Schuldhulpverleners zagen het afgelopen jaar meer mensen met hoge inkomens, schrijft de branchevereniging voor schuldhulpverlening (NVVK) in zijn jaarverslag. Dat komt volgens de vereniging door de hoge inflatie en stijgende energiekosten.

"We zien voor het eerst een forse stijging van deze groep, die verwachting is helaas uitgekomen", zegt Marco Florijn, voorzitter van de NVVK. "Dat komt mede doordat de compensatiemaatregelen van de overheid vaak waren gericht op mensen met wat lagere inkomens en niet op de mensen die modaal of dubbel modaal verdienen."

Ook vroegen kleine ondernemers en zzp'ers vaker om hulp. Het gaat wel om een relatief kleine groep: vorig jaar waren het ruim 3400 mensen, het jaar daarvoor meer dan 2100. Toch noemt de NVVK de stijging zorgelijk.

"Ondernemers hebben vaak nog schulden uit de coronaperiode die de Belastingdienst binnenkort gaat invorderen", zegt Florijn. "Als de deurwaarders weer gaan lopen, zal er bij hen veel financiële stress ontstaan. Dat betekent een verdere stijging van het aantal melders bij ons."

Bij een melding kijkt een schuldhulpverlener samen met de ondernemers of het bedrijf kan worden doorgezet. Dat is door de coronasteun extra lastig geworden. "Het is daardoor best moeilijk te ontrafelen wat er nu precies aan de hand is in de onderneming", zegt Florijn. "Het is voor ondernemers echt belangrijk om snel hulp te zoeken."

Er zijn ook lichtpunten: de gemiddelde schuld daalde van ruim 42.000 euro naar 40.000 euro. Volgens de NVVK betekent dat dat mensen minder lang wachten met het vragen om hulp, waardoor hun betalingsachterstanden niet zo hard oplopen.

"Ook positief is dat het aantal betalingsregelingen is gestegen", zegt Florijn. "Daardoor hoeven mensen niet meteen de sanering in, maar kunnen we ze met een betalingsregeling helpen."

De nieuwe pensioenwet, de Wet toekomst pensioenen, is een feit. Over een paar jaar krijgen alle werkenden die via hun werkgever voor hun pensioen sparen of gespaard hebben een nieuwe regeling. Ook voor zzp'ers die voor een pensioen sparen, gaat er wat veranderen.

Na een lange discussie in de Eerste Kamer over de grondwettelijkheid van de nieuwe pensioenwet kwamen de senatoren gisteravond laat eindelijk aan stemmen toe: 46 leden stemden voor de wet, 27 stemden tegen.

Regeringspartijen VVD, CDA, D66 en CU en oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SGP stemden voor. Oppositiepartijen SP, PVV, PvdD, 50Plus, de Fracties Nanninga, Otten en Frentrop, FvD en OSF stemden tegen.

Minister Carola Schouten (Pensioenen) noemt het "een belangrijke stap" dat de wet na 15 jaar discussie nu is aangenomen. "Met deze wet zorgen we dat ons pensioen goed geregeld blijft", zegt ze. Dat geldt volgens haar zowel voor mensen die al met pensioen zijn als voor mensen die nog werken.

Gisterochtend werd voor de deur van de Eerste Kamer nog gedemonstreerd onder leiding van SP-leider Lilian Marijnissen.

Binnen brachten tegenstanders van de wet op het laatste moment een nieuw bezwaar in. Volgens drie hoogleraren had er over de wet met tweederdemeerderheid gestemd moeten worden. Zij wezen op een bepaling in de Grondwet die zegt dat dat moet als er over het inkomen van Kamerleden wordt gestemd.

De Fractie Otten diende om die reden nog een, vooraf al kansloze, motie van wantrouwen in tegen minister Schouten. Maar die bleef erbij dat de Grondwet niet op de pensioenwet van toepassing is.

Schouten kreeg bijval van een meerderheid van de senatoren. Die vinden dat in de nieuwe pensioenwet niets is geregeld over de hoogte van het pensioen van Kamerleden en oud-Kamerleden. Dat moet de komende maanden juist nog worden besproken, zeiden zij. En pas dan is de Grondwet van toepassing. De stemmingen konden daarom toch zoals gepland doorgaan.

De overgang naar het nieuwe stelsel wordt een behoorlijke klus:

Het nieuwe pensioensysteem is volgens de voorstanders gunstiger voor mensen met flexibele banen en kortere contracten. Ook is het de bedoeling dat het eerlijker uitpakt voor jongere generaties omdat zij niet hoeven mee te betalen aan de hogere uitkeringen van oudere generaties. Daar staat meer risico en geen harde garanties over de einduitkering tegenover.

Zzp'ers mogen in het nieuwe systeem meer belastingvrij sparen voor hun pensioen. En pensioenfondsen mogen experimenteren met deelname van deze zelfstandigen aan hun werknemerspensioenfonsen.

Het is de komende maanden aan de pensioenfondsen om al hun pensioendeelnemers op de hoogte stellen van de stappen die zij nu gaan nemen en hoe zij de oude pensioenrechten willen overhevelen naar het nieuwe systeem. Dat gaat nog jaren duren.

Minister Schouten kan zich voorstellen dat veel mensen zich zorgen maken over het nieuwe stelsel. Ze benadrukt dat burgers goed voorgelicht zullen worden over de veranderingen.

Chipbedrijf Nvidia zag zijn aandelen op de Amerikaanse beurs Nasdaq vandaag opnieuw flink in waarde stijgen. Het bedrijf heeft een reeks nieuwe producten en diensten bekendgemaakt rondom kunstmatige intelligentie (AI).

Vorige week schoot de koers van Nvidia-aandelen al omhoog. Donderdag steeg de waarde met 25 procent.

De chipfabrikant heeft inmiddels een beurswaarde van 1 biljoen dollar. Ook grote chipproducenten als AMD en Intel zagen hun aandelen stijgen.

Nvidia, naar eigen zeggen wereldleider op het gebied van AI, komt onder meer met een supercomputer, waarmee techbedrijven als Microsoft en Meta opvolgers van de bekende chatbot ChatGPT kunnen ontwikkelen.

Vandaag kwam er opnieuw een waarschuwing tegen de gevaren van kunstmatige intelligentie. In een verklaring wijzen vooraanstaande experts op het gebied van AI op de risico's.

De verklaring bestaat uit maar één zin, maar die klinkt dramatisch: "Het verminderen van het risico op vernietiging door AI zou een wereldwijde prioriteit moeten zijn naast andere risico's zoals pandemieën en een nucleaire oorlog."

De verklaring is ondertekend door honderden experts. Onder hen zijn topman Sam Altman van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, en Geoffrey Hinton, die bekendstaat als de 'godfather' van AI.

Door de snelle ontwikkeling van AI, vooral die van slimme chatbots als ChatGPT, is er steeds meer kritiek op kunstmatige intelligentie. Critici wijzen erop dat AI bijvoorbeeld misbruikt kan worden voor wapensystemen en misinformatie.

Dit jaar vroegen duizend onderzoekers en technologen, onder wie Elon Musk, al in een brief om een pauze van 6 maanden in de ontwikkeling van AI vanwege de "vergaande risico's voor de maatschappij en de mensheid".

Wereldwijd werken landen aan nieuwe regelgeving om de nieuwe technologie te beteugelen. Het is de bedoeling dat er in de EU nog dit jaar een speciale AI-wet is. Wereldwijd loopt de Europese Unie daarin voorop. Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie had vandaag een ontmoeting met Sam Altman van OpenAI, liet een woordvoerder weten, zonder verdere details te geven.

Staatssecretaris Gunay Uslu (Cultuur) gaat knarsetandend akkoord met de aanpassingen die de coalitiepartijen hebben gemaakt op haar wetsvoorstel om grote streamingsdiensten als Netflix en Disney te verplichten om te investeren in Nederlandse producties.

In de Tweede Kamer zei Uslu dat ze verwacht dat er door de aanpassingen minder geïnvesteerd zal worden in films, documentaires en series dan zij wilde, "maar de wet blijft wel overeind". Ze zal haar steun aan de wet dan ook niet intrekken.

De coalitiepartijen konden het aanvankelijk niet eens worden over de plannen van Uslu om de grote streamingsbedrijven te verplichten om een percentage van hun omzet te investeren in Nederlandse producties. Twee weken geleden sloten ze onderling een deal, waardoor de eisen aan de bedrijven flink worden afgezwakt.

Zo mogen ze de helft van het geld ook steken in amusement, realitysoaps en comedyseries. In de plannen van Uslu moest er vooral geïnvesteerd worden in genres die moeilijk kunnen concurreren met grote buitenlandse producties, zoals films, dramaseries en documentaires.

De staatssecretaris vindt dat de wijziging het doel van de wet raakt, en dat die wet er "minder effectief" door wordt. Oppositiepartijen als de PVV, GroenLinks en de SP wilden weten of Uslu dan haar wetsvoorstel gaat intrekken, maar dat doet ze niet. "Dan zou er helemaal geen extra impuls meer zijn voor de sector", zei ze.

Dat de coalitiepartijen op 50 procent investeringen in films en series zijn uitgekomen, vindt Uslu wel "de ondergrens."

Uslu wil met haar wetsvoorstel vooral kleine, onafhankelijke producenten ondersteunen. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben echter afgesproken dat de investeringen maar voor 60 procent bij die onafhankelijke producenten terecht hoeven te komen.

In de Kamer zei de staatssecretaris dat ze een voorkeur heeft voor 80 procent, maar dat ze met 60 procent kan leven.

Volgende week wordt er over het wetsvoorstel, inclusief de wijzigingen, gestemd. Daarna moet ook de Eerste Kamer er nog mee instemmen.

Een wijk, een stad of zelfs heel Nederland zonder stroom. Dat zou het gevolg kunnen zijn van een grote cyberaanval op zonnepaneelsystemen, zo waarschuwde vandaag de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), een organisatie die toezicht houdt op veilige digitale communicatie.

Omvormers van zonnepanelen, waarmee opgewekte stroom wordt verwerkt, zijn door slechte beveiliging kwetsbaar voor hacks en storingen, concludeert het RDI. Geen enkele van de omvormers die werden onderzocht bleek te voldoen aan de veiligheidsnormen. Ze zijn eenvoudig te hacken, van afstand uit te schakelen of in te zetten voor DDoS-aanvallen.

Maar hoe realistisch is zo'n aanval? Een groep hackers met kwade bedoelingen zou grote schade kunnen toebrengen, zegt John Derksen van de RDI. "Als je daar een georganiseerde actie op loslaat, en alle omvormers in één keer uitzet en weer aanzet, dan krijg je pieken in je stroomnet. Dat kan het stroomnet omvertrekken. Dan kan heel Nederland zonder stroom komen."

Ethisch hacker Frank Breedijk herkent de kwetsbaarheid. Hij is lid van het Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD), een organisatie die de digitale wereld veiliger wil maken. De vrijwilligers kregen eens toegang tot een online beheersysteem van zonnepanelen. Daarmee kon hij meekijken in miljoenen zonnepanelen wereldwijd en zo'n 40.000 in Nederland.

Ook de belangenbehartiger van de zonne-energiesector, Holland Solar, ziet het gevaar van een omvangrijke hack. "Als je tienduizenden huizen op hetzelfde moment platlegt, kan dat impact hebben op het energiesysteem", zegt directeur Wijnand van Hooff.

Het gevaar zit in de enorme dip in het elektriciteitsnetwerk die je dan krijgt, waardoor er bijvoorbeeld iets kan doorbranden in een trafohuisje. "Dan heb je een wijk zonder stroom, of bij een grote aanval zelfs een stad zonder stroom", zegt Van Hooff.

De kwetsbaarheid van zonnepaneelsystemen is zorgelijk, zegt Theo Scholten van Netbeheer Nederland, de branchevereniging waarbij alle energienetbeheerders zijn aangesloten. Scholten noemt het een "belangrijk signaal" van de RDI. "Er moet meer aandacht komen voor de beveiliging." Netbeheerders pleiten daar volgens hem al jaren voor.

Maar Scholten zet er wel een kanttekening bij. Het gevaar is aanwezig. Toch is de kans op een landelijke storing volgens Netbeheer Nederland door een hack zeer klein.

Dat ziet ook ethisch hacker Breedijk. "Als je dit wilt doen als hacker, moet je serieus moeite doen." Per huishouden moet je een andere omvormer uitschakelen. Het zou dan moeten gaan om een georganiseerde aanval. "Maar als je het trucje eenmaal kent, is het makkelijker."

In augustus 2024 gaan strengere eisen gelden voor cyberveiligheid van zonnepanelen. Daar zijn Netbeheer Nederland en Holland Solar blij mee. Omdat een omvangrijke aanval onwaarschijnlijk is, is er geen reden tot paniek, zeggen ze. Wel raden ze aan om een sterk wachtwoord te kiezen om een mogelijke hack tegen te gaan.

Schiphol doet te weinig om medewerkers op de luchthaven te beschermen tegen de uitstoot van de straalmotoren. Werknemers staan soms dicht bij draaiende straalmotoren van vliegtuigen die aankomen of vertrekken en dat levert gezondheidsrisico's op. De plannen die de luchthaven heeft om de uitstoot te verminderen zijn onvoldoende.

Dat concludeert de Arbeidsinspectie na onderzoek. De inspectie zag met eigen ogen dat de uitlaat van de straalmotoren op de luchthaven soms direct gericht staat op de aanwezige werknemers. Die krijgen vervolgens de lucht van de motoren naar zich toe geblazen.

De inspectie zag dat vliegtuigen soms 15 minuten lang met draaiende straalmotoren stonden te wachten, terwijl er allerlei werknemers omheen liepen. Op de luchthaven zijn er op sommige plekken hekken geplaatst om de werknemers te beschermen, maar dat zijn open gaasconstructies waar de lucht doorheen kan.

Schiphol zegt in een reactie dat duidelijk is dat de arbeidsomstandigheden beter moeten. "De inspectie houdt ons een niet te negeren spiegel voor", zegt Ruud Sondag, de hoogste baas van de luchthaven. "Natuurlijk zijn er in de loop der jaren verbeteringen doorgevoerd, maar het moet sneller en beter."

Schiphol krijgt nu tijd om op de bevinden van de Arbeidsinspectie te reageren. Daarna volgt een definitief besluit.

Anderhalf jaar geleden meldde onderzoeksprogramma Zembla dat Schiphol en KLM in het verleden zijn gewaarschuwd dat personeel op de baan een grotere kans heeft op hartproblemen en longkanker. Schiphol beloofde toen al verbeteringen.

Volgens de Arbeidsinspectie zijn die plannen nog niet goed genoeg. De inspectie eist dat Schiphol voor het eind van het jaar ervoor zorgt dat vliegtuigmotoren tijdens het taxiën alleen draaien als het echt nodig is.

Voor 2028 moet Schiphol de afstand van de motoren tot de platformmedewerkers zo groot mogelijk hebben gemaakt.

In maart kreeg Schiphol ook al een kritisch rapport van de Arbeidsinspectie in de bus. Toen sprak de inspectie zich uit over de omstandigheden van bagagepersoneel.

"Je moet het in gewonemensentaal schrijven. Zoiets als: 'Dit moet je betalen'. Of: 'Dit krijg je terug'." Op de Dappermarkt in Amsterdam weten marktbezoekers precies hoe ze aangesproken willen worden door de Belastingdienst. Maar de overheidsinstantie zelf worstelt ermee.

Zo blijkt een brief die jaarlijks wordt verstuurd aan mensen die vermoedelijk geld kunnen terugkrijgen veel te moeilijk. Nog niet eens de helft van de mensen die hem krijgen reageert erop. De reden: ontvangers begrijpen hem niet, zo schrijft de Belastingdienst in het laatste jaarverslag.

De taal bij de Belastingdienst gaat daarom op de schop. Met hulp van klantenpanels en een computerprogramma van de Universiteit van Utrecht worden alle bijna 5900 soorten standaardbrieven die de dienst jaarlijks verstuurt aan een taalscan onderworpen. Hiermee zijn inmiddels al 1100 van deze brieven aangepast, waaronder de zogenoemde 'geldteruggaafbrieven'.

Duidelijker taal in de brieven van de Belastingdienst is hoognodig, zegt directeur Geke van Velzen van de Stichting Lezen en Schrijven. En niet alleen voor de 2,5 miljoen laaggeletterden, benadrukt zij. "Mensen zijn niet dom, maar niet iedereen heeft een even grote woordenschat. Belastingen zijn al moeilijk. Dus veel mensen zijn gebaat bij eenvoudiger taalgebruik."

Dat erkent Esther de Leeuw, directeur klantinteractie & -services bij de Belastingdienst. "Het is ook echt lastige inhoud. Daarom kijken we hoe we moeilijke zaken makkelijk kunnen uitleggen. Ik herken het zelf ook. Mensen willen het liefst zelf dingen begrijpen en doen."

Toch blijkt ook de nieuwe geldteruggavebrief lang niet voor iedereen duidelijk. De aanhef bijvoorbeeld. Die is van 'Laat geen geld liggen!' veranderd in het ogenschijnlijk moeilijker 'Mogelijke teruggaaf inkomstenbelasting van uw (pleeg)kind'. "We hebben deze brief getest en een aantal mensen vond dit toch te onduidelijk of vroeg zich af of dit nu wel Belastingdienst-taal was", stelt De Leeuw. "Waar het ons om gaat is hoe mensen reageren en of ze actie ondernemen als ze de brief ontvangen. Dan werkt sommige taal dus misschien niet. We beginnen de brief nu met 'beste' in plaats van 'geachte'. Dat past toch meer bij deze tijd. En we hebben opgenomen waar mensen heen kunnen met vragen. Dat stond in de oude brief niet duidelijk."

Bart van de Ven helpt met onderzoeksbureau TrueTalk bedrijven en instellingen met eenvoudiger taalgebruik. Bij de Belastingdienst speelt volgens hem mee dat mensen vaak wat angstig zijn als ze een brief ontvangen. "Wij komen zelden iemand tegen die deze brieven begrijpt. En dan gaat het echt niet alleen om laaggeletterdheid", benadrukt hij. "Bijna iedereen in Nederland heeft formele of informele hulp met de belastingadministratie. En mensen zijn een beetje angstig. Dan lees je zulke brieven ook minder goed. Goed opschrijven helpt héél veel."

Als advies geeft Van de Ven mee om niet alleen direct duidelijk te maken waar de brief over gaat, maar ook wat mensen wel of niet moeten doen. "Zoals: 'Deze brief is voor uw administratie, u hoeft niets te doen'. Of: 'Deze brief is om belasting terug te krijgen en legt uit hoe dit moet'. Hele duidelijke taal. 'Laat geen geld liggen' uit de oude brief vind ik een goede opening. Zet erbij: 'Lees hier wat je kunt doen om dat geld terug te krijgen'. Dat is veel makkelijker."

Bij de Belastingdienst nemen ze de feedback ter harte, ook op alle nieuwe herschreven brieven. Het project om alle 5900 brieven tegen het licht te houden is eind volgend jaar klaar, maar daarmee eindigt het volgens De Leeuw niet: "De ontwikkeling in taal gaat door. Dus we houden continu oog voor begrijpelijkheid van taal."

De aandeelhouders van kerncentrale Dodewaard, vier grote energiebedrijven, hebben 1,5 miljard euro aan winstuitkeringen uit het moederbedrijf van de centrale onttrokken. Het kabinet moet nu meer dan 100 miljoen euro bijleggen voor de ontmanteling van de kerncentrale, omdat het bedrijf niet genoeg geld meer had. Dat schrijft zakenkrant FD op basis van een analyse van de jaarverslagen.

De kerncentrale in het Betuwedorp Dodewaard was actief tussen 1969 en 1997. Na de sluiting werd met de eigenaren van de centrale afgesproken dat ze de installatie pas in 2045 hoefden af te breken. Mede omdat de eigenaren dan genoeg tijd zouden hebben om voldoende geld te sparen voor de afbraak.

De overheid drong er al sinds begin deze eeuw op aan dat eigenaar Gemeenschappelijke Kernenergiecentrale Nederland (GKN) genoeg geld zou reserveren voor de sloop. In voorlichtingsfilmpjes uit die jaren zei GKN dat het ook de decennia die zouden volgen daarvoor wilde gebruiken.

Twee weken geleden bleek dat dit definitief niet gelukt is. Om geldproblemen tijdens de sloop te voorkomen, neemt de Rijksoverheid de centrale over. Daardoor krijgt het Rijk de 162 miljoen die nu nog in de kerncentrale zit. De sloop kost naar schatting 269 miljoen euro. De belastingbetaler moet dus ruim 100 miljoen bijleggen.

Terwijl dat geld er wel ooit was bij de eigenaar. Tussen 2002 en 2010 keerde Nederlandse Elektriciteit Administratiekantoor, het moederbedrijf van GKN zo'n 1,5 miljard euro uit aan haar aandeelhouders. Dat waren vier grote energiebedrijven: Vattenfall (toen nog Nuon), EPZ, Uniper en Engie. Een deel van dat geld kwam uiteindelijk bij gemeenten en provincies terecht. Die waren tot 2009 nog de eigenaren van bijvoorbeeld Nuon.

In 2011 stopte de kerncentrale-uitbater met winst uitkeren aan de energiebedrijven. In dat jaar werd een nieuwe Kernenergiewet van kracht, waarin stond dat eigenaren verplicht zijn om geld apart te zetten voor de sloop van een centrale.

Ondanks dat er nog geen wettelijke plicht was voor 2011, vindt Daniël Meijers van stichting Laka, een onderzoekscentrum op het gebied van kernenergie, het gek dat de eigenaren zoveel geld uitkeerden aan de aandeelhouders. "Zo'n ding ontmantelt zich niet vanzelf. Het is slechte bedrijfsvoering om daar niet voldoende geld voor te reserveren, dan ga je failliet tijdens de sloop. Je weet als bedrijf dat de kosten dan bij de belastingbetaler terechtkomen", zegt Meijers, die namens de stichting het dossier al jaren volgt. "Het is gênant als je dan weet dat er eerder wel geld aan de aandeelhouders is gegeven."

De energiebedrijven vinden zelf dat ze niet aansprakelijk zijn voor het geldtekort, liet een woordvoerder van het Nederlandse Elektriciteit Administratiekantoor weten aan het FD. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vond de overname van de kerncentrale - en daarmee de financiële strop - na lang onderzoek uiteindelijk de beste oplossing.

Bij het maken van nieuwe regels houden ministeries nog te weinig rekening met de gevolgen voor ondernemers. Dat zegt het Adviescollege toetsing regeldruk dat hierop toeziet in het nieuwe jaarverslag.

Volgens het college lukt het ministeries niet structureel om op een goede manier te berekenen wat de kosten zijn voor ondernemers bij nieuwe regels. In meer dan 70 procent van de gevallen zijn de berekeningen niet goed. Daarna past het ministerie de berekeningen na opmerkingen van het adviescollege in veel gevallen aan.

Het adviescollege pleit ervoor om in opleidingen van medewerkers van ministeries meer aandacht te besteden aan het berekenen van de regeldruk.

Het kabinet wil de regeldruk verminderen, maart dat lukt vooralsnog niet. In het afgelopen jaar is de regeldruk voor ondernemers opnieuw toegenomen. Ze zijn daardoor meer tijd en geld kwijt aan het bijhouden van bijvoorbeeld administratie.

De extra kosten voor afgelopen jaar worden geschat op 194 miljoen euro. Het is het vijfde jaar op rij dat de regeldruk is toegenomen, al is de stijging in kosten in 2022 wel lager dan in de afgelopen jaren.

Sinds de energiemarkt ruim anderhalf jaar geleden op hol sloeg, waren ze niet te krijgen: een contract bij een energieleverancier met een vaste prijs voor meerdere jaren. Maar vanaf begin juni zijn dergelijke contracten weer af te sluiten, bij een enkele leverancier kan het nu al.

Tegenover de meerjarige contracten staat dat het een stuk duurder wordt om een contract op te zeggen. De prijzen liggen naar verwachting wel onder het niveau van het huidige prijsplafond van 1,45 euro per kuub gas, al is het niet heel veel.

Nog altijd bepaald niet goedkoop dus. Het betekent wel dat wie bang is voor nieuwe extreme prijsstijgingen, de prijs voor langere tijd kan vastleggen. Leveranciers en prijsvergelijkers merken dat veel huishoudens zich afvragen wat te doen. "Het is een gekkenhuis", zegt Ben Woldring van Gaslicht.com.

Wat is dan verstandig? Dat hangt met name af van je situatie en hoeveel onzekerheid je kan verdragen, zeggen deskundigen. "Je ziet twee stromingen ontstaan", zegt energie-econoom Hans van Cleef van Publieke Zaken. "Je hebt mensen die alleen maar flexibeler willen, zodat ze maximaal kunnen profiteren van de lage prijzen als er veel wind en/of zon is. Voor hen zijn dynamische contracten met een stroomprijs per uur en een gasprijs per dag interessant."

De andere groep, legt Van Cleef uit, is na het afgelopen jaar flink nerveus geworden van de variabele contracten. De prijzen staan daar afhankelijk van de leverancier voor een maand of een kwartaal vast. Voor die grotere groep is een contract met vaste prijzen een uitkomst.

Zelf heeft Van Cleef recentelijk een jaarcontract afgesloten. "Tot nu toe zit alles dit jaar mee. Een zachte winter, volle opslagen en de Chinese economie die langzamer dan verwacht weer lng naar zich toetrekt", redeneert de econoom. "Als je naar de prijs kijkt, zijn de risico's met name naar boven toe."

Na een piek van meer dan 300 euro per megawattuur (Mwh) in augustus, daalde de gasprijs op de groothandelsmarkt voor het weekend tot onder de 25 euro per Mwh. Deel dat door honderd en je hebt ongeveer de kale prijs per kubieke meter voor een huishouden. 25 eurocent dus, zonder alle belastingen en marges plus risico-opslag voor leveranciers.

Goed om te weten is wel dat het bij 'de gasprijs' gaat om gas dat volgende maand geleverd wordt. Wie nu gas koopt op de groothandelsmarkt en dat in de winter of later geleverd wil krijgen, betaalt (zonder belastingen dus) nog altijd tegen de 50 eurocent per kuub.

Het laat zien dat er richting de winter toe nog flink wat nervositeit is op de gasmarkt.

Voor de escalatie op de energiemarkten kozen de meeste huishoudens voor een jaarcontract, zegt Woldring. "De grote vraag nu is: gaan mensen na 1 juni er anders over denken."

Hieronder zie je dat energiecontracten nog altijd grofweg de helft duurder zijn dan voor de energiecrisis.

"Ik verwacht dat er misschien iets meer driejarige contracten dan voorheen worden afgesloten", zegt Woldring. "Maar aan de andere kant zullen er ook een hoop mensen zijn die liever met een jaarcontract wat flexibeler blijven. Daar profiteer je na een jaar van als de prijzen toch verder dalen."

Met zo'n 300 miljoen verwerkte exemplaren in 'topjaar' 1995 beleefde de acceptgiro ooit gouden tijden. Ruim een kwart eeuw later is dat aantal afgenomen naar zo'n 3 miljoen. Per acceptgiro zijn de kosten te hoog voor betaaldienstverlener Currence en dus verdwijnt de gele betaalstrook volgende week, na 46 jaar trouwe dienst.

Voor wie hem niet kent: de gele papierstrook, met een deel dat je afscheurt voor eigen administratie, kwam in 1977 op de markt. Tot die tijd moest je naar de bank of het postkantoor om een girale betaling te doen, of via een betaalcheque in de winkel. Er waren ook papieren overschrijvingskaarten.

Dit is (of was) hem:

"Met de invoering van de acceptgiro kwam er een stuk gemak bij: de gegevens van de ontvanger waren al ingevuld. En het was een collectief betaalmiddel: je kon het ook gebruiken als je geen klant was van de postcheque en girodienst, die ook al acceptgiro's had", zegt Gijs Boudewijn, directeur van Betaalvereniging Nederland.

Overigens was het in eerste instantie geen gele papierstrook, maar een ponskaart. In de jaren 80 werd die vervangen door een blauw formulier dat optisch leesbaar was. Pas in 2002 werd de blauwe variant vervangen door een gele.

Van 'handjeklap' naar de acceptgiro, in onderstaand journaalbeeld uit 1976 zie je hoe het contante betalingsverkeer steeds meer moet wijken voor het girale geldverkeer, dus geld dat op een bankrekening staat:

Per 1 juni verdwijnt de acceptgiro definitief, maar veel bedrijven en instanties stopten er de afgelopen maanden of jaren al mee. Zo ook de Belastingdienst, die al in 2021 begon met het laten verdwijnen van de acceptgiro en klanten wees op andere betaalmogelijkheden. Ook goede doelen stopten twee maanden geleden.

Goede doelen zijn voor een groot deel afhankelijk van donaties. Van alle losse eenmalige giften wordt zo'n 30 procent gedoneerd via een acceptgiro, zegt Goede Doelen Nederland op basis van onderzoek onder leden. Inschatting van de opbrengst in 2020: een bedrag van minimaal 80 miljoen euro.

Volgens de brancheorganisatie is de behoefte aan een papieren betaalmethode de laatste jaren dan ook onverminderd groot. Daarom bedachten goede doelen een papieren alternatief, Mijn Eenmalige Gift. Ruim 150 goede doelen versturen deze nu.

Directeur Margreet Plug zegt dat het systeem bijna op dezelfde manier werkt als de oude acceptgiro. Enige verschil is dat een klant het ingevulde papiertje niet terugstuurt naar de bank, maar direct naar het goede doel.

Plug kan nog niet zeggen hoeveel mensen nu via dit alternatief doneren. "Wij hopen dat dit een geruisloze overgang zal worden. Misschien is er tijdelijk een terugval, maar wij hebben alle vertrouwen dat het weer op peil komt of zelfs groeit. Uiteindelijk willen mensen graag doneren."

Eerder was afgesproken dat de acceptgiro in 2019 zou verdwijnen, maar die afspraak werd in 2017 voor onbepaalde tijd uitgesteld. De Consumentenbond was toen een van de partijen die tegen de verdwijning waren.

Nu is dat anders. "Het is lang genoeg van tevoren aangekondigd en zijn er inmiddels alternatieven", zegt een woordvoerder van de Consumentenbond. "Al moeten bedrijven wel voldoende alternatieven aanbieden. Dus niet alleen een automatische incasso of alleen een digitale betaaloptie."

Klachten hierover zijn er volgens de woordvoerder nauwelijks. "Hooguit zijn mensen het er principieel niet mee eens. Wat ons betreft hebben bedrijven wel een zorgplicht om te kijken hoe het nu gaat voor klanten."

Ook op straat blijkt de teleurstelling over het verdwijnen van de acceptgiro mee te vallen:

Mevrouw Van den Broek-Blijd (82) maakt nog wel graag gebruik van de acceptgiro voor haar "hartendiefjes", zoals ze haar favoriete goede doelen noemt. "Een bankieren-app gebruik ik niet, ik ben op leeftijd en dat interesseert mij niet zo."

Zonder papieren alternatief zou de Amsterdamse nu niet weten wat ze moest doen. "Maar omdat dat er nu wel is, is er geen probleem. Ik heb de controle wanneer ik geld wil doneren, en zit niet vast aan automatische afschrijvingen. Mijn boekje met acceptgiro's kan ik nu alleen wel weggooien."

Volgens Van den Broek-Blijd is dit het einde van een tijdperk. "De meeste mensen doen aan internetbankieren. En dat papieren gedoe is niet meer rendabel. Zolang ik nog wel op plekken soms contant kan betalen, ook in winkels, is het voor mij allemaal goed."

De Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen (ANBO) snapt wel dat er een eind komt aan de acceptgiro. De bond is er twee jaar geleden zelf al van afgestapt. "Veel bedrijven en organisaties stuurden tot voor kort nog een acceptgiro. In de praktijk namen mensen dan de gegevens van de kaart over in de internetbankierenomgeving", zegt een woordvoerder. "Dat zal dus niet veranderen. De tijd is er rijp voor."

Russische veteranenclubs en pro-oorlogsorganisaties importeren drones om de pro-Russische inlichtingendiensten in Oekraïne te steunen. Een deel van die drones is binnengekomen via een onderneming in Kazachstan die samenwerkte met een bedrijf uit Barendrecht. Dat blijkt uit een onderzoek van journalisten van het Duitse Der Spiegel, het Russische IStories en het internationale OCCRP.

Het Barendrechtse bedrijf heet DJI Europe BV, een dochterbedrijf van de Chinese dronebouwer DJI. Uit Kazachse overheidsdocumenten zou blijken dat het Kazachse bedrijf Aspan Arba een licentie heeft om voor 45 miljoen dollar 18.000 drones te importeren van het Nederlandse bedrijf.

In theorie kunnen al die DJI-drones in Kazachstan gebruikt worden. In dat geval is de import legaal. Maar de drones doorverkopen aan Rusland mag niet. En dat is precies wat Aspan Arba doet, volgens de onderzoeksjournalisten.

Uit Russische douane-informatie die de journalisten in handen kregen, blijkt dat het bedrijf vorig jaar 500 drones verkocht aan het Russische Nebesnaya Mekhanika. Het lijkt erop dat het Kazachse bedrijf zelfs speciaal voor de doorvoer in het leven is geroepen. Aspan Arba werd in april 2022 opgericht, twee maanden na de Russische inval in Oekraïne. De eigenaar van het bedrijf, Ilya Golberg, is ook de eigenaar van Nebesnaya Mekhanika, waar het de drones aan verkocht.

En dit Russische bedrijf van Golberg verkocht vervolgens drones aan verschillende Russische veteranenclubs en pro-oorlogsorganisaties. Een daarvan - "Volksfront: alles voor de overwinning" - haalt geld op om drones te kopen voor de inlichtingendiensten van de Russische separatisten in Donetsk en Loehansk.

Dit soort doorvoerhandel wordt scherp gevolgd door het Nederlandse Openbaar Ministerie. Inmiddels lopen er 62 onderzoeken vanwege overtredingen van de sancties die sinds vorig jaar zijn opgelegd aan Rusland en Belarus. Of de dronehandel van het Barendrechtse DJI Europe BV ook wordt onderzocht, is niet bekend. Het Openbaar Ministerie geeft geen informatie over lopende onderzoeken.

DJI Europe BV zelf was niet bereikbaar voor commentaar op vragen van de NOS. Tegen OCCRP liet een woordvoerder weten dat de "samenwerking" met Aspan Arba begon in mei 2022 en niet is hernieuwd in 2023. Wel zegt DJI dat het Chinese bedrijf vrijwillig alle verzendingen en activiteiten in Rusland en Oekraïne heeft stilgelegd in april 2022. "Onze protocollen verzekeren dat we de sancties niet overtreden."

Een eigen bakje meenemen naar de snackbar en statiegeld betalen voor je McDonald's-beker. Per 1 juli gaan er nieuwe regels in met grote gevolgen voor eten en drinken voor onderweg, afhaal en bezorging.

Het doel is om het gebruik van wegwerpverpakkingen tegen te gaan en hergebruik te stimuleren. Maar de vraag is of dat echt gaat gebeuren.

Elke dag gooien we in Nederland 19 miljoen plastic bekers en voedselverpakkingen weg. Onder druk van Europese wetgeving moet het gebruik van wegwerpplastics in Nederland terug worden gedrongen met 40 procent per 2026.

Vanaf 1 juli moet je daarom extra betalen voor plastic weggooiverpakkingen bij het afhalen of laten bezorgen van eten. Dat geldt niet alleen voor verpakkingen waarbij het duidelijk is dat ze van plastic zijn, zoals het witte frietbakje bij de snackbar. Ook in kartonnen drinkbekers en pizzadozen zit een plastic foamlaagje. Advies van de overheid is om 25 cent extra te rekenen voor een beker en 50 cent voor een maaltijdverpakking.

Daarnaast moeten ondernemingen een herbruikbaar alternatief aanbieden voor de plastic wegwerpverpakkingen. Een andere mogelijkheid is dat klanten een eigen beker of bakje meenemen. Niet alleen de horeca heeft hiermee te maken. Ook voor de plastic verpakking van de maaltijdsalade in de supermarkt of het benzinestation moet straks worden betaald.

De eigenaar van deze snackbar in Delft moet nog erg wennen aan het idee:

Vooral grote ketens zijn al een tijdje bezig om straks aan de regels te kunnen voldoen. Zo kiest McDonald's voor eigen statiegeldbekers, naast de wegwerpbekers waarvoor klanten de 'plastictoeslag' moeten betalen.

"Het is voor ons één van de grootste uitdagingen ooit in Nederland", zegt een woordvoerder van het fastfoodbedrijf. "We moeten twee stromen inrichten. Een voor de herbruikbare en één voor de wegwerpbekers. En de toeslag voor de wegwerpbeker moet apart op de kassabon komen te staan."

Daarbij is het statiegeldsysteem een ingewikkelde operatie. "De vraag is of klanten de statiegeldbeker aanschaffen en ook weer naar ons terugbrengen." Zo werden de herbruikbare bakjes en bekers die het bedrijf in Frankrijk introduceerde al snel verzamelobjecten.

Dan is het volgens de zegsvrouw nog maar de vraag of het milieu er beter van wordt. "Als bekers niet terugkomen, moeten we er veel meer van inkopen. En door het schoonmaken krijg je een enorme stijging van het water- en energieverbruik."

Voor grote bedrijven is hergebruik dus al lastig te organiseren, laat staan voor het afhaalrestaurant om de hoek. Veel kleinere ondernemers zijn nog niet op de hoogte van de nieuwe regels, constateert de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

De ondernemers die dat wel zijn, zijn vooral op zoek naar verpakkingen waar geen plastic inzit, ziet Frans van Rooij. Hij is directeur van de branchevereniging voor frituurzaken ProFri. Want dan hoeven ze er én geen extra geld voor in rekening te brengen én geen herbruikbaar alternatief aan te bieden. "Er wordt volop uitgeprobeerd welke bakjes zonder plastic stevig genoeg zijn."

Maar voor dranken en vette producten zijn er nog geen plasticvrije alternatieven, zegt de inspectie, die gaat handhaven. "Om dat voor elkaar te krijgen, moet er chemisch geknutseld worden waardoor er toch plastic inzit", zegt Gert van Rootselaar van de ILT. "Vrijwel alles wat wij nu aangeboden krijgen en controleren, bevat nog plastic."

Daarmee blijft een herbruikbaar alternatief bieden dus verplicht. Een andere optie is om klanten een eigen bakje of beker mee te laten nemen. Ook dat is niet eenvoudig. "Het kan niet zo zijn dat als de zaak vol staat, je dan met een tas vol bakjes aankomt", zegt Van Rooij. "Snackbars zullen 'bring your own' wel toestaan, maar ook uitleggen dat het ten koste gaat van de kwaliteit en snelheid."

De verwachting in de horeca is dat klanten voor gemak zullen kiezen en de plastictoeslag op de wegwerpverpakking op de koop toe nemen. "Ze vinden het geen probleem om 3,50 euro voor bezorging te betalen. Dan is het geld voor verpakkingen ook geen probleem", denkt de voorman van ProFri.

"Wegwerp zit diep in de genen", constateert ook Van Rootselaar van de inspectie. "Bedrijven willen doorgaan met verpakkingen voor eenmalig gebruik." Dat vindt hij een gemiste kans. "Doel van de wetgeving is hergebruik. Dat is de norm. Wij zien dat die norm niet wordt opgepakt."

Neuralink, een start-up mede opgericht door Elon Musk, mag experimenteren op mensen. Dat heeft de Amerikaanse medische toezichthouder FDA besloten.

Het bedrijf ontwikkelt onder meer hersenimplantaten waarmee verlamde mensen kunnen communiceren met computers. Hoewel deze technologie veel potentiële voordelen met zich meebrengt, waarschuwen experts ook voor verstrekkende risico's voor onze privacy.

Neuralink test al langer op dieren. Twee jaar geleden publiceerde het een video waarin een aap het computerspel Pong speelt. Opmerkelijk genoeg bediende de aap het pingpongbatje niet met een controller, maar met zijn hersenen. Met de goedkeuring van de FDA kan Musk de technologie die dit mogelijk maakt gaan testen op mensen.

De technologie die Neuralink gebruikt, staat bekend als een 'Brain-Computer Interface' (BCI). Daarbij wordt er een computerchip in iemands hersenen geplaatst. Via zo'n implantaat kan met een computer gecommuniceerd worden. Zo kan iemand berichten typen door aan de woorden te denken en is het mogelijk om zonder muis programma's te openen.

Vergelijkbare techniek is gebruikt in Zwitserland om een Nederlander met een gedeeltelijke dwarslaesie weer te laten lopen:

Neurowetenschapper Pim Haselager, professor aan de Radboud Universiteit, merkt op dat deze technologie op zichzelf niet nieuw is. "We kennen dit al twintig jaar, maar nu zien we dat commerciële partijen zich ermee gaan bezighouden. Het verlaat nu voor het eerst de academische en ziekenhuisomgeving."

Hoogleraar Nick Ramsey, neurowetenschapper verbonden aan het UMC Utrecht, is ook al geruime tijd bekend met BCI's. Hij legt uit dat het implantaat werkt door contactpunten met de hersenen. Hoe meer contactpunten er zijn, hoe meer informatie er naar de computer kan worden gestuurd. "Toen wij als een van de eersten bij het UMC Utrecht met deze technologie aan de slag gingen, werkten we met vier contactpunten. Het implantaat van Neuralink heeft er duizend."

Musk heeft ambitieuze plannen met Neuralink. Naast de mogelijkheid voor mensen om rechtstreeks met computers te communiceren via hun hersenen, werkt hij ook aan technologie om blinden weer zicht te geven en doven hun gehoor terug te geven door middel van hersenstimulatie. In dit geval bootst het implantaat signalen na die normaal gesproken het zicht en gehoor in de hersenen reguleren.

Deze toepassingen zijn momenteel nog niet praktisch haalbaar, maar de technologie ontwikkelt zich snel. Professor Ramsey vindt het goed nieuws voor de wetenschap dat Neuralink nu mag testen op mensen. Wel is het belangrijk dat de technologie toegankelijk wordt. "Het zou zorgwekkend zijn als alleen mensen met veel geld toegang hebben tot deze behandeling."

Haselager ziet veel positieve aspecten, maar maakt zich ook zorgen: "In het boek 1984 van George Orwell wordt een wereld geschetst waarin de enige privacy die je nog hebt zich in je eigen schedel bevindt. Die tijd is binnenkort ook voorbij."

Volgens Haselager staan er belangrijke zaken op het spel, zoals de vrijheid van denken en iemands persoonlijke identiteit. "Als je binnenkort misschien iemands seksuele geaardheid zou kunnen aflezen, kan dat bijvoorbeeld problematisch zijn voor homoseksuelen in landen zoals Iran."

Verder zou het in de toekomst mogelijk kunnen zijn om door middel van hersenstimulatie traumatische herinneringen te verzwakken. "Maar ook negatieve herinneringen maken deel uit van wie we zijn als persoon. Dus waar ligt de grens?"

Ook waarschuwt hij dat ondernemers zoals Musk deze systemen willen koppelen aan smartphones. Daardoor zouden de neurogegevens boven op de al bestaande persoonsgegevens komen die tech-bedrijven al in handen hebben.

Haselager pleit dan ook voor een discussie over 'neurorechten', regelgeving die de hersenactiviteit van mensen moet beschermen tegen het verkeerde gebruik van BCI-technologie. In Chili werkt men nu al aan een nieuwe grondwet waarin neurorechten worden gespecificeerd.

Toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft na een controle 163 telefoonnummers ingetrokken die bellers doorschakelden. Het gaat om 0906-nummers die bellers tegen betaling doorschakelen naar gratis 0800-nummers. Volgende week trekt de ACM nog 250 nummers in die onterecht gebruikmaken van de 0906-nummerreeks, omdat ze geen dienst aanbieden.

Sinds vorig jaar zijn de regels voor het gebruik van 0906-nummers op verzoek van de ACM aangescherpt. Deze nummers mogen alleen nog worden gebruikt voor diensten, en niet voor het doorschakelen naar gratis telefoonnummers.

De ACM ontving regelmatig klachten over betaalde doorschakelnummers. Voor veel consumenten was het niet duidelijk dat er een gratis alternatief bestond of dat er überhaupt betaald moest worden.

Bedrijven met 0906-nummers maakten slim gebruik van Google, zegt Annemarie Sipkes van de ACM. "Als je bijvoorbeeld op zoek was naar het nummer van de Belastingdienst, kwamen dit soort nummers helemaal bovenaan in je zoekresultaten. Vaak kies je het eerste nummer dat je tegenkomt."

Veel mensen werden dan verrast met een hoge telefoonrekening. Volgens Sipkes liepen de kosten van sommige gesprekken op tot 30 tot 40 euro. "Soms werd er gewoon een euro per minuut gerekend. Als je een tijdje in de wacht staat, ben je zo veel geld kwijt."

Inmiddels heeft de ACM alle 0906-nummers gecontroleerd, maar de autoriteit adviseert consumenten om alert te blijven bij het bellen van een betaald nummer. Controleer welke dienst wordt aangeboden, wat de kosten zijn en wie de aanbieder is. Verdachte informatiediensten kunnen worden gemeld bij ConsuWijzer, het consumentenloket van de ACM.

Transavia schrapt 210 vluchten in de maanden juli en augustus. De luchtvaartmaatschappij wil zo meer zekerheid hebben over het vliegschema deze zomer. Transavia kampt met vliegtuigtekorten waardoor het al eerder veel vluchten moest annuleren.

Volgens Transavia gaat het om nog geen 2 procent van het totale aantal vluchten. De luchtvaartmaatschappij zegt dat het een extra vliegtuig achter de hand wil hebben, om eventuele tegenvallers op te vangen. Passagiers die hierdoor gedupeerd zijn, wordt een alternatief geboden.

Transavia belooft dat alle overige vluchten die op de site worden aangeboden wel worden uitgevoerd.

Het merendeel van de zelfstandig ondernemers wil geen verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering. En als die er toch komt, willen bijna alle zzp'ers de mogelijkheid hebben om een vrijstelling aan te vragen. Dat zegt de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) na een raadpleging onder de achterban.

"Het is daarom van cruciaal belang voor het draagvlak dat de mogelijkheid een vrijstelling aan te vragen er echt komt", zegt voorzitter Cristel van de Ven van de VZN. "Wij zijn voorstander van een regeling, maar willen geen keurslijf."

Minister Van Gennip van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kondigde begin april meerdere veranderingen op de arbeidsmarkt aan. Een daarvan is een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor de 1,2 miljoen zzp'ers in ons land, die vanaf 2027 moet gaan gelden. Op dit moment heeft een op de vijf zelfstandigen zich verzekerd.

Van Gennip zei daarbij nog te onderzoeken of het voor zzp'ers ook een optie wordt om een vrijstelling te krijgen, "mits deze uitvoerbaar, betaalbaar, uitlegbaar is en tijdig kan worden ingevoerd". Deze zzp'ers zouden dan een eigen, soortgelijke private verzekering moeten afsluiten. Maar Van der Ven is er niet gerust op dat deze optie er echt komt.

"De minister kijkt in haar onderzoek nu heel klassiek naar hoe de verzekering eruit moet zien", zegt Van der Ven. "Maar door de jaren heen zijn er ook modernere manieren ontstaan waar mensen zich fijner bij voelen, zoals schenkkringen en broodfondsen. Zij kijken nu ook of ze een vangnet kunnen creëren voor langdurige arbeidsongeschiktheid."

Als een onverzekerde zzp'er arbeidsongeschikt wordt, is de bijstand nu nog het laatste vangnet. Hoeveel zzp'ers hier gebruik van maken is volgens Van de Ven niet duidelijk. De verplichte verzekering gaat ook gelden tot bijstandsniveau, is het idee.

Voor veel zzp'ers zijn de kosten een belangrijke reden om zich niet te willen verzekeren. Naar verwachting gaan die kosten zo'n 8 procent van het inkomen uitmaken, tot een maximum van iets meer dan 200 euro. Dat bedrag is fiscaal aftrekbaar.

De VZN pleit er al langer voor om de wachttijd voor verzekerden te verlengen naar twee jaar, waardoor de verzekering goedkoper wordt. In het plan van Van Gennip is dat nu één jaar.

De verwachting is dat het kabinet volgend jaar meer details over de verplichte verzekering bekendmaakt.

In België begint de politiek zich te roeren over de nog altijd magere rente die spaarders bij de bank krijgen. Regeringspartij Vooruit wil wettelijk geregeld krijgen dat de rente op reguliere spaarbankboekjes wordt gekoppeld aan de hoogte van de beleidsrente bij de Europese Centrale Bank (ECB). In het plan van de kleine coalitiepartij zou de spaarrente bij banken niet meer dan 2 procent mogen verschillen van de ECB-rente.

Fractieleidster Melissa Depraetere van Vooruit zegt in dagblad De Standaard dat zij morgen in het wekelijkse kabinetsoverleg een wetsvoorstel wil doordrukken om de ECB- en spaarrentes "aan elkaar vast te klikken", met een verschil van maximaal 2 procent. Dit zou in de huidige praktijk betekenen dat de spaarrente in België nu zou uitkomen op minimaal 1,25 procent.

Banken moeten het spaargeld dat zij niet in leningen kunnen uitzetten verplicht bewaren bij de ECB in Frankfurt. Hier was de rente tot aan eind 2019 negatief, omdat de ECB hiermee probeerde de economie in Europa aan te jagen. Maar door de hard oplopende inflatie staat de ECB-rente op 3,25 procent.

Net als in Nederland blijven de spaarrentes in België flink achter. Dat de Belgische banken ondertussen weer hoge winsten maken zit veel spaarders dwars, mede omdat de hypotheekrentes juist weer flink oplopen.

Depraetere denkt de momenteel sceptische coalitiegenoten Open VLD en CD&V te kunnen overtuigen, zoals dit de kleine partij eerder ook lukte met de hoge tarieven op energie. In het Belgische parlement zouden de partijen Groen en PS het wetsvoorstel steunen.

Onduidelijk is wat er bij het eventueel aannemen van de wet moet gebeuren met de wettelijke basis in België voor spaarrente. Die mag niet lager gaan dan 0,1 procent. Dit zorgde ervoor dat banken bij de jarenlange negatieve ECB-rente in België meer verlies leden op hun spaartegoeden dan banken in bijvoorbeeld Nederland.

Opmerkelijk is wel dat de Belgische centrale bank als toezichthouder onlangs in het jaarverslag kritisch was over de toen nog gemiddelde rente van 0,25 procent op spaarboekjes. "Op termijn zou de vergoeding voor spaargeld dicht bij de marktrente moeten liggen. Mocht dat niet zo zijn, dan wijst dat op te weinig concurrentie tussen de Belgische banken", verklaarde gouverneur Pierre Wunsch bij de Vlaamse omroep VRT.

Dat spoorde minister Vincent van Peteghem van Financiën aan om de banken vorige week in een brief te wijzen op de maatschappelijke onvrede over hun hoge winsten en lage spaarrentes. "Minister Van Peteghem mag zoveel brieven schrijven als hij wil, we weten allemaal dat banken daar niet van onder de indruk zijn. De minister moet zelf ingrijpen", zo wierp Depraetere tegen in Het Nieuwsblad.

Ook in Nederland is het gemopper over de lage spaarrente niet van de lucht, nadat grootbanken ING en ABN Amro onlangs hoge kwartaalwinsten bekend hadden gemaakt. Ook hier wilde de minister van Financiën de banken op het matje roepen. In de Tweede Kamer kondigde minister Sigrid Kaag dat ze van de banken wil horen wanneer de spaarrente omhoog gaat.

Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank (ECB), benadrukte vervolgens in een interview in tv-programma Buitenhof dat spaarders gewoon moeten overstappen als zij bij hun huidige bank ontevreden zijn over hun spaarrente. In Nederland is hiervoor een speciale overstapservice ingesteld. Overigens kondigden ING en Rabobank deze week aan hun spaarrentes binnenkort op te krikken naar 1 procent.

Streamingsdiensten als Netflix, Disney en Amazon worden verplicht om een deel van hun omzet te investeren in Nederlandse producties. Maar als het aan de regeringspartijen ligt, worden de eisen die oorspronkelijk aan de bedrijven zouden worden gesteld wel afgezwakt.

Dat is de uitkomst van onderhandelingen tussen de coalitiepartijen, die het aanvankelijk niet eens konden worden over de plannen die staatssecretaris Gunay Uslu (Media) heeft ingediend.

Opmerkelijk is dat Uslu zelf niet betrokken lijkt te zijn bij het compromis dat de partijen hebben gesloten. Zij staat naar eigen zeggen nog steeds achter haar wetsvoorstel en wil dat de impuls die de Nederlandse audiovisuele sector krijgt zo groot mogelijk is.

De wetswijziging, die afgesproken is in het coalitieakkoord, is vooral bedoeld om onafhankelijke producenten van films, series en documentaires te ondersteunen. Zij kunnen moeilijk concurreren met grote internationale productiemaatschappijen. De streamingsdiensten zouden verplicht moeten worden om bij hen producties af te nemen.

Uslu vond, net als een deel van de Kamer, dat 80 procent van de investeringsverplichting bij die kleine producenten terecht moest komen. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben nu afgesproken dat percentage te verlagen naar 60.

Ook de eisen aan het soort producties worden versoepeld. In het oorspronkelijke wetsvoorstel ging het om films, series en documentaires, maar onder druk van met name VVD en CDA hoeft dat maar de helft van de producties te zijn. De rest mag ook worden besteed aan genres als amusementsprogramma's, reality-soaps en comedyseries. Die zijn ook waardevol, vinden ze.

Tegelijkertijd gaat het percentage dat de streamingsdiensten moeten investeren wel iets omhoog: van 4,5 procent naar 5 procent van de omzet. Dat moet enkele miljoenen extra voor de sector opleveren.

Oppositiepartijen zijn niet te spreken over het compromis dat de coalitiepartijen hebben gesloten, bleek vandaag tijdens een nieuw debat in de Tweede Kamer. "Een vertoning", vindt PvdA'er Mohammed Mohandis. "Koehandel, een ruilspel achter de schermen", zegt Lisa Westerveld van GroenLinks.

Volgens Peter Kwint van de SP wil de coalitie vooral de streamingsdiensten "een beetje pleasen" en gaat dat ten koste van de Nederlandse audiovisuele sector. Hij vraagt zich af of Uslu met deze wijzigingen nog wel achter de wet staat. Ook veel organisaties uit de sector vinden dat de wet door alle wijzigingen nu zijn doel mist.

D66-Kamerlid Jorien Wuite erkent dat het hele proces naar het compromis "geen schoonheidsprijs verdient", maar ze is wel tevreden met het resultaat. Zonder de deal was de wet er helemaal niet gekomen. Ze denkt dat de investeringsplicht zo'n 20 miljoen euro per jaar gaat opleveren voor Nederlandse makers.

Martin Bosma van de PVV, zelf geen voorstander van de wet, vindt dat de coalitiepartijen de wet "tot het bot aan toe hebben gesloopt". "Ze hebben vakkundig de D66-staatssecretaris in haar hemd gezet", constateert hij.

Of Uslu dat zelf ook zo voelt, moet later blijken. Wegens tijdgebrek kwam zij niet meer aan het woord vandaag. Op een later tijdstip zal zij in de Kamer reageren op de wijzigingsvoorstellen. Eerder schreef ze aan de Kamer dat ze het met een aantal van de wijzigingen niet eens is, en dat "het primaire doel van de investeringsplicht hierdoor voor een belangrijk deel wordt ondermijnd".

Pas als de staatssecretaris in de Kamer heeft gereageerd, zal er over de wet worden gestemd. Wanneer dat gebeurt, is nu nog niet duidelijk.

Netflix is begonnen met het aanpakken van klanten die hun account met anderen delen. In een mail legt de Amerikaanse streamingdienst uit dat Nederlandse klanten 3,99 per maand extra moeten betalen als iemand via hun account meekijkt.

Het delen van een wachtwoord van een account is volgens de voorwaarden van de dienst niet toegestaan, maar werd door Netflix jarenlang gedoogd. Het bedrijf plaatste in het verleden zelfs een tweet waarin het delen van wachtwoorden werd aangemoedigd. Eerder dit jaar kondigde de streamingdienst al aan dat er verandering in het beleid aan zat te komen.

Met behulp van IP-adressen, id-nummers van apparaten en accountactiviteit stelt het bedrijf vast wat de voornaamste locatie is waar gekeken wordt. Als er structureel op andere locaties gekeken wordt, komt er een melding dat het apparaat geen deel uitmaakt van het Netflix-huishouden en wordt kijken geblokkeerd, tenzij er actie wordt ondernomen.

Naar schatting deelt ruim eenderde van de Nederlandse Netflix-gebruikers z'n account met anderen. Met dit nieuwe beleid hoopt Netflix dat een deel van deze kijkers maandelijks mee gaan betalen.

Ook in andere landen is het bedrijf gestart met het nieuwe beleid om delen tegen te gaan. Eerder werd er een proef gedaan in onder meer Canada en Latijns-Amerika. In sommige landen zag Netflix het aantal klanten eerst teruglopen na de aankondiging, maar vervolgens hield het bedrijf per saldo meer betalende klanten over. In die landen konden gebruikers zelf aangeven wat hun primaire locatie was, maar die functie is voor andere landen geschrapt.

Concurrerende streamingdiensten hebben het delen van accounts ook verboden in hun voorwaarden, maar die bedrijven hebben geen concrete plannen bekendgemaakt om dat te gaan handhaven.