Supermarktbezorgers hebben in hun werk te veel te maken met ongezonde en onveilige omstandigheden. Boodschappenkratten zijn vaak zwaar en moeten vaak boven de schouders getild worden. Bij gekoelde producten is er in de bestelwagens risico op contact met het koelmiddel droogijs. En bij de bezorging aan huis ontstaan ook onveilige verkeerssituaties op straat, met name in de avonduren.

Dat constateert de Nederlandse Arbeidsinspectie na controles bij vijf grote supermarktbezorgers. De supermarktbedrijven hebben volgens de Arbeidsinspectie te weinig aandacht voor de onveiligheid en gevaren en hebben een waarschuwing gekregen. De Arbeidsinspectie zegt later dit jaar de bedrijven opnieuw te gaan controleren, en als er dan weer overtredingen vastgesteld worden kunnen de bedrijven een boete krijgen.

Het thuis laten bezorgen van de boodschappen uit de supermarkten is de laatste jaren sterk gegroeid. De meeste grotere supermarktenketens doen het, zoals AH, Jumbo, Plus, Coop, Hoogvliet en Spar, en ook online-supermarkt Picnic is actief. De Arbeidsinspectie zegt niet bij welke vijf supermarktbezorgers de controles zijn gehouden.

De bedrijven hebben te weinig oog voor de fysieke belasting van de bezorgers, luidt de conclusie. Zo zijn de boodschappenkratten vaak zwaar, tussen de 10 en 15 kilo met soms uitschieters boven de 20 kilo. De kratten moeten bovendien getild en gedraaid worden, vaak boven de schouders, wat de belasting verergert. De inrichting en belading van de bestelwagens moet van de Arbeidsinspectie aangepast worden.

Ook de verkeersveiligheid bij de bezorging is een punt van zorg. Smalle straten, het oversteken van de straat met de kratten en drukte op de weg leveren gevaarlijke situaties op, met name als het schemert of donker is.

Picnic laat weten dat het een van de ketens is die door de inspectie zijn bezocht. "De inspectie heeft geconstateerd dat er heel veel veilig en goed is georganiseerd bij Picnic", zegt ondernemer Michiel Muller. Volgens hem kreeg zijn bedrijf enkele aanbevelingen en zijn ze daar meteen mee aan de slag gegaan. Zoals het plaatsen van een reflectiestrip op schorten van bezorgers. "Die zit wel op jassen, maar niet op de schorten." "Er zijn geen bevindingen van de inspectie over problemen met droogijs of tillen. Onze software houdt rekening met maximale gewicht en belading", zegt Muller.

Hoogvliet meldt in een korte reactie dat de bezorgers niet in dienst zijn van de supermarkt en verwijst naar koeriersbedrijven die de bezorging doen.

Noordzee FM, RTL FM, Yorin FM en ID&T. Radionamen die niet alle luisteraars nog iets zullen zeggen. Bij de vorige veiling van FM-frequenties, in 2003, waren het nog de grote en in enkele gevallen ook verrassende winnaars. Nu bestaan de zenders niet meer.

Vrijdag was het feest bij Qmusic-eigenaar DPG en Financial News Radio. Zij mogen vanaf september op de FM uitzenden met twee nog niet bestaande radiostations. Maar doorbreken in radioland met een nieuw station blijkt nogal een opgave, zelfs met een FM-frequentie op zak.

Van de nieuwkomers bij de vorige FM-veiling eindigde het avontuur van bijvoorbeeld de Holland Media Groep (HMG) in een flinke teleurstelling. Het toenmalige moederbedrijf van RTL had indertijd al Yorin FM, een aan de tv-zender Yorin gelieerde popzender. Dat wilde HMG ook voor RTL4. En dus werd bijna 23 miljoen euro neergelegd voor een FM-frequentie voor RTL FM, waarop "klinkende namen van tv" vooral Nederlandstalige muziek gingen draaien.

In de praktijk sloeg nog geen 2 procent van de radioluisteraars aan op de formule. Toen de rechter drie jaar na de start oordeelde dat RTL FM de vergunning onterecht had gekregen, omdat slechts een derde van de tijd werd gevuld met Nederlandstalige muziek, moest de verlieslatende frequentie worden overgedragen aan concurrent 100%NL. En ook op de kabel stierf RTL FM een stille dood.

Zusterzender Yorin FM verging het niet veel beter. Na tevergeefs gesleutel aan de muziekformule, ging de zender in 2006 onder de vleugels van SBS verder als Caz!. Na een jaar werd de FM-frequentie verkocht aan Arrow Classic Rock. De eigenaar van dit station zond ook al in de ether uit met Arrow Jazz FM.

Maar tijdens de kredietcrisis van 2008 gingen deze twee zenders al ten onder. Talpa hengelde de frequentie van Arrow Classic Rock binnen voor Radio 10, dat sinds de veiling in 2003 tot de AM was veroordeeld. De plek van Arrow Jazz ging uiteindelijk naar Sublime FM, een zender die afgelopen vrijdag overigens zijn FM-frequentie weer verloor.

Ook John de Mol ondervond met Talpa dat het niet eenvoudig is om je zomaar in de radiomarkt te vechten. Hij had eerder uit "nostalgie" het zieltogende Radio Noordzee overgenomen. Als Noordzee FM dacht hij met de bij Radio 538 weggeplukte radiodirecteur Erik de Zwart en dj's als Gordon, Albert Verlinde en Robert Jensen de luistercijfers te kunnen opkrikken.

Dat viel tegen. Al na twee jaar besloot De Mol dan maar marktleider Radio 538 te kopen. Om dat mogelijk te maken, verkocht Talpa Noordzee FM voor 1 euro aan DPG. Op de frequentie kopieerde dat Belgische bedrijf de formule van zijn Vlaamse muziekzender Qmusic naar Nederland. Sinds twee jaar is Qmusic marktleider in Nederland.

Uiteindelijk verslikte ook ID&T zich als succesvol organisator van housefeesten in 2003 in de radio. De tot ID&T Radio omgedoopte kabelzender New Dance Radio moest via de FM "het uithangbord voor dance in Nederland worden".

Maar de 2,5 miljoen euro die was betaald voor de frequentie om er "eigentijdse bijzondere muziek" op uit te zenden bleek niet tot nauwelijks terug te verdienen. Al na een paar jaar, en naar verluidt vele miljoenen lichter, deed de eigenaar de tegenwoordig SLAM! geheten zender de deur uit. En ook dit station, in handen van het Belgische Mediahuis, raakte zijn FM-frequentie afgelopen vrijdag kwijt.

De Europese Unie moet zich de komende jaren zien staande te houden in dé geopolitieke machtsstrijd van dit moment: wie heeft de beste computerchips? Wie die heeft, heeft de digitale en militaire macht. Vandaag stemt het Europees Parlement over een wet die Europa's positie moet verstevigen met miljardeninvesteringen.

Want investeren, dat gebeurt wereldwijd. Het gaat om vele tientallen miljarden euro's. Niet alleen in de EU, maar ook in bijvoorbeeld de VS, China en Japan. Het besef van urgentie wordt breed gedeeld.

"Dit is superbelangrijk voor Europa", zegt Luc Van den Hove, ceo van het toonaangevende onderzoeksinstituut Imec in Leuven. "Er moet een sterk plan worden uitgebouwd, naast wat de VS en Azië doen, zodat Europa binnen de hele chipketen zijn positie versterkt."

De nieuwe wet kan rekenen op steun in Nederland, komt naar voren uit een rondgang langs Nederlandse bedrijven in de chipindustrie. "Het feit dat de wet er is, is een hele goede ontwikkeling," zegt Maurice Geraets, uitvoerend directeur bij chipfabrikant NXP. "We hebben een wereldbeeld opgebouwd waarin iedereen aardig voor elkaar is, maar die wereld is een illusie, dus het is verstandig dat Europa meer in deze cruciale industrie wil investeren."

Nog voordat de wet, de Chips Act, helemaal af is, gebeurt er al veel. Het meest in het oog springend is de bouw door chipmaker Intel van nieuwe fabrieken ter waarde van tientallen miljarden euro's in Duitsland, in ruil voor miljardensteun van de regering. In Frankrijk komt er ook een fabriek waar miljarden mee gemoeid zijn. Het is een van de zogeheten 'pijlers' van de wet.

De EU wil minder afhankelijk worden van andere delen van de wereld, waar nu verreweg de meeste chipproductie plaatsvindt. Sterker nog: de EU wil een grotere punt uit de wereldwijde chiptaart, 20 procent van de markt is het doel, meer dan een verdubbeling. Of dat haalbaar is, is maar zeer de vraag. Zeker omdat andere delen van de wereld ook flink investeren.

Verder wil de EU bij een nieuw chiptekort kunnen ingrijpen, door bijvoorbeeld fabrieken te vragen om bepaalde productie voorrang te geven.

Daarnaast focust de wet op innovatie, onderzoek, onderwijs en ruimte creëren om nieuwe types chips te testen. De EU rekent alles bij elkaar op 43 miljard euro aan overheidsinvesteringen, waarvan een derde vanuit de EU zelf komt. De rest moet worden opgebracht door de lidstaten.

In deze video leggen we uit dat Europa ook met de Chips Act afhankelijk blijft van andere delen van de wereld, met name van Taiwan:

NXP is niet van plan om extra fabrieken in Europa te bouwen. Het bedrijf wil inzetten op meer onderzoek. Geraets benadrukt wel dat van tevoren niet zeker is of een bedrijf ook geld krijgt op basis van de Chips Act.

Chipmachinemaker ASML, dat alleen schriftelijk wil reageren op vragen, noemt de nieuwe wet "erkenning" van de noodzaak om meer productiecapaciteit in Europa te bouwen. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld testproductie en chipontwerp.

Ivo Raaijmakers, jarenlang de technische baas bij ASM en sinds vorig jaar adviseur van het bestuur, hoopt dat de wet vooral momentum creëert. "Het is het startpunt om in Europa weer geavanceerde fabrieken te krijgen en sterktes op te bouwen." ASM stond samen met Philips aan de wieg van ASML.

Overigens mag het van Hamed Sadeghian, ceo van Nearfield Instruments, wel wat sneller gaan met de wetgeving. Zijn bedrijf is nog jong: het is in 2016 ontstaan en richt zich op het controleren van het productieproces van geavanceerde chips.

Maakt dit alles Europa echt onafhankelijker? Het kan nog jaren duren voordat dat duidelijk wordt. Wat ASML betreft moet er uiteindelijk sprake zijn van "gezonde wederzijdse afhankelijkheid". En daar is het bedrijf zelf voor Europa het beste voorbeeld van.

Het aantal mensen dat in de eerste helft van dit jaar hun eerste woning heeft gekocht, is toegenomen, zo blijkt uit cijfers van makelaarsvereniging NVM. Ongeveer 28.000 starters hebben in de eerste zes maanden van 2023 een woning gekocht, ruim 1200 meer dan in dezelfde periode vorig jaar.

Naast de absolute stijging is er ook sprake van een relatieve toename: van de mensen die een woning kochten, ging het in 45 procent van de gevallen om starters, ten opzichte van 40 procent in 2021. Het hogere aantal starters ging ten koste van doorstromers en beleggers.

Lana Gerssen, vakgroepvoorzitter van de NVM, zegt dat de opkomst van de starters het gevolg is van hun betere financiële positie: "De belangrijkste redenen hiervoor zijn de ruimere leennormen, de sterke inkomensstijging en de gedaalde woningprijzen."

Volgens Gerssen betaalde een starter gemiddeld 369.000 euro voor een woning in de piek van de woningmarkt in 2022, terwijl er in het eerste kwartaal van dit jaar 329.000 euro door starters werd betaald. Dit betekent een daling van ruim 10 procent.

Volgens de NVM maakten drie op de vijf mensen die voor het eerst een woning kochten gebruik van de startersvrijstelling. Op basis van deze regeling hoeven mensen jonger dan 35 jaar die voor het eerst een woning kopen, geen overdrachtsbelasting te betalen op woningen onder de 440.000.

Voor alleenstaande starters met een modaal inkomen blijft het volgens de NVM lastig om een woning te bemachtigen. Zij zouden slechts 3 procent van het beschikbare woningaanbod kunnen aanschaffen. Stellen staan er een stuk beter voor. "Een gezamenlijk bruto jaarsalaris van 76.000 leidt tot een leencapaciteit van circa 358.000 euro. Hiermee is 37 procent van het aanbod volledig te financieren", zegt Gerssen.

Ondanks de positieve cijfers voor starters wijst Gerssen op de recente prijsstijgingen en het krappe woningaanbod. Als deze trends aanhouden, zal de situatie voor starters juist weer minder gunstig worden. Ze roept op om aandacht te houden voor het creëren van een ruimer woningaanbod.

Het aantal bedrijven dat op Schiphol verantwoordelijk is voor afhandeling van vluchten moet worden gehalveerd. Op dit moment zijn er zes bedrijven die zich bezighouden met het laden en lossen van bagage en het slepen van vliegtuigen, maar dat moeten er drie gaan worden.

Dit besluit neemt demissionair minister Harbers (infrastructuur) aan de hand van een onderzoek. Een vergelijking met vliegvelden in het buitenland laat zien dat drie afhandelingsbedrijven leidt tot een verbetering van de werkomstandigheden op en de kwaliteit en veiligheid van het vliegveld, schrijft NH Nieuws.

Schiphol stond jarenlang toe dat er nieuwe afhandelaars bijkwamen. Dit relatief grote aantal partijen leidde tot "ongezonde concurrentie", aldus voormalig Schipholtopman Dick Benschop.

De medewerkers van de de bedrijven werden hiervan de dupe, zo bleek uit onderzoek van de NOS en Nieuwsuur. Tegen beter weten in lieten de afhandelingsbedrijven jarenlang hun personeel fysiek zwaar werk uitvoeren. Ook de inspectie greep niet in.

Niet alleen het terugbrengen van het aantal afhandelaars moet zorgen voor betere werkomstandigheden. Ook moeten er bij het selectieproces bindende afspraken gemaakt worden met de bedrijven die werkzaam blijven op Schiphol.

Verwacht wordt dat er geen banen verloren zullen gaan na de vermindering van het aantal afhandelaren, schrijft Harbers. De werkgelegenheid wordt wel anders ingericht.

Welke afhandelingsbedrijven wegvallen en welke mogen blijven, wordt een keuze van Schiphol. De verwachting is dat de nieuwe situatie over twee jaar is doorgevoerd.

De onderzoeksredactie van de NOS en Nieuwsuur maakte eerder deze video over het onderzoek naar de arbeidsomstandigheden op Schiphol:

De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft vorig jaar 2,4 miljard euro winst geboekt. Dat is vooral te danken aan de gestegen gasprijs. Onderaan de streep blijft er 2 miljard euro meer over dan in 2021, terwijl de hoeveelheid geproduceerd gas juist afnam, blijkt uit de jaarrekening van de NAM.

Het bedrijf noemt de winst van vorig jaar uitzonderlijk. Verwacht wordt dat de winst dit jaar weer minder zal zijn, aangezien de gasprijs weer lager ligt, schrijft RTV Noord.

De NAM, de grootste gasproducent van Nederland, produceerde in 2022 8,4 miljard kubieke meter gas. Het grootste deel daarvan kwam uit de bodem van Groningen. In 2021 was de totale gasproductie bijna een kwart hoger: 11 miljard kubieke meter.

De gasprijs steeg na het begin van de oorlog in Oekraïne door de onzekere gaslevering van Rusland. De NAM profiteerde dus van die stijging, maar ook door het schrappen van banen nam de winst toe.

Oliebedrijven Shell en ExxonMobil zijn de eigenaren van de NAM. Eerder werd al bekend dat beide bedrijven grote winsten hebben behaald in 2022. Zo bedroeg de winst van Shell 38,5 miljard euro. Voor het Amerikaanse ExxonMobil was dit 51,5 miljard euro.

Kritiek volgde al snel, onder meer vanuit het Witte Huis. De bedrijven wijzen er op hun beurt op dat een deel van de winst ten goede komt aan pensioenfondsen.

Moederbedrijf Meta had zich geen betere start van zijn Twitter-concurrent Threads kunnen wensen: in de vier dagen na de lancering hebben zich al 100 miljoen gebruikers geregistreerd, wat deels verklaarbaar is door het feit dat je je netwerk op Instagram kunt meenemen naar dit nieuwe platform.

Opeens zijn de kaarten anders geschud en lijken Meta en oprichter Mark Zuckerberg nu even niet meer de kop van jut, na alle privacyschandalen en discussies over de verspreiding van nepnieuws van de afgelopen jaren. Het maakt het gevaar voor Twitter, dat donderdag al dreigde met een rechtszaak, alleen maar groter.

Uit data van Cloudflare, een bedrijf dat zich bezighoudt met internetinfrastructuur, blijkt dat het verkeer naar Twitter terugloopt. Toch zal het niet lang duren voordat Threads te maken krijgt met een paar belangrijke uitdagingen.

Threads is nu nog het nieuwe, hippe ding. De snelle groei, de media-aandacht en sterren die erop te vinden zijn kunnen ervoor zorgen dat die hype nog even aanhoudt. De kunst is om ervoor te zorgen dat het platform over een half jaar, een jaar en ook daarna nog interessant is. Meta is weliswaar groot geworden met de succesverhalen Facebook, Instagram en WhatsApp, maar dat biedt geen garantie.

Adam Mosseri, die als baas van Instagram de leiding had over de ontwikkeling van de app, zei al dat hij zich hiervan bewust is. "De echte test is niet of we veel hype kunnen creëren, maar of jullie de app waardevol genoeg vinden om deze te blijven gebruiken". Hij erkende ook dat er nog veel functies missen, al wordt daar aan gewerkt. Zo bestaat de tijdlijn uit een combinatie van mensen die je volgt en accounts die door het algoritme worden gesuggereerd en zijn er nog geen hashtags.

Threads lijkt in veel opzichten op Twitter. Maar nieuws en politiek, daar wil Meta geen werk van maken. Mosseri zei, in reactie op vragen van The Verge, dat "politiek en hard nieuws onvermijdelijk op Threads verschijnen", maar het bedrijf wil dit niet gaan aanmoedigen.

Wat dat betekent, is onduidelijk. Een woordvoerder van Meta in Nederland zei hierover, ook op het platform, dat nieuws en politiek niet onderdrukt zullen worden, maar ook geen "speciale behandeling" gaan krijgen. Op een aanvullende vraag kwam geen reactie.

Het laat zien dat Meta de afgelopen jaren een moeizamere relatie heeft gekregen met de journalistiek en de politiek. Toch is de vraag of de techreus echt om nieuws en politiek heen kan. Het is dubbel: aan de ene kant zijn het juist de ingrediënten die Twitter tot een succes hebben gemaakt, bijvoorbeeld als onmisbare bron bij groot nieuws, maar ze kunnen ook leiden tot haat en polarisatie.

Als er iets is waar Meta door schade en schande de afgelopen jaren veel over heeft geleerd is het het aanpakken van ongewenste content, zoals desinformatie, bedreigingen en beledigingen en de reacties daarop. Het is een van de meest slepende discussies: de aanpak of juist het gebrek eraan leidde tot veel kritiek.

Het bedrijf krijgt er nu dus nog platform bij dat het moet modereren. De vraag is natuurlijk juist hoe het zal omgaan met nieuws en politiek, waar het geen prioriteit aan wil geven. Meta heeft al aangekondigd dat op Threads dezelfde regels zullen gelden als op Instagram.

Vooralsnog is Threads, zeker naar Meta's maatstaven, een klein platform. Maar de snelheid waarmee het groeit, zal toezichthouders en overheden direct op scherp zetten. Het kan betekenen dat het bedrijf van Zuckerberg straks maar liefst drie grote sociale platforms heeft en twee chat-apps, wat Meta nóg machtiger maakt. Dat is juist iets wat bestuurders in de VS en de Europese Unie proberen te voorkomen; er loopt nog altijd een zaak in de VS om Meta op te knippen.

Juist vanwege de macht van big tech, waar Meta bij hoort, werkte de EU de afgelopen jaren aan nieuwe strenge regels. Met het oog daarop is Threads niet meteen in de EU beschikbaar. Die regels hebben dus impact, maar het uitblijven raakt ook consumenten die een alternatief voor Twitter missen. De Europese Commissie kon niet meteen reageren op vragen van de NOS hierover.

Demissionair minister-president Mark Rutte en zijn opvolgers mogen niet met anderen delen waar koning Willem-Alexander zijn jaarlijkse onkostenvergoeding aan uitgeeft. Wat het staatshoofd doet met dat geld is wettelijk gezien een privézaak.

Dat schrijft de Raad van State in een advies waar demissionair premier Rutte afgelopen najaar om had gevraagd. De Tweede Kamer wil meer openheid over de bestemming van de jaarlijkse onkostenvergoeding, vorig jaar nog 5,1 miljoen euro.

Over de besteding van dit zogenoemde B-component in zijn salaris moet de koning de premier inzage geven. Dit is een vergoeding om bijvoorbeeld het personeel van het koninklijk huis te betalen. Het is uiteindelijk aan de premier om te bepalen of al die uitgaven binnen de perken zijn, of niet. Tot nu toe is dit altijd akkoord bevonden.

De Kamer eist echter al langere tijd om deze informatie ook te kunnen inzien, bijvoorbeeld met een toets die om de vijf jaar wordt uitgevoerd om te controleren of het geld wel goed besteed wordt. Premier Rutte stuurde het advies van de Raad van State hierover vanmorgen voor akkoord naar de Tweede Kamer, kort voor hij daar zijn vertrek uit de politiek bekendmaakte.

Het advies stelt dat met het delen van de uitgaves de koning een belangrijk deel van zijn privacy kwijtraakt. "De voorgestelde evaluatie tast de vrijheid van de koning aan om zijn huis in te richten", concludeert de Raad van State. Dat is volgens het adviesorgaan in strijd met de grondwet.

Vorig jaar ontving koning Willem-Alexander ruim 6 miljoen euro aan inkomen. Hiervan was iets meer dan 5 miljoen het 'B-component', bedoeld voor 'personele en materiële uitgaven', zo meldt de website van het Koninklijk Huis.

Veel fiscale regelingen zijn niet effectief en inefficiënt. Dat concludeert het ministerie van Financiën op basis van eigen onderzoek.

Het ministerie onderzocht 73 regelingen. Daarvan bleken er 11 naar behoren te functioneren. In 41 gevallen was het onzeker of de fiscale regelingen goed werkten en in 21 gevallen waren ze niet effectief, schrijft demissionair staatssecretaris Van Rij (Fiscaliteit en Belastingdienst) in een brief aan de Tweede Kamer.

De hypotheekrenteaftrek is een van de regelingen die slecht uit het onderzoek komt. Hetzelfde geldt voor de schenkbelasting, erfbelasting en bedrijfsopvolgingsfaciliteit.

Naast het feit dat veel van de onderzochte regelingen volgens het ministerie niet goed blijken te werken, ontbreekt in ongeveer de helft van de gevallen een goede onderbouwing of is er sprake van een achterhaald doel.

Een fiscale regeling is een veelgebruikt instrument om op een gerichte manier bepaald gedrag te stimuleren of een bepaalde groep mensen financieel tegemoet te komen.

Op dit moment telt Nederland 116 fiscale regelingen. De regelingen kosten de Nederlandse schatkist dit jaar naar schatting zo'n 150 miljard euro, schrijft de demissionair staatssecretaris in zijn Kamerbrief, "ofwel 40 procent van de totale belasting- en premieopbrengsten".

Het is al langer de wens van de overheid om het aantal fiscale regelingen terug te dringen en het belastingstelsel te vereenvoudigen.

Van Rij wijst erop dat fiscale regelingen leiden tot hogere belastingtarieven, een ingewikkelder systeem en hogere kosten voor uitvoering en handhaving. Ook maken ze het belastingstelsel kwetsbaar voor fraude.

Een fiscale regeling zou enkel gerechtvaardigd zijn als deze effectief en efficiënt is, zo staat in het onderzoek van het ministerie, en er tegelijk een maatschappelijk belang mee wordt gediend.

Het ministerie roept de Kamer daarom op voorzichtig te zijn met nieuwe fiscale regelingen en kritisch te kijken naar regelingen die niet goed presteren. Verder wordt er geadviseerd om kritisch te kijken naar de regelingen die slecht uit het onderzoek komen, om deze zo te verbeteren, verminderen of eventueel af te schaffen.

Tegen de heuvels rond Maastricht werden vijftig jaar geleden de eerste wijnranken aangelegd. Toen werd er nog met scepsis tegen wijnbouw in Nederland aangekeken. Inmiddels is het zelfs voor de Moezel- en Elzasdruiven, zoals Müller-Thurgau, Riesling en Pinot Gris, te warm geworden op het zuidelijk deel van wijngaard.

Sinds dit jaar worden er daarom in Maastricht ook op grote schaal Viognier-druiven geteeld, afkomstig uit het Rhônedal in Zuid-Frankrijk:

"We moeten echt druivensoorten gaan zoeken die normaal veel zuidelijker aangeplant worden, omdat de klassieke soorten die we hier in het verleden hadden bijna overrijp gaan worden", zegt Mathieu Hulst, eigenaar van de Apostelhoeve in Maastricht. Samen met zijn zonen Gilbert en Robin en een beetje hulp van vader en oprichter Hugo runt Mathieu één van de oudste wijngaarden in Nederland.

Mathieu ziet met eigen ogen de snelheid van de klimaatverandering en het effect hiervan op de wijngaard. "Het gaat veel harder dan de meeste mensen denken." Hij ziet het ook aan het tijdstip waarop de druiven geoogst worden. "Geen haar op ons hoofd die er vroeger aan dacht om voor 10 oktober met de oogst te beginnen. Tegenwoordig is dat al de eerste week van september of eind augustus. Een vervroeging van zes weken in een hele korte periode. Dat is gigantisch."

Ook een lange periode van droogte, zoals in de afgelopen weken, schept uitdagingen. Waar vader Hugo vijftig jaar geleden blij was met elk zonnestraaltje, kijken Mathieu en zonen steeds vaker uit naar regen. Een heel irrigatiesysteem moet sinds een aantal jaren zorgen voor voldoende water voor de druiven.

De effecten van klimaatverandering beperken zich niet tot de wijnbouw, zegt Gerard van der Linden van de Wageningen Universiteit. Hij is gespecialiseerd in hittestress in de landbouw. "We zien dat de zomers warmer worden en we hebben langere droge periodes. De bermen zijn hartstikke geel. Dat hadden we in Nederland in deze periode zelden of nooit. Het weer dat zuidelijk van ons lag, komt onze kant op."

De veranderingen leiden tot grote veranderingen in de landbouw. Droogte en verzilting dreigen een einde te maken aan de uienteelt in Zeeland. Naast mais voor veevoer kan er nu ook zoete mais voor menselijke consumptie geteeld gaan worden. Voor de aardappelteelt zijn op termijn waarschijnlijk andere rassen nodig. Van der Linden ziet ook ruimte voor zonnebloemvelden in Zuid-Nederland.

Niet alleen het weer, maar ook het landschap in Nederland gaat dan steeds meer op Frankrijk lijken. "Een uitdaging", zo omschrijft Mathieu Hulst de klimaatverandering voor zijn bedrijf.

Een van de grootste ammoniakuitstoters van Nederland, Olam Food Ingredients (ofi) in Koog aan de Zaan, belooft zijn uitstoot drastisch in te perken. In 2020 bedroeg de jaarlijkse uitstoot van deze cacaofabriek nog 260 ton ammoniak, op 1 oktober 2024 mag dat nog 12 ton zijn en in 2028 nog 4 ton.

Dat is de uitkomst van onderhandelingen tussen het bedrijf, de Omgevingsdienst Noordzeekanaal en de actiegroep Mobilisation for the environment (MOB). Het bedrijf voldoet versneld aan de vanaf 2028 geldende emissienorm. Daarmee is maximale milieuwinst bereikt, aldus de Omgevingsdienst. "Als we langslepende juridische procedures kunnen voorkomen, heeft dit altijd onze voorkeur."

MOB procedeert al sinds 2020 tegen het bedrijf. "Dit is een heel grote stap in het belang van drie naburige natuurgebieden en heel veel mensen die in de buurt wonen", zegt Johan Vollenbroek van MOB. "Daarvoor moeten ze wel een joekel van een ammoniakwasser bouwen."

Olam Food Ingredients is een multinational die onder meer een halffabrikaat maakt voor de bekende Oreo-koekjes. Het bedrijf stond vorig jaar op de zesde plaats in de lijst van de grootste ammoniakuitstoters van Nederland. Ammoniak is een chemische verbinding tussen stikstof en waterstof en slaat neer op de grond waar het schade aanricht in beschermde natuurgebieden. Als het bedrijf de afspraken nakomt, verdwijnt het uit de top-100 van ammoniakuitstoters en is het ook wat stikstofuitstoot betreft geen piekbelaster meer.

Supermarktketen Albert Heijn stopt met de verkoop van messen in alle filialen. Eind volgende week moeten alle messen uit de schappen verdwenen zijn, bevestigt het bedrijf.

"Er is helaas sprake van toenemende agressie in de maatschappij. Om op geen enkele wijze bij te dragen aan deze ontwikkeling, nemen we maatregelen", zegt een woordvoerder.

Winkelketens Hema, Ikea en Xenos verkopen sinds 2020 geen messen meer aan jongeren onder 16 jaar. Ook Albert Heijn stelde eerder al een leeftijdscontrole in voor de verkoop van messen. Nu gaat de keten dus een stap verder, door volledig te stoppen met het assortiment messen in de winkels.

Ruim twee weken geleden werd in een filiaal van Albert Heijn in Den Haag een 36-jarige medewerkster doodgestoken. De AH-woordvoerder gaat niet in op vragen over het verband tussen de verkoopstop en de steekpartij.

Twee verrassende winnaars en drie grote verliezers bij de radio vandaag: QMusic en Financial News Radio bemachtigden op een veiling een FM-frequentie voor twee nog op te tuigen zenders.

De alternatieve popzender Kink, die jaren had gestreden voor een nieuwe veiling van de etherfrequenties, blijft met lege handen achter. Slam! en Sublime zijn hun frequenties zelfs kwijtgeraakt, en moeten nu digitaal proberen te overleven.

Maar van alle winnaars van de veiling is de schatkist de grootste. Met een opbrengst van 152,8 miljoen euro haalde het ministerie van Economische Zaken en Klimaat ruim twee keer zo veel op als vooraf was verwacht.

Voor Kink voelt de uitslag zuur. De zender moest "ergens rond de helft van de veiling" al afhaken in het biedingsproces, vertelt directeur Jan Hoogesteijn. "Toen we zagen welke enorme bedragen er werden geboden moesten we zeggen: 'Dit is niet langer verantwoord'. Want wij willen gewoon verder gaan met Kink."

Dat moet dan via internet en de digitale ether. "Iedereen heeft sommetjes gemaakt", stelt Hoogesteijn over de prijs van een FM-frequentie. Terwijl toch verwacht wordt dat steeds meer luisteraars de komende jaren overstappen op digitale radio. "Maar dat heeft partijen er toch niet van weerhouden om zo veel te bieden. FM is toch een winstgevende aangelegenheid. Dat heeft vandaag nog maar weer eens onderstreept met de enorme bedragen die zijn neergeteld voor de stukjes lucht."

Toch geeft Kink het nog niet op. Hoogesteijn zegt dat zijn zender kijkt naar mogelijkheden om tóch via FM uit te kunnen zenden. "Het is niet het einde van Kink, laat ik daar duidelijk over zijn. Er zijn wat mogelijkheden." Welke mogelijkheden dat zijn, zoals uitzenden bij een bestaande partij of een van de twee nieuwkomers, wil Hoogesteijn niet zeggen. "Het zou allemaal kunnen."

Bij Qmusic hangt ondertussen de vlag uit. "Ik kom net met nieuwe kleren boven", lacht directeur Robert Bernink. "De champagne is open gegaan." Zijn station krijgt er een zusje bij, omdat moederbedrijf DPG bij de veiling een tweede frequentie heeft bemachtigd. "We kunnen hiermee onze radiodroom voor de toekomst waarmaken."

Het Belgische DPG betaalde 47,3 miljoen euro voor de twee frequenties. Volgens Bernink is dat wel minder dan wat is betaald voor de huidige frequentie van Qmusic. Over het nieuwe station wil Bernink nog niet zo veel kwijt, behalve dat het 'complementair' zal zijn aan Qmusic.

Wel moest ook Qmusic goed rekenen wat kon worden betaald om de investering in behoud op de FM te kunnen terugverdienen. "Maar er wordt meer radio geluisterd en audio geconsumeerd dan ooit tevoren", aldus Bernink. "En daarmee is een positie met FM en digitale radio heel belangrijk. De luisteraar bepaalt. Elk jaar zie je meer mensen digitaal luisteren. Dat hebben we meegenomen."

De tweede grote winnaar is een grote onbekende, het nieuwe Financial News Radio. Het pas in mei opgerichte bedrijf gaat financieel en zakelijk nieuws brengen. De Franse Jeremie Godreche, die is aangesteld als station manager, meent dat zijn zender geen directe concurrent zal zijn van BNR, dat ook zakelijk nieuws brengt. "We mikken op een jongere doelgroep en willen toegankelijk zijn voor iedereen", zegt hij tegen de NOS.

Details over de nieuwe zender worden over zes weken bekendgemaakt. Godreche zegt hierbij te kijken naar samenwerkingen met nieuwe en bestaande platforms, zonder te melden welke.

Opvallend is de oprichter van Financial News Radio: de 51-jarige Joost Zuurbier. Hij richtte ooit het onlinebedrijf Dot TK op, dat gratis domeinnamen aanbood via het tropische eilandenrijkje Tokelau. Dit avontuur ging gepaard met claims en criminelen die de gratis tk-domeinen misbruikten, zo berichtte NRC eerder.

Dot TK is inmiddels ondergebracht bij Zuurbier's financiële technologiebedrijf Bitsafe, inmiddels Yoursafe geheten. Voorzitter van de raad van commissarissen van Yoursafe is Rijkman Groenink, voormalig ceo van ABN Amro. Zijn rol bij het uiteenvallen van de bank in 2007 werd landelijk bekend via het boek en tv-serie De Prooi.

Of Groenink ook een van de investeerders in Financial News Radio is, is niet duidelijk. Tegen het FD wil Zuurbier niets kwijt over de geldschieters van de zender, die bij de veiling een zogenoemd 'vrij kavel' bemachtigde . Dat betekent dat er zo veel muziek mag worden uitgezonden als gewenst.

Voor dit felbegeerde kavel betaalde de nieuwkomer opvallend genoeg een miljoen euro minder dan BNR voor een kavel waar amper muziek op mag worden uitgezonden. Tegen het FD laat directeur Marc Adriani weten dat BNR moet bezuinigen om de investering te kunnen terugverdienen. Er zullen daarom arbeidsplaatsen verdwijnen.

Voor Slam! en Sublime zijn de druiven het zuurst, omdat zij hun FM-frequenties kwijtraken. Toch zegt moederbedrijf Mediahuis zich te kunnen vinden in de uitkomst van de veiling. "Hoewel we liever drie licenties verkregen hadden", verwijst radiodirecteur Tom Klerkx naar de frequenties die wel zijn gewonnen door het bedrijf voor Radio Veronica en 100%NL.

Net als Kink, moeten ook Slam! en Sublime digitaal door. Mediahuis stelt dat de twee zenders "alle kansen" krijgen om zich hier verder te ontwikkelen.

Autofabrikant VDL Nedcar in Born heeft een intentieverklaring getekend met een nieuwe opdrachtgever. Dat heeft het bedrijf vandaag aan medewerkers laten weten, bevestigt het na berichtgeving in diverse media.

Tot maart volgend jaar bouwt het bedrijf auto's voor BMW, maar daarna stopt die opdracht. Daardoor verdwijnen 1800 banen bij VDL Nedcar. Het bedrijf is al langer op zoek naar nieuwe opdrachtgevers.

Hiermee is nog niet zeker dat de opdracht er komt. "We hebben de intentie uitgesproken om te onderzoeken of we kunnen samenwerken", zegt een woordvoerder van het bedrijf. "Nu start een traject of we een contract kunnen sluiten." Met de voorbereidingen zijn zeventig banen gemoeid.

In de laatste drie maanden van dit jaar verwacht het bedrijf meer duidelijkheid te kunnen geven. Mocht de opdracht doorgaan, dan zou dat tot 3000 banen kunnen opleveren.

Toch neemt dat niet de zorgen over werkgelegenheid weg. De opdracht van BMW eindigt na maart 2024, en deze opdracht zou halverwege 2026 beginnen.

Vanaf november verliezen 1800 mensen hun baan bij het bedrijf, werd begin vorige maand bekend. Medewerkers hebben wekenlang gestaakt voor een nieuw sociaal plan.

Het is de vraag of daarna nog meer mensen VDL Nedcar moeten verlaten. "We hopen in 2024 geen afscheid van mensen te moeten nemen, maar dat kan wel als er geen nieuwe klanten komen."

Met welk bedrijf de intentieverklaring is getekend, blijft geheim. "Deze partij heeft ons verzocht niets te zeggen", zegt de woordvoerder. Er lopen ook gesprekken met andere potentiële opdrachtgevers.

De internationale scheepvaart wil in of rond 2050 CO2-neutraal zijn. De 175 landen die aangesloten zijn bij de maritieme organisatie van de Verenigde Naties (IMO) hebben hierover in Londen een akkoord bereikt. In 2030 moet de uitstoot van de scheepvaart met 20 procent verminderd zijn. In 2040 moeten schepen 70 procent minder CO2 uitstoten.

Maatregelen om deze doelen te halen worden de komende anderhalf jaar uitgewerkt. Het gaat dan onder meer om een wereldwijde klimaatheffing op de brandstof voor schepen. Het is de bedoeling dat de maatregelen in 2027 worden ingevoerd.

Het resultaat is een compromis tussen de meeste westerse landen aan de ene kant en China en veel ontwikkelingslanden aan de andere kant. Europa wilde een harde doelstelling in 2050 en een snelle invoering van de brandstofheffing. China noemde dit een onrealistische verhoging van de transportkosten.

De Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR) is desalniettemin tevreden met het resultaat en noemt het akkoord zelfs historisch. "Een scherpere formulering was wenselijk geweest", zegt klimaatspecialist Nick Lurkin van de KVNR. Hij heeft er begrip voor dat sommige landen "wat meer flexibiliteit" krijgen om aan de eisen te voldoen.

In Europa moeten schepen vanaf volgend jaar CO2-rechten betalen die binnen drie jaar oplopen tot 100 procent van de uitstoot. Zeeschepen moeten de komende decennia over van sterk vervuilende stookolie op schone brandstoffen. Dat kan vloeibaar gas (lng) zijn waarvan de CO2 wordt afgevangen of op waterstof gebaseerde brandstoffen als ammoniak en methanol.

De radiozenders Sublime en Slam! van de Belgische uitgever Mediahuis verdwijnen uit de ether. Dat is het gevolg van de veiling van de negen beschikbare FM-frequenties voor commerciële radiozenders door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Verder is uit de veiling duidelijk geworden dat Qmusic een nog op te richten zusterstation krijgt. Ook krijgt nieuwszender BNR concurrentie van nieuwkomer Financial News Radio.

De FM-veiling was via de rechter afgedwongen door Kink, de alternatieve rockzender die eiste een kans te krijgen op een frequentie. Het station slaagde er uiteindelijk niet in om een etherfrequentie te bemachtigen. Directeur Jan Hoogesteijn laat de NOS weten dat Kink niet meekon in de hoge bedragen die werden geboden. Dat bewijst volgens hem dat de digitale radio financieel nog altijd niet kan concurreren met de analoge ether.

In de juridische strijd voor een veiling kreeg Kink steun van het Belgische DPG. Dat bedrijf won juist wel in de veiling, door naast Qmusic een tweede frequentie te bemachtigen. DPG heeft inmiddels aangekondigd dat het binnenkort "een nieuw landelijk radiomerk" lanceert.

Mediahuis, de tweede grote Belgische uitgever in Nederland, kreeg met twee frequenties minder dan waarop het had gehoopt. Vorige week werd Radio Veronica nog van Talpa overgenomen. De eigenaar van Sublime kocht eerder al 100% NL, Slam! en Sunlite. Mediahuis zegt vandaag dat het de twee frequenties zal inzetten in voor Veronica en 100% NL, waardoor Slam! en Sublime online en in de digitale ether verder moeten.

Talpa behoudt de drie frequenties, voor Radio 538, Radio 10 en Sky Radio.

De tweede nieuwe zender in de ether wordt Financial News Radio. Dit bedrijf werd pas in maart opgericht, zo blijkt uit gegevens van de Kamer van Koophandel. Eigenaar is Joost Zuurbier, die ceo is van financieel technologiebedrijf Bitsafe. In een persbericht zegt Financial News Radio "een fris radioconcept over financieel nieuws en zakelijke ontwikkelingen" te gaan brengen voor een jong publiek.

Van de negen plekken in de ether die het ministerie heeft vrijgemaakt voor commerciële radiostations, is er één specifiek bestemd voor een commerciële nieuwszender en één voor een station met Nederlandstalige muziek. Die plekken waren en zijn opnieuw in handen van respectievelijk BNR en 100%NL.

De overige zeven frequenties mochten vrij worden ingevuld. Dat betekent dat de nieuwe nieuwszender Financial News Radio, anders dan BNR, ook muziek mag uitzenden tussen het nieuws. Het is nog niet bekend of eigenaar Zuurbier dat van plan is.

Opmerkelijk genoeg betaalde BNR met 7,4 miljoen euro meer voor zijn 'beperkte' kavel dan Financial News Radio met 6,1 miljoen euro voor zijn vrije kavel. De veiling leverde de schatkist in totaal 152,8 miljoen euro op. Talpa betaalde met 59,2 miljoen euro het meest voor drie frequenties. DPG legde 47,3 miljoen euro neer voor twee, Mediahuis betaalde 32,8 miljoen voor hetzelfde aantal.

De nieuwe zenderindeling gaat in vanaf 1 september en loopt tot en met 2035. Naast de gewone FM kunnen radiostations uitzenden via de digitale ether. Door de opkomst van digitale ontvangers wordt verwacht dat de komende tien jaar steeds minder mensen naar de FM luisteren.

De krimp van Schiphol naar 460.000 vliegbewegingen per jaar mag toch doorgaan. Het gerechtshof in Amsterdam heeft in hoger beroep geoordeeld in het voordeel van de Staat. Die stond in de rechtszaal tegenover luchtvaartmaatschappijen die de krimp wilden voorkomen.

In april oordeelde de rechter nog dat de krimp niet mocht doorgaan omdat het kabinet niet de juiste stappen had doorlopen. Minister Harbers van Infrastructuur en Waterstaat ging daartegen in beroep omdat de uitspraak volgens hem niet in het belang van omwonenden van Schiphol was. Nu hij gelijk heeft gekregen, is het eerdere vonnis van de rechter van tafel.

Nu mogen er jaarlijks nog 500.000 vluchten landen en vertrekken op Schiphol per jaar. Het kabinet wilde dat terugbrengen naar 460.000 per jaar vanwege geluidshinder voor omwonenden. Geluidsnormen worden al jarenlang overschreden, maar dat werd een tijd gedoogd.

Vorig jaar zei het kabinet te willen stoppen met gedogen. En als de bestaande geluidsnormen worden gehandhaafd, blijft er nog maar ruimte over voor 460.000 vluchten per jaar.

Luchtvaartmaatschappijen startten daarop een kort geding tegen de staat. Met succes. De rechter bepaalde afgelopen voorjaar dat de Staat niet zomaar beperkingen mag opleggen. Volgens Europese regels zijn er procedures die doorlopen moeten worden wanneer een luchthaven krimpt. Inspraak van verschillende partijen, bijvoorbeeld. Die procedures waren niet gevolgd dus mocht de krimp niet doorgaan, oordeelde de rechter.

Het hof zegt vandaag echter dat die procedure in dit geval niet doorlopen hoeft te worden omdat er vanwege de overschrijding van de geluidsnormen de afgelopen jaren in feite sprake was van een illegale situatie.

"De vlag kan uit", zegt Jan Boomhouwer van Stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder. Die stichting, waarin omwonenden zijn verenigd, nam deel aan de rechtszaak aan de kant van de Staat. "Iedereen haalt opgelucht adem dat de knikker eindelijk in het gaatje rolt. Elke keer was het afwachten, met het kort geding ging het toch de verkeerde kant op. Dat is nu hersteld", zegt hij.

Boomhouwer vindt het belangrijk dat het hof heeft gezegd dat de procedure niet gevolgd had hoeven worden omdat er jarenlang een illegale situatie heeft bestaan. "Als je wil gaan handhaven hoef je niet eerst Europese regels te volgen. Handhaven is gewoon wat je in een democratische rechtsstaat moet doen."

KLM, dat in eerste instantie het kort geding tegen de staat had aangespannen met andere luchtvaartmaatschappijen, is teleurgesteld in de uitspraak. "KLM blijft in samenspraak zoeken naar de beste manier om het aantal mensen dat hinder ondervindt van vliegtuiggeluid terug te dringen", zegt het bedrijf. "We zijn ervan overtuigd dat we met onze maatregelen minder geluid en CO2 kunnen realiseren mét behoud van het netwerk." De luchtvaartmaatschappij wil dat bereiken met schonere en stillere vliegtuigen, niet door minder te vliegen.

Minister Harbers vindt de uitspraak van vandaag een goede eerste stap om de balans tussen luchtvaart en economie aan de ene kant en omwonenden aan de andere kant te herstellen. "Het betekent dat we door kunnen met de regelingen die we hebben ontworpen. Maar er zijn nog wel heel veel stappen te zetten."

Het duurt nog even voordat de plannen gerealiseerd worden. November, zoals eerst het plan was, is niet meer haalbaar. Op z'n vroegst mag de minister het krimpplan na maart volgend jaar uitvoeren.

Uiteindelijk wil het kabinet dat Schiphol gaat krimpen naar 440.000 vliegbewegingen per jaar. De uitspraak van vandaag gaat niet over die uiteindelijke krimpplannen. Voor die krimp doorloopt het kabinet overigens wel de Europese procedure. Vorige maand hebben 173 partijen hun zienswijze ingediend bij een consultatieprocedure hierover.

KLM zegt de uitspraak te bestuderen. De luchtvaartmaatschappijen kunnen nog in cassatie gaan bij de Hoge Raad, de hoogste rechter van Nederland.

In de winkelstraten is dit voorjaar een stuk minder uitgegeven aan spullen, zo blijkt uit de pinbetalingen van klanten van ING in het tweede kwartaal van dit jaar. Daartegenover staat een stijging van de uitgaven in de horeca.

De totale uitgaven van ING-klanten in winkels en horeca via pin, geldopnames en internetbetalingen namen ten opzichte van het eerste kwartaal toe met bijna 2 procent. Dat kwam vooral door een plus in de horeca (4 procent). Het mooie weer in april, mei en juni speelde daarbij mee, vermoedt ING-econoom Marten van Garderen.

Maar in winkels hielden consumenten dus de hand op de knip. Dalingen van de uitgaven waren vooral te zien in elektronicawinkels (-4 procent), in woonwinkels (-2,4 procent) en bij vrijetijdsspullen (-2 procent).

Supermarkten zagen in het tweede kwartaal wel een stijging in pinomzet, maar die toename is maar gering. "In de winkelstraat lijken de prijzen vaak harder te zijn gestegen dan de pinomzet", zegt Van Garderen. "Vooral bij winkels die goederen verkopen zien we de duidelijke signalen van een consument die op de rem staat."

Ook het Centraal Bureau voor de Statistiek kwam vanochtend met cijfers over consumentenuitgaven. In mei hebben huishoudens 1,4 procent meer uitgegeven dan een jaar eerder. Het CBS ziet ook dat mensen meer uitgeven aan diensten, zoals horeca- en kappersbezoek, en minder aan spullen, zoals kleding en elektrische apparaten.

De zeescheepvaart vormt niet langer een uitzondering op verduurzaming en de invoering van klimaatmaatregelen. Vanaf volgend jaar moeten zeeschepen in Europa, net als de industrie en de luchtvaart, rechten kopen om CO2 te mogen uitstoten. In Londen vergaderen op dit moment 175 landen onder leiding van de VN-organisatie voor de scheepvaart (IMO) over een wereldwijde klimaatheffing op brandstof.

De inhaalslag die de zeescheepvaart moet maken is enorm. Bij het afsluiten van het klimaatakkoord van Parijs in 2015 bleef de scheepvaart net als de luchtvaart buiten de klimaatmaatregelen. Hierdoor vaart het overgrote deel van de zeeschepen nog op zwaar vervuilende stookolie en maar een klein percentage op vloeibaar gas (lng). De internationale scheepvaart veroorzaakt drie procent van de wereldwijde CO2-uitstoot en is goed voor 90 procent van al het goederenvervoer.

Schepen moeten dus snel minder en schonere brandstof gaan gebruiken. De uitstoot kan al direct beperkt worden met technische maatregelen, denkt onderzoeksbureau CE Delft. Er zijn schepen die naast de motor met behulp van zeilen ook gebruik maken van de wind. Verder kan er CO2 bespaard worden door langzamer te varen en minder vervuilende olie te gebruiken.

Uiteindelijk zal de scheepvaart moeten overschakelen op duurzame brandstoffen. Biobrandstoffen zijn schaars omdat daar ook vanuit het wegtransport en de luchtvaart steeds meer vraag naar is en de beschikbaarheid beperkt is. Blijft over: synthetische brandstoffen.

De grootste containerrederij ter wereld, het Deense Maersk, heeft inmiddels 25 schepen besteld die kunnen varen op methanol. Methanol is 'groen' als het gemaakt is van waterstof uit duurzame elektriciteit. De schepen zijn hybride en kunnen dus ook nog steeds op stookolie en diesel varen.

De Nederlandse reders exploiteren een vloot van zo'n 2300 zeeschepen, waarvan ruim 1200 onder Nederlandse vlag varen. Het gaat voornamelijk om kustvaart in Europa. De grote containerschepen van het vroegere Nedlloyd varen na verschillende overnames inmiddels voor Maersk.

Maar de helft van de schepen die zijn aangesloten bij de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR) valt volgend jaar onder de Europese CO2-belasting. Het gaat dan om middelgrote coasters vanaf 5000 ton. "Jammer", vindt Annet Koster, directeur van de KVNR. "Door kleinere schepen uit te sluiten van het ETS-systeem belemmer je de verduurzaming van kleinere zeeschepen die juist in veel kustgebieden varen."

De Encounter van reder JR-Shipping uit Harlingen vaart op stookolie, maar vangt de CO2 af in de schoorsteen. Bekijk hier een reportage vanuit de Rotterdamse haven:

De Nederlandse overheid heeft 210 miljoen euro beschikbaar gesteld voor verduurzaming van de maritieme sector in Nederland, onder meer voor de ontwikkeling van 40 duurzame zeeschepen. Die gaan dan varen op methanol of op lng, waarbij de CO2-uitstoot wordt afgevangen in de schoorsteen.

De KVNR pleit op de IMO-vergadering in London voor een klimaatneutrale scheepvaart in 2050. Of de voorstellen van EU-lidstaten voor een wereldwijde brandstofheffing er echt zullen komen is nog onzeker. China roept ontwikkelingslanden over de hele wereld op om dat plan te verwerpen. De grootste exporteur ter wereld vreest voor een 'onrealistische' verhoging van de transportkosten.

Er wordt verschillend aangekeken tegen de effecten van de CO2-heffing voor de zeescheepvaart. Gegevens van de Nederlandse Emissieautoriteit (NEA) komen voor de ETS-maatregelen uit op een gemiddelde van 1,2 miljoen euro per jaar per schip. De transportkosten in de zeescheepvaart gaan hierdoor volgens onderzoeksbureau CE-Delft tussen 2025 en 2029 met 61 procent omhoog.

Dat lijkt veel, maar de miljardeninvesteringen die de scheepvaart moet doen worden verdeeld over vele miljoenen consumenten. "Het betekent zo'n zes cent extra op een een paar sneakers", relativeert Annet Koster van de redersvereniging.

Er wordt hard gewerkt aan de realisatie van duurzame energie op land om de klimaatdoelen van 2030 te halen. Maar ook daarna blijft er nog veel extra groene elektriciteit nodig. Dat blijkt uit de nieuwe voortgangsrapportage van het landelijk bureau van de dertig energieregio's in Nederland, de zogenoemde RES'en. Met alleen de wind- en zonne-energie waar nu aan gewerkt wordt, gaat het niet lukken om het uiteindelijke doel, Nederland klimaatneutraal, te halen.

De dertig energieregio's slagen er wel in om in 2030 ten minste 35 TWh aan duurzame energie op land op te wekken. Er zijn al veel zonne- of windparken gerealiseerd, in aanbouw, of in de vergunningsfase. Maar ze hebben een hogere eigen ambitie voor dat jaar van 55 TWh, en dat gaat waarschijnlijk niet gehaald worden. Vooral de stikstofproblematiek en de krapte op het elektriciteitsnet zijn daarbij bekende en hardnekkige problemen.

Eerder deze week presenteerde minister Jetten van Klimaat zijn Concept Nationaal Plan Energiesysteem. Het Rijk benadrukt daarin dat er vooral wordt ingezet op windenergie, zowel op zee als op land, zonne- en kernenergie. Dit is een belangrijk signaal voor de regio's, zegt een woordvoerder van het Nationaal Programma RES (Regionale Energie Strategie). "Je proeft dat zonder dat perspectief mensen soms denken: misschien hoeft het niet meer zo nodig, we halen dat doel wel, en kunnen wel wat achteroverleunen. Maar dat kan dus niet."

Het kabinet wil ook dat de elektriciteitssector al in 2035 volledig CO2-vrij is. Dat betekent dat er tegen die tijd geen aardgas of steenkool meer gebruikt wordt om stroom mee op te wekken. "Het is belangrijk dat er nu duidelijkheid is over de jaren na 2030. Daar hebben de regio's ook behoefte aan. 2030 is al dichtbij, en mensen wilden weten wat er na die tijd nog nodig is", aldus de woordvoerder.

Het beeld van de voortgang met alle duurzame elektriciteitsproductie op land is overigens wisselend. De regio's die al lange tijd bezig zijn met duurzame energie lijken hun eigen ambitie (onderdeel van het hogere doel van 55 TWh) te halen. Andere zeggen nu al dat hun eigen hogere ambitie niet haalbaar is in 2030. Als reden daarvoor wordt soms gegeven dat niet duidelijk was wat er na 2030 nog nodig is. Maar ook andere problemen spelen een rol.

Zo kunnen radarsystemen van defensie, het ontbreken van draagvlak of onduidelijkheid over milieunormen voor windmolens meespelen. Wat betreft dit laatste is in sommige regio's de bouw van windparken stopgezet, na een uitspraak door de Raad van State in 2021. Die zette destijds een streep door de geldende milieuregels. Sommige regio's hebben inmiddels zelf nieuwe milieunormen gemaakt, andere wachten af waar de Rijksoverheid mee komt.

Tegelijk is een andere trend dat bedrijven en burgerinitiatieven steeds meer de handen ineen slaan. Ze vormen 'smart energyhubs' en energie-gemeenschappen. Daarbij wisselen bedrijven en geregeld ook lokale energiecoöperaties energie uit en maken afspraken over verbruik en opslag van energie. Het vormen van zo'n energiehub kan een oplossing zijn voor de overbelasting van het elektriciteitsnet.

Op steeds meer plekken kunnen bedrijven niet meer worden aangesloten op het stroomnet. Door meer samen te werken en onderling afspraken te maken over efficiënt energieverbruik, kan verdere overbelasting van het net worden tegengegaan. Bovendien geeft dat nieuwe partijen toegang tot de verschillende markten in de energiesector.

"Een hub stelt kleinere en/of niet-professionele partijen in staat hun eigen energievoorziening te regelen", schrijft het ministerie van Economische Zaken en Klimaat in een routekaart voor energiehubs, die vorige maand werd gepubliceerd. "Dat vraagt wel om nieuwe spelregels, want de markten zijn hier nog niet op ingericht."