Jongeren gaan later op zichzelf wonen. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het CBS. In 2011 werkte ruim de helft van de jongvolwassenen al toen ze het ouderlijk huis verlieten, in 2019 was dat gegroeid tot twee derde.

Eenmaal op zichzelf keerden ze wel minder vaak terug naar het ouderlijk huis. Deze groep, ook wel 'boemerangkinderen' genoemd, nam iets af van 5,4 procent in 2017 naar 4,6 procent in 2020.

Lonneke van den Berg is demograaf bij het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut en schreef mee aan het CBS-bericht. Ze kijkt niet op van de cijfers: "Het wordt voor jongeren steeds lastiger om op zichzelf te wonen. Dat heeft natuurlijk met de huizenmarkt te maken. De prijzen van huizen stijgen enorm en er komen steeds minder huurwoningen."

Daarbij bouwen studenten door het leenstelsel vaak een enorme schuld op. Van den Berg: "Studenten maken dan de afweging om wel te gaan studeren, waardoor ze een schuld opbouwen. Ze blijven dan maar thuis wonen om niet ook nog eens kosten te maken voor bijvoorbeeld de huur van een eigen woonplek."

Dat er minder boemerangkinderen zijn, lijkt opvallend. "Maar ook dat is goed te verklaren", zegt Van den Berg. "Doordat mensen later uit huis gaan, zijn ze wat ouder en is hun situatie vaak al wat stabieler. Qua werk, qua relatie. Daardoor hebben ze minder redenen om weer terug te gaan naar het ouderlijk huis."

Jongvolwassenen kunnen om verschillende redenen weer bij hun ouders gaan wonen, bijvoorbeeld omdat ze in financiële moeilijkheden komen of vanwege een beëindigde relatie. Dat dat soms tot frictie leidt, is duidelijk. "Uit onderzoek blijkt dat ouders niet altijd gelukkig zijn als kinderen weer terugkomen", zegt Van den Berg.

Eén van die 'boemerangkinderen' is Janno Rook (24) uit het Drentse Bovensmilde. Na een aantal jaren op kamers te hebben gewoond in Nijmegen (hij studeerde politicologie) keerde hij in 2020 terug naar het ouderlijk huis.

"Het was tijdens de lockdown natuurlijk hartstikke saai, zo alleen op een studentenkamer. Maar de kosten liepen ook enorm op. Ik heb inmiddels een studieschuld van ongeveer 40.000 euro en een kamer huren kost tegenwoordig al gauw 800 of soms 1000 euro. Dat gaat gewoon niet", legt Rook uit.

Hij is nu vooral aan het sparen. Rook: "Ik studeer nu in Groningen en door een baantje demp ik nu een beetje de studieschuld. Het zou best kunnen dat ik hier nog drie jaar of langer woon, maar het liefst zou ik mijn eigen huishouden runnen."

Zijn ouders vinden het eigenlijk wel gezellig. "Hij heeft een eigen studeerkamer, een eigen slaapkamer. Dus ruimte genoeg. Het is natuurlijk geen goede ontwikkeling, de woningmarkt is het probleem, hè", zegt vader Marco. "Maar goed, hij is welkom hier. We hoeven niet van hem af, hoor."

De top van Philips heeft opnieuw gezichtsverlies geleden op een vergadering met aandeelhouders. Beleggers weigerden een agendapunt te steunen waarin aan hen gevraagd werd hun zegen over het gevoerde beleid uit te spreken.

Het gaat om het verlenen van decharge voor de bestuurders die vorig jaar aan het roer van het bedrijf stonden. Het verlenen van decharge houdt in dat bestuurders niet meer aangesproken kunnen worden op eventueel onbehoorlijk bestuur. Dat staat jaarlijks bij beursgenoteerde bedrijven op de agenda en wordt normaal gesproken door een grote meerderheid gesteund.

Maar bij Philips is er veel onvrede onder beleggers en die richt zich met name op Frans van Houten, de topman die in oktober bij Philips vertrok. Beleggers vinden dat hij de problemen met de slaapapneu-apparaten niet goed heeft aangepakt. Ook vinden ze het niet goed dat Van Houten een bonus over 2022 aanneemt, terwijl het bedrijf dat jaar een verlies leed van 1,6 miljard euro.

76 procent van de beleggers die de aandeelhoudersvergadering volgden, stemde daarom rond 17.00 uur tegen het verlenen van decharge aan de bestuurders.

Vorig jaar spraken beleggers zich al uit tegen de bonussen die werden uitgekeerd aan de top. Een deel van het bestuur zag afgelopen jaar af van een bonus, maar Van Houten deed dat niet.

"Daarmee heeft hij laten zien dat hij op geen enkele manier voeling heeft met wat er leeft onder andere partijen, zoals patiënten en aandeelhouders", zegt Joost Schmets van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). Zijn organisatie heeft tegen het verlenen van decharge gestemd.

De beslissing van de beleggers raakt ook de huidige topman, Roy Jakobs, omdat de maatregel geldt voor alle bestuurders van 2022, dus ook voor Jakobs die in oktober de leiding op zich nam.

Het tegenstemmen van beleggers heeft niet direct gevolgen voor Jakobs, Van Houten of andere bestuurders. In theorie zou het kunnen dat Philips vorderingen indient tegen de bestuurders voor hun gevoerde beleid, maar er is geen enkele aanwijzing dat zoiets gaat gebeuren.

Het is vooral gezichtsverlies, zegt Schmets van de Vereniging van Effectenbezitters. "Het is een enorme dreun voor ze, een smet op het blazoen. Zwaarder kan je beleid niet worden afgekeurd. Wij hopen dat hiermee duidelijk is dat zo niet met rechten van aandeelhouders omgegaan kan worden en dat we met een nieuwe bladzijde kunnen beginnen waardoor Philips weer vooruit kan."

Tijdens de aandeelhoudersvergadering erkende president-commissaris Feike Sijbesma de onvrede. "2022 was een uitermate teleurstellend jaar", begon hij de vergadering. Hij zei het niet passend te vinden om de stemming over decharge te gebruiken "om onvrede te uiten tegen een enkele oud-bestuurder".

Hij zei het afwijzen van decharge te nemen zoals het is. "Wij horen van beleggers dat we het niet moeten opvatten als bericht tegen het huidige management en dat appreciëren we zeer."

Albert Heijn en vakbonden FNV en CNV zijn het eens over een nieuwe cao voor distributiecentrummedewerkers. Ze krijgen een loonsverhoging van 10 procent.

De loonsverhoging geldt met terugwerkende kracht vanaf 15 april. Ook komt er geen verslechtering van de arbeidsvoorwaarden voor huidige en toekomstige werknemers. Albert Heijn wilde eerder nog de toeslagen verlagen voor speciale werkdagen, zoals bijvoorbeeld de zondagsdienst.

In de distributiecentra van Albert Heijn werken 5000 tot 6000 mensen. Van hen is 45 procent uitzendkracht, die groep gaat er met de nieuwe cao ook op vooruit.

Zo wordt het rooster van uitzendkrachten vanaf nu minimaal twee weken van tevoren bekendgemaakt, en wordt er beter rekening gehouden met opeenvolgende diensten. Volgens de FNV kon het zich voordoen dat uitzendkrachten na een nachtdienst een paar uur later weer aan het werk moesten.

Albert Heijn laat weten tevreden te zijn met de gemaakte afspraken en is blij dat ze zich samen met alle collega's weer volledig kunnen richten op hun klanten. De FNV spreekt van een goede cao en spreekt zijn bewondering uit voor alle mensen die gestaakt hebben. "De stakende medewerkers mogen ongelooflijk trots zijn op zichzelf en elkaar."

Het akkoord tussen de vakbonden en Albert Heijn moet nog worden voorgelegd aan de vakbondsleden. Omdat alle eisen van de stakers zijn gehonoreerd, verwacht het CNV dat er getekend gaat worden. Ook de FNV zegt het akkoord positief aan de leden voor te leggen.

Er werd tot vorige week donderdag gestaakt bij vijf van de zes distributiecentra door zo'n 1500 werknemers. In veel winkels waren er daardoor lege schappen. Volgens Albert Heijn zijn alle schappen inmiddels nagenoeg weer gevuld. De supermarkt liep door de acties zo'n 35 tot 45 miljoen euro omzet mis.

Niet naar de bank voor een lening, maar crowdfunden. Steeds meer mkb-bedrijven kiezen ervoor. Ze halen geld op bij particuliere investeerders en omzeilen zo de bank. Afgelopen jaar werd er voor meer dan 1 miljard euro gecrowdfund, becijferde de markt zelf.

Crowdfunding is na de kredietcrisis ontstaan als een alternatief voor leningen van banken. Mkb'ers kunnen moeilijker terecht bij de grote banken, die niet op al die kleine, weinig rendabele leningen zitten te wachten.

Dat probleem geldt ook voor Christian Clerx. Hij produceert maandelijks zo'n 800 kilo zout in het vissersdorp Bruinisse op Schouwen-Duiveland. "We begonnen ooit met 25 kilo zout. Nu wordt ons zout gebruikt door sterrenkoks en de betere thuiskoks die de smaak van de Oosterschelde willen proeven." Zijn bedrijf is het enige bedrijf dat Nederlands zeezout produceert.

Clerx financierde zijn bedrijf tot nu toe uit eigen middelen en via de bank. Voor die banklening betaalde hij twee jaar geleden nog minder dan drie procent rente. Nu zou dat twaalf procent zijn. "Het is toch een start up, er zitten risico's aan. Ik merk dat de bank risicomijdend is. Dat zie ik de laatste tijd wel heel erg terug", zegt Clerx. Voor zijn uitbreidingsplannen zoekt hij daarom hulp van crowdfunders.

De uitbreiding, op een steenworp afstand van zijn huidige bedrijf, omvat ook een bezoekerscentrum, waar belangstellenden uitleg krijgen over Nederlands zeezout. Hiervoor wil Clerx een bedrag tussen de 20.000 en 30.000 duizend euro ophalen. De teller staat inmiddels op ruim 11.000 euro.

Voor de groei van de crowdfundingmarkt baseert CrowdfundingCijfers.nl zich op informatie afkomstig van de marktpartijen zelf of uit openbare bronnen verkregen.

Het aanbod van investeerders als crowdfunders nam ook toe vanwege de lage rente op sparen. Een particulier ontvangt een stuk hogere rente op een lening aan een bedrijf dan op een spaarrekening bij een bank. Maar hogere rente betekent ook een groter risico. Een investeerder heeft aardig wat middelen, tijd en kennis nodig om alle prospectussen van vragende bedrijven door te vlooien. "Je moet echt wel verstand van zaken hebben", zegt econoom en ex-bankier Peter Verhaar.

Verhaar deed de afgelopen jaren meer dan duizend crowdfund-investeringen, soms met rendementen die opliepen tot 9 procent. "Ik doe alleen bedrijven die al een tijdje meedraaien. En ik kijk goed naar de cijfers en het management", zegt Verhaar, die ook tegen zeperds is aangelopen. "Dan ben je je geld kwijt. Dat moet je je wel kunnen veroorloven."

Ondernemers en investeerders vinden elkaar in de meeste gevallen via één van de ruim vijftig crowdfundplatforms die Nederland telt. Maar hoe weet je of een partij die geld op wil halen, deugt? "Er zitten ook cowboys tussen", zegt Verhaar. Daarom komt er in november nieuwe Europese wetgeving die platforms een uitgebreidere informatieplicht oplegt. Dat moet beleggers beter beschermen tegen onnodige risico's.

Verhaar verwacht daarvan een nog grotere impuls voor de crowdfundingmarkt. "Als het toezicht goed is geregeld en mensen er op kunnen vertrouwen dat een platform goed werk aflevert, dan zal deze markt alleen maar verder groeien. Want ik zie de banken niet snel terugkomen voor het mkb."

Voor Clerx zijn de mogelijkheden die crowdfunding hem bieden als "een kers op de taart". "De campagne voor het bezoekerscentrum loopt en het gaat hartstikke goed", zegt hij. "De bedragen variëren van 5 tot 1500 euro. Maar alle kleine beetjes helpen. "

Voedingsbedrijf DSM is definitief samengegaan met het Zwitserse Firmenich. Met de overname komt een einde aan het zelfstandige Nederlandse chemiebedrijf dat voortkwam uit De Nederlandse Staatsmijnen.

DSM-Firmenich wordt officieel een Zwitsers bedrijf. Het hoofdkantoor krijgt wel twee vestigingen: in Kaiseraugst in Zwitserland en in Maastricht. Het aandeel blijft genoteerd aan Euronext in Amsterdam.

Twee derde van de aandelen komt in handen van de huidige DSM-aandeelhouders, een derde komt in handen van Firmenich-aandeelhouders. De twee bedrijven hopen met de fusie sneller te kunnen groeien en meer waard te zijn voor hun aandeelhouders.

Ze blijven zich richten op de productie van grondstoffen voor onder meer verzorgings- en voedingsproducten, zoals ingrediënten voor vleesvervangers. Firmenich is gespecialiseerd in parfums, smaakstoffen en ingrediënten. Volgens het bedrijf zal het door de fusie de belangrijkste maker van geuren en schoonheidsproducten zijn.

DSM werd in 1902 in Limburg opgericht als De Nederlandse Staatsmijnen en hield zich later bezig met de productie van chemicaliën. In de jaren negentig nam het bedrijf afscheid van bulkchemicaliën.

DSM werd geleid door twee ceo's: de Zwitserse Geraldine Matchett en Nederlander Dimitri de Vreeze. Matchett kondigde deze week haar vertrek aan, waarmee alleen De Vreeze DSM-Firmenich gaat leiden.

De vakbond FNV doet een oproep aan werkgevers om prijzen minder te laten stijgen. "Als dat gebeurt, hoeven wij ook minder hoge looneisen te stellen", zegt voorzitter Tuur Elzinga. De vakbond maakt zich zorgen over de koopkracht van Nederlanders en pleit voor lonen die de hoge prijzen bij kunnen benen.

De FNV kwam in onderhandelingen over nieuwe cao's de laatste tijd met forse looneisen, soms van meer dan 10 procent.

Om de looneisen kracht bij te zetten, wordt op meerder plekken gestaakt. Zo legden vandaag werknemers bij snoep- en zuivelfabrieken het werk neer en staakten afgelopen week personeel in een aantal distributiecentra van Albert Heijn.

Zondagavond deed president Knot van De Nederlandsche Bank in het televisieprogramma Buitenhof een beroep op de sociale partners "om het hoofd koel te houden". Hij waarschuwde voor een loon-prijsspiraal.

Bij een loon-prijsspiraal leiden hogere lonen weer tot hogere prijzen, doordat werkgevers de hogere arbeidskosten doorberekenen in de prijs van hun producten. "Als de loonstijging boven de 6 tot 7 procent komt, zullen ondernemers en werkgevers geen keuze hebben dan hun prijzen opnieuw te verhogen", zei Knot.

Elzinga van de FNV spreekt van de omgekeerde wereld als werkgevers hun prijzen verhogen vanwege de loonstijgingen. "Afgelopen jaar heeft het Nederlands bedrijfsleven elk kwartaal een record aan winst gemaakt. Ze hebben er nog nooit zo warmpjes bij gezeten." FNV vindt dat De Nederlandsche Bank werkgevers juist aan moet spreken op hun "onverantwoordelijke gedrag" van te forse prijsverhogingen.

Werkgeversorganisatie AWVN vindt dat de FNV een onjuist beeld schetst. "Het wekt de indruk dat alle bedrijven heel hoge winst maken", zegt een woordvoerder. Maar ook kleinere mkb-bedrijven moeten een bedrijfstak-cao financieel kunnen uitvoeren, benadrukt hij. "Je wilt ook geld hebben voor investeringen, anders wordt het erg lastig."

De AWVN stelt dat de hoge inflatie samenhangt met ontwikkelingen in het buitenland. Het gaat dan onder meer om de fors hogere prijzen voor energie als gevolg van de Russische oorlog tegen Oekraïne. "Die zijn niet door werkgevers en vakbonden veroorzaakt. Dan is het belangrijk dat je de pijn een beetje op een eerlijke manier verdeelt."

Niels Jansen, universitair docent arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, plaatst een kanttekening bij die voorstelling van zaken: "Aan de ene kant zijn er inderdaad kleinere bedrijven die de last van hogere lonen niet kunnen dragen. Aan de andere kant hoort bij het ondernemersrisico dat een bedrijf zelf de lasten van stijgende grondstofprijzen draagt en niet het personeel. Als het voordeel bij voorspoed niet bij de werknemers terecht komt, willen ze logischerwijs de nadelen bij tegenspoed ook niet dragen."

Voor de "sociale rechtvaardigheid" in Nederland zegt Jansen dat het heel goed is dat de vakbonden weer populairder worden. Uit cijfers die de NOS opvroeg bij FNV blijkt dat de bond er in februari 7000 leden bijkreeg en in maart 6000.

Volgens Jansen manifesteren de bonden zich nadrukkelijk aan de cao-onderhandeltafel. Daardoor worden de vakorganisaties ook zichtbaarder. Een voordeel, zegt hij. "Vakbonden zien dat het effect heeft, want ze halen tien procent loonsverhoging, meer leden en meer succes."

FNV Personeel, de vakbond van mensen die werken bij de FNV, heeft overeenstemming bereikt met de directie over een nieuw cao. De aangekondigde stakingen zijn opgeschort.

In een aantal stappen krijgen FNV-werknemers gemiddeld een kleine 12 procent salaris erbij. Verder zijn afspraken gemaakt voor het compenseren van inflatie. De cao geldt voor een periode van drie jaar.

Het akkoord moet nog worden voorgelegd aan de leden van de vakbond. Onder de cao van FNV vallen zo'n 1700 mensen.

Mariska Razoux Schultz, onderhandelaar namens de werkgeversdelegatie, noemt het aanbod "FNV-waardig" en ziet de uitslag van de stemmen met vertrouwen tegemoet. Bij de onderhandelingen vertegenwoordigde Judith Westhoek de werknemers. Zij benadrukt dat staken loont, "zo blijkt ook nu maar weer".

Vorige week staakten zo'n 450 FNV-werknemers voor betere arbeidsvoorwaarden. Het aanbod dat toen op tafel lag, vonden ze onder de maat. Daarom werden er nieuwe stakingen aangekondigd. Nu ligt er dus een principeakkoord.

Opnieuw heeft postbedrijf PostNL minder pakketten bezorgd. Ook de omzet en de winst waren in de eerste drie maanden van dit jaar lager dan vorig jaar.

Dat blijkt uit de kwartaalcijfers die het bedrijf vanmorgen heeft gepubliceerd.

Er werden 81 miljoen pakketten bezorgd, zo'n 6,5 procent minder dan vorig jaar. Toch noemt het bedrijf de resultaten beter dan verwacht.

Al maanden heeft het bedrijf last van de inflatie. De eigen kosten lopen op, onder meer de loonkosten vanwege een nieuwe cao, maar ook vanwege bijvoorbeeld brandstofkosten.

Daarnaast merkt het bedrijf dat mensen sinds de oorlog in Oekraïne minder uitgeven.

Dat het beter ging dan verwacht komt volgens het bedrijf door kostenbesparingen die ze eind vorig jaar hebben doorgevoerd. Dat gaat onder meer om efficiëntere routes bij de bezorging. Daarnaast zien ze dat mensen richting het einde van het kwartaal steeds meer pakketten bestelden.

In de maand maart alleen lag het aantal pakketten zelfs hoger dan een jaar eerder. Het bedrijf verwacht dat die stijging doorzet en dat er volgend kwartaal meer pakketten worden bezorgd dan een jaar geleden.

In februari kondigde PostNL een reorganisatie aan: 200 tot 300 voltijdsbanen moesten verdwijnen om de kosten te drukken. Dat moet vanaf volgend jaar een besparing van 25 miljoen euro per jaar opleveren.

PostNL is nog bezig met die reorganisatie. Het bedrijf gaat gesprekken voeren met de medezeggenschapsraad om te bepalen om welke posities het gaat. Het voornemen is om om zoveel mogelijk banen te schrappen door vacatures niet in te vullen, maar sluit gedwongen ontslagen niet uit.

In het eerste kwartaal van dit jaar was de omzet van PostNL 783 miljoen euro, 3 procent minder dan een jaar geleden. De winst daalde met 89 procent, maar bleef positief: 4 miljoen euro bleef er onder de streep over.

Werknemers van VDL Nedcar staken vandaag en morgen. Dat doen ze omdat de vakbonden en de autofabrikant in Born (Limburg) er niet uitkomen over een nieuw sociaal plan. Vorige week legden werknemers zelf al het werk neer, los van de vakbonden. Nu wordt er gestaakt met steun van drie vakbonden.

VDL Nedcar produceert nu nog een serie Mini's, maar het contract met BMW loopt in maart volgend jaar af. Er is nog geen nieuwe klant gevonden, waardoor het grootste deel van zo'n 4000 banen op de tocht staat.

De vakbonden willen dat er een beter sociaal plan komt om personeel dat hun baan mogelijk verliest te beschermen. Er is al een ondertekend plan, maar dat is volgens FNV, CNV en De Unie niet meer voldoende.

De wilde stakingen van vorige week duurden ook twee dagen en waren dus niet georganiseerd door de vakbonden. CNV: "Dat moedigen wij niet aan, maar we snappen de boosheid en we hebben de werkgever al eerder gewaarschuwd dat het broeit."

De vakbonden hadden een ultimatum gesteld over een nieuw sociaal plan. Dat liep zaterdag af. Direct daarna werden de twee stakingsdagen aangekondigd.

Als de vakbonden hun zin krijgen en de lonen met 10 procent worden verhoogd, dreigt dat grote consequenties te hebben voor de inflatie. Daarvoor waarschuwde de president van De Nederlandsche Bank (DNB) Klaas Knot vandaag in televisieprogramma Buitenhof.

Volgens Knot dreigt een loon-prijsspiraal te ontstaan bij forse loonsverhogingen. Daarbij leiden hogere lonen tot hogere prijzen, omdat werkgevers meer moeten betalen voor personeel. "Als de loonstijging boven de 6 tot 7 procent komt, zullen ondernemers en werkgevers geen keuze hebben dan hun prijzen opnieuw te verhogen."

De nieuwe prijsstijgingen zullen volgens Knot leiden tot frustratie bij werknemers, waardoor vakbonden op hun beurt dan met nieuwe, hogere looneisen zullen komen. "Dan hebben we niet te maken met een kortstondige inflatie, maar met langdurige, hardnekkige inflatie."

De Europese Centrale Bank (ECB) verhoogde afgelopen week opnieuw de rente in de strijd tegen de hoge inflatie. Dat ging wel minder hard dan eerder: er kwam een kwart procentpunt bij, tegen een half procentpunt de vorige keer. De ECB schreef in een verklaring dat de inflatie de afgelopen maanden weliswaar is gedaald, maar dat "de onderliggende prijsdruk" sterk blijft. De rente is nu 3,25 procent.

Tegelijkertijd willen de vakbonden nog altijd dat in allerlei sectoren de lonen worden verhoogd. De afgelopen maanden werd bijvoorbeeld gestaakt in distributiecentra, het openbaar vervoer en bij de vuilnisdiensten voor meer loon en inflatiecompensatie. Maar daarmee moet voorzichtig worden omgegaan, waarschuwt Knot nu.

De renteverhogingen van de ECB hebben als doel de economie te laten afkoelen. Door renteverhogingen kost het meer om geld te lenen, zowel voor investeringen als voor consumptie. Bij een hoge hypotheekrente bijvoorbeeld zullen mensen minder snel geneigd zijn geld te lenen voor een woning. Daardoor neemt de vraag naar huizen af en, op langere termijn, de woningprijs.

De renteverhogingen hebben al effect gehad op de inflatie, aldus Knot. "We beginnen te zien dat het beleid werkt: de kredietverlening aan burgers en bedrijven wordt moeilijker. De huizenmarkt begint om te slaan."

Momenteel is er volgens de president van de DNB nog altijd meer vraag naar goederen en diensten dan dat er aanbod is. "We zijn de economie actief aan het afremmen, in de komende jaren zal er niet meer zo'n enorme vraag meer zijn", zei Knot in Buitenhof. De belangrijkste effecten van de renteverhogingen zullen volgens hem nog komen.

Desondanks sluit Knot niet uit dat, als de inflatie niet onder controle komt, de rente verder verhoogd zal worden naar 5 procent of meer. "Als de inflatie hardnekkig en persistent blijft, zullen we niet schromen verder te verhogen", waarschuwde hij. Dat gebeurde afgelopen week nog in de Verenigde Staten, waar de rente inmiddels al op 5,25 procent ligt.

In het programma deed Knot vandaag een beroep op de sociale partners om het hoofd koel te houden: "Als de centrale bank geen hulp krijgt van werkgevers, werknemers en overheid om de inflatie te beheersen, dan zal de rente verhoogd moeten worden, waarmee we alle vormen van besteding afremmen."

Op hoeveel procent de rente dan zal uitkomen is volgens hem niet precies te zeggen, al verwacht hij geen Amerikaanse taferelen. "Waar we in Europa gaan eindigen, daar kan ik op dit moment nog niets over zeggen."

De Russisch-Zwitserse multimiljardair Margarita Louis-Dreyfus ontving afgelopen vier jaar zo'n 1 miljard euro van een Nederlandse houdstermaatschappij. De bedragen kwamen terecht bij een Amsterdams bv'tje dat dient als spaarpot van de familie, blijkt uit onlangs gedeponeerde jaarverslagen. Zo speelt Nederland een centrale rol in de omvangrijke geldstromen van een van de grootste grondstoffenhandelaren ter wereld.

De 60-jarige Margarita is de weduwe van Robert Louis-Dreyfus. Na zijn dood erfde zij een groot deel van de aandelen van het 172 jaar oude handelshuis Louis Dreyfus dat een miljardenkapitaal opbouwde met de handel in grondstoffen. Ook werd ze de voorzitter van de raad van toezicht. Hoewel het bedrijf opgericht werd in Frankrijk is het hoofdkantoor al jaren op papier gevestigd in Nederland.

Samen met drie andere bedrijven (Archer-Daniels-Midland Company, Bunge en Cargill - met z'n vieren bekend als ABCD) beheerst Louis Dreyfus zo'n 70 tot 90 procent van de wereldwijde graanhandel. Het is daarnaast een grote speler in het verhandelen van onder meer rijst, koffie, katoen en suiker.

En ondanks - of misschien wel juist dankzij - alle problemen op de graanmarkt gaat het Louis Dreyfus voor de wind, blijkt uit de jaarverslagen die het bedrijf inleverde bij de Nederlandse Kamer van Koophandel. Het bedrijf verkocht vorig jaar voor bijna 58 miljard dollar (52 miljard euro) aan grondstoffen, 10 miljard euro meer dan een jaar eerder.

Dat leverde een winst op van 770 miljoen dollar, terwijl er een jaar eerder nog 358 miljoen overbleef onder de streep. Zo lijkt het bedrijf niet geleden te hebben onder de oorlog tussen de belangrijke graanproducenten Rusland en Oekraïne. In 2022 verkochten de dochterbedrijven van Louis Dreyfus in Rusland en Oekraïne nog voor ruim 1 miljard dollar aan producten.

Toch maakte het concern onlangs bekend vanaf 1 juli te stoppen met graanexporten uit Rusland, vanwege toenemende "graanexportuitdagingen". Ook onderzoekt het handelshuis mogelijkheden om de bezittingen in Rusland te verkopen.

De sappige winsten leveren Margarita Louis-Dreyfus gigantische winstuitkeringen op. Louis Dreyfus Holding bv keerde afgelopen vier jaar 1,098 miljard dollar (994 miljoen euro) aan dividend uit. Vrijwel alles daarvan kwam uit bij matriarch Margarita en haar directe familieleden. Via de Amsterdamse Akira bv bezit zij 96 procent van de aandelen van het handelshuis.

Toen haar man overleed, was haar aandeel nog zo'n 30 procent kleiner. Die aandelen waren in handen van andere familieleden, maar die wilden ervan af. Margarita Louis-Dreyfus kocht ze op.

Om dat te bekostigen leende Akira bv in 2019 1 miljard dollar bij de Zwitserse bank Credit Suisse. Uit de jaarverslagen van die spaarpot op de Herengracht blijkt dat ze de honderden miljoenen aan winst die ze afgelopen jaren uit het handelshuis trok vooral gebruikte om die schuld af te lossen. Inmiddels is de langlopende schuld van Akira afgenomen tot 292 miljoen dollar.

Vakbonden FNV en CNV kondigen aan dat er vanaf maandag twee dagen wordt gestaakt bij VDL Nedcar. De acties van de werknemers van de autofabriek, gevestigd in Born, volgen op de weigering van de directie om in gesprek te gaan met bonden over het sociaal plan.

CNV-onderhandelaar Jeroen Bruinsma: "De mensen hier zijn boos, heel boos. Zelfs een ultimatum kreeg de directie niet aan tafel. Dan maar op deze manier."

Afgelopen week brak er bij de autofabrikant al een wilde staking uit. Honderden werknemers van Nedcar verlieten toen hun werkplek en liepen de autofabriek uit. Twee dagen lag het werk stil. Gisteren werd er wel weer gewerkt, maar de vakbond eiste toen dat het bedrijf voor het weekend in gesprek zou gaan over de eisen van de werknemers. Toen daar geen gehoor werd gegeven, kondigden de bonden de staking aan.

De toekomst van de autofabriek in Zuid-Limburg is onzeker. Momenteel produceert VDL Nedcar Mini's voor BMW, maar dat contract loopt begin volgend jaar af. Een massaal ontslag is bijna niet te voorkomen voor het bedrijf. Een groot deel van de 3800 van de werknemers zit dan zonder werk.

Daarom eist de FNV onder meer een ontslagvergoeding van één maandloon per gewerkt jaar voor werknemers die tussen de een en tien jaar bij VDL Nedcar werken. Ook wil de vakbond een regeling voor werknemers die bijna met pensioen gaan.

Het moederbedrijf van VDL Nedcar heeft nog niet gereageerd op de oproepen van de vakbonden. FNV en CNV willen dat het bedrijf 240 miljoen uitrekt voor het sociaal plan. Maar meer dan het wettelijk minimum van 120 miljoen maakt Nedcar nog niet vrij.

De vakbonden melden dat verdere maatregelen mogelijk zijn: "Als de directie komende week nog steeds niet bereid is om te praten zijn nog meer stakingen of acties niet uitgesloten", zegt een woordvoerder van de FNV.

De breuk met rapper Ye, voorheen bekend als Kanye West, heeft Adidas in het eerste kwartaal van dit jaar 400 miljoen euro aan omzet gekost. Het Duitse sportartikelenmerk verbrak eind oktober de samenwerking met de Amerikaanse rapper, nadat die op sociale media antisemitische berichten had geplaatst.

Voor Adidas had Ye de succesvolle schoenenlijn Yeezy opgezet. In het eerste kwartaal zonder deze sneakers zag Adidas in Noord-Amerika, China en Europa een omzet van honderden miljoenen verdampen, zo zei het bedrijf bij bekendmaking van de cijfers over deze periode.

"Het verlies van het merk Yeezy doet ons natuurlijk pijn", zei de in januari van concurrent Puma overgekomen ceo Bjørn Gulden in een toelichting. Uit de cijfers bleek verder dat Adidas na de breuk met Ye nog voor 1,2 miljard euro aan onverkochte Yeezy-sneakers in het magazijn heeft liggen.

Als Adidas die alsnog zou verkopen, dan zou het de rapper hiervoor een vergoeding moeten betalen. Een ander merkje aanbrengen wil Adidas niet, maar ook vernietigen is uit duurzaamheidsoverwegingen geen optie. "We blijven de mogelijkheden bekijken", is het enige wat Adidas erover kwijt wil.

Door de breuk met de rapper zal Adidas over heel dit jaar ongeveer een half miljard euro aan omzet mislopen, verwacht de sportartikelenproducent. Ondanks het gemis van de inkomsten uit Yeezy-producten, boekte Adidas over de eerste drie maanden van dit jaar met 60 miljoen euro toch een hogere operationele winst dan waar analisten vooraf op hadden gerekend. Op de beurs opende het aandeel Adidas daarom flink hoger.

Hoewel Air France-KLM het eerste kwartaal met fors verlies heeft afgesloten, is de coronacrisis voor de luchtvaartmaatschappij definitief voorbij. Het Frans-Nederlandse bedrijf boekte in de eerste drie maanden van dit jaar een nettoverlies van 344 miljoen euro. Maar omdat de omzet vergeleken met een jaar geleden met liefst 40 procent steeg, ziet Air France-KLM het voor de rest van het jaar weer zonnig in.

"Je kunt zeker zeggen dat de coronacrisis voor ons voorbij is. Klanten zie je terugkomen. Mensen willen weer graag reizen", constateert KLM-topvrouw Marjan Rintel in het NOS Radio 1 Journaal. Vorige maand nam KLM al afscheid van de mogelijkheid om bij de overheid geld te lenen.

Over heel vorig jaar boekte Air France-KLM een flinke winst. Dat de vliegtuigmaatschappij in het eerste kwartaal weer in de rode cijfers zit, komt volgens Rintel omdat dit doorgaans "een luwe periode" is.

Gezien de stijging van de omzet hebben de problemen op Schiphol van vorig jaar en de flinke stijgingen van ticketprijzen reizigers klaarblijkelijk niet afgeschrikt. Rintel spreekt zelfs van "hogere opbrengsten per ticket" in een periode waarin de vliegwereld door capaciteitsproblemen vluchten moet annuleren. "Nog niet alle capaciteit is terug. Klanten willen graag weer reizen. En het is een kwestie van vraag en aanbod", stelt ze vast.

Niet alleen dochtermaatschappij Transavia, ook KLM zit volgens Rintel niet ruim in zijn jasje met vliegtuigen. "Ook wij hebben problemen met onderdelen en voldoende technici om alles te laten vliegen. Wij hebben ook vliegtuigen moeten huren." Daarnaast stegen de loonkosten bij Air France-KLM met ruim 30 procent in het eerste kwartaal.

De inflatie zou vorig jaar minder extreem zijn geweest als bedrijven de prijzen van hun producten niet verder hadden verhoogd dan noodzakelijk was. Dat blijkt uit onderzoek van het economisch bureau van Rabobank naar het stiekem opdrijven van de prijzen in tijden van crisis, zogenoemde 'graaiflatie'.

De economen van de bank berekenden dat de consumentenproducten vorig jaar 2,2 procent minder zouden zijn gestegen als de prijzen alleen waren verhoogd naar wat vanwege gestegen kosten stikt noodzakelijk was. "Bedrijven hebben vorig jaar veel meer winst gemaakt, maar consumenten gingen er in koopkracht op achteruit", vat econoom Stefan Groot in het NOS Radio 1 Journaal het gevoel over de graaiflatie samen.

Dit leidde de afgelopen maanden tot flinke stakingen om meer loon, zoals deze week nog in de distributiecentra van Albert Heijn.

'De grens is bereikt', zeiden Albert Heijn-medewerkers tegen Nieuwsuur:

Toch durven de Rabo-economen niet vast te stellen dat bedrijven vorig jaar bewust hun zakken hebben gevuld. "Die 2,2 procent is zeker niet verwaarloosbaar, zeker niet op een inflatie van zo'n 11 procent voor consumentenprijzen", stelt Groot. "Maar bedrijven kunnen ook hebben voorgesorteerd op hogere lonen. Veel cao's waren vorig jaar nog niet afgesloten", verwijst hij naar nog veel lopende loononderhandelingen bij bedrijven.

Ook is het Groot niet duidelijk of schaarste een rol heeft gespeeld in het extra opdrijven van de prijzen. "Je kunt dit niet los zien van de oververhitte economie. Stel: een bedrijf verhoogt de prijzen minder, dan kunnen consumenten meer producten kopen. Maar door het tekort aan grondstoffen en personeel zou het bedrijf dan mogelijk niet aan de vraag kunnen voldoen." Dit leidt volgens Groot "onvermijdelijk tot schaarste" en dus hogere prijzen.

Rabobank spreekt daarom van een "puur hypothetische rekenoefening, bedoeld om de orde van grootte van de gevonden effecten te duiden".

Albert Heijn is zo'n 35 tot 45 miljoen euro omzet misgelopen door de stakingen bij de vijf distributiecentra. Dat heeft databureau Hiiper berekend op verzoek van de NOS. Het bureau vergeleek de omzet van de supermarkt in de laatste zeven dagen van de stakingen met die een week daarvoor.

Op basis van het gemiddelde van de onderzochte dagen zag Hiiper een daling van het marktaandeel van Albert Heijn. Minder mensen deden daar afgelopen week hun boodschappen, ook gaven ze minder geld uit. Joep Smeets van Hiiper: "Normaal gaat het om zo'n 19 euro per mandje, dat bedrag zie je in die zeven dagen teruglopen."

"Nu is niet elke week hetzelfde qua omzet, zeker in een atypische week vanwege Koningsdag, maar de omzetdaling is relatief ten opzichte van de concurrentie. En de gemiddelde fluctuaties in de supermarkt zijn op weekbasis niet zo groot. Bij dit soort bedragen heeft dat een grote impact."

Volgens het bureau zet Albert Heijn gemiddeld 350 miljoen euro per week om. "We zien dat daar 12 procent van is weggevallen in de afgelopen zeven dagen." Niet elke dag heeft dezelfde omzet: Smeets wijst erop dat in het weekend veel meer omzet is dan doordeweeks.

Sinds zondag 23 april hebben medewerkers van de distributiecentra gestaakt. Tien dagen lang werden er minder tot geen producten naar de winkels gebracht en dat was landelijk te merken. Medewerkers staakten na een oproep van vakbonden FNV en CNV, nadat onderhandelingen over een nieuwe cao waren vastgelopen.

Na enkele dagen bleken de tekorten in de AH-supermarkten in het noordoosten en zuidwesten van het land het grootst. Dat is dan ook te zien in de cijfers, zegt Smeets: "In de noordoostelijke provincies is het aantal klanten in de onderzochte periode met 10 procent gedaald." Albert Heijn heeft afgelopen week landelijk 7 procent minder klanten binnengehaald.

Het data-analysebureau ziet dat klanten zich anders gedragen dan normaal door de vaak lege schappen. "Mensen moeten ergens hun eten halen, dus het is logisch om te bedenken dat ze naar een andere supermarkt zijn gegaan."

Volgens Hiiper lijken in het algemeen alle andere supermarkten hiervan te profiteren, "maar op het eerste gezicht lijken vooral service supermarkten als Plus en Coop het meest te profiteren."

Volgens marktonderzoeker NielsenIQ is het marktaandeel van Albert Heijn in Nederland ruim 35 procent. Nummer twee, Jumbo, zit op 21,5 procent. AH-moederbedrijf Ahold Delhaize had vorig jaar een omzet van 87 miljard euro.

Een woordvoerder van Albert Heijn laat weten "over dit soort zaken nooit uitspraken te doen". Volgende week praten Albert Heijn en de bonden weer over de nieuwe cao.

De ceo's van OpenAI, Google's moederbedrijf Alphabet, Anthropic en Microsoft zijn vandaag in het Witte Huis voor een bijeenkomst over hun verantwoordelijkheid bij de ontwikkeling van AI (kunstmatige intelligentie). Het viertal gaat in gesprek met vicepresident Harris en andere topfunctionarissen.

Het Witte Huis laat weten dat de bijeenkomst is bedoeld om verantwoorde en ethische innovatie op het gebied van kunstmatige intelligentie te bespreken. Ook wordt een aantal acties rond dit thema aangekondigd.

Zo wordt er 140 miljoen dollar geïnvesteerd in de bouw van zeven AI-onderzoekscentra. Verder is afgesproken dat grote AI-bedrijven hun modellen openstellen voor een openbaar onderzoek tijdens de jaarlijkse hackersconferentie Defcon in augustus. Ook liet het Witte Huis weten dat er wordt gewerkt aan regelgeving om de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie op een veilige manier te laten verlopen.

In de Europese Unie wordt al langere tijd gewerkt aan wetgeving op dit gebied. In april 2021 introduceerde de Europese Commissie de zogeheten AI Act. Daarin is onder meer vastgelegd dat er bepaalde eisen worden gesteld aan AI-systemen die een hoog risico zouden bevatten.

Volgende week donderdag stemt een commissie van het Europees Parlement over de kwestie. Daarna beginnen onderhandelingen tussen het parlement en EU-lidstaten onder leiding van de Europese Commissie.

Een paar dagen na de val van First Republic Bank (FRB) zit opnieuw een aantal Amerikaanse banken in grote problemen. Het gaat om PacWest en Western Alliance. De koers van beide banken staan nu, ruim twee uur na opening op Wall Street, op respectievelijk bijna 50 procent en 35 procent in de min.

Het Californische PacWest ging direct bij opening hard onderuit, nadat de bank gisteren had aangegeven op zoek te zijn naar nieuw kapitaal of een partij die de bank wil overnemen. Western Alliance opende ook met een verlies, maar de grootste klap kwam toen de Financial Times meldde dat ook de bank uit Arizona de mogelijkheden voor een verkoop onderzoekt.

De problemen bij PacWest lijken op die van First Republic en Silicon Valley Bank, die eerder al omviel. Ook hier staat relatief veel geld gestald dat niet verzekerd is onder het Amerikaanse garantiestelsel. En de bank heeft zich de afgelopen jaren niet goed ingedekt tegen een flink stijgende rente.

De nieuwe probleemgevallen roepen de vraag op wanneer de crisis onder de regionale banken in de Verenigde Staten uitdooft.

Voorlopig niet, vreest Rabobank-econoom Philip Marey. Hij wijst op een combinatie van een snel gestegen rente, te veel risico nemen en een gebrek aan toezicht. "Er is geen garantie dat dit alles was. Met zulk slecht toezicht kan je je namelijk afvragen wat er verder allemaal is misgegaan. Daar heb ik wel zorgen over."

De angst zit er onder beleggers goed in, ziet ook Corné van Zeijl van vermogensbeheerder Actiam. "Mensen hebben gemerkt: als ik de aandelen aanhoud en het gaat mis, dan worden de klanten gered en ik niet. Dan houd ik nul over."

Dat aandeelhouders van eerder omgevallen banken zoals SVB en FRB niet zijn gered, hoort er volgens Van Zeijl en Marey bij, maar de onrust die dat veroorzaakt, heeft wel een zelfversterkend effect. "Spaarders zien de grote onrust op de beurs en denken dan: shit er is wat aan de hand, ik haal mijn geld weg", zegt Van Zeijl. "Daardoor neemt de onrust rond andere banken nog meer toe."

De druk op de Amerikaanse autoriteiten om het garantiesysteem voor spaarders op te rekken, neemt ondertussen toe. Waar spaartegoeden in Europa tot een ton zijn verzekerd, is dat in de VS al 250.000 dollar. Het idee achter dit verder verhogen is dat er voor vermogende klanten dan minder reden is om geld bij onrust weg te halen.

Maar er is ook een belangrijk nadeel. Te veel risico nemen wordt dan minder snel afgestraft. En te veel risico is uiteindelijk de oorzaak van de huidige bankencrisis. "Er zal tegengestribbeld worden, maar je mag er wel van uitgaan dan het die kant op gaat", zegt Marey over het ophogen van de 250.000 dollar.

De Europese Centrale Bank (ECB) verhoogt de rente opnieuw, dit keer met een kwart procentpunt. De bank neemt de maatregel omdat de inflatie in Europa nog altijd te hoog wordt geacht. Het is de zevende renteverhoging op rij. De rente komt nu op 3,25 procent.

In een verklaring van de ECB staat dat de inflatie de afgelopen maanden weliswaar is gedaald, maar dat "de onderliggende prijsdruk" sterk blijft. Vorige verhogingen van de rente waren groter, maar volgens ECB-president Christine Lagarde "was het verstandig om terug te gaan naar een meer standaard verhoging".

De bedoeling van de verhoging is dat de economie daarop afkoelt. Het kost dan bijvoorbeeld meer om geld te lenen, zowel voor investeringen als voor consumptie. De hoge inflatie is ontstaan doordat er juist méér vraag was naar producten. Als er minder vraag is, stijgen prijzen minder hard.

Er komen volgens Lagarde nog meer verhogingen, omdat de "complete impact" die de ECB wil zien, nog niet zichtbaar is.

De ECB maakt het economische en monetaire beleid van de EU en voert dat uit. Een van de kerntaken is om ervoor te zorgen dat de inflatie niet te hoog wordt. Over twee jaar, in 2025, wil de ECB dat de inflatie maximaal 2 procent is. In ons land steeg de inflatie in april licht naar ruim 5 procent, na een tijdlang te zijn gedaald.

De afgelopen maanden is er onrust geweest op de financiële markten door het omvallen van drie Amerikaanse banken en het Zwitserse Credit Suisse.

Gisteren verhoogde de Amerikaanse centrale bank, de Fed, de rente ook met 0,25 procentpunt. Dat was de tiende verhoging in ruim een jaar tijd. Nu komt er in de VS misschien een pauze in het aantal verhogingen, om te zien hoe de inflatie en de situatie bij de banken zich ontwikkelen. De rente staat in Amerika hoger dan in Europa, op 5,25 procent.

Nog 747 mensen ontvingen op 1 mei buitengewoon pensioen, een speciaal pensioen voor mensen die zich in de Tweede Wereldoorlog hebben ingezet voor het verzet. Tegelijk neemt het aantal aanvragen voor dit pensioen snel af, blijkt uit cijfers die de NOS heeft opgevraagd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB).

Het pensioen is bedoeld voor mensen die door hun verzetswerk blijvende gezondheidsschade hebben opgelopen en voor hun weduwen/weduwnaars. De SVB is verantwoordelijk voor de uitkeringen.

Niet iedereen die in het verzet heeft gezeten, ontvangt dit pensioen; het moet eerst worden aangevraagd. Daar gaat een grondige screening aan vooraf, die sommigen afschrikt omdat het bijvoorbeeld te veel narigheid oprakelt. Ook zijn er mensen die zeggen geen gezondheidsklachten te hebben overgehouden aan hun verzetswerk of het extra inkomen niet nodig hebben.

"Aanvragen van personen die zelf actief hebben deelgenomen aan het verzet komen vanwege hun leeftijd nog maar sporadisch voor", zegt een woordvoerder van de SVB.

Omdat er steeds minder mensen zijn die de oorlog hebben meegemaakt, daalt het aantal ontvangers van verzetspensioen al jaren:

De meeste aanvragen komen nog van kinderen die tijdens de oorlog zijn geboren en zeggen psychisch letsel te hebben overgehouden aan het verzet van hun ouders. De SVB-woordvoerder legt uit dat de criteria voor het indienen van die aanvragen zwaar zijn. "Er moet bijvoorbeeld een rode draad van klachten zijn vanaf de oorlog tot nu."

Als vast is komen te staan dat iemand verzet heeft gepleegd, volgt een medische keuring die moet vaststellen of de gezondheidsklachten zijn ontstaan door de verzetsdaden.

Er worden nog maar weinig aanvragen ingediend voor dit specifieke oorlogspensioen. In 2021 waren dat er tien en in 2022 nog maar drie. Voor de andere oorlogsregelingen - in het kader hieronder uiteengezet - worden meer aanvragen ingediend.

Iedere regeling kent zijn eigen manier om tot een pensioenbedrag te komen en daarom zijn ook de bedragen verschillend. Ze zijn ook opgetuigd in andere jaren. Zo komt het verzetspensioen oorspronkelijk uit 1947 en is die voor burger-oorlogsslachtoffers opgezet in 1984.

Als het gaat om alle speciale oorlogspensioenen en -uitkeringen, gaat het in bijna de helft van de gevallen om mensen die de uitkering vervolgingsslachtoffers (Wuv) ontvangen. Dat is de uitkering voor mensen die in de oorlog vervolgd werden vanwege hun ras, geloof, wereldbeschouwing of seksuele geaardheid.

Een van hen is Mia Corbey-van Praag. Zij heeft op drie onderduikadressen gezeten in de oorlog omdat ze Joods is. Later heeft haar moeder voor haar de Wuv-uitkering aangevraagd:

Van ontvangers van alle oorlogsregelingen in totaal zijn er bijna 6000 man en ruim 11.000 vrouw.

Bij specifiek het verzetspensioen zijn de ontvangers voornamelijk vrouwen. Een groot aantal is nabestaande, die een percentage krijgen van het pensioen van wijlen hun echtgenoot.

Dat leidt ertoe dat het bedrag dat de vrouwen ontvangen gemiddeld een stuk lager ligt dan bij de mannen.

Er zijn ook nog andere redenen. De uitkering is ook lager voor vrouwen omdat de hoogte van het pensioen wordt bepaald aan de hand van hoe hoog het inkomen was op het moment dat diegene last kreeg van de oorlog. Een ander criterium voor de hoogte van het pensioen is de hoogte van het inkomen tijdens het werkende leven.

Heeft iemand geen inkomen gehad, dan krijgt diegene het minimumbedrag. De vrouwen die deze uitkeringen ontvangen, verdienden vroeger veel minder dan mannen. Ook moest een deel van hen stoppen met werken als ze gingen trouwen. Deze wet gold tot 1956.

Andere oorlogsuitkeringen, zoals die voor burger-oorlogsslachtoffers, zitten anders in elkaar. Daardoor verschillen de bedragen tussen mannen en vrouwen van die van het verzetspensioen.