten er meer aan overhouden.

In Groot-Brittannië zorgde de klaagzang van muzikanten er enkele jaren terug voor dat een parlementaire enquêtecommissie onderzoek deed naar de betaling van artiesten uit 'streaming royalty's'.

Fiona Bevan, die liedjes schreef voor One Direction, Kylie Minogue en Natalie Imbruglia, vertelde de commissie dat zij amper kon rondkomen van haar werk. Voor het nummer Unstoppable van Kylie Minogue had ze in een jaar tijd zo'n 100 Britse pond ontvangen via streaming. "De meest succesvolle songschrijvers ter wereld kunnen hun huur niet betalen", vertelde ze. "Schrijvers van hits moeten daarnaast als chauffeur bij Uber werken."

Demissionair minister Karremans (Economische Zaken) heeft contact gehad met zijn Chinese collega Wang Wentao over de crisissituatie rond chipmaker Nexperia. China heeft de export van chips uit Nexperia-fabrieken in China verboden, waardoor tekorten dreigen voor de Europese auto-industrie.

Door overleg met China hoopt Karremans dat het land het exportverbod opheft. Vooralsnog is daar geen sprake van.

In een verklaring zegt Karremans alleen dat de twee ministers opties hebben besproken en met elkaar in contact blijven.

De Chinese overheid spreekt na het telefoongesprek tegenover het persbureau Cailian Press van "een serieuze impact" op de stabiliteit van de wereldwijde industrie en toeleverketen. De minister van Handel, Wang Wentao, zegt in een verklaring dat Nederland deze kwestie "dringend" moet oplossen. Volgens de Chinese minister moet Karremans zich houden aan "marktgerichte en rechtsstatelijke beginselen".

Overname

Het exportverbod werd opgelegd nadat Karremans op 30 september de controle over Nexperia had overgenomen. Dat deed hij door voor het eerst een wet uit 1952 in te zetten. Door de stap kan de overheid beslissingen in het bedrijf tegenhouden of terugdraaien, als deze schadelijk zouden kunnen zijn voor Nederlandse of Europese productie.

De minister greep in uit angst dat "productiefaciliteiten, financiële middelen en intellectuele eigendomsrechten" naar het buitenland zouden worden verplaatst. Welke concrete stappen de directeur daarvoor zou hebben gezet, wil het ministerie niet zeggen.

Directeur uit functie gezet

Nexperia maakt relatief eenvoudige chips die onder meer worden gebruikt in auto's en elektrische apparaten. Het bedrijf heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar is in 2019 overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech.

Wingtech-eigenaar Zhang Xuezheng had het tot voor kort voor het zeggen bij Nexperia. Hij werd op 1 oktober, een dag nadat Karremans de controle bij Nexperia had overgenomen, door de rechter geschorst.

Dat gebeurde onder meer nadat hij een veel te grote bestelling had gedaan bij een ander bedrijf van hem in China, dat het geld hard nodig zou hebben. Daarnaast probeerde hij kritische topmensen te ontslaan. Daarmee handelde hij niet in het belang van Nexperia, oordeelde de rechter.

Handelsbeperkingen

Het Nijmeegse bedrijf hangt daarnaast ook handelsbeperkingen uit de Verenigde Staten boven het hoofd. Die gaan eind november in, tenzij Nexperia een uitzondering krijgt. Om te voorkomen dat de chipmaker last gaat krijgen van de Amerikaanse handelsbeperkingen heeft de Nederlandse overheid de afgelopen maanden geprobeerd om het bedrijf 'minder Chinees' te maken.

De onrust bij een van Europa's grootste bedrijven wil maar niet overgaan. Bij Novo Nordisk, vooral bekend van de afslankmiddelen Ozempic en Wegovy, is de helft van de raad van commissarissen (rvc) vertrokken, ook de voorzitter.

De commissarissen houden toezicht op het uitvoerende bestuur. Ze zijn vertrokken vanwege onenigheid met de grootaandeelhouder. Deze aandeelhouder, de Novo Nordisk Foundation, drong aan op een grondige herstructurering van de raad van commissarissen.

Die pleit zelf voor minder nieuwe bestuursleden, in het belang van de continuïteit van het bedrijf. Er zijn al nieuwe bestuursleden voorgedragen. Half november volgt er een buitengewone aandeelhoudersvergadering waarin zij moeten worden goedgekeurd.

Topman vervangen

Het dagelijkse bestuur van Novo Nordisk is ook al op de schop gegaan. In juli werd de topman ontslagen en opgevolgd door Maziar Mike Doustdar. Hij moet het bedrijf weer op koers krijgen. Het bedrijf kampt onder meer met stevige concurrentie uit de Verenigde Staten.

Novo Nordisk maakte de afgelopen jaren een enorme groei door vanwege de populariteit van hun middel Ozempic. Dat is bedoeld als diabetesmedicijn, maar omdat het middel ook de eetlust vermindert, wordt het door veel mensen gebruikt als middel om af te vallen.

Door de problemen kondigde de farmaceut in juli al een winstwaarschuwing af waarop de beurswaarde flink daalde. Vorige maand volgde het bericht dat 9000 banen geschrapt worden.

De cacaoprijs ligt dit jaar hoog en dat plaatst fabrikanten in de aanloop naar sinterklaas voor een lastig dilemma. Krijgen de kruidnoten net zoveel chocolade als vorig jaar, maar worden ze wel een stuk duurder, of krijgen ze een dunner jasje van chocolade voor een meer betaalbare prijs.

In een jaar tijd is de prijs van chocoladekruidnoten gestegen met ruim 22 procent, blijkt uit cijfers van marktprijsanalist Circana. Er is gekeken naar de kiloprijs van de afgelopen drie maanden en die zijn vergeleken met dezelfde periode een jaar geleden.

Die flinke prijsstijging komt voor een groot deel door mislukte cacao-oogsten in West-Afrika. Die hebben de wereldwijde cacaomarkt maandenlang onder druk gezet. "In landen als Ghana en Ivoorkust werken arme cacaoboeren. En die hebben weinig middelen om zich tegen het veranderende klimaat te beschermen", zegt ING-econoom Thijs Geijer.

Inmiddels is de prijs van cacao alweer een tijdje aan het dalen. Maar het duurt nog wel even voordat dit terug te zien is in de winkels.

Smaak

Om de stevige prijsgroei van chocoladekruidnoten iets te beperken, geven sommige bakkers hun noten een dunner laagje chocolade. "Bij de bodem zie je soms het koekje er doorheen", zegt Miguel Groeneveld van Peppernuts Holland. De kruidnotenmaker zegt dat ze zelf niet hebben afgeschaald, wel hebben ze de prijzen verhoogd.

Een andere optie is minder cacao gebruiken voor de chocolade. "Maar dat heeft ook echt invloed op de smaak", zegt Groeneveld.

Van Delft Biscuits in Harderwijk is een van de grootste kruidnotenfabrikanten van Nederland. Ook hier is gekeken naar andere mogelijkheden, zegt directeur Oscar de Lange. "We hebben alternatieven onderzocht waar veel minder cacaoboter in zit. Die hebben we geproefd, maar dat smaakt heel anders. Toen hebben we besloten dat niet te doen. Ook de retailers wilden dat niet."

Duurdere kruidnoten soms in kleinere zak

De prijs van normale kruidnoten zijn ook fors gestegen, met bijna 13 procent.

Sommige fabrikanten doen de duurdere kruidnoten in een kleinere verpakking, zodat de prijsverhoging minder opvalt. Zo heeft Bolletje geen zak kruidnoten meer van 1 kilo: "We hebben nu een iets kleinere verpakking, zodat we net onder de 4 euro kunnen blijven", zegt een woordvoerder. In een zak zit nu 950 gram. Ook zijn er nieuwe kruidnoten met bijvoorbeeld mokka en stroopwafel. Die zijn duurder dan normale kruidnoten, maar goedkoper dan de choco-variant.

De chocokruidnotenmakers hopen vooral op een lagere cacaoprijs. Sinds mei gaat de prijs stapsgewijs omlaag. Toch zal het nog maanden duren voordat dat is terug te zien in de supermarkt. "De contracten voor cacao zijn vaak zes maanden of langer geleden afgesloten, toen de prijs van cacao nog hoger lag", zegt Rabobank-econoom Sebastiaan Schreijen.

"Chocolade wordt nooit meer zo goedkoop als twee jaar geleden, toen was het de helft", zegt de directeur van Van Delft. Want er speelt meer dan alleen mislukte cacao-oogsten.

Ook loonkosten spelen een rol, zegt ING-econoom Thijs Geijer. "De prijzen van cacao, suiker en zuivel kunnen nog wel een beetje schommelen, maar loonkosten dalen eigenlijk nooit." Ook de energiekosten om cacao te verwerken zijn de laatste jaren fors gestegen.

Andere producten

In andere producten wordt soms ook minder chocolade gestopt, ziet Geijer. "Het is een bredere trend." Een koekje dat eerst 'goed in de chocolade' zat, heeft nu soms alleen nog aan de bovenkant een laagje.

Galapagos stopt met het ontwikkelen van een medicijn om kanker te genezen. Het Nederlands-Belgische medicijnbedrijf zegt de divisie die de celtherapie ontwikkelt te gaan afbouwen. Daarmee gaat onder meer een ontwikkelcentrum in Leiden zo goed als zeker dicht.

In onderzoekscentra in Leiden, Bazel, Princeton, Pittsburgh en Shanghai werken in totaal 365 mensen. De kans is groot dat zij allemaal hun baan verliezen. Het bedrijf moet nog wel met alle ondernemingsraden tot een akkoord komen.

In reactie op het nieuws kelderde vanochtend het aandeel van het bedrijf op de Amsterdamse beurs met zo'n 15 procent. In de loop van de dag werd dat verlies wel weer deels ingelopen. Waarschijnlijk reageerde de beurs zo heftig omdat het afbouwen van de activiteiten bij elkaar 250 tot 325 miljoen euro gaat kosten.

Grote belofte

Vijf jaar geleden was Galapagos op de beurs nog een grote belofte. Het Amerikaanse Gilead investeerde indertijd zo'n 4,5 miljard euro in een nauwe samenwerking. Op de beurs daalde het enthousiasme de afgelopen jaren omdat een doorbraak bij een serie nieuwe medicijnen uitbleef.

Een half jaar geleden besloot de nieuwe topman Henry Gosebruch de celtherapie-ontwikkeling nog te verkopen. Gosebruch zegt dat er wel geïnteresseerde kopers waren, maar dat er maar een beperkt aantal biedingen binnenkwamen. Die zouden ook niet haalbaar zijn gebleken.

Daarom is besloten de celtherapie-activiteiten af te bouwen en mogelijk zelfs helemaal te sluiten. Galapagos sluit niet uit dat ze de komende tijd alsnog deels of volledig worden verkocht.

Opvallend is dat Galapagos in een persbericht over de afbouw van de stamcel-activiteiten spreekt van een unaniem besluit in de raad van bestuur, maar dat twee door Gilead aangestelde bestuurders zich onthielden van stemming.

Telefonische energieverkopers proberen de laatste tijd steeds vaker een volmacht te krijgen om energiecontracten af te sluiten voor consumenten en ondernemers. In de praktijk blijkt dat dit vaak gebeurt tegen voorwaarden die vooral voor de verkoper aantrekkelijk zijn.

Toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) merkt uit klachten dat deze praktijken steeds vaker plaatsvinden. De ACM doet daarom een oproep om extra alert te zijn als iemand belt om een nieuw energiecontract te verkopen.

"Telefonische verkoop waarbij volmachten worden gebruikt, maakt het risico op misleiding nog groter", waarschuwt ACM-bestuurslid Manon Leijten. "We zien dat consumenten en ondernemers hierdoor vaak vastzitten aan contracten die zij niet bewust hebben gekozen."

Niet duidelijk

Volgens de ACM is er in de basis niets mis met een volmacht. Bijvoorbeeld als iemand zaken regelt voor een persoon die dat zelf niet meer kan, vanwege ziekte of afwezigheid. Maar de ACM benadrukt dat volmachten niet zijn bedoeld voor telemarketeers die voor een vergoeding energiecontracten verkopen.

Uit klachten blijkt dat verkopers niet altijd duidelijk zijn over wat het afgeven van een afgegeven volmacht precies inhoudt. Consumenten en bedrijven ontdekken volgens de ACM pas achteraf dat zij opeens vastzitten aan een andere energieleverancier, inclusief een hoge boete voor het opzeggen van het contract bij de oude leverancier.

Ook vragen verkopers vaak hoge boetes om de volmacht weer in te trekken of de overstap ongedaan te maken. Ook dat mag helemaal niet, zegt de ACM. Een volmacht mag namelijk op elk moment kosteloos worden ingetrokken.

Ongevraagde telefoontjes

Het is niet de eerste keer dat de ACM waarschuwt voor telefonische verkopers van energiecontracten. De ervaring leert dat energiecontracten die via de telefoon worden verkocht eigenlijk nooit het beste aanbod zijn voor consumenten en ondernemers, constateert de toezichthouder.

"Energiecontracten zijn ingewikkelde producten die je niet via een (ongevraagd) telefoongesprek af moet sluiten", zegt bestuurslid Leijten.

Er loopt bij de ACM al een onderzoek of bedrijven die telefonische energiecontracten verkopen zich wel aan nieuwe strenge regels houden. Uit onderzoek van de ACM blijkt dat een op de vier huishoudens het afgelopen jaar telefonisch benaderd is over een nieuw energiecontract.

Bijna de helft van de consumenten voelt zich onder druk gezet om toe te geven. De toezichthouder wil daarom het liefst een verbod op de praktijken. Dat is vooralsnog niet gebeurd.