In ruim een maand tijd zijn drie middelgrote Amerikaanse banken kopje onder gegaan. Iets meer dan vier weken nadat de Silicon Valley Bank en Signature Bank werden gered, is vandaag de First Republic Bank bij het grote JPMorgan Chase ondergebracht.

Wat is er aan de hand met het Amerikaanse bankwezen? En sluimert er ook onrust in Europa? Vijf vragen.

De drie hebben allemaal hun eigen verhaal, maar de gemene deler is de stijgende rente. Zo leed Silicon Valley Bank uit Californië zware verliezen op obligatiebeleggingen en ging Signature Bank uit New York het schip in met cryptobeleggingen. Beide banken werden daarop door de toezichthouder overgenomen en verkocht.

Hoe een bank kan omvallen legt NOS op 3 hieronder uit:

First Republic Bank kwam in problemen door een grote portefeuille hypotheken met lage rentes. Deze bank kon aanvankelijk nog overeind worden gehouden met financiële hulp van concurrenten plus een noodkrediet van 350 miljard dollar bij de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank.

Ja, maar er speelde meer. De probleembanken beheerden ook grote sommen spaargeld die niet vielen onder het Amerikaanse depositogarantiestelsel, waar tegoeden tot 250.000 dollar zijn verzekerd. Bij de Silicon Valley Bank en First Republic Bank parkeerden veel kopstukken uit de techindustrie uit San Francisco hun enorme vermogens, volgens The Washington Post was Facebook-oprichter Mark Zuckerberg een van hen.

Veel van deze vermogende klanten besloten hun geld uit voorzorg deels of volledig weg te halen. Toezichthouders waren verrast door de snelheid waarmee dit gebeurde. Wat bij de bankencrises uit 2008 en 1987 dagen of weken duurde, ging nu via online bankieren in slechts uren.

Zo bleek donderdag uit nieuwe kwartaalcijfers van de First Republic Bank dat klanten in drie weken tijd maar liefst 100 miljard dollar hadden weggehaald; ruim 7 miljard dollar per dag dus. "Dit was geen bankrun, maar een banksprint", zo vatten geschrokken toezichthouders het samen.

Het razendsnel verdampen van spaartegoeden leidde weer tot paniek onder beleggers, die massaal hun aandelen van de hand deden. Om te voorkomen dat de First Republic Bank vandaag failliet zou gaan, zijn de spaarders ondergebracht bij grootbank JPMorgan Chase. Over de overname van de leningenportefeuille wordt nog onderhandeld.

In de VS was sinds 2010 de zogenoemde Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act van kracht, kortweg Dodd-Frank. Dit waren de strengste nieuwe bankregels sinds de Wall Street-crash uit de jaren 30. Maar president Trump draaide in 2018 de in zijn ogen "bureaucratische rompslomp" voor kleine en middelgrote banken grotendeels terug, overigens met steun van zowel Republikeinen als Democraten.

De drie omgevallen banken hoefden daardoor niet meer mee te doen aan stresstesten, terwijl ze ook weer niet zo klein waren. Alle drie vielen binnen de top 30 van grootste banken van het land. Silicon Valley Bank had zelfs al maanden geen risicodirecteur meer, bekende de Fed na de ondergang van de bank.

In de Europese Unie is het toezicht op de grootste banken na de kredietcrisis gecentraliseerd bij de Europese Centrale Bank (ECB). Maar ook middelgrote en kleine banken moeten meedoen aan stresstesten en aan dezelfde strenge eisen voldoen.

Daarnaast is er een Europees resolutiemechanisme en een door banken gefinancierd resolutiefonds ingesteld om probleembanken te kunnen opdoeken. Om te voorkomen dat dit gebeurt, kan een bank al ruim voor die tijd onder beheer worden geplaatst van een in Brussel gevestigde resolutieautoriteit.

De problemen met de drie Amerikaanse banken lijken in eerste instantie op zichzelf te staan. Europese toezichthouders benadrukken dat banken hier goed gekapitaliseerd zijn en dat er met het resolutiemechanisme voldoende veiligheidscontroles zijn. Toch zijn veel economen nog altijd kritisch, zij vinden dat de buffers van de banken niet hoog genoeg zijn.

Anders is het in Zwitserland, dat niet onder het Europese toezicht valt. Daar werd in maart Credit Suisse, de tweede bank van het land, gered na een bankrun. Na ingrijpen van de Zwitserse centrale bank nam concurrent UBS de bank over. Dat deed de hele financiële sector in Europa op zijn grondvesten trillen.

Of de Europese banken na de derde bankredding in de VS opnieuw een klap krijgen zal pas morgen blijken. Vandaag zijn de Europese beurzen dicht vanwege de Dag van de Arbeid. Eind vorige week reageerden beleggers nog niet angstig op de ontwikkelingen bij First Republic. "Tot dusver heeft geen enkele schok tot het Waterloo van ons wereldwijde financiële stelsel geleid, maar we moeten waakzaam blijven", zo zei DNB-president Klaas Knot onlangs in een lezing.

Medewerkers van vakbond FNV staken morgen bij de vakbond zelf. De FNV was als vakbond de laatste tijd juist zelf de drijfveer achter stakingen in andere sectoren.

Het personeel eist vooral een hogere loonsverhoging, zegt FNV-bestuurder Judith Westhoek, die namens het personeel van de bond onderhandelt. "FNV'ers hebben net zo goed recht op eerlijke cao-afspraken die passen bij deze tijd." De medewerkers voeren vandaag ook actie bij de 1 mei-mars op de Dag van de Arbeid.

FNV-personeel legde de bond vorige week een ultimatum voor, dat vanochtend verliep. Aanleiding is het eindbod voor een nieuwe cao, waarover de afgelopen maanden is onderhandeld. Daarin staan afspraken over het meestijgen van de lonen met de inflatie (automatische prijscompensatie).

De FNV-directie biedt het personeel met ingang van 1 mei een loonsverhoging van 3 tot 7 procent, afhankelijk van iemands salarisschaal. Vanaf 1 januari volgend jaar zou iedereen er gegarandeerd 5 procent op vooruit gaan. Daarna worden de lonen verhoogd met een prijscompensatie van maximaal 5 procent. FNV Personeel vindt dat onvoldoende.

FNV Personeel, de vakbond waarin het personeel van FNV is verenigd, vindt dat "geen echte automatische prijscompensatie". "Het is natuurlijk enorm teleurstellend om te merken dat de directie voet bij stuk houdt", zegt Westhoek.

De staking duurt waarschijnlijk de hele dag. FNV Personeel zegt dat er meer stakingen volgen als de vakbond zijn eindbod niet verbetert.

Het is niet de eerste keer dat het personeel van FNV actievoert. In 2019 gebeurde dat vanwege een aangekondigde reorganisatie; er zouden 250 banen geschrapt worden omdat de contributie-inkomsten terugliepen.

Het kwam destijds niet tot een officiële staking. Of dit dan de eerste keer is dat het FNV-personeel zelf staakt, is lastig te zeggen, zegt een woordvoerder. De vakbond is ontstaan uit meerdere fusies, die ver terug gaan. "Maar dat dit heel uitzonderlijk is, is zeker een feit."

Na een weekend vol koortsachtig overleg, is er op het nippertje een oplossing gevonden voor de geplaagde First Republic Bank. Slechts enkele uren voor de beurs in New York opengaat, werd bekend dat JPMorgan Chase de spaartegoeden van de probleembank overneemt.

De financiële toezichthouder van de staat Californië garandeert de spaarders dat hun geld veilig blijft en voert nog overleg over de overname van de leningen van de First Republic Bank.

Haast was geboden om nieuwe paniek onder beleggers af te wenden nadat de Amerikaanse autoriteiten er niet in waren geslaagd om de First Republic Bank uit San Francisco over te laten nemen voor de beurzen in Azië openden.

Zaterdag zou een tiental banken zich bij de Amerikaanse bankentoezichthouder Federal Deposit Insurance Corp (FDIC) hebben gemeld om delen over te nemen. De FDIC wilde juist dat de probleembank in zijn geheel werd gekocht.

First Republic Bank is een particuliere bank en vermogensbeheerder uit San Francisco en vooral actief in de staat Californië en in New York. De in 1995 opgerichte bank beheert vooral veel spaargeld en hypotheken voor welgestelde Amerikanen. De bank kwam in de problemen door de stijgende rente en klanten die het vertrouwen verloren. Dat gebeurde ook bij de Silicon Valley Bank, een start-up-bank gericht op de techindustrie, die in maart in de problemen kwam.

Een week na de problemen bij Silicon Valley schoten elf grote Amerikaanse banken, waaronder Bank of America, Citigroup en JPMorgan Chase, First Republic te hulp en stortten 30 miljard dollar in de kas van de bank, in de hoop het bedrijf te stabiliseren. Ze waren bang dat als First Republic omvalt andere banken ook in de problemen zouden komen.

Maar First Republic raakte verder in de problemen doordat klanten massaal hun spaartegoeden weghaalden. In maart ging het al om ruim 100 miljard dollar, maakte de bank bekend. Daardoor daalde de beurskoers van de bank met 95 procent. Aandeelhouders en de bank zelf zagen hun vermogen verdwijnen. De beurswaarde van de bank bedraagt nog maar 1,15 miljard dollar, tegen 22 miljard dollar begin maart.

Bij de definitieve reddingspoging bleek zondag slechts een handvol bieders over, onder wie grootbank JPMorgan Chase. Volgens persbureau Reuters sleepte het onderhandelingsproces zich zondag de hele avond voort, omdat de toezichthouder niet tevreden was over het bod of de bieders om meer details vroeg.

Probleem is dat JPMorgan Chase met de deal meer dan 10 procent van het Amerikaanse spaargeld onder beheer krijgt bij inlijving van de First Republic Bank. Deze wettelijke drempel is ooit ingesteld om te voorkomen dat een bank te groot wordt.

Afgesproken is nu dat JPMorgan Chase de 103.9 miljard dollar aan spaartegoeden van de First Republic Bank overneemt, maar dat de toezichthouder van Californië hiervoor garant blijft staan.

Er wordt nog overlegd hoe en op welke manier JPMorgan ook de leningen, waaronder de geplaagde hypothekenportefeuille, overneemt.

In maart ging het mis bij verschillende Amerikaanse banken, waardoor er angst ontstond voor een nieuwe bankencrisis. Kort na elkaar vielen de Silicon Valley Bank en Signature Bank om, mede door het stijgen van de rente. De banken werden overeind gehouden, waardoor de sector weer wat stabiliseerde. Ook de Zwitserse Bank Credit Suisse raakte in de problemen, en werd overgenomen door een concurrent.

De Fed, de Amerikaanse centrale bank, gaf vrijdag in een rapport toe dat regels voor middelgrote banken niet streng genoeg zijn. In de Europese Unie zijn de regels veel strenger en kunnen toezichthouders sneller ingrijpen als het mis dreigt te gaan.

De Raad van de Europese Unie heeft afgelopen week regelgeving afgekondigd die moet leiden tot meer transparantie over loonverschillen tussen mannen en vrouwen. De regels horen bij een wet die onlangs door het Europees parlement is aangenomen. Werknemers kunnen straks zien wat collega's gemiddeld verdienen. En bedrijven met meer dan honderd werknemers moeten periodiek over hun loonkloofbeleid rapporteren.

Het kan wel nog drie jaar duren voordat deze wet in Nederland is omgezet in nationale wetgeving.

Sommige bedrijven spannen zich al in om de loonkloof te verkleinen, maar er komt dus een wettelijke verplichting.

Cécile Wansink van belangenorganisatie Women Inc. is blij met de komst van de wet. Volgens haar wordt de loonkloof deels veroorzaakt doordat vrouwen minder vaak leidinggevende functies bekleden en in sectoren werken met lagere lonen.

Maar er is ook een deel dat zich moeilijker laat verklaren. Zo krijgen mannen die hetzelfde werk doen als vrouwen vaak beter betaald. Dit zou bijvoorbeeld komen doordat vrouwen anders worden gewaardeerd dan mannen. "Mannen worden vaker beoordeeld op potentie terwijl er bij vrouwen wordt gekeken naar wat ze al kunnen", zegt Wansink.

Een ander probleem is dat vrouwen die willen onderhandelen over hun salaris op onbegrip stuiten, zegt Jaap van Muijen, hoogleraar psychologie bij Nyenrode. "Vroeger werd gezegd dat vrouwen meer moeten onderhandelen, net als mannen Maar als ze dat doen wordt het eerder negatief gezien: wat een bitch."

De nieuwe wet moet helpen de loonkloof tussen mannen en vrouwen in dezelfde functie te verkleinen, zegt Wansink. "Als een werkgever onbewust minder salaris toekent, kun je dat straks als vrouw veel beter zien. Grote bedrijven moeten verder een analyse gaan maken van de oorzaken van de loonkloof. Dat kan er ook toe leiden dat meer vrouwen een leidinggevende positie krijgen."

Sommige bedrijven doen al wat aan de loonverschillen. Zo bracht vermogensbeheerder Van Lanschot Kempen het verschil in beloning tussen mannen en vrouwen in een jaar terug van 4 naar 2,7 procent.

Randstad zegt na eigen onderzoek dat het loonverschil daar niet speelt. Beide bedrijven zeggen dat het beloningsbeleid onderdeel is van een breder diversiteitsbeleid, met bijvoorbeeld vrouwvriendelijke arbeidsvoorwaarden en genderneutrale vacatureteksten.

Voor andere bedrijven is de wet een grote, maar goede stap, zegt HR-deskundige Kim van de Kasteele. "Ze moeten nadenken over nieuw beleid en dat is niet iets wat je in een uur ontwikkelt. Het gaat ook om cultuurverandering", zegt ze.

"Je moet straks kunnen verklaren waarom de een meer verdient dan de ander en daar ontbreekt het nog aan bij veel MKB-bedrijven", zegt Van de Kasteele. Dit soort administratie bijhouden en loonverschillen rechttrekken kan volgens haar tijd en geld kosten.

Maar ook voor grotere bedrijven kan de administratieve last een uitdaging zijn, zegt Eefje Brul, beleidsadviseur bij AWVN. "Zeker voor werkgevers, die veel personeel en een hoog verloop hebben, kan dit een behoorlijke klus zijn." Er is wel software beschikbaar om dit te automatiseren.

Werkgevers vinden transparantie over lonen lastig, constateert Van de Kasteele. "Want ze kunnen personeel voor hun gevoel dan niet individueel belonen. Ik zou op mijn beurt zeggen dat het juist duidelijkheid geeft." Brul beaamt dat. "Een werknemer mag straks vragen hoe anderen beloond worden. Dat kan best spannend zijn, ook al denkt de werkgever dat die op een goede manier beloont," zegt ze.

Het was afgelopen week overduidelijk: de ceo's van techbedrijven maakten tijdens de presentatie van hun nieuwste kwartaalcijfers maar al te graag duidelijk hoe ze bezig zijn met AI, ofwel kunstmatige intelligentie.

Satya Nadella (Microsoft) zei dat zijn bedrijf "de krachtigste AI-infrastructuur" heeft en wees erop dat ChatGPT-maker OpenAI hiermee werkt. Sundar Pichai (Google) noemt AI een "ongelooflijke kans" en zegt dat zijn bedrijf "goed is gepositioneerd". Mark Zuckerberg (Meta) sprak van een grote kans.

AI kennen we al jaren, maar het is de zogeheten generatieve AI, die bijvoorbeeld tekst of afbeeldingen maakt, die de techwereld nu op scherp heeft gezet. Haast niet van echt te onderscheiden door AI-gegenereerde foto's van de paus kregen in maart veel aandacht en streamingdiensten moesten eerder deze maand ingrijpen bij door AI-gegenereerde muziek van Drake en The Weeknd.

Het was daarnaast niet een van de techreuzen, maar een relatief klein bedrijf - OpenAI - dat met de komst van de AI-tekstgenerator ChatGPT in november een aardverschuiving veroorzaakte. Dankzij miljarden dollars aan investeringsgeld staat Microsoft wel vooraan om hiervan te profiteren. Google en Meta moeten vooralsnog moeite doen om het tempo bij te benen.

Al eerder werd duidelijk dat deze ontwikkelingen voor het eerst in jaren de dominante positie van Google op de zoekmarkt ter discussie heeft gezet. Dit werd nog eens bevestigd door een bericht van The New York Times eerder deze maand: Samsung overweegt om over te stappen op Microsofts zoekmachine Bing, dat integratie heeft met ChatGPT.

Dat was een jaar geleden nog ondenkbaar geweest. Het gegeven alleen al kwam binnen als een schok op het hoofdkantoor van de zoekgigant in het Californische Mountain View, schrijft de krant.

Google betaalt jaarlijks miljarden dollars aan Samsung en Apple om de standaardzoekmachine te zijn op telefoons, tablets en computers. De twee partijen leveren namelijk heel veel verkeer op voor de zoekmachine, waardoor Google meer advertenties kan verkopen. Onderhandelingen over verlenging met Samsung lopen nu, Apple volgt later dit jaar.

Een andere spannende ontwikkeling is de komst van generatieve AI in de kantoor-apps van beide techreuzen. Door bijvoorbeeld een samenvatting te maken van een videogesprek waar je later bij aanhaakt. Ze lijken daarin nek-aan-nek te gaan. Ze kwamen zelfs in dezelfde week met aankondigingen.

Google-topman Sundar Pichai zei onlangs in een interview met het Amerikaanse tv-programma 60 Minutes dat hij na het testen van enkele AI-projecten binnen Google "sprakeloos" was en dat de maatschappij zich moet voorbereiden op de impact van alle ontwikkelingen. "Dit gaat elk product in elk bedrijf raken."

De snelheid waarmee alles gebeurt, roept ook ethische vragen op, zowel bij Microsoft als bij Google. The New York Times schrijft dat medewerkers wiens werk het is om bijvoorbeeld AI-producten te testen, bij beide bedrijven zorgen hadden over de uitrol van de chatbots.

Een technologiemanager bij Microsoft schreef in een e-mail, in handen van de krant, dat het een "fatale fout is om nu zorgen te hebben over iets dat later verholpen kan worden". Tegen medewerkers die bij Google verantwoordelijk zijn voor de veiligheid en ethische implicaties van producten, is volgens Bloomberg gezegd dat ze niet in de weg moeten staan of moeten proberen om generatieve AI-producten in ontwikkeling te stoppen.

De trein is dus gaan rijden en die is lastig te stoppen. Bovendien komen er alleen maar meer spelers bij.

Meta's hoogste technologiebaas, rechterhand van topman Mark Zuckerberg, heeft gezegd dat generatieve AI hét onderwerp is waar de top nu de meeste tijd aan besteedt. Je zou bijna vergeten dat het bedrijf de afgelopen jaren inzette op een heel andere ontwikkeling: de metaverse. Daar hoor je nu weinig over, al blijft dit voor het bedrijf ook heel belangrijk.

Een speler die zich recentelijk ook heeft gemeld, is Snapchat. Recent kwam chatbot 'My AI' voor het grote publiek beschikbaar. In eerste instantie wilde de chatbot ook graag met kinderen in het echt afspreken. Het leidde direct tot zorgen én aanpassingen.

Ten slotte wil ook Elon Musk zich in de strijd werpen. Zijn doel is een concurrent opzetten van OpenAI's ChatGPT onder de naam 'TruthGPT', terwijl hij onlangs nog zijn naam had gezet onder een open brief waarin juist werd opgeroepen tot een ontwikkelpauze.

Medewerkers van distributiecentra van Albert Heijn gaan komende week door met staken, zegt vakbond FNV. Er zouden ook steeds meer medewerkers deelnemen aan de werkonderbrekingen, onder wie parttimers en uitzendkrachten. Dit betekent dat er ook de komende dagen lege schappen zijn in sommige filialen van Albert Heijn.

Op dit moment lijkt een akkoord ver weg; er wordt niet onderhandeld over een nieuwe cao. Anoesjka Aspeslagh van de supermarktketen zegt dat "de energie gericht is op het hervatten van de gesprekken".

Vakbondsbestuurder Levin Zühlke-van Hulzen van FNV benadrukt dat de vakbond pas weer om tafel wil als er een minimale loonsverhoging komt van 10 procent en arbeidsvoorwaarden niet verslechteren. "We vragen daarmee geen gouden bergen, we willen dat mensen er niet op achteruit gaan." Behalve meer loon en goede arbeidsvoorwaarden wil de vakbond ook dat er meer flexmedewerkers in dienst komen.

De staking bij de distributiecentra begon vorig weekend. Ondertussen zijn er vooral in Albert Heijn-supers in noordoost- en zuidwest-Nederland lege schappen. Dat komt omdat er met name in Pijnacker en Zwolle relatief veel mensen het werk hebben neergelegd. Aspeslagh ziet dat het in een groot aantal winkels "onprettig" is als het gaat om de bevoorrading. De impact verschilt per filiaal.

Zühlke-van Hulzen zegt dat hij steeds meer foto's krijgt opgestuurd van lege schappen. Hij denkt dat het er alleen maar meer zullen worden. "Er is vaak nog wel iets van voorraad, maar hoe langer het duurt, hoe meer het te zien zal zijn. Zeker als de staking nog verder uitbreidt."

Albert Heijn vindt het lastig om te voorspellen hoe groot de impact zal zijn als de acties doorgaan. "Er wordt wel gewerkt, maar er wordt minder geleverd dan we zouden willen." De hoeveelheid boze reacties van klanten valt mee, zegt de woordvoerder. "Klanten weten wat er speelt. Wij hopen dat ze daar begrip voor hebben."

Duizenden geplande nieuwbouwhuizen worden voorlopig niet gebouwd, omdat er te weinig kopers voor zijn. In een jaar tijd hebben projectontwikkelaars minstens 4694 te bouwen koopwoningen uit de verkoop gehaald, wegens gebrek aan interesse.

En vooral de laatste maanden zijn het er veel, blijkt uit cijfers van makelaarsvereniging NVM en databedrijf Brainbay.

Op allerlei plekken komen geplande woontorens of nieuwbouwwijken er voorlopig niet vanwege veranderde marktomstandigheden.

Bekijk hier zes opgeschorte projecten:

Bouwbedrijven, projectontwikkelaars en makelaars zien duidelijk minder interesse in nieuwbouw. De gekte op de huizenmarkt is voorbij en bestaande woningen zijn behoorlijk in prijs aan het dalen, mede door de hoge hypotheekrente.

Maar nieuwbouwhuizen dalen vaak niet of minder in prijs, omdat bouwers ze voor een bepaald bedrag moeten verkopen om er wat aan te verdienen. Er zijn immers vaste kosten, zoals bouwmaterialen en personeel. Daardoor worden nieuwbouwwoningen nu relatief duur ten opzichte van bestaande bouw.

"Nieuwbouwwoningen blijven toch stevig geprijsd in een afkoelende markt", zegt Arjan Lamberink. Zijn makelaardij heeft vestigingen in heel Noord-Nederland. "Bestaande bouw wordt aantrekkelijker en dan neem je het voor lief dat een oudere woning minder energiezuinig is."

"Van een verkopersmarkt sloeg het binnen enkele maanden om naar een kopersmarkt. Het is duidelijk dat we door de recente ontwikkelingen met zijn allen minder woningen creëren dan gehoopt", zegt een woordvoerder van bouwbedrijf Vorm. Het bedrijf zegt steeds te kijken naar wat het nog wel kan bouwen.

Meer bouwbedrijven zeggen van alles te doen om projecten te laten doorgaan, komt naar voren uit een rondgang van de NOS.

"Er zijn bij ons geen projecten on hold", zegt een woordvoerder van bouwbedrijf Van Wijnen. "Wel zijn er een aantal projecten waar we creatief moeten zijn." Zo bouwt het bedrijf 180 appartementen in Capelle aan den IJssel. 90 daarvan zouden verkocht worden aan particulieren. "Daarvan hebben we er nu circa 60 verkocht aan een particuliere belegger." Dat worden dus huurwoningen in plaats van koop. "We zien bij beleggers nog veel interesse."

En in Amsterdam-Noord bouwt Van Wijnen bijna 700 woningen. De gemeente had daarvoor wel aanvullende 'bovenwettelijke' duurzaamheidseisen, waardoor de bouw duurder zou worden. Na overleg heeft de gemeente die eisen aangepast. "Mede hierdoor is het gelukt om de projecten haalbaar te houden."

"We annuleren nauwelijks projecten in uitbreidingsgebieden", zegt Ton van de Klok van bouwbedrijf KlokGroep. Dan gaat het om nieuwbouwwijken rond dorpen en steden. "Wel faseren we daar projecten, dan realiseren we iets bijvoorbeeld niet in één keer, maar in kleinere plukjes."

Ook passen ze projecten aan. "We herontwikkelen plannen, bijvoorbeeld met minder vrijstaande woningen of tweekappers. En meer beter betaalbare rijwoningen erin, die nu makkelijker te verkopen zijn."

Bij zogeheten inbreidingslocaties merkt hij dat de situatie moeilijker is. Dan gaat het meestal om bouwen in steden, tussen bestaande woningen. "Dat zit 'm daar in de grond-, bouw-, en bijkomende kosten. Die zijn soms hoger dan waarvoor je het project kunt verkopen. Op sommige plekken kijken we nu of we iets on hold moeten zetten. En dan pas gaan bouwen als de bouwkosten genormaliseerd zijn."

Er gaan stemmen op voor overheidssteun om meer nieuwbouw door te laten gaan. Een project wordt vaak pas gebouwd als 70 procent van de koopwoningen verkocht is, want dan geven verzekeraars een nieuwbouwgarantie af. Met steun van de overheid zou dat percentage omlaag moeten naar 50 procent, vindt Neprom, de organisatie van projectontwikkelaars. "Dat vind ik zeker een goed idee", zegt makelaar Arjan Lamberink. "Daardoor kunnen projecten eerder worden gebouwd."

Ton van de Klok van KlokGroep zou het ook mooi vinden als de Rijksoverheid of provincies wat extra steun zouden bieden. "Maar in de praktijk zal dat ingewikkeld worden. Voordat zoiets politiek en juridisch is geregeld, is de markt misschien alweer omgeturnd. Wij vertrouwen toch het meest op onze eigen inspanning om door te bouwen."

Het kabinet wil dat er tot 2030 900.000 woningen bijkomen. Dat is zo'n 100.000 per jaar. Het Economisch Instituut voor de Bouw verwacht dat we dat dit en komend jaar niet halen. En hoe meer projecten er nu worden geschrapt, hoe moeilijker het wordt.

De nieuwbouw heeft het niet alleen moeilijk door minder kopers. Bekijk hier de andere problemen:

De overheid trekt 122 miljoen euro uit om een groep oudere Surinamers een eenmalige uitkering te geven voor hun AOW-gat. Dat heeft het kabinet bekendgemaakt in de Voorjaarsnota die vandaag naar de Tweede Kamer is gestuurd. Het kabinet noemt het een "gebaar van erkenning".

Het gaat hierbij om ruim 30.000 ouderen die van Suriname naar Nederland zijn verhuisd. Pas in Nederland begonnen ze met het opbouwen van hun AOW. Dit terwijl ze in Suriname ook al onder Nederlandse wetgeving vielen. Het land viel namelijk tot 1975 nog onder Nederlands bewind, maar in Suriname bouwde de groep geen AOW op.

Hierdoor ontstond een AOW-gat, waardoor de ouderen nu maandelijks een veel lagere uitkering ontvangen. Ze lopen zo tot wel honderden euro's per maand mis.

Al jaren proberen de ouderen een vergoeding te krijgen voor het AOW-gat. Zo kaartte in 2018 een belangenvereniging de kwestie aan. In 2021 volgde een rapport waarin de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een advies om het AOW-gat te dichten "omarmde". Toch adviseerde de Raad van State later dat jaar dat de ouderen geen aanspraak konden doen op een compensatie. Nu is die er alsnog gekomen.

Annuleringen van vluchten door Transavia zijn voorlopig nog niet voorbij. Ook in mei en juni zullen er vluchten moeten worden geschrapt, zegt het bedrijf. In de loop van komende week komt de luchtvaartmaatschappij met aantallen en worden passagiers geïnformeerd.

Zo hoopt de luchtvaartmaatschappij eerder duidelijkheid te kunnen bieden aan passagiers en reisorganisaties. De laatste tijd kwamen de annuleringen vaak op het laatste moment.

Reisorganisaties zijn intussen druk bezig om klanten om te boeken die met geannuleerde vluchten van Transavia zouden reizen. Dat lukt niet in alle gevallen, zegt een woordvoerder van brancheorganisatie ANVR.

Eerder deze maand maakte het bedrijf al bekend 5 procent van de vluchten te moeten schrappen. Daar komen steeds heel kort van tevoren nieuwe annuleringen bovenop. Ook voor dit weekend zijn er vluchten geschrapt, bleek vandaag. Zaterdag gaan er zeven vluchten niet door, zondag drie.

"We zijn teleurgesteld dat we het zo laat horen als er een vlucht uit wordt gehaald", zegt een woordvoerder van de ANVR. "Als we dit een paar weken geleden hadden geweten hadden we klanten kunnen omboeken, maar nu is het alle hens aan dek." Dat er nu verder van tevoren aankondigingen gaan komen is beter dan op het laatste moment, zegt hij, "maar in algemene zin is het niet goed dat er minder mensen op vakantie kunnen".

Bij klanten die via een reisorganisatie hebben geboekt moet de reisorganisatie op zoek naar een alternatief. Mensen die een los ticket geboekt hebben moeten zelf op zoek naar vervanging.

Bij TUI zijn tot nu toe 3000 reizigers geraakt door de annuleringen voor de maanden april en mei. "Wij horen het ook pas heel kort van tevoren, en onze collega's zijn bijna dag en nacht bezig om alternatieven te vinden", zegt een woordvoerder van het bedrijf.

Maar dat lukt niet altijd. "In een derde tot een kwart van de gevallen is er geen geschikt alternatief, en kan de reis niet doorgaan." Dat kan zijn omdat een reiziger zelf niet kan op een andere datum of omdat bijvoorbeeld het hotel op andere dagen al vol zit, zegt de reisorganisatie.

Om eerder duidelijkheid te bieden kondigt Transavia nu aan ook vluchten in mei en juni te gaan annuleren. "Het is teleurstellend en niet de service die we willen bieden dat we nu zo last-minute voor het weekend nog vluchten eruit moeten halen. En dat willen in de periode mei en juni naar voren toe beter doen", zegt operationeel directeur van Transavia Marloes van Laake in het NPO Radio 1-programma Nieuws en Co.

Dat er zoveel wordt geannuleerd heeft drie redenen, zegt Van Laake. Er zouden vijf nieuwe toestellen bij komen voor de meivakantie, maar van drie daarvan is de levering vertraagd. Daarnaast loopt het zware onderhoud voor andere toestellen uit doordat onderdelen vertraagd worden geleverd. "Dat maakt dat we zo'n vliegtuig niet terug hebben in de operatie terwijl we dat wel gepland hadden."

Tot slot heeft het bedrijf meer dan normaal last van schade aan toestellen. Het gaat dan bijvoorbeeld om bliksemschade, vertelt Van Laake. Dat is volgens het bedrijf ook de reden waarom er steeds opnieuw aankondigingen bij komen.

"We hebben verschillende tegenslagen tegelijkertijd die we niet goed kunnen bolwerken", zegt Van Laake. "Als we dat hadden kunnen voorzien hadden we dat zeker gedaan."

Zeven toestellen van Transavia staan nu aan de grond. Normaal gesproken zouden er als reservecapaciteit twee à drie vliegtuigen op de grond blijven, zegt een woordvoerder van Transavia. "Eén toestel kan twee of drie retourvluchten per dag doen. Als je dan vier à vijf vliegtuigen mist, snap je dat er veel kan uitvallen."

Volgens de ANVR heeft Transavia de inschatting onvoldoende goed gemaakt. "Daarom zijn wij teleurgesteld: de mei- en zomervakantie zijn de belangrijkste vakantieperiodes voor pakketreisaanbieders."

TUI laat weten al in gesprek te zijn met Transavia over een schadevergoeding.

De grote vraag is of deze problemen opgelost zijn voor de zomer. Transavia verwacht dat ze er voor de start van de zomervakantie anders voor staan.

Het leven van de First Republic Bank hangt aan een zijden draadje en de tijd dringt. Op diverse plaatsen in de Verenigde Staten wordt doorlopend koortsachtig overlegd over het overeind houden van de tot voor kort nog solide bank. De vraag is alleen wie wat doet: wie springt bij, andere banken of de overheid? En wie betaalt? Niets doen is geen optie, de bankencrisis waait niet vanzelf over.

De Amerikaanse overheid zit in zijn maag met deze bank in nood. Een bank redden of niet is een moreel dilemma. Banken dienen hun eigen broek op te houden en niet uit de brand geholpen te worden met belastinggeld. Maar een grote bank laten vallen richt heel veel schade aan, leidt tot veel financieel leed en verlies aan vertrouwen in het financieel stelsel.

De regering-Biden heeft dus het liefst dat de financiële sector het probleem oplost. Andere banken en financiële partijen staan er niet onwelwillend tegenover, maar wegen hun financiële risico's.

Er wordt dus wat afgebeld en vergaderd op het hoofdkantoor van First Republic Bank in San Francisco en op hoofdkantoren van diverse grote banken, waaronder gigant JP Morgan, en met overheidsinstanties in Washington, zoals het ministerie van Financiën, de centrale bank Federal Reserve (Fed), en de toezichthouder op banktegoeden, de FDIC.

First Republic Bank is een relatief jonge particuliere bank en vermogensbeheerder, opgericht in 1985, en vooral actief in Los Angeles, San Francisco en New York City, met veel spaargeld en hypotheken voor welgestelde Amerikanen. De bank is in problemen gekomen door problemen bij een andere Californische bank, Silicon Valley Bank, en verzwakt door een bankrun en een ingeklapte beurskoers.

Een week na de problemen bij Silicon Valley schoten elf grote Amerikaanse banken - waaronder grootbanken Bank of America, Citigroup en JPMorgan Chase - First Republic te hulp en stortten 30 miljard dollar in de kas van de bank, in de hoop het bedrijf te stabiliseren. Ze waren bang dat als First Republic omvalt andere banken ook in de problemen komen, door hun belangen en bindingen over en weer.

Klanten haalden ondertussen massaal hun spaartegoeden weg, volgens First Republic in maart al voor 102 miljard dollar. De beurskoers van de First Republic verschrompelde en daalde met 95 procent, van 122,50 dollar op 1 maart naar 6,19 dollar afgelopen donderdag.

De beurswaarde van de bank bedraagt nog maar 1,15 miljard dollar, tegen 22 miljard dollar begin maart. Niet alleen voor de aandeelhouders een drama, maar ook voor de bank zelf omdat het eigen vermogen bijna net zo hard slinkt waardoor de financiële problemen nog groter worden.

Het overnemen van First Republic kost veel geld. Het eigen vermogen van First Republic is geslonken, de bezittingen van de bank in waarde gedaald. Dus om de bank overeind te houden moeten er tientallen miljarden bij.

Het liefst zouden banken dan ook willen dat de toezichthouder financieel bijspringt met garantstelling voor de spaartegoeden, zoals ze ook gedaan hebben bij de redding van de Silicon Valley Bank, die uiteindelijk is overgenomen door First Citizens Bank.

Gesprekken over een redding lopen al een paar weken en zijn de laatste dagen alleen maar geïntensiveerd. Het idee lijkt te zijn om er komend weekend uit te komen. De financiële markten zijn dan dicht en zullen daardoor niet als stoorzenders werken.

Dat een tot voor kort solide en goed functionerende bank in korte tijd wordt leeggetrokken en afgedankt is een veeg teken voor financiële stabiliteit. Blijkbaar zijn banken niet opgewassen tegen plots opspelende twijfels, een bankrun en weglopende beleggers, hoe groot en gezond een bank ook in elkaar steekt.

Wat First Republic vooral parten speelt is de oplopende rente. De bank heeft veel en vaak hoge hypotheken en leningen tegen hele lage rentevoeten in de portefeuille. Door de hogere rente is het onderpand van die leningen, doorgaans obligaties, nu minder waard en telt daarmee minder mee voor de financiële buffers.

Daar bovenop komt nog het verlies van ruim 100 miljard dollar aan spaartegoeden en de dalende beurskoers. Alles bij elkaar nopen die First Republic extra kapitaal aan te trekken, maar geld lenen kost geld en de vraag is wie er nog wil lenen aan een bank in nood.

Het Noodfonds Energie blijft toch nog iets langer open. De aanvraagperiode wordt verlengd met vijf dagen, tot 5 mei. Afgelopen week pleitte de Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen (ANBO) al voor een verlenging, het liefst tot de zomer, vanwege het grote aantal aanvragen dat nog dagelijks binnenkomt.

In de afgelopen zeven dagen ontving het Noodfonds een recordaantal aanvragen, waardoor het besloot de aanvraagperiode te verlengen. Het waren er ruim 18.000 binnen 48 uur. In totaal heeft het Noodfonds Energie meer dan 130.000 aanvragen binnengekregen, waarvan 42.000 al zijn goedgekeurd.

Het fonds werd gestart om huishoudens met een laag inkomen en een hoge energierekening te kunnen helpen. Huishoudens die aan de eisen voldoen komen in aanmerking voor een verlaging een van hun energierekening.

De aanvraagperiode werd al eerder verlengd, nadat het fonds pas een maand later dan gepland werd geopend. In de beginperiode waren er veel problemen met de aanvraagprocedure, omdat die erg ingewikkeld bleek. Het was toen bijvoorbeeld alleen mogelijk een aanvraag in te dienen via een app op een telefoon of tablet.

Luchtvaartmaatschappij Transavia schrapt vanaf komend weekend ook vluchten van en naar Schiphol vanwege een tekort aan vliegtuigen. Dat bevestigt een woordvoerder aan NH Nieuws.

Om hoeveel vluchten het gaat, is nog onduidelijk. De passagiers van geannuleerde vluchten zijn nog niet allemaal op de hoogte. Volgens Transavia wordt iedereen vanmiddag ingelicht.

Volgens het vertrekschema van Schiphol zijn in ieder geval de vluchten naar Nice (Frankrijk) en Bari (Italië) van morgenvroeg geannuleerd.

De afgelopen dagen werden al verschillende vluchten van en naar Eindhoven Airport geannuleerd. Begin deze maand annuleerde Transavia ook al tientallen geplande vluchten, waardoor ongeveer 8000 mensen hun vakantie in het water zagen vallen.

Een woordvoerder van Transavia noemt de uitval van vakantievluchten waardeloos: "Er is sprake van ophoping van werk, veel meer dan we ooit hebben gezien."

Reizigers van wie de vlucht op het laatste moment wordt geannuleerd, hebben recht op een financiële compensatie. Zij kunnen zich dan wenden tot een claimbedrijf.

"In de afgelopen week hebben zich al meer dan 1200 mensen bij ons gemeld die een probleem met een Transavia-vlucht hebben ondervonden. Dat is heel veel", aldus vluchtdata-analist Paul Vaneker van EUClaim. Het gaat in alle gevallen om vluchten die 1 à 2 dagen voor vertrek zijn gecanceld.

Volgens Vaneker zijn veel passagiers boos vanwege de annuleringen. "We merken dat mensen de klantenservice niet kunnen bereiken. Mensen bellen ons in paniek op", zegt hij.

Volgens het ANP hebben al zeker 2000 passagiers een claim ingediend vanwege hun geannuleerde Transavia-vlucht.

Personeelsleden van vakbond FNV zijn niet te spreken over hun eigen nieuwe cao die is voorgesteld. Ze hebben de vakbond nu een ultimatum voorgelegd dat maandag om 10.00 uur afloopt. Als dan niet op de eisen is ingegaan, volgen er acties. Opvallend, want FNV is als vakbond al maanden de motor achter vele stakingen in diverse sectoren.

In de afgelopen maanden is er onderhandeld over een nieuwe cao. Daarin is een zogeheten automatische prijscompensatie (APC) opgenomen, waarin wordt afgesproken hoeveel de lonen meestijgen met de inflatie. Vanaf 1 mei zou het personeel er tussen 3 en 7 procent loon bij krijgen - afhankelijk van iemands salarisschaal - met gegarandeerd 5 procent meer loon voor iedereen vanaf 1 januari 2024. In de jaren daarna zou de inflatie wel worden gevolgd in de lonen, maar met een maximum van 5 procent.

FNV Personeel, de vakbond waarin het personeel van FNV is verenigd, vindt dat "geen echte APC". "Het is niet zo dat de inflatie aan FNV-medewerkers voorbij is gegaan", reageert bestuurder Judith Westhoek. Ze vindt dat de vakbond het goede voorbeeld moet geven.

Als de directie van FNV niet ingaat op de eisen van het personeel, wordt er maandag meteen al actiegevoerd tijdens de 1 mei-mars in Amsterdam. De dag erna staat een landelijke staking gepland.

Verzekeringsbedrijf CAK Dordrecht, moederbedrijf van onder andere Promovendum en Besured, is beboet voor het onjuist, onduidelijk en misleidend informeren van klanten. Om deze reden moet het bedrijf 2,5 miljoen euro betalen aan toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM).

De boete werd al op 21 november 2022 uitgedeeld, maar de AFM komt er nu pas mee naar buiten vanwege bezwaarprocedures. De aanleiding van de boete was een opeenstapeling van overtredingen. Het verzekeringsbedrijf overtrad al minstens drie jaar structureel de wet, aldus de AFM.

Informatie die CAK Dordrecht aan klanten verschafte was op belangrijke punten onduidelijk, onjuist en misleidend. Er werden bijvoorbeeld verzekeringsvoorwaarden aangepast op een manier dat de klant er moeilijk achter zou komen en de premie van een autoverzekering werd fors verhoogd terwijl er bewust vaag over werd gecommuniceerd, zodat zo min mogelijk klanten hun verzekering zouden opzeggen.

Het verzekeringsbedrijf rommelde ook met de reviews van klanten, bijvoorbeeld door niet open te zijn over hoe het algehele tevredenheidscijfer werd berekend of door slechte reviews minder prominent te maken. De communicatie van het bedrijf was ook niet goed, aldus de AFM. Over belangrijke onderwerpen nam CAK Dordrecht alleen maar contact op via e-mail of via de site zonder hiervoor expliciet toestemming te hebben gekregen.

CAK Dordrecht zegt dat het nooit klanten bewust benadeeld of misleid heeft. De punten waar de AFM het bedrijf op heeft gewezen zouden ook direct hersteld zijn. Het onderzoek stamt volgens het verzekeringsbedrijf overigens uit 2018. CAK Dordrecht gaat in beroep tegen de boete.

De omstreden ondernemer Gerard Sanderink dreigt voor langere tijd buitenspel te worden gezet bij bouwbedrijf Strukton en ingenieursbureau Oranjewoud. De raad van commissarissen heeft bij de Ondernemingskamer een verzoek ingediend om zijn schorsing als topman te verlengen, zo melden zij in een persbericht. De commissarissen willen daarbij dat Sanderink ook als eigenaar "voor langere tijd op afstand" wordt gezet.

De stap is volgens de raad van commissarissen nodig voor "rust en stabiliteit" bij de bedrijven. Medio maart werd Sanderink voor drie maanden geschorst als topman van Oranjewoud en Strukton. Dit besluit volgde na diverse incidenten die, in de ogen van de commissarissen, niet alleen afbreuk deden aan Sanderinks dagelijkse leiding maar ook "de reputatie van de ondernemingen beschadigden". Vorige week meldde De Telegraaf dat Sanderink zijn schorsing wilde aanvechten.

Sanderink kwam de afgelopen jaren diverse keren in opspraak door juridische procedures tegen zijn ex Brigitte van Egten en door zijn relatie met Rian van Rijbroek, een zelfverklaard it-deskundige, onder wier invloed hij zou staan. In november stuurde een rechter hem niet alleen weg als topman van Centric, maar werden ook al zijn aandelen onder toezicht van een aparte beheerder gesteld. Centric heeft grote publieke instellingen en overheidsdiensten als klant, waaronder De Nederlandsche Bank.

Vorig jaar onthulde het Financieele Dagblad dat het Openbaar Ministerie Sanderink en andere oud-directieleden van Strukton verdenkt van omkoping bij een project in Saudi-Arabië. Sanderink sprak via zijn advocaat de verdenkingen met klem tegen.

Zo'n 150 vrachtwagens met Oekraïense landbouwproducten als graan en zonnebloemolie worden bij de Oekraïens-Poolse grens tegengehouden. Sommige chauffeurs wachten al twee weken op een parkeerplaats tot Poolse politieauto's ze in konvooi begeleiden naar de Duitse grens. Een rit van ruim 700 kilometer.

Een van de bedrijven die de zonnebloemolie uit Oekraïne importeren is groothandel Fangoo & Zon Impex uit Berkel en Rodenrijs. Van dit bedrijf staan tientallen chauffeurs vast bij de grensovergang.

Ze hebben tekort aan eten en drinken, zegt directeur Zafer Boztas. Hij spreekt van "gijzeling en vrijheidsberoving" door de Poolse staat en overweegt aangifte te doen. Chauffeurs mogen zodra hun truck op de parkeerplaats staat, geen boodschappen meer doen. Zelfs een toiletbezoek wordt begeleid.

De problemen bij de Poolse grens komen door onvrede van Poolse boeren en de Poolse overheid over de goedkope landbouwproducten uit Oekraïne, waardoor de Poolse boeren worden weggeconcurreerd. De Poolse binnenlandse markt wordt overspoeld met graan en zonnebloemolie uit Oekraïne, die voor de Europese markt bestemd zijn.

Op die producten hoeft vanwege de oorlog geen douaneheffing te worden betaald. Door de enorme hoeveelheid aan graan zijn de prijzen in Polen hard gedaald. Dat raakt de Poolse boeren.

Om te zorgen dat de producten niet blijven steken in het land zijn de konvooien ingesteld, maar dat verloopt dus moeizaam. Ook Roemenië, Hongarije, Slowakije en Bulgarije hebben last van de dalende prijzen. De Europese Commissie heeft ruim 150 miljoen euro aan compensatie voor die landen vrijgemaakt.

Als de chauffeurs eenmaal onderweg zijn in een Pools konvooi mogen ze volgens Boztas ook niet meer stoppen om te eten of een sanitaire stop te maken. Vrachtwagens krijgen ook een gps-tracker tijdens het konvooi. "Een hel voor die chauffeurs. Het zijn onze collega's, Oekraïense mannen, die al zoveel hebben meegemaakt in de oorlog en met trauma's. En nu dit."

Een Nederlandse graanhandelaar, die niet met naam genoemd wil worden vanwege de politieke gevoeligheid, kiest ervoor om voorlopig niet meer via Polen te rijden. Zijn chauffeurs nemen de veel langere route via Slowakije. Dat drijft zijn kosten op.

"Ik denk niet dat het expres is, maar de Poolse autoriteiten hebben niet bereikt wat ze hebben willen bereiken. Er zijn irritaties aan de zijde van Polen. Ze willen sowieso Europa onder druk zetten."

Volgens Transport en Logistiek Nederland (TLN) zijn niet veel Nederlandse bedrijven "actief in deze hoek". Maar, zegt de ondernemersorganisatie voor transportbedrijven, dat betekent niet dat er geen problemen zijn.

Directeur Boztas heeft inmiddels contact opgenomen met de Nederlandse ambassade in Warschau en het ministerie van Buitenlandse Zaken. Die gaan met de situatie aan de gang, maar het gaat Boztas nog niet snel genoeg. "Als de situatie niet verandert zal ik ook de autoriteiten in Brussel kennis moeten geven, via onze advocaten."

Door het stokken van de invoer zal de prijs van zonnebloemolie en van andere landbouwproducten uit Oekraïne omhoog gaan, zeggen de importeurs.

De chauffeurs van Fangoo & Zon Impex willen de rit in ieder geval op deze manier niet meer maken. Boztas: "Er komt minder binnen. Wij verwachten dat, als het zo doorgaat, de prijs de komende weken gaat stijgen."

Voedingsmiddelen- en zeepreus Unilever heeft in de eerste drie maanden van dit jaar de omzet flink weten op te schroeven. De kwartaalomzet bedroeg 14,8 miljard euro, dat is 7 procent meer dan in hetzelfde kwartaal vorig jaar.

De omzetgroei komt niet zozeer doordat er zoveel meer verkocht is, maar omdat Unilever de prijzen van al zijn producten verhoogd heeft, met gemiddeld 10,7 procent. Met de prijsverhoging compenseert het bedrijf de gestegen grondstofkosten en inflatie.

De prijsstijgingen zwakken in vergelijking met vorig jaar volgens Unilever wel af. In het laatste kwartaal van vorig jaar was de stijging nog 13,3 procent. Toch liggen de prijsstijgingen voor voedings- en schoonmaakproducten nog wel hoger.

Volgens Unilever-topman Alan Jope is het jaar goed begonnen voor de producent van levensmiddelen en toiletartikelen en merken als Knorr, Dove en Magnum. In Azië en Amerika trok de verkoop weer aan, alleen in Europa werd minder verkocht. Dat gold onder andere voor schoonmaakmiddelen en ijs.

De omzet in Azië is goed voor bijna de helft van de hele omzet van het voedingsconcern, Noord- en Zuid-Amerika voor ruim een derde, en Europa voor bijna een vijfde.

In alle divisies van Unilever nam de omzet op jaarbasis toe, op de voedingstak na. Desondanks leverde voeding, samen met persoonlijke verzorging, relatief nog altijd de meeste omzet op. Daaronder vallen bijvoorbeeld de deodorants van Rexona en Axe en producten van Dove.

Unilever maakte bij deze kwartaalresultaten en handelsupdate geen winstcijfers bekend.

De toezichtcamera's die de uitstoot van Tata Steel in de gaten houden, mogen blijven staan. Dat heeft de rechter bepaald in een kort geding van staalfabrikant Tata Steel tegen de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied. Het bedrijf had aangevoerd dat met de camera's inbreuk werd gemaakt op de privacy van zijn werknemers.

De omgevingsdienst plaatste de camera's in februari. Met het beeldmateriaal wil de toezichthouder niet langer afhankelijk zijn van informatie van Tata Steel zelf. In een periode van twee maanden heeft dat al zicht op negen incidenten opgeleverd. In vier gevallen zien de rookwolken er dusdanig zorgwekkend uit dat de toezichthouder overgaat tot verder onderzoek. Drie van die incidenten werden niet gemeld door Tata Steel, laat de omgevingsdienst desgevraagd weten.

De lens staat gericht op Kooksgasfabriek 2 op het Tata Steel-terrein in Velsen-Noord. Uit de fabriek komen geregeld zwarte wolken. Zwarte, gele of bruine wolken duiden op verontreiniging waar de dienst onderzoek naar wil doen. De dienst overweegt zelfs de vergunning van de fabriek in te trekken.

Om te voorkomen dat er op de camerabeelden ook werknemers van de fabriek staan, heeft de omgevingsdienst de camera's op 450 meter afstand gezet. Bovendien is de onderkant van het beeld met een zwart blok afgeschermd, waardoor vooral de lucht te zien is.

Zo ziet het beeld eruit:

Tata Steel vond dit niet voldoende en stelde dat werknemers alsnog herkenbaar in beeld konden komen. De rechter oordeelt nu dat de camera's niet op personen gericht staan en de kans op een inbreuk van de privacy van werknemers "zeer gering" is.

De rechter stipt bovendien aan dat "het betoog van Tata Steel getuigt van weinig realiteitszin en weinig vertrouwen in de intenties van de omgevingsdienst". Het is volgens de rechter overduidelijk dat het de omgevingsdienst te doen is om beelden van de uitstoot, niet van de werknemers.

"We zijn blij met het feit dat we weer een stap zetten in het beschermen van omwonenden en hun gezondheid", zegt Mario Bakker, directeur Toezicht en Handhaving van de omgevingsdienst over de uitspraak.

Tata Steel reageert schriftelijk: "We zijn teleurgesteld over de uitspraak. Vanzelfsprekend zijn wij niet tegen toezicht, ook niet door middel van camera's. Onze voornaamste zorg ging en gaat echter uit naar de waarborging van de privacy van onze medewerkers. Dat was ons voornaamste argument om tegen dit cameratoezicht te zijn en daar staan wij nog steeds achter."

Het bedrijf roept op om nog beter te kijken naar het voorkomen van het in beeld brengen van hun medewerkers, bijvoorbeeld door toestemming te vragen van betrokkenen. Zij opperen ook om alleen de beelden te bewaren "die van toepassing zijn op een mogelijk uitstootincident".

De kritische rapporten over Tata's uitstoot stapelen zich inmiddels op. Ook de omgevingsdienst voert de druk op. In september kreeg de staalfabrikant nog een dwangsom van 100.000 euro vanwege de uitstoot van schadelijke stoffen uit de Kooksfabrieken. Dat was alweer de derde dwangsom over deze overtreding.

De rechter neemt ook de kritiek op Tata Steel mee. Hij stelt dat er "een breed in de maatschappij levende roep is om krachtiger op te treden tegen de gezondheidsschadelijke uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen in de omgeving van Tata Steel". Het is daarom begrijpelijk dat de omgevingsdienst niet meer afhankelijk wil zijn van beelden van Tata Steel zelf.

Voorheen was de omgevingsdienst afhankelijk van meldingen van Tata Steel zelf om deze overtredingen aan te pakken. Met de camera moest daar een einde aan komen. De omgevingsdienst kan nu zelf de fabriek 24 uur per etmaal in de gaten houden, zonder inspecteurs te laten posten op de dijk tegenover de fabriek.

Het is voor het eerst dat de omgevingsdienst camera's inzet voor het toezicht. Voorlopig geldt het nog als pilot, al is de looptijd ervan onlangs verlengd. Of deze uitspraak de weg vrijmaakt om vaker camera's op fabrieken te richten, is nog onduidelijk.

De grootste overname ooit in de game-industrie komt verder op losse schroeven te staan. Microsoft is van plan game-uitgever Activision Blizzard over te nemen voor omgerekend 60 miljard euro, maar de Britse concurrentiewaakhond heeft die deal vandaag afgewezen. Eerder al spande de Amerikaanse toezichthouder een rechtszaak aan om hetzelfde te doen.

De Britse toezichthouder CMA zegt in een persverklaring vooral bezorgd te zijn over de toekomst van cloud gaming - waarbij een spel wordt gestreamd (net als muziek of een film) naar een apparaat - als de overname zou doorgaan. Microsoft zegt "volledig toegewijd" te blijven aan de overname en in beroep te gaan tegen het besluit.

"Microsoft heeft al een machtige positie en een voorsprong op de concurrentie op het gebied van cloud gaming", zegt Martin Coleman, die het onderzoek van de Britten leidde. "Deze overname zou die voorsprong versterken en daarmee de mogelijkheid geven om nieuwe en innovatieve concurrenten te ondermijnen."

Volgens de CMA heeft Microsoft al een marktaandeel van 60 tot 70 procent van de wereldwijde cloud game-markt. Consumenten die spellen op deze manier spelen, hoeven volgens de toezichthouder geen dure spelcomputers of pc te kopen, wat ze "veel meer flexibiliteit en keus geeft over hoe ze spelen".

De deal tussen Microsoft en Activision Blizzard werd vorig jaar januari aangekondigd. De CMA is september van dat jaar begonnen met een uitgebreid onderzoek. In februari van dit jaar kwam het al tot een voorlopig besluit, dat nu dus definitief is geworden.

In dat proces heeft Microsoft opties aangedragen om de zorgen van de toezichthouder weg te nemen. Maar die bevatten een reeks tekortkomingen in de ogen van de CMA.

In de overweging speelde daarnaast mee dat het accepteren van de oplossingen van Microsoft zou betekenen dat de CMA hier ook toezicht op zou moeten houden, terwijl een afwijzing ertoe zouden leiden dat de cloud gaming-markt zonder interventie zich verder kon ontwikkelen.

Microsoft-president Brad Smith laat weten "teleurgesteld te zijn dat na langdurige besprekingen dit besluit een gebrekkig begrip lijkt te reflecteren van de markt en van de manier waarop cloudtechnologie eigenlijk werkt".

Activision Blizzard zegt intensief met Microsoft te zullen samenwerken om dit besluit in een beroepsprocedure terug te draaien. Behalve van de VS en het Verenigd Koninkrijk wacht het bedrijf ook nog op toestemming van de EU. Een besluit daarover wordt volgende maand verwacht.

Het aantal accounts van online gokkers is in de tweede helft van vorig jaar ruim verdubbeld naar 860.000. Omdat iemand meerdere accounts mag hebben, ligt het werkelijke aantal spelers lager. Daarbij gaat het naar schatting maandelijks om 365.000 gokkers. Ruim 60 procent van de spelers is nieuw; zij gokten niet voordat de markt anderhalf jaar geleden werd gelegaliseerd.

In totaal verdienden de gokbedrijven hier afgelopen jaar een kleine 1,1 miljard euro bruto aan. De eerste cijfers over 2023 suggereren dat de groei van dit zogenoemde brutospelresultaat onverminderd doorgaat. Afgelopen januari ging het om 124 miljoen euro, een stijging van 39 procent ten opzichte van dezelfde maand in 2021. De gokkers zelf verliezen vooral: het gemiddeld verlies per account is 143 euro per maand.

Een en ander staat in de vierde 'monitoringsrapportage' van toezichthouder de Kansspelautoriteit (Ksa). Volgens voorzitter René Jansen was het te verwachten dat de legalisering voor een stevige groei van de markt zou zorgen. Zijn zorg zit 'm eerder in het feit dat niet alle spelaanbieders hun 'zorgplicht' even goed invullen. Dat betekent concreet dat zij scherp moeten zijn op tekenen van gokverslaving bij hun klanten en het bijbehorende extreme spelgedrag, met zware verliezen in korte tijd. Een onderzoek naar dit specifieke probleem verschijnt later dit najaar.

Volgens de Ksa is op dit moment nog niets te zeggen over het exacte effect van de legalisering van online gokken op het aantal spelers dat zich meldt bij de verslavingszorg. Experts wijzen erop dat het jaren duurt voordat verslaafden zover zijn dat ze hun probleem onder ogen zien en op zoek gaan naar professionele hulp.

Wel wordt uit de rapportage duidelijk dat tot deze maand 38.000 mensen zich hadden laten inschrijven in een register waarmee zij vrijwillig voor een 'gokstop' kiezen van minstens een half jaar. In die tijd kunnen zij nergens legaal online spelen, en ook niet in casino's of speelhallen. Dat aantal groeide volgens de Ksa sterk tijdens het WK voetbal van eind vorig jaar.

Dat was met name het geval bij mannen, van wie velen in die periode kennelijk veel geld verloren met sportweddenschappen. Toch maakt dit soort weddenschappen niet het grootste deel van de omzet van de gokbedrijven uit. Dat zijn vooral de casinospelen zoals roulette en speelautomaten, die zijn goed voor 72 procent van de markt.

Extra aandacht is er in deze rapportage voor de jongvolwassenen; een groep die bovengemiddeld kwetsbaar is voor gokverslaving. Zij spelen vaker dan mensen in de oudere leeftijdsgroepen, maar voor kleinere bedragen. Gemiddeld verliezen zij 54 euro per account per maand.

Tevreden is de Kansspelautoriteit over het feit dat inmiddels 92 procent van de online gokkers uitsluitend op legale websites speelt. Vooraf werd gemikt op tenminste 80 procent.

Volgens Tony van Rooij, die bij het Trimbos-instituut onderzoek doet naar gamen en gokken, laat de rapportage zien dat "nu uitkomt wat iedereen vreesde": dat er veel nieuwe spelers bijkomen. "Met alle risico's van dien, want langdurig online gokken is per definitie gezondheidsbeschadigend. Mensen verliezen er geld door en sommigen extreem veel geld."

Over die laatste groep zou Van Rooij graag meer willen weten, informatie die hij in de nieuwste cijfers van de Kansspelautoriteit mist. "Een gemiddelde van 143 euro verlies per maand zegt niets; het gaat erom hoe dat gemiddelde is samengesteld. En met name om de 1 of 2 procent die duizenden euro's op een avond kan verliezen. Bedenk: de legalisering was bedoeld om gokkers beter te beschermen dan in de oude situatie, niet om een grote nieuwe doelgroep aan te boren."

Overigens besloot het kabinet eerder al om de gokreclames op onder meer tv, radio en in bushokjes te verbieden per 1 juli aanstaande. Die reclame, met name in de eerste periode met bekende Nederlanders, wordt gezien als een van de belangrijke aanjagers van de sterke groei van het online gokken.

Floor van Bakkum van verslavingsinstelling Jelinek beaamt dat het effect van die groei op dit moment nog niet goed is in te schatten door hulpverleners. "Maar een effect kun je op langere termijn natuurlijk verwachten. En minstens even veel zorgen maak ik mij op dit moment over de grotere groep mensen die meer geld verliest dan zij eigenlijk heeft. Die komen niet per se in de verslavingsproblematiek, maar wel in de schuldenproblematiek."