De omzet en winst van uitzendconcern Randstad daalt voor het tweede kwartaal op rij in vergelijking met vorig jaar. Vorig jaar boekte het bedrijf recordresultaten door een enorme vraag naar personeel. Dat is nu minder.

De omzet kwam uit op 6,4 miljard euro, zo'n 400 miljoen euro minder dan een jaar eerder. Er werken via Randstad in Nederland ruim 56.000 mensen. Het bedrijf zegt verder dat het moeilijker is om mensen te vinden dan vijf jaar geleden, zowel voor het concern zelf als voor de partijen die met het uitzendbureau werken.

Uitdagende condities

Randstad spreekt van "solide resultaten" in tijden van "uitdagende condities in al onze markten". Wel stelt het bedrijf dat de situatie stabiliseert, er waren in het tweede kwartaal ongeveer net zoveel mensen namens Randstad aan het werk als in het eerste kwartaal van dit jaar. In totaal zo'n 600.000 wereldwijd.

De grootste groei van Randstad zit momenteel in Azië, goed voor 642 miljoen euro. Noord-Amerika daalt de omzet het hardst, die komt 14 procent lager uit dan een jaar eerder. Nederland zit met 9 procent minder ook aan de onderkant.

De kans bestaat dat Unilever zijn Russische divisie moet sluiten of deels en misschien zelfs volledig afschrijven. Hoe groot die kans is en op welke manier is niet duidelijk, schrijft het Britse levensmiddelenbedrijf in de cijfers over het eerste halfjaar van 2023.

In het verslag herhaalt Unilever dat de toekomst van de Russische tak onzeker is, en dat de kans bestaat dat de activiteiten in Rusland "niet kunnen worden voortgezet", waarmee de winsten en omzet van de tak in rook opgaan.

De Nederlandse topman Hein Schumacher zegt in gesprek met journalisten dat Unilever "financieel niet wil bijdragen" aan de Russische oorlogskas. Hij vreest dat dit wel gebeurt als Unilever de stekker uit de divisie in Rusland trekt. Schumacher verwijst naar de Russische takken van het Franse voedingsmiddelenconcern Danone en de Deense bierbrouwer Carlsberg, die vorige week werden genationaliseerd.

Unilever heeft vier fabrieken en 3000 werknemers in Rusland. Na invoering van de Europese sancties tegen Rusland vanwege de inval in Oekraïne besloot het bedrijf de divisie los te zetten van de rest van de groep. "Om te voorkomen dat ons bedrijf direct of indirect in handen van de Russische staat terechtkomt, en het helpen beschermen van onze mensen", aldus het bedrijf.

Nationalisatie

Achter de schermen werd gezocht naar een koper. Dat deden ook het Franse voedingsmiddelenconcern Danone en de Deense bierbrouwer Carlsberg voor hun Russische divisies. Vorige week bleek dat de Russische overheid de controle over het Russische Danone en Carlsberg heeft overgenomen. De bedrijven zouden in handen zijn gekomen van oligarchen uit de kring van president Poetin.

Onduidelijk is of deze gebeurtenissen Unilever hebben bewogen vanaf nu rekening te houden het risico dat de Russische divisie verloren kan gaan. De omzet van de tak maakt 1,5 procent uit van de totale omzet van het concern.

In de eerste zes maanden van dit jaar verkocht Unilever wereldwijd bijna 10 procent meer ijsjes, schoonmaakmiddelen en deodorant. De omzet steeg met ruim 3 procent naar 30,4 miljard euro.

De Nederlandse online bank Bunq heeft opnieuw een investering opgehaald. Het gaat om 44 miljoen euro, waarmee het totaal opgehaalde kapitaal dit jaar uitkomt op 100 miljoen euro. Het geld wordt bijeenbracht door onder meer een Britse investeerder en oprichter Ali Niknam. De waarde van het bedrijf wordt nu geschat op 1,65 miljard euro.

De bank meldt verder nu in heel Europa 9 miljoen klanten te hebben die samen 4,5 miljard euro bij de bank hebben gestald. Bunq maakte in het laatste kwartaal van vorig jaar voor het eerst winst en verwacht dit jaar ook over het gehele jaar winst te maken.

'Ruzie tussen aandeelhouders'

De aankondiging van de investering komt op een interessant moment. Gisteren meldde het Financieele Dagblad nog dat er ruzie zou zijn ontstaan tussen grootaandeelhouders Pollen Street Capital en oprichter en Bunq-ceo Niknam. De Britse investeerder zou niet opnieuw in de buidel willen tasten, maar doet vandaag alsnog mee.

Bunq leed vorig jaar een verlies van 10,5 miljoen euro. Volgens het FD moet er continu geld bij van aandeelhouders om te voldoen aan de kapitaaleisen van toezichthouders.

De zakenkrant schrijft verder dat er volgens Pollen Street Capital een strategiewijziging nodig is die uitgaat van een minder snelle groei. Bovendien zou de wens op tafel liggen om een kredietverstrekker die Bunq anderhalf jaar geleden heeft overgenomen, weer van de hand te doen.

Toekomstige groei

Over dit alles wordt in het persbericht van vandaag met geen woord gerept. Niknam zegt in het persbericht juist toekomstige groei te willen versterken. Bunq heeft de ambitie om actief te worden in de VS. In april heeft het bedrijf daar een banklicentie aangevraagd.

Een woordvoerder van Bunq laat aan de NOS weten dat de ruzie waar het FD over schreef gisteren een "zaak is tussen aandeelhouders" en het bedrijf zegt niet namens hen te kunnen spreken. Ook al is een van de twee aandeelhouders in het verhaal de ceo van de bank, het bedrijf was hier niet bij betrokken, aldus de woordvoerder.

Steeds meer appeltelers in ons land hebben te maken met een slechtere oogst. Dat komt door een insect van zo'n 6 millimeter: de appelbloesemkever.

De kever was eerst alleen in het zuiden actief, maar het beestje is inmiddels ook elders in het land veelvuldig getraceerd.

Ook teler Frans Rijk in Dronten heeft er nu last van. Hij teelt verschillende soorten appels, zoals Jonagold en Elstar, op 10 hectare grond, 100.000 vierkante meter. "Wij hadden afgelopen jaar een hartstikke mooie oogst en dan denk je: komend jaar weer. Alleen is dit voorjaar de appelbloesemkever op bezoek gekomen."

Misvormd

In het voorjaar komen volwassen kevers naar de appelbomen toe. De kever plant zich voort door in de bloesem te prikken. In sommige bloemen legt hij een ei, waar een larve uit komt; die bloemen worden geen appels.

En dat merkt teler Rijk: "Sommige bomen zijn helemaal leeg. En wat er hangt, is misvormd. We kunnen de helft van de oogst afschrijven."

Middelen tegen de kever, zoals Exirel en Raptol, zijn online te bestellen, maar dat betekent niet dat fruittelers die insecticiden ook mogen inzetten. Telers moeten bij een leverancier aangeven wat ze kweken. Pas als aangetoond is dat ze het middel mogen gebruiken wordt er geleverd. Dat is dus niet voor fruittelers, zegt Siep Koning, directeur van de Nederlandse Fruittelers Organisatie. "Het kan dan wel te koop zijn, wij gaan volgens de wet te werk."

Beschermingsmiddelen worden gecontroleerd door toezichthouder de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Zij bepalen of een middel gebruikt mag worden en Raptol en Exirel zijn in Nederland voor fruittelers niet toegelaten.

Koning vindt dat wrang. "Andere landen mogen het middel wel gebruiken. Wij willen als sector een gelijk speelveld." Telers kunnen een noodtoelating aanvragen voor een middel. "Dat gaan we voor volgend jaar aanvragen voor deze middelen", kondigt Koning aan.

Het probleem volgens de branche is dat er geen milieuvriendelijker alternatief is om de kever te bestrijden. De Wageningen University is al jaren bezig met het zoeken naar een alternatieve manier om gewassen te beschermen tegen de kevers, zegt Herman Helsen, onderzoeker insectenbeheersing aan de universiteit. "Er zijn methodes die een bijdrage leveren aan de beheersing van het insect. Maar een effectieve methode die chemische bestrijding overbodig maakt, die hebben we op dit moment nog niet."

"Er zijn een aantal sluipwespen die de appelbloesemkever aanpakken. Alleen, het grote probleem is dat we ze niet in grote aantallen in de boomgaarden kunnen krijgen," zegt onderzoeker Helsen. In de glastuinbouw lukt het wel, met andere soorten wespen.

Hoewel er dus nog geen volledige oplossing is, zijn er volgens Helsen al wel gifvrije opties. Zo worden er kevers preventief uit een boomgaard weggehaald, door middel van lokbuisjes.

Volgens kweker Frans Rijk bieden dergelijke alternatieven voorlopig geen oplossing en zijn telers vooralsnog aangewezen op bestrijdingsmiddelen. "We zien het als een soort paracetamol, die neem je niet gewoon omdat het kan. Dat zet je alleen maar in wanneer het nodig is. Nu hebben we geen enkel middel tegen de kever. Als er nog meer van zulke jaren komen, wordt het heel moeilijk in de fruitteelt."

Ook perenoogst aangetast

Beschermingsmiddelen zijn voorlopig wel noodzakelijk, zegt directeur Koning van de branchevereniging. "Als je niet kan bestrijden bouwt de plaag elk jaar verder op. Juist als je goed onderdrukt, heb je twee tot drie jaar niks nodig qua bestrijding."

Het grootste deel van de 200 miljoen kilo aan appeloogst is voor de binnenlandse markt. Of de prijzen voor appels in de supermarkt stijgen, is nog niet zeker. Dat hangt volgens Koning af van de teelt in heel Europa.

Niet alleen de appelbomen hebben het zwaar, ook de Nederlandse oogst aan peren is aangetast. Maar dan door een andere soort kever: de perenknopkever. Ook daar is de plaag zich aan het opbouwen, zegt Koning. Dat insect kan in het najaar eventueel nog worden bestreden met middelen. De branchevereniging heeft daarvoor een noodtoelating aangevraagd.

Het gaat beter bij Philips. Het zorgtechnologiebedrijf heeft de afgelopen maanden meer inkomsten binnengehaald dan dezelfde periode vorig jaar. Uit cijfers van het tweede kwartaal blijkt dat waar het bedrijf vorig jaar nog 20 miljoen euro verlies leed, het dit jaar 74 miljoen winst maakte.

Er komen meer bestellingen binnen, er zijn veel kosten bespaard en de omzet is gestegen. Voor de rest van het jaar stelt het bedrijf daarom de omzetverwachting naar boven bij, zegt topman Roy Jakobs.

Ook de problemen in de toeleveringsketen, met name bij chips, zijn volgens hem grotendeels voorbij.

Apneu-affaire

De afgelopen jaren waren lastig voor Philips, onder andere door problemen met slechtwerkende slaapapneu-apparaten. De apparaten moesten ervoor zorgen dat patiënten met apneu 's nachts gewoon door konden ademen. Maar sommige bleken defect, waardoor stukjes schuim uit het toestel terechtkwamen in de longen van mensen. Veel apparaten werden teruggeroepen. Volgens Philips is het grootste deel van de defecte toestellen nu vervangen.

Topman Jakobs wil in Nederland op enkele honderden na alle tienduizend toestellen vervangen. Hij roept mensen die wachten op vervanging op om zich te melden, want het bedrijf heeft alle benodigde onderdelen daarvoor.

In de VS lopen er inmiddels ruim 500 rechtszaken tegen Philips, met nog een aanstaande massaclaim waar volgens het bedrijf zo'n 50.000 mensen zich bij hebben aangesloten. Voor de juridische afhandeling werd in het eerste kwartaal al 575 miljoen euro voor opzijgezet.

Ook in andere landen lopen er rechtszaken tegen het technologiebedrijf om de apneu-affaire. Duidelijkheid over de afloop daarvan verwacht Philips pas volgend jaar.

Ontslagen

Een deel van de verbeterde bedrijfsresultaten komt door kostenbesparingen. Philips is al een tijdje bezig met een grote reorganisatie. Ook uit de nieuwste cijfers van het tweede kwartaal blijkt dat. Jakobs: "Het is natuurlijk een pijnlijke maatregel, maar noodzakelijk om Philips weer gezond te krijgen. Het gaat over de hele organisatie, we pakken wel meer functies op het hoofdkantoor aan. We zijn aan het automatiseren en projecten aan het stoppen."

Inmiddels zijn er 6600 banen verdwenen bij het bedrijf van de benodigde 7000 dit jaar. Daarmee is de afgelopen maanden al 237 miljoen euro bespaard. Over twee jaar moeten er in totaal tienduizend banen verdwijnen.

Volgens topman Jakobs komen de ontslagen werknemers goed terecht, mede door de krappe arbeidsmarkt.

Twitter-baas Elon Musk heeft aangekondigd dat het logo van het blauwe vogeltje van Twitter vandaag wordt vervangen door de letter 'X'. Ook hinten hij en Twitter-ceo Linda Yaccarino erop dat de naam X voor een deel van de dienst of zelfs de gehele dienst gebruikt gaat worden.

Musk tweette al dagenlang verkapt over de verandering. Hij verklaarde altijd al iets te hebben gehad met de letter 'X'. Zo heet zijn ruimtevaartorganisatie SpaceX, en richtte hij in 1999 X.com op, dat later bekend werd als betaalplatform PayPal. Wie nu x.com intoetst, komt op de website van Twitter uit.

Vorig jaar sprak Musk er al over dat zijn aankoop van Twitter een versnelling betekende van de alomvattende app X, die hij wil creëren. Volgens nieuwssite The Verge zou hij gisteravond in een email aan Twitter-werknemers hebben laten weten dat het bedrijf voortaan X genoemd wordt.

Nieuwe functies

Yaccarino zegt dat met de aankomende logoverandering ook een verandering in functionaliteiten zal komen, maar ze is vaag over wat dit precies betekent. "Twitter maakte een gigantische indruk en veranderde de manier waarop we communiceren, nu zal X verder gaan", stelt zij. X wordt volgens haar een nieuwe globale marktplaats voor ideeën, goederen, services en kansen.

Sinds Musk Twitter in oktober overnam, heeft hij onder meer een deel van het personeel ontslagen, het aantal tweets dat niet-betalende gebruikers mogen zien, beperkt en de strenge regels die voor tweets golden opgeheven.

De laatste maanden verlopen turbulent voor het platform van Musk. Zo zou de helft van de advertentie-inkomsten zijn weggevallen, en werd het gebruik beperkt om scrapen van data tegen te gaan. Volgens de topman leidt dit automatisch verzamelen van grote hoeveelheden informatie ertoe dat Twitter trager of onbetrouwbaarder wordt.

Concurrent Meta kwam begin deze maand met het soortgelijke platform Threads. Hoewel het een vliegende start beleefde, daalde het aantal gebruikers daarna fors.

Tata Steel IJmuiden is doorlopend in het nieuws vanwege zorgen over de CO2-uitstoot en mogelijke gezondheidsrisico's voor omwonenden door de uitstoot van schadelijke stoffen.

Maar wat je minder vaak hoort, is welke producten we dagelijks gebruiken, die met staal van Tata Steel gemaakt zijn. Wat maken ze precies in IJmuiden en hoe belangrijk is die staalproductie voor Nederland?

Auto's, batterijen en wasmachines

In IJmuiden produceert Tata Steel hoofdzakelijk rollen van hoogwaardig staal. Deze rollen worden vervolgens wereldwijd gebruikt voor allerlei toepassingen.

Ongeveer een derde van de productie uit IJmuiden belandt in de auto-industrie. Het staal is nodig voor de bouw van onderstellen van auto's en is ook terug te vinden in batterijen van elektrische auto's.

Een kleine twintig procent van het Tata-staal wordt gebruikt in de bouwsector, voor bijvoorbeeld funderingen en dakbekleding. Het vormt ook een belangrijk onderdeel in de voedsel- en luxeverpakkingsindustrie, waar twaalf procent van de productie naartoe gaat.

De grootste bijdrage is echter te vinden in een breed scala aan alledaagse goederen - zoals vijfcentmuntjes, zonnepanelen, wasmachines en kantoorstoelen - die samen goed zijn voor bijna veertig procent van de productie.

350 kilo staal per persoon

Om de productieomvang van Tata Steel IJmuiden in perspectief te plaatsen: het bedrijf produceert jaarlijks zo'n 7 miljoen ton staal, goed voor ongeveer twintig procent van Tata's totale staalproductie wereldwijd. Dit is genoeg staal om meer dan 4,5 miljoen auto's mee te produceren, of ruim 3 miljoen scheepscontainers.

Dat lijkt dus veel meer dan in Nederland nodig is, maar dat is niet zo: per Nederlander wordt er gemiddeld 350 kilo staal per jaar verbruikt. Deze behoefte komt ongeveer overeen met de jaarlijkse staalproductie vanuit IJmuiden.

Nederlandse import

Desondanks importeert Nederland veel staal. Waarom is dat? Niet al het staal dat in IJmuiden wordt geproduceerd blijft in Nederland. Volgens het bedrijf gaat 80 procent van de productie naar Europese landen gaat er zo'n tien tot vijftien procent naar Amerika en andere delen van de wereld.

Yorick Cramer, sectormanager industrie bij de Rabobank, legt uit dat er twee soorten staal zijn: hoogwaardig en laagwaardig staal. Beide hebben we nodig. Het staal dat in Nederland wordt gemaakt is van hoge kwaliteit. Dat komt door de zorgvuldige samenstelling en de precieze mix van verschillende elementen.

Maar niet voor elke constructie is het nodig om hoogwaardig staal te gebruiken, zegt Cramer. Laagwaardig staal is simpeler en minder nauwkeurig samengesteld, wat het vaak goedkoper maakt. Het wordt veel gebruikt voor algemene constructies en niet-kritische machineonderdelen, vertelt hij.

'Groen staal'

Voor producten die nodig zijn om klimaatverandering tegen te gaan, zoals windmolens, elektrische auto's en zonnepanelen, is staal hard nodig. Maar moet dat staal dan per se in Nederland geproduceerd worden?

Omdat staal onmisbaar is in het dagelijks leven, is het volgens Cramer van belang om te overwegen waar we op de meest duurzame manier staal kunnen produceren. De fabriek in IJmuiden produceert met de voorgenomen duurzaamheidsplannen staal op een manier die duurzamer is dan veel buitenlandse fabrieken. Daarom is het volgens Cramer beter om het staal hier 'groen' te produceren, dan 'grijs' elders.

Maar naast de CO2-uitstoot bestaan er ook veel zorgen over gezondheidsrisico's voor omwonenden. Uit metingen van het RIVM blijkt dat de fabriek in IJmuiden kankerverwekkende stoffen uitstoot.

De overstap naar staalproductie met behulp van groene waterstof in plaats van kolen zou een rol kunnen spelen om een aantal van die zorgen weg te nemen. Maar in een rapportage van Tata die deze week uitlekte, werd opgemerkt dat het in een keihard concurrerende wereldwijde staalmarkt lastig is om deze overstap te maken en dat overheidssteun bij voortdurende overlast niet gegarandeerd is.

Subsidie voor de overstap naar waterstof

Buiten Nederland worden bedrijven al wel gesteund. De Europese Commissie heeft donderdag ingestemd met 2,85 miljard euro aan staatssteun om de twee grootste staalproducenten van Europa, het Luxemburgse ArcelorMittal en het Duitse Thyssenkrupp, te helpen bij de overstap naar waterstof.

Tata zegt nu in een reactie dat het naast de plannen om meer staal te recyclen ook nog steeds de intentie heeft om uiteindelijk de overstap naar waterstof te maken. Na de zomer maakt het bedrijf meer bekend over zijn toekomstplannen.

De vaste spaarrente bij twee van de grote banken gaat opnieuw omhoog. Per 15 augustus stijgt de rente bij de Rabobank naar 1,5 procent. Eerder deze maand verhoogde die bank de rente ook al. In een paar maanden tijd is er voor spaarders een half procentpunt aan rente bijgekomen.

Klanten die hun spaargeld voor een langere tijd vastzetten, krijgen nog meer rente. Die kan boven de 2 procent uitkomen voor een spaarrekening.

Ook ING maakte vandaag bekend de rentes te verhogen. Bij die bank krijgt een spaarder vanaf volgende maand 1,25 procent rente tot 10.000 euro. Bij hogere bedragen op de rekening wordt die rente aflopend minder.

ABN AMRO, ING en Rabobank hebben het grootste deel van de spaarders onder zich. Maar er zijn ook kleinere banken, zoals de online bank Bunq, die hogere percentages bieden. Daar kun je tot wel 2,46 procent rente krijgen.

Dat de grote drie hun rentes nog niet spectaculair verhogen ziet ook Amanda Bulthuis van geld.nl. "De grote banken blijven bij banken als Bunq best wel achter." Volgens haar hoeven de grootbanken ook niet heel erg hun best te doen, omdat spaarders vaak honkvast zijn.

Overstappen kan lonen

"Het heeft ook te maken met hypotheken. De grote banken hebben in het verleden best wel wat hypotheken en leningen verstrekt, toen de rente laag stond. Voor die klanten staat de rente nog steeds laag. De banken verdienen daar weinig aan, dus is er minder ruimte om de rente op spaarrekeningen te verhogen."

Toch kan het wel lonen om elders een rekening te openen. "Als je bijvoorbeeld kijkt naar een spaarsaldo van 10.000 euro, dan gaat het met 1 procent meer rente om 100 euro. Een gemiddelde Nederlander heeft ongeveer 40.000 euro aan spaargeld, dus dan gaat het al om 400 euro die je kan verdienen door over te stappen."

De stijging van de rente is het gevolg van renteverhogingen door de centrale banken, bedoeld om de hoge inflatie tegen te gaan. Banken in Europa kunnen daardoor weer de spaarrentes voor consumenten verhogen.

De Europese Centrale Bank heeft de rente onlangs verhoogd naar 3,5 procent. De verwachting is dat er deze maand nog een verhoging wordt aangekondigd.

Het wil nog niet vlotten met de overgang naar elektrische vrachtwagens. Nog geen half procent van de vrachtwagens in Nederland rijdt emissieloos, dus zonder een vervuilende verbrandingsmotor, blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ter vergelijking: bij personenauto's is dit een kleine 4 procent.

De transitie kent een complexe serie aan uitdagingen, al is haast inmiddels wel geboden. De deadline van 2030 om in Europa de uitstoot van schadelijke stoffen met 45 procent omlaag te krijgen komt namelijk steeds dichterbij. Ondertussen worden de milieuzones in verschillende steden steeds strenger en mogen straks niet meer alle dieselvrachtwagens de stad in.

De elektrificatie van vrachtwagens is vooral een kip-ei-verhaal. De drie uitdagingen - financiering, laadinfrastructuur en de beschikbaarheid van e-trucks - moeten tegelijk worden aangepakt, anders vertragen ze elkaar. Het is een project waar overheid (subsidie), gemeentes (ruimte), netbeheerder (netcapaciteit), producenten (vrachtwagens) en marktpartijen (laadstations) tegelijk met elkaar moeten optrekken.

Duur

De productie van elektrische trucks staat ondanks de urgentie nog op een laag pitje. Dat heeft te maken met een nog altijd lage vraag en een hoge productieprijs. Bij DAF, na Mercedes en Volvo de grootste vrachtwagenproducent in Europa, zullen dit jaar enkele honderden elektrische vrachtwagens van de band rollen. Vorig jaar leverde DAF daarentegen nog 68.000 dieseltrucks.

Zeker omdat er nog niet zoveel van in ontwikkeling zijn, blijven elektrische vrachtwagens duur. Voor een speciale subsidiepot van 30 miljoen euro kwamen afgelopen mei in één dag vier keer zoveel aanvragen binnen, meldde de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) maakt op Prinsjesdag bekend of de pot wordt bijgevuld.

De verwachting is overigens wel dat e-trucks net als elektrische auto's door de opschalende productie en stijgende brandstofprijzen in de toekomst goedkoper zullen worden dan dieseltrucks. Ook kunnen andere brandstoffen als biodiesel en waterstof een bijdrage leveren om milieudoelen te halen.

Vol stroomnet

Uitdaging nummer drie is laadinfrastructuur, want in tegenstelling tot elektrische auto's zijn er voor vrachtwagens nog weinig mogelijkheden. Deze oplaadpunten vragen veel van bedrijven: veel ruimte, lange dikke kabels, meetbedrijven die moeten langskomen en transformatorhuisjes.

Daarbij kan het zo een paar jaar duren voordat een bedrijf een aansluiting op het stroomnet krijgt. In sommige provincies zoals Noord-Brabant en Zeeland zit er inmiddels een stop op aanmeldingen van bedrijven.

In Nederland zijn nu slechts dertien semipublieke laadlocaties voor vrachtwagens. Dat aantal zal groeien, maar ook daar liggen uitdagingen op tafel: stikstofbeperkingen, aanbestedingen die tijd kosten en ruimte (snel al 4000 vierkante meter voor zeven snelladers en voorzieningen voor chauffeurs).

Volgens Logistiek Laden (LoLa), die in opdracht van IenW de markt verkent, zijn er wel zo'n zeventig commerciële partijen die interesse hebben in dergelijke projecten. Maar daar zal niet het meeste laden plaatsvinden, verwacht LoLa. Volgens eigen onderzoek zal voor 80 à 90 procent op eigen terrein en die van klanten worden geladen, waardoor er minder gebruik van publieke laadplekken gemaakt hoeft te worden.

Elke 60 km een laadplek

Maar dat is voor de Nederlandse markt. Voor Europese ritjes zal dat er anders uitzien. Vanuit Brussel ligt de eis op tafel dat er in 2030 op elke 60 kilometer langs de belangrijkste vrachtroutes een snellaadplek moet komen. DAF gaat uit van 50.000 publieke laadstations in Europa in de toekomst wil het netwerk goed werken.

Dat is voor nu nog toekomstmuziek. ElaadNL, dat laadinfrastructuur onderzocht, verwacht dat de focus de komende 5 tot 8 jaar vooral op het Nederlandse vrachtverkeer komt te liggen. Ook niet heel gek, omdat er in Nederland al heel wat haken en ogen zijn bij het elektrificeren van het wagenpark, maar we op Europees niveau bij de top horen.

Goed reserveringssysteem

Voor de Nederlandse markt is het ook een stuk makkelijker: een vrachtwagen rijdt hier, afhankelijk van het soort transport, tussen de 100 en 400 kilometer per dag. Een vrachtwagen die van hier naar Polen moet rijden, kan dat qua laden nu nog niet elektrisch doen.

Na Nederland is de Europese uitdaging aan de beurt, waar weer nieuwe logistieke vraagstukken bij komen kijken. Komen er truckparks waar chauffeurs kunnen opladen en slapen? En hoe zorg je voor een goed reserveringssysteem? De logistiek van vrachtwagens heeft immers een strakke planning, waar het laden goed in moet gaan passen. De wens en wil lijkt er inmiddels bij verschillende partijen te zijn, nu komt de uitvoering.

In de winkelstraat houden steeds meer ondernemers de adem in. Door de hoge inflatie worden consumenten kritischer, terwijl het personeel hoger loon eist en het energiebedrijf en de huurbaas de prijzen omhoog duwen. Dinsdag besloot winkelketen Big Bazar nog om dit jaar zeker 13 van de 125 winkels te sluiten wegens onenigheid met de verhuurder.

Toch lijden de winkelstraten daar nog niet onder, bijvoorbeeld door een stijgend aantal faillissementen. "Wij lezen ook verhalen over huurachterstanden bij mkb'ers, maar in het winkelcentrum zien wij dat niet echt terug", reageert woordvoerder Rik Janssen van Wereldhave. De vastgoedinvesteerder bezit elf grote winkelcentra in Nederland, en is daarnaast actief in Frankrijk en België.

Grote leegstand komt in de vanmorgen gepubliceerde halfjaarcijfers weinig voor. De huurinkomsten van Wereldhave stijgen flink en de winst steeg met 27,2 procent. "De huren die wij aan de winkeliers vragen kunnen we laten meestijgen met de inflatie", zegt Janssen. "De gerapporteerde huuromzetten stijgen, maar de meeste huurders hebben de omzet ook zien stijgen."

Wereldhave herkent het beeld van de Nederlander die de hand op de knip houdt, maar plaatst een kanttekening. "De meer traditionele retailer heeft het wel lastig", verwijst Janssen naar Big Bazar. "Maar de zogenoemde daily life retail doet het goed, denk aan de supermarkten en drogisten. En de speciaalzaakjes ook."

Grijze muizen

Gert Jan Slob van analysebedrijf Locatus herkent het beeld. De rol van eventuele huurstijgingen moet niet overdreven worden, vindt hij. "De huurprijs is voor winkels toch vaak zo'n 10 procent van de totale kosten. Dus als de huur met 10 procent omhoog gaat, is dat 10 procent van 10 procent. Veel zwaarder drukken de personele kosten, die vaak goed zijn voor 30 à 40 procent van de totale kosten voor een winkel. Dat tikt wél aan."

Ondanks de nog relatief goed gevulde winkelstraten voorziet retailbankier Dirk Mulder van ING problemen. "De omzetten nemen nog toe door prijsverhogingen, maar de hoeveelheden verkochte spullen loopt terug. De vraag is steeds: wat doet de consument? Die gaat nu nog wel uit eten, op vakantie en naar festivals, maar is verder voorzichtiger."

"Wat noodzakelijk én speciaal is blijft in trek", oordeelt consumentenpsycholoog Patrick Wessels over de winkelstraat. "Denk aan de supermarkt en de traiteur. Daartussenin zitten grijze muizen, waarvan het mij sowieso verbaast dat zij er überhaupt nog zijn. De traditionele retailer met een onduidelijk profiel zal niet van de één op de andere dag verdwijnen. Het aanbod bepaalt de vraag. Als zo'n retailer naast een drukbezochte supermarkt en drogist zit, zal de aanloop blijven bestaan."

Panden vullen

Meeveranderen in het winkelgedrag van consumenten is volgens Mulder niet voor elke winkelier even makkelijk. "Ondernemers hebben steeds minder geld in kas om belasting te betalen, laat staan om te investeren voor de toekomst. De komende twee jaar zal je daarom steeds meer een splitsing zien in de winkelstraat tussen de goede en slecht presterende bedrijven."

Peter van Heerde, sectormanager Retail & Groothandel bij Rabobank, spreekt van een al tien jaar durende trend waarin veel winkels verdwijnen. "Veel panden worden dan gevuld met horeca of dienstverlening. Of de vastgoedeigenaar bundelt panden voor een supermarkt. Er komt nog vaak wel iets nieuws in, al dan niet tijdelijk met een pop-upconcept."

Ook Wereldhave sorteert daarop voor. "We anticiperen op vervanging: iets waar mensen op zitten te wachten, zoals sportschool of tandarts."

Juiste mix

Toch vragen zowel de analisten zich af hoelang deze trend echte leegstand kan voorkomen. "Het houdt ook een keer op met het aantal sportscholen en koffietentjes in één winkelstraat", verwacht Mulder.

"Een combinatie van dagelijks en niet-dagelijks is noodzakelijk om een straat levendig te houden", vult Van Heerde aan. "Je ziet nu vaker dat de bestemming verandert in een leeg winkelpand. Bijvoorbeeld het oude V&D-pand aan de Kalverstraat in Amsterdam, dat een showroom voor een automerk wordt."

Mulder ziet daarin ook een oplossing. "Je moet kijken of je winkelgebieden kunt omvormen tot werken-wonen-winkelen. Dus meer woningen boven winkels. En aan het Rokin zitten nu grote bedrijven zoals Adyen in winkelpanden. Het is dus mogelijk."

Het aantal klachten over bankiers die zich misdragen is vorig jaar gedaald naar het laagste punt in zes jaar. Dat blijkt uit het nieuwe jaarverslag van de Stichting Tuchtrecht Banken.

Sinds 1 april 2015 is iedereen in het bankwezen verplicht een bankierseed af te leggen. Vorig jaar dienden nog slechts 26 particuliere klanten een klacht in over een bankmedewerker die zijn of haar eed schond. Dat is bijna twee derde minder dan een jaar eerder.

Naast 26 klachten van consumenten, kwamen er vorig jaar nog 12 klachten van zakelijke klanten binnen en 54 van banken zelf over hun personeel. Daarmee kwam het totale aantal meldingen van schendingen van de bankierseed vorig jaar uit op 92, op een totaal van 66.000 bankmedewerkers. Van de klachten werd bovendien bijna de helft (43) afgewezen.

'Rekeninggluren'

Een jaar eerder stond het aantal klachten nog op 152. Het record stamt uit 2018, toen er 377 klachten waren. Volgens Tuchtrecht Banken wordt er nu wat minder geklaagd over het zogenoemde 'rekeninggluren', waarbij een bankmedewerker zonder toestemming naar transacties of het saldo van een klant kijkt.

Wel blijft deze schending van de bankierseed nog altijd de meest voorkomende reden om een klacht in te dienen. Tuchtrecht Banken denkt dat er ook minder geklaagd wordt omdat klanten door het dalende aantal bankfilialen minder vaak een bankmedewerker spreken.

Ruzie over beleid

Opmerkelijk is dat Tuchtrecht Banken voor het eerst sinds de start in 2015 in aanvaring is gekomen met het bankwezen zelf. Dat gebeurde na een plan om de raad van commissarissen van ING te onderzoeken. Reden was een - later ingetrokken - voorstel uit 2018 om het salaris van de top flink te verhogen. Dit leidde tot grote maatschappelijke ophef. Toenmalig ceo Ralph Hamers kreeg een berisping vanwege zijn rol.

Banken, die de instelling financieren, vinden niet dat Tuchtrecht Banken over het beleid van banken moet gaan. Voorzitter Rick Verschoof schrijft in het jaarverslag van Tuchtrecht Banken dat dit volgens belangenvereniging NVB iets voor toezichthouders als De Nederlandsche Bank (DNB) is. De organisatie wil daarom een onafhankelijk evaluatieonderzoek laten doen door een universiteit, "maar de NVB wilde dat niet".

Tuchtrecht Banken wil het onderzoek daarom nu zonder hulp van de NVB alsnog gaan opzetten. De stichting blijkt over 2022 wel met een verlies van ruim 55.000 euro in de rode cijfers te zijn gezakt. Dit verlies moet nu uit de reserves worden opgevangen.

Tata Steel IJmuiden houdt serieus rekening met een toekomst waarin het niet langer zelf staal maakt met behulp van ijzererts. De voormalige hoogovens zouden zich dan beperken tot het omsmelten van schroot en daarmee veranderen in een recyclebedrijf. Tata schetst dit scenario in een eerste rapportage over de discussiebijeenkomsten die het bedrijf heeft gehouden met omwonenden, over de toekomstplannen van het bedrijf.

Twee jaar geleden maakte Tata bekend dat het wil overgaan op het maken van staal met behulp van groene waterstof in plaats van kolen. Daarvoor is veel financiële steun nodig, waarover het bedrijf in gesprek is met het inmiddels demissionaire kabinet. Ondertussen neemt de druk op Tata toe vanwege de aanhoudende overlast van de staalproductie voor de directe omgeving. Het is opmerkelijk dat Tata nu openlijk twijfelt over die toekomst met waterstof.

Met name de twee cokes-gasfabrieken die kolen ontgassen voor ze gebruikt worden voor de staalproductie in de hoogovens zorgen voor overlast bij mensen die in de buurt van Tata wonen. De omgevingsdienst van de provincie Noord-Holland deelt de ene na de andere hoge boete uit aan Tata en het Openbaar Ministerie is bezig met een strafrechtelijk onderzoek naar overtredingen van de milieuwetgeving door Tata.

Waterstof lost overlast op korte termijn niet op

Een van de problemen van de waterstofroute voor Tata is dat de directe overlast voor de omgeving de komende tien jaar niet ophoudt. Het bedrijf geeft toe dat ondanks de inspanningen en investeringen die het doet, de cokes-gasfabrieken nog zo'n tien jaar lang overlast zullen veroorzaken. Drie weken geleden was er nog een grote demonstratie op het terrein van Tata door Greenpeace en andere milieuorganisaties.

De voortdurende overlast maakt het voor de overheid lastig om met een of meerdere miljarden euro's belastinggeld de groene toekomstplannen van Tata te ondersteunen. Een dag voor de grote demonstratie bij Tata liet minister Adriaansens van Economische Zaken en Klimaat weten "hoge eisen te stellen" aan de steun voor Tata. Zij sprak daarbij ook haar zorg uit over de overlast en de gezondheidseffecten voor de bevolking.

Tata laat vanmiddag weten dat er "veel veranderd" is sinds de waterstofplannen twee jaar geleden werden gepresenteerd. Het bedrijf wijst op verslechterde economische marktomstandigheden, inflatie, de energiecrisis, de stikstofproblematiek en extra klimaatmaatregelen van het kabinet.

Gezondheid wordt van groter belang voor Tata

Het bedrijf verwijst vandaag ook nadrukkelijk naar kritische rapporten van het RIVM en de Onderzoeksraad voor Veiligheid over de gevaren van de productie voor de volksgezondheid. Na de zomer komt Tata met meer informatie over de manier waarop het 'groen staal' wil maken. "We zullen daar bij ook nadrukkelijker dan eerder de bedoeling was, ingaan op het onderwerp gezondheid," laat een woordvoerder weten.

De reden voor de twijfel bij Tata lijkt dat de overschakeling op dure waterstof in een wereldwijd keihard concurrerende staalmarkt lastig wordt en de overheidssteun bij voortdurende overlast niet gegarandeerd is. Bovendien kan Tata de kritiek op de gezondheidsrisico's van de productie nu ook zelf niet langer negeren.

Het bedrijf onderzoekt daarom naast de overgang van kolen op waterstof ook de mogelijkheid van een elektrische oven. Die moet ingezameld schroot omsmelten tot nieuw staal. De voormalige Koninklijke Hoogovens veranderen dan van de grootste kolengebruiker en uitstoter van CO2 in de grootste recyclefabriek in Nederland. Het is nog onduidelijk wat dat voor de werkgelegenheid zou betekenen.

Bonden willen waterstof

Wat betreft vakbond FNV is de enige route voor Tata Steel het huidige plan, waarbij er met behulp van groene waterstof 'groen' staal wordt gemaakt. "Deze route vaarwel zeggen zou voor ons niet acceptabel zijn", zegt FNV-bestuurder Cihan Lacin. "Ook navraag bij het bedrijf zelf geeft ons niet de indruk dat een andere route kansrijk is."

Greenpeace noemt de twijfel van Tata Steel een goede ontwikkeling. "We zagen al langer dat Tata Steel niet verder kwam dan alleen praten over zogenaamd groen staal", zegt Faiza Oulahsen, hoofd Klimaat en Energie bij Greenpeace Nederland. "Ze hebben er niet echt werk van gemaakt. Dat de plannen niet van de grond komen, verbaast ons dan ook niet."

Greenpeace zegt te hopen dat Tata daadwerkelijk gaat inzetten op recycling, maar blijft bij de eis dat "de meest ziekmakende onderdelen" van de staalfabriek in IJmuiden dichtgaan. "Dit komt hiermee dichterbij. In de tijd dat we allemaal blikjes inleveren voor het statiegeld is recycling de stap voorwaarts richting een circulaire industrie. Want het is van groot belang dat het maken van staal niet langer zo'n enorme impact heeft op de natuur, het klimaat en de gezondheid van omwonenden. Hoe eerder hoe beter."

Het gaat niet goed met streamingdienst Viaplay. Het Zweedse bedrijf leed in het tweede kwartaal van het jaar een verlies van omgerekend 6,5 miljoen euro, maakt het vandaag bekend. Het gaat daarom ingrijpende maatregelen nemen: de streamingdienst gaat in veel landen afschalen of zelfs helemaal vertrekken.

De focus wordt verlegd naar de Scandinavische landen én Nederland. Tot nu toe was het bedrijf ook nog actief in het Verenigd Koninkrijk, de VS, Canada, Polen en de Baltische staten.

Met de reorganisatie wordt meer dan 25 procent van het personeel ontslagen. Al eerder werden in Nederland mensen ontslagen, maar het is onbekend hoeveel.

Verdienen

Viaplay heeft moeite om de investeringen terug te verdienen die het heeft moeten steken in het aankopen van programma's. Dat ziet er ook niet rooskleurig uit voor de toekomst, laat het bedrijf weten, want de kosten voor onder andere sportlicenties stijgen mee met de inflatie. Tegelijk kampte het bedrijf met tegenvallende advertentie-inkomsten.

In Nederland is de streamingdienst vooral bekend van de Formule 1, maar het heeft ook de rechten op Premier-league voetbal, Bundesliga-voetbal en dartstoernooien. Naast sportuitzendingen waren er ook dramaseries zoals Dystopia en Threesome te bekijken, maar het bedrijf zegt nu te stoppen met alles wat geen sport is. Alleen via Viaplay Select, een soort doorverkoopdienst aan andere bedrijven, biedt het bedrijf nog andere programma's en series aan dan sport.

De dienst heeft te kampen met stevige concurrentie in het streaminglandschap. Viaplay is daarin een kleine speler: afgelopen april had het zo'n 10 miljoen bezoekers. In vergelijking: Netflix had er op dat moment 69 miljoen en Videoland 26 miljoen.

Mensen met een laag inkomen hebben dit jaar weer recht op een energietoeslag van 1300 euro, maar die kunnen ze nog altijd niet aanvragen. Veel gemeenten zijn er wel op voorbereid om het bedrag uit te keren, bevestigt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), maar het wetsvoorstel dat de toeslag mogelijk moet maken is pas zo'n twee weken geleden naar de Tweede Kamer gestuurd. Die gaat het pas na de zomer behandelen.

"We vinden het erg vervelend dat dit proces vertraging heeft opgelopen, maar we kunnen nu niets anders dan wachten op de wet uit Den Haag", laat een woordvoerder van de VNG weten. Zolang de wet er niet is, krijgen de gemeenten geen geld.

In Assen zien ze ondertussen dat het geld hard nodig is, ondanks andere koopkrachtmaatregelen van het kabinet die al wel zijn ingegaan: "Sommige inwoners hebben nog steeds een heel hoge energierekening die ze niet zelf kunnen betalen", laat een woordvoerder weten. "En nu mogen we het geld nog niet uitkeren, terwijl we als gemeente in januari alles al klaar hadden staan."

Volgens het CBS lag de gemiddelde energierekening vorige maand 37 procent hoger dan juni vorig jaar. Dat komt op jaarbasis neer op gemiddeld 630 euro.

Overvallen door de oorlog

Toen de energiecrisis vorig jaar begon na de inval van Rusland in Oekraïne, mocht de energietoeslag worden uitbetaald voordat er een wet was aangenomen. Dat zogenoemde 'anticiperen op een wet' mag in een noodsituatie.

"Het is heel uitzonderlijk om de Kamer buitenspel te zetten", legt een woordvoerder van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) uit. "Vorig jaar was er een crisissituatie, omdat we werden overvallen door de oorlog. Nu hebben we een prijsplafond en andere koopkrachtmaatregelen en is de situatie zo anders, dat er gewoon een wet moet komen."

Marja en Marja wachten met smart op de energietoeslag van dit jaar. Dat komt niet alleen door hun energierekeningen:

Al op Prinsjesdag vorig jaar werd aangekondigd dat er in 2023 weer een energietoeslag zou komen voor de kwetsbaarste huishoudens. Dat dit nu pas is geregeld, komt volgens het ministerie door studenten en hun recht op de toeslag.

Vorig jaar waren zij aanvankelijk uitgesloten van de regeling, maar in meerdere rechtszaken werden zij in het gelijk gesteld. Daar moest eerst een oplossing voor worden gevonden, zegt SZW. Dat duurde dus tot zo'n twee weken geleden. Uiteindelijk is besloten dat een deel van die studenten een beperkte toeslag zal ontvangen: uitwonende studenten met een aanvullende beurs krijgen dit jaar 400 euro.

"Ik vind het jammer dat SZW de toeslag voor iedereen heeft vertraagd vanwege de studenten", aldus Cor Staal, wethouder in Assen. "Net als vorig jaar had je dat kunnen loskoppelen, zodat de rest al eerder de toeslag had kunnen krijgen." Maar het ministerie kijkt er anders naar: "We wilden het liever in één keer goed regelen voor iedereen, al duurt dat misschien langer."

Armoedebestrijding

Hoewel veel gemeenten begin dit jaar al klaar waren om de energietoeslag uit te keren, verwacht de VNG dat dat op zijn vroegst pas in oktober zal beginnen. Als de Kamer de kwestie controversieel verklaart kan het nog langer duren, maar dat verwacht het ministerie niet: "De Kamer heeft aangegeven armoedebestrijding een erg belangrijk onderwerp te vinden."

Sommige gemeenten hebben al 500 euro uitgekeerd aan hun inwoners met een laag inkomen, als voorschot op de energietoeslag. Dat mocht al wel. In de tussentijd wijzen gemeentes op de bijzondere bijstand of andere vormen van financiële ondersteuning.

De tweede supermarktketen van het land, Jumbo, heeft het moeilijk. Het bedrijf kon jarenlang groeien en dichter bij marktleider Albert Heijn komen, maar dat is het afgelopen half jaar niet gelukt. Het marktaandeel van Jumbo liep iets terug.

"Dit was niet onze beste periode", zegt Ton van Veen, sinds begin dit jaar de hoogste baas bij Jumbo. Hij was daarvoor achttien jaar lang de financiële topman. "Er zijn weinig jaren geweest dat ik mij meer zorgen maakte over onze winstmarge dan nu", zegt hij tegen het FD.

De prijzen van producten in de supermarkt zijn in een jaar tijd hard opgelopen, waardoor de omzet met bijna 9 procent opliep naar bijna 6 miljard euro. Maar het is volgens Jumbo niet zo dat de supermarktketen van de hogere prijzen profiteert. Het bedrijf wijst op opgelopen kosten, zoals de huren en energiekosten. Daar komen de hogere lonen van medewerkers bij. In september stijgen de lonen met 10 procent.

Prijsverhogingen

Volgens Van Veen moet het roer om en moet de strategie van de keten scherper. "We willen terug naar de basis", zegt Van Veen, waarbij hij doelt op een groot aanbod voor betaalbare prijzen. Het bedrijf kondigde eerder dit jaar aan te stoppen met de sponsoring van Max Verstappen en zich terug te trekken als hoofdsponsor van de wielren- en schaatsploeg Jumbo-Visma.

Het lijkt lastig voor het bedrijf om de prijzen van producten te verlagen. "Op veel prijsverhogingen hebben we maar heel beperkt invloed", zegt Van Veen. Hij zegt dat de grootste prijsstijgingen voorbij zijn, maar sluit nieuwe verhogingen niet uit. Vorige week bleek dat de prijzen van verschillende producten in supermarkten aan het dalen zijn.

Witwasonderzoek

Jumbo heeft een lastig jaar achter de rug. De verkoop viel tegen en afgelopen najaar deed de FIOD een inval bij toenmalig algemeen directeur Frits van Eerd vanwege een witwasonderzoek. Dat onderzoek loopt nog. Begin dit jaar trad Van Eerd definitief af.

Eind vorig jaar overleed diens vader en oprichter van Jumbo Karel van Eerd op 84-jarige leeftijd.

Voor het derde kwartaal op rij hebben fabrikanten bij chipmachinemaker ASML minder bestellingen geplaatst dan in dezelfde periode een jaar eerder. Het aantal bestellingen ligt wel wat hoger dan begin dit jaar. Daarbij groeien de omzet en de winst nog altijd.

Zo lag de omzet met 6,9 miljard euro nog altijd 1,5 miljard euro hoger dan in dezelfde periode vorig jaar. De bestellingen kwamen afgelopen kwartaal uit op 4,5 miljard euro, dat was vorig jaar in dezelfde periode nog 8,4 miljard euro. Dit betekent dat de klanten van ASML - zoals Intel, Samsung en TSMC - op dit moment minder nieuwe machines bestellen. Dat heeft alles te maken met de vraag naar bijvoorbeeld consumentenelektronica die is afgenomen.

ASML heeft daarnaast de omzetverwachting voor dit jaar naar boven bijgesteld. Eerst ging het bedrijf uit van een groei van 25 procent, nu van 30 procent. Dat komt doordat de vraag naar DUV-machines (Deep Ultraviolet), de oudere type machines, hoger ligt dan verwacht en ASML verkoop van deze machines al eerder in de boeken mag noteren.

'Voorzichtiger door economische onzekerheid'

In de begeleidende verklaring zegt topman Peter Wennink dat de klanten in diverse markten op dit moment "voorzichtiger zijn vanwege economische onzekerheid". Hij benadrukt daarnaast dat het bedrijf met een bestellijst van ongeveer 38 miljard euro "een goede basis" heeft om deze "kortdurende onzekerheid" te navigeren.

Waar eerder de verwachting was dat de markt zich in de tweede helft van dit jaar zou herstellen, verwacht Wennink nu dat het langer duurt. Ook is het volgens hem te vroeg om te zeggen hoe volgend jaar eruit ziet. De jaren na 2024 zien er wel weer heel "stevig" uit, doordat de vraag naar chips voor bijvoorbeeld AI (kunstmatige intelligentie), de energietransitie en de elektrificatie van transport naar verwachting aanhoudt.

ASML is in de wereldwijde chipsector een essentiële speler. Dat komt door de machines van het bedrijf, die zeer belangrijk zijn bij de productie van computerchips.

Dat zorgt er echter ook voor dat ASML onderdeel is van de geopolitieke technologiestrijd tussen de VS en China. Vorige maand maakte het Nederlandse kabinet extra exportbeperkingen bekend voor bepaalde types van de DUV-machines. ASML gaf toen al aan dat dit geen grote financiële impact zou hebben.

In het bericht van vanochtend herhaalt Wennink dat de impact beperkt is. "We wachten nog op de precieze maatregelen van de VS, maar we verwachten dat ze geen enorme impact hebben op onze resultaten voor dit jaar en voor de langere termijn."

10.000 medewerkers aangenomen

Afgelopen jaar is ASML wereldwijd enorm hard gegroeid met 10.000 nieuwe medewerkers naar in totaal 40.000. Het bedrijf zegt het nu even wat rustiger aan te doen en een 'pauze' te nemen. Het wil de tijd nemen al die nieuwe collega's in te werken, zeker omdat het in veel gevallen kan gaan om het inwerken met complexe technologie.

Het betekent in de praktijk dat het tempo waarin ASML nieuwe medewerkers aanneemt, naar beneden gaat. Wereldwijd zijn er net iets minder dan 500 vacatures, in Nederland gaat om 178 vacatures.

Overigens zijn er wel nog deze week honderd medewerkers van Philips' onderzoekslab overgestapt naar ASML, ontdekte het FD. Het gaat om mensen die tot nu toe vanuit Philips voor ASML werkten en nu de overstap maken, zegt een woordvoeder.

Pakketbezorger GLS kampt met een datalek. Mensen die ergens een pakketje hadden besteld en ook mensen die geen pakketje hadden besteld, kregen vanmiddag tientallen e-mails van GLS die niet voor hen bedoeld waren.

"Ik had iets voor mijn hond besteld bij een dierenwebshop", zegt een van hen tegen de NOS. "Vanmiddag kreeg ik ineens een heleboel e-mails tegelijk. Ongeveer zestig. Ik opende de laatste en daarin stond dat mijn pakket was afgeleverd op nummer 25. Mijn vriend is gaan kijken, maar daar was het niet."

Op sociale media klagen GLS-klanten over de stroom aan e-mails. Sommigen mensen zeggen honderden of zelfs duizenden berichten te hebben gekregen.

Toen ze met de klantenservice sprak, werd haar verteld dat het pakket niet bij haar in de straat, maar in een andere straat was bezorgd. Dat had te maken met een ict-storing. Ze moest de mails maar weggooien en de komende dagen afwachten of haar pakket alsnog werd bezorgd. "Ik zag veel slechte reviews over het bedrijf, dus ik ben benieuwd hoe dat gaat."

De vrouw opende ook andere e-mails en zag namen en adressen van mensen die iets hadden besteld en van bedrijven waar bestellingen waren gedaan. Telefoonnummers stonden er niet in. Kort nadat ze gebeld had, kwamen er geen e-mails meer binnen.

Stopgezet

GLS meldde om 14.00 uur op zijn website dat er sprake was van een storing "waardoor een onbekend aantal klanten/ontvangers onbedoelde e-mails ontving". Het bedrijf doet onderzoek naar de oorzaak en de gevolgen daarvan. Het e-mailverkeer is tijdelijk stopgezet.

Directeur Milo Kars van GLS Nederland zei tegen tech-website Tweakers dat de e-mails geen "hypergevoelige" data bevatten, maar alleen adressen en pakketnummers. Dat laatste klopt dus niet. De NOS zag in verzonden e-mails ook namen, zowel van mensen die iets besteld hadden als van leveranciers van goederen.

Kars beloofde dat zijn bedrijf contact zou opnemen met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) die toeziet op zorgvuldige naleving van de privacywetgeving. De AP was vanavond niet bereikbaar.

Het bedrijf dat de meeste statiegeldautomaten aan supermarkten levert, kampt met de gevolgen van een cyberaanval. Hierdoor zijn alle ruim 4000 statiegeldautomaten die het bedrijf Tomra in Nederlandse supermarkten heeft staan offline gehaald.

Dat betekent dat het bedrijf bij storingen niet meer online mee kan kijken wat er precies aan de hand is en zelfs bij kleine storingen nu een monteur moet sturen. "We waren al druk omdat we nog steeds bezig waren met aanpassingen aan automaten vanwege statiegeld op blik", zegt René Hissink, directeur van de Nederlandse tak van het bedrijf, tegen de NOS. "Zo'n hack komt nooit goed uit, maar nu midden in de vakantietijd en midden in de uitrol, kun je dit er slecht bij hebben."

Voor supermarkten betekent het dat zij nu langer moeten wachten op de reparatie van een automaat. Hissink: "Normaliter zijn we in staat om gemiddeld rond de zes uur na een melding op een locatie te zijn. Daar is nu wel een dag bij gekomen."

Sommige automaten waren al defect door vuil uit blikjes, die automaten zijn nu dus langer dan normaal buiten werking. Onder meer Albert Heijn, Jumbo, Plus, COOP, Spar en Aldi hebben flessenautomaten van Tomra staan.

In sommige supermarkten hangen briefjes op de automaten waarin de situatie wordt uitgelegd.

Een woordvoerder van Albert Heijn zegt dat de omvang van de storing op dit moment "nog niet heel groot is". "Het gaat op dit moment om een relatief klein aantal automaten dat niet werkt zoals het hoort." De NOS is nog in afwachting van reacties van de overige supermarkten die flessenautomaten hebben staan van Tomra.

Brancheorganisatie CBL stelt dat maximaal 25 procent van de automaten hier mogelijk door getroffen wordt. "We hebben nog geen signalen ontvangen dat het heel erg is."

Een woordvoerder van CBL stelt dat consumenten zelf in de gaten moeten houden of een apparaat bij hen in de buurt nog werkt. "In het ergste geval moeten ze blikjes en flesjes weer naar huis nemen. Als dat het geval is, vinden we dat erg vervelend." De woordvoerder verwacht dat het snel is opgelost, maar kan net als Tomra geen tijdspad hieraan verbinden.

De hack is begonnen bij de Amerikaanse tak van Tomra, zegt Hissink. De cyberaanval begon afgelopen weekend. Als reactie daarop besloot het bedrijf om onder meer de online verbindingen met de statiegeldautomaten uit te zetten. Totdat precies duidelijk is wat er aan de hand is en of het veilig is om ze weer aan te zetten, blijft het systeem offline.

Geen losgeld

Volgens Hissink is het bedrijf door cybercriminelen niet gevraagd om een bedrag te betalen om bestanden weer terug te krijgen. "Dat geeft ons goede moed dat we er op tijd bij zijn geweest. Maar uit voorzorg heb je weinig keus: dan moet je alles uitzetten."

Een direct gevolg van het uitschakelen van het online systeem is dat de automaten ook niet geüpdatet kunnen worden. Dat betekent dat als er een nieuwe fles op de markt komt of als een nieuwe barcode op een blikje staat, de automaat de producten niet herkent.

Een 41-jarige man uit Etten-Leur is gearresteerd voor het verkopen van computers en computeronderdelen aan Rusland. Dat deed hij niet rechtstreeks, maar via een u-bocht van landen die nog met Rusland zakendoen.

De FIOD pakte de man precies een week geleden op en maakte de arrestatie vandaag bekend. Hij is vrijdag voorgeleid en blijft in ieder geval twee weken vastzitten terwijl de FIOD verder onderzoek doet.

Uitwijklanden

De computerverkoper kwam in het vizier van justitie nadat de douane een opmerkelijke export van computers en computeronderdelen van een eenmanszaak uit Moerdijk had opgemerkt. Toen op 26 februari 2022 nieuwe handelssancties tegen Rusland in werking traden, nam de export van het bedrijf naar Rusland sterk af.

Tegelijk steeg de export naar zogenoemde 'uitwijklanden', oftewel landen die Rusland niet of beperkt sancties hebben opgelegd vanwege de oorlog in Oekraïne.

Een woordvoerder van de FIOD laat weten dat het om "een behoorlijke hoeveelheid" reguliere computers en computeronderdelen ging.

Rechercheurs van de FIOD ontdekten dat de spullen via Kazachstan, Kirgizië, Mongolië, Oezbekistan, Turkije en de Verenigde Arabische Emiraten alsnog in Rusland terechtkwamen. Bij een inval in zijn winkel en woning werden een week geleden de administratie en magazijnvoorraad in beslag genomen.

Winkelketen Big Bazar zal dit jaar zeker 13 van de 125 winkels sluiten wegens onenigheid met de verhuurders. "Als zij niet akkoord gaan met een lagere huur, willen wij niet meer samenwerken. Dat gaat gewoon niet in de huidige marktomstandigheden", laat Big Bazar-eigenaar Jerke Kooistra weten in een gesprek met de NOS.

Dit nieuws komt na de rechterlijke uitspraak dat de discounter twee winkels moet ontruimen vanwege huurachterstanden. Dat oordeelde de rechter in een conflict tussen Big Bazar en een verhuurder, zo blijkt uit het vonnis.

Volgens Kooistra, eigenaar en algemeen directeur van Big Bazar, kampen meer winkels van de keten met dezelfde problemen. RTL Nieuws schrijft ook over betaalachterstanden bij panden in Vlaardingen en 's-Gravenzande.

'Huur stelselmatig niet tijdig betaald'

Een kleine twee weken geleden werd Big Bazar door verhuurder Hoorne Vastgoed voor de rechtbank in Alkmaar gedaagd, omdat de huurachterstand voor twee winkels in Schagen en Wormer te hoog was opgelopen. Opmerkelijk genoeg kwam Big Bazar bij de zaak niet opdagen, staat in het rechtbankverslag. "Dat kwam door een fout in de agendering", zegt Kooistra.

De rechter oordeelde dat Big Bazar de huur voor de winkels "stelselmatig niet tijdig betaalt". Naast de achterstallige huur van ruim 89.000 euro werd de keten samen met incassokosten en een boete veroordeeld tot het betalen van bijna een ton. Ook moet Big Bazar de twee winkels binnen vier weken ontruimen en de sleutels inleveren. De helft van deze periode is inmiddels verstreken.

"We willen dolgraag met de verhuurders in gesprek", aldus Kooistra. De eigenaar van de discounter zegt ook dat er geen gedwongen ontslagen zullen vallen.

Volgens de algemeen directeur heeft Big Bazar - "net als de hele retail" - te maken met enorme kostenstijgingen. "Denk dan aan de energielasten, we hebben vorig jaar de lonen verhoogd met elf procent. Dat drukt enorm op het bedrijf. Dat gaat om miljoenen euro's per jaar. En we zitten vaak vast aan oudere huurcontracten. Die worden elk jaar geïndexeerd, dan moet u denken aan tussen de zes en elf procent. Voor een winkelier is dit op de lange termijn een serieuze aanslag op het budget."

Aan de andere kant geven consumenten veel minder geld uit. "We krijgen wekelijks 900.000 bezoekers over de vloer, en dat aantal groeit. Daar ligt het niet aan. Maar hun bestedingen gaan momenteel fors onderuit, 16 à 17 procent. Mensen hebben te maken met een ongekend inflatiecijfer, het hoogste na de Tweede Wereldoorlog. Dan is het heel begrijpelijk dat als de dagelijkse boodschappen als brood en melk zoveel duurder zijn geworden, mensen op andere dingen gaan besparen. Dus kopen ze bij ons minder chocola, chips, of cadeauspullen. Ook speelgoed. Artikelen boven de tien, elf euro kun je net zo goed niet meer in de winkel leggen. Zelfs afwasmiddel. Mensen stappen over van A- naar B-merk."

'Overleg met verhuurders'

Volgens hem zal de situatie niet snel veranderen en moet het bedrijf in overleg met de verhuurders. Big Bazar heeft in totaal zo'n 90 verhuurders. "Met een aantal hebben we al een akkoord bereikt." Kooistra hoopt ook met de verhuurders in Schagen en Wormer tot overeenstemming te komen.

De discounter wisselde twee jaar geleden van eigenaar. Toen nam het Friese BB-Retail de keten over van Mirage Retail, het moederbedrijf van Blokker en Intertoys.