De huidige aanpak van discriminatie in Nederland schiet tekort en het is hoog tijd voor een fundamentele koerswijziging, stelt de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme in haar eindrapport. Beide vormen van achterstelling zijn diepgeworteld in de samenleving en bovendien structureel van aard, ook bij de overheid zelf. Daarom moet de overheid niet alleen stoppen met discrimineren, maar ook discriminatie voorkomen en actief bijdragen aan gelijkheid en gelijkwaardigheid.

De staatscommissie deed de afgelopen vier jaar onderzoek naar discriminatie en racisme in Europees en Caribisch Nederland. Dat leverde al allerlei rapporten, adviezen en instrumenten op. Zo vond de commissie dat de aanpak van discriminatie door de overheid beter moet en dat uitspraken in de Tweede Kamer online discriminatie vergroten. Ook werd een anti-discriminatietoets ontwikkeld en werd geadviseerd om te stoppen met het inzetten van algoritmes bij het bestrijden van fraude.

"Er is al veel onderzoek gedaan naar structurele discriminatie en allerlei rapporten hebben oplossingen voorgedragen, maar daar is weinig mee gebeurd", zegt voorzitter van de staatscommissie Joyce Sylvester. "De huidige aanpak van discriminatie en racisme is vooral reactief en gericht op incidenten, waardoor structurele patronen van discriminatie blijven voortbestaan."

Iedereen erbij betrekken

De commissie ziet dat wetgeving en beleid nog te vaak worden ontwikkeld vanuit een beperkte blik. Ambtenaren betrekken mensen die direct geraakt worden door discriminatie te weinig, terwijl die juist kunnen helpen om discriminatie tegen te gaan. Daarom zou de overheid veel meer dan nu het geval is een afspiegeling van de samenleving moet zijn en moeten inwoners structureel worden betrokken bij het maken van beleid en de uitvoering ervan.

Om te voorkomen dat ook met deze adviezen te weinig wordt gedaan, pleit de commissie voor een onafhankelijke monitor die de voortgang in de gaten houdt. Voorzitter Sylvester: "Discriminatie doorbreken is geen eenmalige opgave. Het is een blijvende verantwoordelijkheid van ons allemaal."

Het ministerie van Binnenlandse Zaken van minister Heerma wil nog geen reactie geven op het rapport van de staatscommissie. "We gaan het eindrapport eerst zorgvuldig bestuderen. Dat nemen we serieus en daar is dus even de tijd voor nodig, daarna komen we met een reactie", laat een woordvoerder weten.

De leden van oppositiepartij ChristenUnie staan achter de strengere asielkoers van de fractie in de Tweede Kamer. Dit werd vandaag duidelijk tijdens het partijcongres in Harderwijk.

In de christelijke partij hebben leden, onder wie het oud-Kamerlid Leen van Dijke, vraagtekens geplaatst bij de asielstandpunten van de Kamerfractie onder leiding van partijleider Bikker. De kritiek is dat de partij te veel naar rechts gaat met het steunen van strengere asielmaatregelen van het kabinet-Jetten. Van Dijke vindt bijvoorbeeld dat de partij zich meer moet inzetten voor een menswaardig asielbeleid en de kernwaarden van de partij "trouw" moet blijven.

Op het congres werd een motie ingediend om de steun van de ChristenUnie in te trekken voor de afschaffing van dwangsommen voor de IND. De Tweede Kamerfractie heeft het plan gesteund dat regelt dat geen dwangsommen meer worden opgelegd als een asielprocedure te lang duurt.

Maar deze motie werd vandaag door de leden verworpen. Het is ook een voorstel dat eigenlijk achterhaald is, omdat de CU-fractie er afgelopen donderdag mee instemde.

'Barmhartig blijven'

Partijleider Bikker ging er in haar speech, voorafgaand aan de stemmingen over de moties, ook nog op in. Ze zei dat het asielsysteem verworden is tot een bende en dat de dwangsom niet werkt. Die werd ingevoerd als financiële prikkel om de IND snel te laten besluiten over een verblijfsvergunning. In de praktijk heeft het geen effect. "Daarom steunen we de afschaffing op dit moment."

Ze verzekerde de leden ook dat de partij "barmhartig" zal blijven. "We houden altijd oog voor mensen in nood, daar moet plek en toekomst voor zijn."

Het kabinet bestaat 100 dagen, maar dat vond de coalitie geen reden voor een feestje, want het vertrouwen in de regering is laag en de minderheidconstructie draait ook nog niet echt lekker.

Wel heeft de coalitie een deal met GroenLinks-PvdA gesloten over ontwikkelingssamenwerking, maar dat verliep zeer rommelig en zorgde ook voor flink wat chagrijn bij andere partijen.

En ook bij het debat over de bezuinigingen op de sociale zekerheid maakte de oppositie het de coalitie en de regering lastig.

De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Het kabinet denkt dat de langere wachttijd waarmee de huidige asielzoekers vanaf volgende week te maken krijgen kan worden beperkt tot drie jaar. Dat schrijft minister Van den Brink in een brief aan de Tweede Kamer.

Vanaf volgende week vrijdag krijgen nieuwe asielzoekers voorrang op mensen die al in de aanmeldingsprocedure zitten. Dat is vanwege het Europees Migratiepact. Want daarin zijn termijnen afgesproken waarbinnen iemand duidelijkheid moet krijgen over een asielaanvraag.

Om die termijnen te halen, geeft Van den Brink voorrang aan de mensen die na volgende week Nederland binnenkomen. Zodat in elk geval voor die groep de termijnen worden gehaald. Maar het betekent ook dat de huidige asielzoekers langer moeten wachten op het oordeel of ze mogen blijven.

Minister Van den Brink benadrukt in de Kamerbrief dat nog eens drie jaar wachten nog steeds erg lang is. Maar de lange wachtlijsten waarvoor gevreesd werd, van zo'n acht tot tien jaar, kunnen volgens de CDA'er worden voorkomen met een andere aanpak in de asielprocedures. Asieladvocaten en Vluchtelingenwerk Nederland hebben er echter weinig vertrouwen in en zijn zeer kritisch.

'Onacceptabel'

Wil Eikelboom, voorzitter van de Vereniging van Asieladvocaten Nederland, vindt het "volstrekt onacceptabel lang" dat mensen die nu in al in de procedure zitten, en dat zijn er ruim 50.000, nog eens drie jaar langer moeten wachten. En dan krijgen ze 'pas' hun eerste uitslag, daarna kunnen er nog allerlei beroepsprocedures volgen.

De asieladvocaten vinden het niet meer dan een politieke wens van de minister om bij één groep, de nieuwkomers, aan de collega's in Europa te laten zien dat we hier in Nederland de termijnen wél halen. Terwijl de mensen die hier al zijn ook recht hebben op snel duidelijkheid.

Oplossingen zijn 'gerommel in de marge'

Vluchtelingenwerk en de asieladvocaten vragen zich ook af of het met de plannen van de minister lukt om de vertraging beperkt te houden tot drie jaar. "Eerdere pogingen om procedures te versnellen hebben niet het gewenste effect gehad", reageert VluchtelingenWerk op het plan.

De minister wil bijvoorbeeld dat asielzoekers in categorieën verdeeld worden, aan de hand van hoeveel kans ze op een verblijfsvergunning maken. Mensen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) kunnen zich dan een tijd specialiseren in het alleen maar behandelen van verzoeken uit die categorie of uit een bepaald land. En er kunnen standaardantwoorden worden gemaakt voor mensen die ongeveer met hetzelfde asielverzoek komen. Daardoor moet het sneller kunnen gaan, denkt de minister.

Eikelboom spreekt van "gerommel in de marge" en denkt niet dat het genoeg oplevert. Vluchtelingenwerk ageert, net als de asieladvocaten, tegen het idee om de ene groep asielzoekers sneller te behandelen dan de andere: "De keuze om ongeveer 70 procent van de IND-capaciteit in te zetten op nieuwe aanvragen betekent in de praktijk dat mensen die al jaren wachten opnieuw achteraan komen te staan."

Waarom ging het zo en niet anders? De eerste volledige week van de openbare verhoren over corona zit erop en daarmee is de enquêtecommissie klaar met het thema 'het begin van de pandemie'.

Destijds werden ingrijpende besluiten genomen, waar ook kritiek op was. Maar wie deze week op excuses hoopte, kwam bedrogen uit. Met de kennis van toen deden we wat we konden, was vaak de boodschap. En ook: als er toch iets niet goed is gegaan, ligt dat misschien aan iemand anders.

Een van de hoofdpersonen in coronatijd was Jaap van Dissel, voorzitter van het Outbreak Management Team, dat het kabinet adviseerde. "Veel was onzeker", zei Van Dissel. Bij hem leefden begin 2020, toen het virus via Italië uit China was overgewaaid, vooral vragen als: hoe is de overdracht, hoe gedraagt het virus zich, hoe wil je het bestrijden?

Daarvoor was hij afhankelijk van de Wereldgezondheidsorganisatie. "Zij waren in het begin onvolledig", vertelde Van Dissel. "Achteraf had ik daar kritischer op moeten zijn."

Doodskisten in Italië

In die tijd werd het OMT opgetuigd, een groep van 30 tot 40 experts. Kritiek was dat er vooral virologen inzaten en bijvoorbeeld minder kinderartsen of huisartsen. Lag daardoor niet te veel nadruk op het bestrijden van het virus en minder op andere aspecten?

Misschien was dat even zo, erkende Van Dissel. "De beelden uit Italië van doodskisten in de straten hebben in het begin zeker de focus bepaald." Even later werd het OMT in zijn ogen diverser, maar niet zo dat er echt voorbij virusbeheersing werd gekeken.

De weging van negatieve maatschappelijk aspecten "hoorde niet in het OMT thuis", zei Van Dissel daarover. Daar gingen anderen over, zoals de politiek. Van Dissel had zelfs "ongevraagd" geadviseerd aan het kabinet om breder te kijken, zei hij. Uiteindelijk kwam er een Maatschappelijk Impact Team om het kabinet te adviseren, maar dat was volgens hem rijkelijk laat.

Een van de leden van het OMT was Jan Kluytmans, die als microbioloog in een Bredaas ziekenhuis "in het oog van de storm" zat. Hij werd maandag verhoord.

Noord-Brabant werd zwaar getroffen, maar het lukte niet om de urgentie aan iedereen over te brengen. "In het zuiden was het volledig verspreid op grote schaal, onder de radar", zei Kluytmans. Terwijl in de rest van het land nauwelijks besmettingen waren. Dat uitleggen "kostte tijd" en die was kostbaar.

Uiteindelijk leidde de brandhaard in het zuiden tot een lijst met vergaande maatregelen, opgesteld door Brabantse bestuurders. Nog voordat ze daar werden aangekondigd, nam het kabinet ze over. Nederland ging half maart 2020 in lockdown.

Verpesten

Had dat niet eerder gemoeten, was een vraag van de commissie. OMT-voorzitter Van Dissel draaide het om: het had schadelijk kunnen zijn. "Een goede maatregel op het verkeerde moment kan de hele boel verpesten", zei hij. Je riskeert het vertrouwen van burgers te verliezen.

OMT-lid Marion Koopmans, die vorige week als eerste werd verhoord, stelde dat eerder ingrijpen "in theorie veel had uitgemaakt". Maar benadrukte dat het "niet realistisch" was, omdat er nog weinig bekend was.

Dat het om "loodzware" besluiten ging, illustreerde topambtenaar Ernst van Koesveld in zijn verhoor woensdag. Hij was op het ministerie van Volksgezondheid betrokken bij het bezoekverbod voor verpleeghuizen.

Hij herinnerde zich "dat het een steen op de maag" was, maar dat iedereen het nodig vond. Aan het besluit lag geen OMT-advies ten grondslag, maar het lag volgens hem wel "in het verlengde" van het advies om voorzichtig om te gaan met kwetsbaren.

Specifieke vragen

Dat niet alle kabinetsmaatregelen rechtstreeks van het OMT kwamen, was voorzitter Van Dissel overigens wel wat waard. In die tijd ontstond een beeld dat het OMT alles bepaalde; op enig moment noemde premier Rutte de adviezen zelfs heilig. "Je wil niet dat het advies gepolitiseerd wordt", aldus Van Dissel.

De OMT-voorzitter zei in zijn verhoor ook dat het adviesorgaan later in de crisis wel heel veel te verstouwen kreeg van het kabinet. De adviesvragen waren soms zo specifiek dat "je je daar kriegelig bij voelde".

Van Dissel, die nog een keer gehoord zal worden, stelt dat alles werd gewogen met het oog op de uitbraak. "Maar het was een politieke keuze of bioscopen open konden en restaurants niet, bij wijze van spreken."

Die keuzes van het kabinet kwamen ook aan bod in de Tweede Kamer. De enquêtecommissie kijkt nadrukkelijk naar de rol van de Kamer en in dat kader was toenmalig voorzitter Khadija Arib uitgenodigd.

Kortgezegd was haar boodschap "dat de Kamer het heel goed heeft gedaan". De controlerende taak werkte prima wat haar betreft. Ze erkende dat er geen crisisplan lag om de Kamer te laten functioneren in een pandemie. "Maar het was ook nooit voorgekomen."

De Tweede Kamer ging door met vergaderen, maar wel minder en in aangepaste vorm. De ambtelijke top, waar Arib geen goede relatie mee had, ging aan de slag met een crisisplan, maar daar werd zij buitengehouden, vertelde ze. "Het was mosterd na de maaltijd."

Uitgewoond

Of de Kamer inderdaad zo goed functioneerde, waagde ex-Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Pieter-Jaap Aalbersberg te betwijfelen in zijn verhoor.

Hij zag overwerktheid bij ambtenaren van VWS, mede doordat de Kamer veel van ze vroeg. "Het parlementaire werk vrat de ambtenaren op." Ze raakten het eerste half jaar "uitgewoond".

Net als de Kamer was heel Nederland niet goed voorbereid, zei Aalbersberg. Er waren draaiboeken voor uitbraken, maar alleen gericht op "een enkele besmettingshaard ergens in Nederland".

Voldoende transparant

De NCTV werd als laatste verhoord deze week en was naar eigen zeggen "het oliemannetje" van de crisis. Hij was bijvoorbeeld aanwezig bij de zogenoemde Catshuisoverleggen, waar ministers afspraken maakten over de coronamaatregelen.

Hij weerspreekt dat de besluitvorming daar "schimmig" was. Veel onderliggende adviezen waren openbaar en de bewindslieden moesten in het openbaar verantwoording afleggen, is zijn idee. "Vanuit mijn perspectief was het voldoende transparant."

Hoe de bewindspersonen daar zelf naar kijken, wordt volgende week duidelijk. De commissie verhoort dan onder anderen oud-premier Rutte en toenmalig ministers Van Ark en Koolmees.

Het gebruik van staalslakken moet definitief worden verboden, tenzij veilig gebruik kan worden aangetoond, schrijft staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat in een brief aan de Tweede Kamer. Het verbod moet gaan gelden na het aflopen van een tijdelijke regeling.

De nieuwe regels voor het gebruik van staalslakken moeten volgend jaar gaan ingaan. Alleen als het gebruikte product "veilig is vanuit het oogpunt milieu en gezondheid" kan een vergunning voor gebruik worden verleend, schrijft Bertram.

Staalslakken blijven over na staalproductie. Het materiaal wordt gebruikt als goedkoop bouwmateriaal bij bijvoorbeeld de wegenbouw. Maar er zijn zorgen over de veiligheid van het restproduct; het materiaal is milieuverontreinigend als het nat wordt en gaat lekken. "De zorgen over staalslak blijven bestaan. Ik deel deze zorgen en neem dit uiterst serieus", aldus Bertram.

Ondanks haar zorgen stelt ze ook dat staalslakken "een belangrijk alternatief" zijn in tijden van grondstoffenschaarste. Daarom wil ze het product niet volledig "afserveren".

Ook in het water

Vanwege de zorgen over de veiligheid koos het kabinet in juli 2025 voor een tijdelijk verbod op staalslakken. Dat werd in april verlengd tot januari volgend jaar. De tijdelijke regels gaan over het gebruik op het land. Binnen de nieuwe regels moet het gebruik onder voorwaarden ook gelden voor toepassingen in water.

"Een verbod, 'tenzij' lijkt op dit moment, met de kennis van nu, de beste koers. Maar ik laat mij de komende tijd ook voeden door het RIVM, dat onderzoek doet naar de veiligheid van staalslakken", stelt de staatssecretaris.

In juli 2025 kondigde toenmalig staatsecretaris Aartsen al aan dat de effecten van het materiaal zouden worden onderzocht. In april concludeerde Nieuwsuur dat die onderzoeken nog niet waren begonnen.

Bertram stelt dat ze niet alleen het onderzoek zal volgen, maar ook in gesprek blijft met de provincie Zeeland. "Al deze zaken weeg ik mee in mijn uiteindelijke besluit." Eind dit jaar hakt ze de knoop door over het verbod.

Het kabinet wil in de komende vier jaar 75.000 statushouders aan het werk helpen. Dat schrijft minister Aartsen van Werk en Participatie in een brief aan de Tweede Kamer, waarin hij de hoofdlijnen van de plannen schetst. Hij wil na de zomer de plannen verder uitwerken.

Het kabinet vindt dat er te veel nieuwkomers in Nederland verblijven die niet werken. Het kabinet vindt dat niet uit te leggen in een tijd van grote personeelstekorten, waarin werkgevers grote behoefte hebben aan mensen. Lange asielprocedures, het gebrek aan woningen en taalobstakels leiden ertoe dat statushouders lastiger een baan vinden, concludeerde de Algemene Rekenkamer in januari.

Uit cijfers blijkt dat statushouders langzaam integreren. Van de statushouders die in 2021 een verblijfsvergunning kregen, was na twee jaar slechts 21 procent aan het werk. Na ongeveer acht jaar stijgt het aandeel werkenden naar gemiddeld 57 procent. Ook dat percentage blijft achter bij het gemiddelde van de Nederlandse bevolking: in het tweede kwartaal van 2025 werkte 81 procent van de Nederlanders.

Voldoening en eigenwaarde

De plannen van Aartsen hebben het motto Werk en Meedoen voor nieuwkomers. De minister wil het de standaard maken dat er in de asiel- en inburgeringsfase kan worden gewerkt. Werk in de asielopvang wordt daarin los genoemd, omdat mensen daar tot drie jaar zitten voordat ze zich vestigen in een gemeente.

"Betaald werk moet de standaard worden. Werk geeft voldoening en eigenwaarde. Nieuwkomers hebben talenten. Zij kunnen én willen werken. Het is een gemiste kans dat zoveel mensen geen baan hebben. Daar moeten we verandering in brengen. Want wie werkt, draagt bij en doet mee aan onze samenleving", aldus minister Aartsen.

Het moet volgens hem normaal worden dat mensen naast hun inburgeringslessen vier dagen per week kunnen werken. Alleen als er zwaarwegende redenen zijn, hoeft dat niet.

Relevante werkervaring

Ook moet het wat hem betreft makkelijker worden dat statushouders met relevante werkervaring snel aan de slag kunnen in sectoren met tekorten, zoals de bouw en de zorg. En er komt een traject om relevante werkervaring of opleiding vanuit het land van herkomst aan de Nederlandse maatstaven te laten voldoen, luidt het in de brief aan de Kamer.

Om de plannen mogelijk te maken wil het kabinet "hobbels wegnemen", zoals nieuwkomers die de taal niet spreken of niet beschikken over de nodige diploma's, of werkgevers die terughoudend zijn om een statushouder in dienst te nemen. Aartsen gaat de komende periode in gesprek met werkgevers en brancheorganisaties, om afspraken te maken over werkplekken voor nieuwkomers.

'Startbanen'

In april schreef Aartsen al aan de Tweede Kamer dat het kabinet ook wil inzetten op het aanbieden van zogenoemde 'startbanen'. Die zijn bedoeld voor statushouders nadat ze zich in een gemeente hebben gevestigd.

Startbanen zijn bedoeld als werkgelegenheid waarin je ook kunt meekomen als je nog niet goed Nederlands spreekt, met name in de logistiek, horeca en bouw. In Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven loopt al drie jaar een proef met startbanen, op initiatief van Aartsen uit de periode dat hij nog Kamerlid was voor de VVD.

Het bedrijf dat over twee jaar een deel van DigiD gaat beheren, moet aan veel strengere regels gaan voldoen. Het kabinet wil niet meer dat landen waar zo'n bedrijf gevestigd is, persoonsgegevens van burgers kunnen opvragen.

Nu is dat nog wel het geval in de Verenigde Staten. Dat leidde de afgelopen tijd voor veel ophef door de naderende verkoop van Solvinity, het cloudbedrijf dat nu gegevens van DigiD opslaat. Dat bedrijf zou in Amerikaanse handen vallen en die verkoop heeft het kabinet eind mei al verboden.

Voor de toekomst wil het kabinet het nu ook beter regelen. Het kabinet wil dat de aanbesteding van de opvolger van Solvinity valt onder de veel strengere aanbestedingsregels van defensie. Met een beroep op de nationale veiligheid worden zo bedrijven uitgesloten uit landen die via lokale wetgeving data van Nederlandse burgers kunnen opvragen.

Amerikaans

Staatssecretaris Van de Burg (Slagvaardige overheid) wil niet zeggen dat Amerikaanse bedrijven per definitie nu buiten de boot vallen die gegevens van DigiD willen opslaan.

"Het gaat niet om de vraag of het Amerikaans is of niet", aldus Van der Burg. "Het gaat erom dat alleen bedrijven kunnen meedoen waar niet het risico bestaat dat het land waar het bedrijf gevestigd is, informatie wil." Hij erkende dat dit nu in de Verenigde Staten het geval is. "Maar dat kan weer veranderen."

De afgelopen tijd is er, ook in de Tweede Kamer, veel onrust geweest en discussie ontstaan over de mogelijke verkoop van Solvinity aan een Amerikaans bedrijf. Solvinity kan niet bij de gegevens zelf, benadrukt het ministerie. Het levert als het ware de infrastructuur waar DigiD op draait en DigD is de "sleutel" om persoonlijke informatie zoals leeftijd, adres, telefoonnummer te delen met overheidsinstanties zoals de Belastingdienst, zorgverzekeraars of pensioenfondsen.

Eind mei verbood het kabinet de overname van Solvinity door het Amerikaanse bedrijf Kyndryl "ter bescherming van het publieke belang."

Cruciaal

De strengere aanbestedingsregels zijn nodig, zegt Van der Burg, vanwege de "geopolitieke situatie die nadrukkelijk is veranderd". "We zien hoe belangrijk het is om gegevens die voor Nederland cruciaal zijn, ook voor Nederland goed beschermd zijn."

Aanbestedingsregels zijn vastgelegde procedures zodat allerlei bedrijven, Europees of mondiaal, op een gelijke manier kans maken op een koop. Bepaalde bedrijven kunnen dan niet voorgetrokken worden.

Voormalig BBB-staatssecretaris Gijs Tuinman heeft enkele weken geleden zijn partijlidmaatschap opgezegd. Dat heeft hij in het WNL-televisieprogramma Goedemorgen Nederland bekendgemaakt.

Volgens Tuinman heeft de recente leiderschapswissel binnen de partij hem "heel veel pijn gedaan". Henk Vermeer nam recent de leiding van de fractie over van Caroline van der Plas. Tuinman spreekt van een breuk met de koers die de partij eerder uitzette.

Tuinman zegt zich te scharen achter Mona Keijzer, die de partij verliet na de machtswisseling. Hij gaf aan regelmatig contact met haar te hebben en haar te steunen. "Ik bel regelmatig met Mona, help haar en denk dat zij de juiste koers heeft." Ook zei hij open te staan voor deelname aan eventuele nieuwe politieke beweging van Keijzer.

Vertrek uit BBB

Kort na zijn entree in de Tweede Kamer namens BBB werd Tuinman benoemd tot staatssecretaris van Defensie. Politiek gezien zat hij "meer aan de rechtse kant, een beetje VVD-achtig", zei Tuinman vandaag in het WNL-programma.

Meerdere BBB'ers hebben de afgelopen tijd de partij verlaten of hun steun uitgesproken voor Mona Keijzer. Zo stapten onder anderen oud-Kamerlid Claudia van Zanten, voormalig bestuurslid Florian Huiskamp en een beleidsmedewerker uit de partij.

Eerder uitten ook meerdere prominente partijleden in een brief kritiek op het passeren van Keijzer als partijleider. In de Eerste Kamer zijn inmiddels ook vijf senatoren vertrokken; een deel ging verder als eenpitter of sloot zich bij een andere partij aan.

VVD en D66 hebben een geheime deal gesloten om ervoor te zorgen dat er toch extra geld komt voor ontwikkelingssamenwerking. D66 is bereid zijn verzet te staken tegen een wens van de VVD om het verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen. In ruil gaat de VVD akkoord met 380 miljoen euro extra voor de begroting van D66-minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.

Bronnen bevestigen de Trouw-berichtgeving over deze schaduwdeal aan de NOS. De afspraak achter gesloten deuren tussen VVD en D66 wekt verbazing, omdat D66 zich stevig tegen de door de VVD gewenste wet tegen verheerlijking van terrorisme heeft verzet.

Gisteren kwam het nieuws dat, na maanden van zoeken, Sjoerdsma toch een meerderheid heeft gevonden voor zijn begroting in de Eerste Kamer. In ruil voor een eenmalig bedrag van 380 miljoen euro is Pro bereid voor te stemmen. Sjoerdsma moest binnen het kabinet lang onderhandelen om dat extra geld te krijgen, want de VVD vindt eigenlijk dat er juist minder geld naar ontwikkelingssamenwerking moet.

In de brief die Sjoerdsma vandaag naar de Kamer stuurde staat dat het extra geld wordt gevonden door geld dat gereserveerd was voor komende jaren naar voren te halen. Ook was er op het ministerie van Financïen nog een potje voor Oekraïne dat nu naar ontwikkelingssamenwerking gaat.

Mondelinge afspraak

Bronnen vertellen aan de NOS dat er ook nog een mondelinge afspraak is die niet in de brief staat. De VVD wil al langere tijd een wet die verheerlijking van terrorisme strafbaar stelt. Het CDA is ook voor, maar in de coalitieonderhandelingen heeft D66 voorkomen dat deze al eerder ingediende wet opnieuw zou worden ingediend. Dat staat niet in het coalitieakkoord, maar is mondeling afgesproken. Tijdens de gesprekken over de zoektocht naar geld voor ontwikkelingssamenwerking heeft D66 nu achter de schermen toegezegd dit toch niet meer tegen te houden. Minister van Weel mag de wet opnieuw indienen.

In de wet gaat het bijvoorbeeld om het prijzen van een terroristische aanslag in een speech of een geschreven tekst, het verspreiden van videobeelden waarin terroristisch geweld wordt verheerlijkt of het zwaaien met vlaggen of afbeeldingen van terroristische organisaties. De VVD is ervan overtuigd dat de wet nodig is als extra mogelijkheid om tegen het verspreiden van terroristisch gedachtengoed op te treden.

Maar D66, enkele andere politieke partijen en de Raad voor de Rechtspraak hebben hierop stevige kritiek. Ze vinden bijvoorbeeld dat het begrip 'verheerlijking' juridisch onvoldoende is afgebakend. Wat valt er wel en niet onder verheerlijking? Gevreesd wordt dat de vrijheid van meningsuiting te veel beperkt wordt en dat journalisten en wetenschappers met scherpe uitingen misschien sneller vervolgd worden.

'Achterkamertjes'

In de Tweede Kamer reageren oppositiepartijen verbaasd over de 'geheime deal'. Kamerlid Kröger van GroenLinks-PvdA zei in een Kamerdebat met Sjoerdsma "geschokt" te zijn. "Welke andere dealtjes zijn er nog meer beklonken?", wilde Volt-leider Dassen weten. Kamerlid Heutink van groep-Markuszower sprak van "gekonkel in de achterkamertjes".

Sjoerdsma wilde niet ingaan op de geheime afspraak en gaf, ook in een kort briefje, het formele antwoord dat het "wetsvoorstel strafbaarstelling verheerlijking terrorisme geen onderdeel is" van de afspraken die hij met PRO heeft gemaakt. Hij schrijft ook: "Binnen het kabinet is er uiteraard bij alle belangrijke besluitvorming overleg, zo ook bij de totstandkoming van wetgeving."

De D66-minister zegt na vragen van kritische Kamerleden dat hij niet gaat over wat in de fracties en het kabinet wordt afgesproken tussen coalitiepartijen. Volt-leider Dassen vermoedt dat er wellicht buiten Sjoerdsma om, afspraken zijn gemaakt. "Dat vind ik treurig."

Het kabinet is bereid de voorgenomen miljardenbezuiniging op de sociale zekerheid "eventueel" te verlagen, maar dan moet er eerst een inhoudelijke overeenkomst liggen met de sociale partners en de oppositie over de toekomst van de WW en de WIA. Dat heeft premier Jetten gezegd in de Tweede Kamer.

De afspraken uit het regeerakkoord blijven "de basis", maar als er alternatieven zijn voor de voorgenomen bezuinigingen op de uitkeringen voor werklozen en arbeidsongeschikten, dan wil het kabinet daar "inhoudelijk" naar kijken. "En daarna zullen we in de ministerraad moeten bekijken wat dat betekent voor de begroting. Maar wel in die volgorde", zei Jetten.

Veel oppositiepartijen willen de toezegging dat de 6,5 miljard euro die de komende jaren bespaard moet worden op de uitkeringen, ook op andere terreinen dan de sociale zekerheid mag worden opgehaald. "Er zijn op voorhand geen zaken die we uitsluiten", zei de premier daarover.

Hij biedt daarmee meer ruimte dan VVD-minister Heinen van Financiën. Die zei eerder, net als VVD-fractievoorzitter Brekelmans, dat alternatieven voor de bezuinigingen bespreekbaar zijn, maar dat het uiteindelijke bezuinigingsbedrag blijft staan en gevonden moet worden op de begroting van Sociale Zaken. Heinen en Brekelmans laten verstek gaan bij het debat vandaag.

'Deur wagenwijd open'

De vakbonden hebben stakingsacties aangekondigd als er wordt gesneden in de hoogte en de duur van uitkeringen. Het minderheidskabinet hoopt dat ze weer aan tafel komen voor onderhandelingen. "De deur staat wagenwijd open", zei Jetten, en "de cijfers zijn niet leidend". Hij kondigde aan de komende weken met concrete nieuwe voorstellen te komen om werkgevers en werknemers tegemoet te komen.

Eerder besloot het kabinet al om de aangekondigde snellere verhoging van de AOW-leeftijd te schrappen in de hoop de bonden weer aan tafel te krijgen. Die vinden dat volstrekt onvoldoende.

ChristenUnie-leider Bikker wees Jetten erop dat de sfeer tussen overheid en sociale partners niet verbetert als de coalitie zich niet eensgezind uit over de bezuinigingen. Daarmee doelde ze op de uitlatingen van de VVD'ers Heinen en Brekelmans. Maar volgens Jetten is er slechts sprake van 'klankkleurverschillen" en heeft Heinen als minister van Financiën nu eenmaal de taak om te wijzen op financiële degelijkheid.

Vakbonden FNV, CNV en VCP hebben het kabinet een ultimatum gesteld en voor woensdag 24 juni een landelijke staking in het openbaar vervoer aangekondigd, als protest tegen de bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Esther Ouwehand stopt als fractievoorzitter en partijleider van de Partij voor de Dieren. Ouwehand draagt beide taken over aan Kamerlid Christine Teunissen, maar blijft wel namens de Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer.

"Ik ga dus door, maar vanaf nu wel in een andere rol: terug naar de functie van Kamerlid", schrijft Ouwehand in een toelichting. "Ik heb de luxepositie dat ik het stokje over kan dragen aan een onvermoeibare voorvechter voor onze idealen"

Teunissen (40), die in 2018 voor het eerst in de Tweede Kamer kwam, reageert dat ze veel zin heeft om "de grote verantwoordelijkheid waar te maken en deze prachtige partij te gaan leiden". De nieuwe leider vindt haar partij "harder nodig dan ooit". "Deze tijd is allesbepalend, Het is juist nu keihard nodig dat we op blijven komen voor alles wat kwetsbaar is."

Teunissen was eerder ook Eerste Kamerlid, raadslid en medewerker van de Partij voor de Dieren. Ze gold al een tijdje als nummer 2 van de partij.

Ouwehand (49) was sinds 2019 partijleider van de Partij voor de Dieren. Zij volgde Marianne Thieme op, met wie ze jarenlang een tweepersoonsfractie in de Tweede Kamer vormde.

Het boterde niet altijd tussen de twee. In 2010 was het aan het ingrijpen van partijleden te danken dat Ouwehand haar tweede plek op de kandidatenlijst terugkreeg. Ze was daar door Thieme vanaf gehaald. Waarom is nooit precies duidelijk geworden.

Bij Ouwehands eerste verkiezingen als lijsttrekker, in 2021, groeide de partij verder, van vijf naar zes zetels. Maar bij de verkiezingen in 2023 ging het minder goed en bleven er nog drie zetels over. Na de verkiezingen van vorig jaar bleef de partij op drie zetels.

Roofbouw

Als partijleider heeft Ouwehand onrustige tijden gekend. In aanloop naar de verkiezingen van 2023 kreeg ze het aan de stok met het toenmalige partijbestuur. Ze moest zich tijdelijk terugtrekken als lijsttrekker, maar trok uiteindelijk aan het langste eind. Het bestuur werd vervangen en Ouwehand werd toch lijsttrekker.

Ouwehand is een aantal keer weggeweest vanwege overbelasting. "Net zoals we moeten stoppen met de roofbouw op de aarde, moeten we stoppen met de roofbouw op onszelf", zei ze daarover toen ze in 2023 terugkeerde in de Kamer na afwezigheid.

Veel gevergd

Niet lang geleden was het ook onrustig binnen de partij. In oktober stapte oprichter en Eerste Kamerlid Nico Koffeman uit de partij uit onvrede over de koers. Volgens hem en andere partijleden dreef de PvdD te ver af van het bestrijden van dierenleed. Uit onvrede met de bredere koers van Ouwehand werd zelfs een nieuwe dierenpartij Vrede voor Dieren opgericht.

"De dieren en de natuur hebben ons keihard nodig, net als mensen die worden onderdrukt en vertrapt", zegt Ouwehand hierover vandaag in haar toelichting. "Het was een strijd die het waard was om aan te gaan, maar die ook veel van me heeft gevergd."

In de Kamer gaat Ouwehand zich de komende tijd bezighouden met "twee grote eigen wetsvoorstellen", schrijft ze: een wet om de bioindustrie te stoppen en een wet die het lijden van dieren bij de slacht moet beperken.

Asielzoekers die via Italië naar Nederland reizen, worden vanaf volgende week vrijdag weer teruggestuurd naar dat land. Minister Van den Brink van Asiel en Migratie heeft vandaag in Rome daarover een intentieverklaring getekend met zijn Italiaanse ambtsgenoot Piantedosi.

Volgens de regels van het EU-verdrag van Dublin moeten asielzoekers hun aanvraag doen in het eerste land waar ze aankomen. Maar Italië, waar heel veel migranten voet op Europese bodem zetten, neemt al een aantal jaren geen mensen terug die doorgereisd zijn naar andere lidstaten zoals Nederland.

Van den Brink laat weten dat hij met Piantedosi heeft afgesproken dat als op 12 juni het Europees Migratiepact van kracht wordt, de oude regels weer opgepakt worden en dat Italië dan weer asielzoekers zal terugnemen. "Dat is voor Nederland cruciaal om het pact volledig te laten functioneren."

Schone lei

Volgens de minister beginnen de twee landen "met een schone lei". Dat wil zeggen dat mensen die zich voor 12 juni in Nederland hebben gemeld, niet teruggestuurd worden. In het migratiepact staat dat landen ervoor kunnen kiezen om asielzoekers uit landen als Italië en Griekenland over te nemen om ze te ontlasten, maar dat ze dat ook kunnen afkopen met geld of andere hulp. Van den Brink kiest nu voor dat laatste.

Verder gaat Nederland nauwer met de Italianen samenwerken bij het realiseren van terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers en het tegengaan van mensensmokkel in landen als Algerije, Tunesië en Libië. Veel mensen uit zuidelijker delen van Afrika worden door die Noord-Afrikaanse landen heen gesmokkeld. Als ze vandaar al teruggestuurd kunnen worden naar waar ze vandaan komen, dan zullen ze ook niet de gevaarlijke oversteek van de Middellandse Zee maken.

Nederland heeft vergelijkbare afspraken met Griekenland, een ander land waar veel asielzoekers de EU binnenkomen.

Het minderheidskabinet heeft een deal gemaakt met GroenLinks-PvdA om de begroting van minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking te redden, die dreigde te sneuvelen in de Eerste Kamer. Het kabinet is bereid dit jaar 380 miljoen euro extra uit te geven aan hulp voor arme landen. Met die toezegging gaat GroenLinks-PvdA (binnenkort Pro) zeer waarschijnlijk vóór stemmen, melden ingewijden.

Sjoerdsma is maanden bezig geweest om zijn begroting door de Kamers te loodsen. Hij had zowel partijen op rechts als partijen op links tegen de haren in gestreken. Beide kanten dreigden daarop tegen zijn begroting te stemmen in de senaat. Dat zou een politieke blamage zijn met grote gevolgen voor hulpprojecten.

De laatste keer dat een begroting is weggestemd in de Eerste Kamer is meer dan honderd jaar geleden. Koste wat kost wilde het kabinet dat voorkomen. Daarom zijn er afgelopen weekend verschillende overleggen geweest. Ook premier Jetten, de vicepremiers en minister Heinen van Financiën zijn daarbij aangehaakt. "Mijn probleem is ons probleem, dus we pakken altijd alles samen op", zegt Jetten daar vandaag over.

VVD: liever extra bezuinigen

Maar die groepsverantwoordelijkheid ging niet vanzelf. De begroting is al sinds de start van het kabinet een graat in de keel. De begroting komt nog van het kabinet-Schoof, dat flink wilde bezuinigen op Ontwikkelingssamenwerking. Dat nu D66-minister Sjoerdsma de plannen door het parlement moest loodsen was een probleem van de minister zelf, werd lange tijd binnen het kabinet gedacht.

Minister Heinen van Financiën wilde hier liever geen extra geld voor uittrekken, ook omdat zijn VVD in de coalitieonderhandelingen het liefst juist nog meer op ontwikkelingssamenwerking had willen bezuinigen. De portemonnee trekken lag dus gevoelig in de coalitie.

Maar er is nu toch geld gevonden, om een meerderheid in de Eerste Kamer te bereiken. Omdat BBB, met elf zetels de op één na grootste partij, de begroting niet steunt, bleef alleen de route over links over.

GroenLinks-PvdA stelde direct voorwaarden aan steun. Die partij wilde het kabinet aanvankelijk alleen helpen als nog dit jaar de koppeling tussen het ontwikkelingsbudget en het bruto nationaal inkomen zou worden hersteld. Daarmee zou het bedrag dat Nederland uitgeeft aan ontwikkelingssamenwerking sneller weer gaan meestijgen met de groei van de economie.

Maar dat gaat niet gebeuren. Het kabinet houdt vast aan de afspraak uit het coalitieakkoord dat die koppeling pas vanaf volgend jaar stapsgewijs terugkeert. In plaats daarvan krijgt Sjoerdsma eenmalig 380 miljoen euro extra voor noodhulp en wederopbouw in verschillende landen. Het gaat om geld dat gereserveerd was voor komende jaren, maar dat nu eerder uitgegeven wordt.

UNRWA

Ondanks de deal die er nu ligt, klinkt er nog steeds kritiek op de manier waarop Sjoerdsma zijn begroting door het parlement heeft geloodst. Dat begon al in de Tweede Kamer. Struikelblok daar was de bezuiniging op UNRWA, de VN-organisatie die noodhulp biedt in de Palestijnse gebieden.

Om zich van steun van rechtse oppositiepartijen als JA21 te verzekeren, zegde de minister toe dat hij die bezuiniging, nog voorgesteld door het vorige kabinet, zou laten staan. Maar een paar dagen later liet hij de Kamer weten dat hij toch nog dit jaar miljoenen wilde overmaken aan UNRWA. Dat schoot het rechtse blok in het verkeerde keelgat. Later zei Sjoerdsma daar over: "Er zijn dingen niet goed gegaan. Dat ligt aan mij. Ik heb het onhandig gedaan."

Het debat over de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in de Eerste Kamer staat gepland voor 16 juni.

Minister Vijlbrief dreigt de vleessector met een verbod op het inhuren van uitzendkrachten. Als de sector niet voor 15 juni aantoont dat er verbeteringen in de omgang met de arbeidskrachten zijn doorgevoerd, gaat hij hier werk van maken.

Vijlbrief vertelde over deze "deadline" in een debat over arbeidsmigratie in de Tweede Kamer. Na afloop voegde hij er tegenover Nieuwsuur aan toe dat hij die zo'n twee maanden geleden, in een gesprek met de vleessector, al had gesteld.

Hij zei dat er al sinds 2010 misstanden worden gemeld over de behandeling van personeel, veelal arbeidsmigranten, in bijvoorbeeld slachthuizen. De klachten gaan onder meer over onderbetaling, het aantal arbeidsuren dat gemaakt wordt, onveiligheid op de werkvloer, slechte huisvesting, intimidatie en geweld.

'Zien geen vooruitgang'

Sinds 2021 zijn er volgens Vijlbrief al 29 gesprekken met de sector geweest, waarvan twaalf met hem en zijn voorgangers, maar dat heeft volgens hem niet geleid tot "de noodzakelijke vooruitgang".

De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vindt dat het nu genoeg is geweest. Als over anderhalve week niet is aangetoond, dat het beter gaat "ga ik werken aan een uitzendverbod, zo simpel is het". Als dat er komt, mogen er helemaal geen tijdelijke arbeidskrachten meer worden ingehuurd.

Vijlbriefs voorganger Eddy van Hijum (NSC) kondigde vorig jaar al aan te werken aan een verbod op het gebruik van uitzendkrachten in de sector. Vijlbrief zegt nu: "Ik wil gewoon zien wat er gebeurd is, anders ga ik deze stok achter de deur inzetten".

Het treinabonnement waarmee mensen deze zomer goedkoper kunnen reizen, gaat niet op 21 juni maar een week eerder in: op maandag 15 juni. Het is dan de Dag van het OV. De einddatum van 1 september blijft staan.

Met het abonnement kunnen mensen voor 49 euro per maand onbeperkt met de trein reizen in de daluren en weekenden. Het gaat om het NS-abonnement 'flex dal vrij' dat normaal gesproken bijna 128 euro per maand kost.

Staatssecretaris Bertram is blij met de vervroeging. "Reizigers kunnen nu langer profiteren." Ze vindt het goedkope abonnement "een prachtige kans om kennis te maken met de trein en dan de auto een keer te laten staan. Zeker in deze tijd van hoge brandstofprijzen. Zo werken we aan betaalbaar openbaar vervoer."

Hoge brandstofprijzen

Het 'klimaatticket' was een grote wens van GroenLinks-PvdA. De partij hoopt dat meer mensen de trein nemen in plaats van de auto. Ook moet het, gezien de hoge brandstofprijzen, betaalbaarder worden voor mensen om deze zomer een dagje weg te gaan.

Het kabinet wil maximaal 118 miljoen euro aan het abonnement uitgeven. Dat betekent ook dat er een maximaal aantal mensen is dat er gebruik van kan maken. Of dat ook gaat gebeuren, is volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat moeilijk in te schatten.

Bij de laatste Kamerverkiezingen was de opkomst onder mensen met een migratieachtergrond hoger dan die onder Nederlanders zonder migratieachtergrond. Daarvoor was dat andersom. Dat blijkt uit gegevens van het Nationaal Kiezersonderzoek.

"Het lijkt erop dat de nadruk op thema's als integratie, migratie en islam tijdens verkiezingscampagnes, mensen met een migratieachtergrond heeft gemobiliseerd om politiek actiever te worden", schrijven de onderzoekers.

Meer dan 10 procent van de kiesgerechtigden die stemden voor de Tweede Kamerverkiezingen in 2025 is in het buitenland geboren. Cijfers laten zien dat kiezers met een migratieachtergrond gemiddeld minder vaak stemmen op de VVD, de PVV en christelijke partijen, en relatief vaker op GroenLinks-PvdA, Denk en links-georiënteerde partijen. Voor D66 en Volt zien de onderzoekers geen duidelijke verschillen ten opzichte van kiezers zonder migratieachtergrond.

Partij Denk heeft vooral steun onder Nederlanders met een Marokkaanse en Turkse migratieachtergrond. GroenLinks-PvdA scoort relatief hoog onder kiezers uit Azië, terwijl het CDA relatief populair is onder kiezers uit Caribisch Nederland.

Keuzes

De onderzoekers stellen dat de meeste kiezers zich qua stemkeuze bewegen binnen een politieke richting. Vaak gaat het daarbij om centrumlinks, centrumrechts of radicaal rechts. D66 vervult hierbij een rol als middenpartij die tussen deze blokken in ligt.

De meeste kiezers stappen niet over naar een totaal andere politieke richting, maar wisselen vooral tussen partijen binnen hetzelfde blok. Soms gebeurt die keuze pas laat, tijdens de verkiezingscampagne.

Onderwerpen zoals wonen en zorg waren voor veel kiezers belangrijk. Maar het was voor kiezers vaak niet duidelijk welke partij daar nou echt het beste of duidelijkste plan voor had, aldus de onderzoekers.

Het Nationaal Kiezersonderzoek wordt al al sinds 1971 gehouden. Voor deze editie zijn meer dan 6000 Nederlanders bevraagd over hun opvattingen en stemgedrag.

GroenLinks-PvdA mag verder onder de naam Pro (Progressief Nederland). Dat oordeelt de Raad van State. Lokale partijen hadden bezwaar aangetekend tegen de nieuwe naam, omdat er al veel zijn met 'Pro' in hun naam.

De Raad van State wijst het bezwaar over mogelijke naamsverwarring van de hand. Volgens de hoogste algemene bestuursrechter is het geen probleem als GroenLinks en PvdA, die volgende week gaan fuseren, onder de naam Progressief Nederland aan de volgende Tweede Kamer- en Europese verkiezingen gaan meedoen.

Lokale partijen met 'Pro' in hun naam stapten naar de Raad van State omdat ze verwarring voor de kiezers vreesden. "Sommige lokale partijen hebben helemaal niets met GroenLinks-PvdA te maken en willen dat ook niet", zei woordvoerder Dario Castiglione namens de lokale partijen.

Geen misleiding

Eerder oordeelde de Kiesraad al dat GroenLinks-PvdA als Progressief Nederland (Pro) aan de volgende Tweede Kamerverkiezingen kan meedoen. De Raad van State stelt nu dat dit besluit terecht was: lokale Pro-partijen staan alleen gemeentelijk geregistreerd en de naam komt landelijk nog niet voor. Daarom is er geen grond om die in het landelijke register te weigeren.

De Raad van State stelt dat er geen sprake is van misleiding bij de Tweede Kamerverkiezingen "alleen omdat er ook van aanduidingen van lokale Pro- en Progressief-partijen zijn", en dat er bij de beoordeling van de nieuwe naam geen rekening kan worden gehouden met "de mogelijke gevolgen van het gebruik van de aanduiding in bijvoorbeeld media- of campagne-uitingen".

De bestuursrechter vindt dat de centrale stembureaus in gemeenten en provincies te zijner tijd moeten besluiten hoe er moet worden gehandeld als er verwarring dreigt te ontstaan omdat de huidige GroenLinks- en PvdA-partijen de naam Pro gaan gebruiken.

De lokale partijen zijn erg teleurgesteld. Ze hebben nog hoop dat de centrale stembureaus de langer bestaande Pro-partijen voorrang zullen geven om onder hun naam mee te mogen doen. Maar als de landelijke naam is ingeburgerd zal dat "alleen maar tot meer verwarring leiden", aldus Castiglione.

Ook Pro in Tweede Kamer

Nu zowel de Raad van State als de Kiesraad geen problemen ziet, mag GroenLinks-PvdA zich ook in de Tweede Kamer Pro gaan noemen. Dat heeft het bestuur van de Tweede Kamer vandaag besloten. De vraag of dat mocht, lag op tafel omdat de kiezers bij de laatste verkiezingen niet op Pro stemden. De Kamerleden zullen dinsdag nog stemmen over de tussentijdse naamswijziging.

Op 13 juni moeten alle leden op het oprichtingscongres van de nieuwe fusiepartij nog stemmen, maar dat lijkt een formaliteit. Omdat de partij officieel nog niet gefuseerd is, is nu alleen namens de PvdA een verzoek ingediend om de naam Pro bij de volgende landelijke verkiezingen te gebruiken. Dat moet straks officieel nog een keer gebeuren. Een woordvoerder van de Kiesraad noemde dat een formaliteit.

Er heeft inmiddels een gesprek plaatsgevonden tussen GroenLinks-PvdA en de lokale Pro-partijen. Castiglione vond dat "weinig toevoegen". Hij heeft het idee dat de nieuwe fusiepartij zich niet realiseert wat het met hen als lokale partijen doet. "Ze snappen er niets van", aldus Castiglione van ProVeenendaal tegen de NOS.

Het kabinet wil dat burgemeesters sneller kunnen ingrijpen als een demonstratie uit de hand loopt. Dat schrijven de ministers Heerma (Binnenlandse Zaken) en Van Weel (Justitie en Veiligheid) in een brief aan de Tweede Kamer.

Er moet wat hen betreft een speciale noodbevoegdheid komen waardoor lokale bestuurders meer kunnen dan nu op basis van de Wet openbare manifestaties en de Gemeentewet het geval is.

Ook moet het plaatselijk gezag het recht krijgen om demonstranten in bepaalde omstandigheden te verplaatsen, bijvoorbeeld met bussen.

Daarnaast moeten strafrechters de bevoegdheid krijgen om strafbare feiten tijdens demonstraties harder te bestraffen.

Azc-protesten

Heerma en Van Weel schrijven in hun brief dat het de afgelopen weken een aantal keer misging, onder meer toen Extinction Rebellion het spoor bij Utrecht blokkeerde ondanks een politieverbod.

Daarnaast zijn demonstraties bij asielzoekerscentra "volledig ontspoord", stellen ze. "Daar waar geweld tegen mensen, lokale politici, hulpverleners of gebouwen en goederen wordt gebruikt, is er vanzelfsprekend geen enkele sprake meer van een demonstratie die door het recht beschermd kan worden. Daar is enkel ferm en ontegenzeggelijk optreden aan de orde."

Oud plan

Overigens zijn de gebeurtenissen van de afgelopen tijd niet de aanleiding om iets aan het demonstratierecht te doen. Dat plan ligt er ruim twee jaar.

De voorgangers van Heerma en Van Weel lieten onderzoek doen door het kennisinstituut WODC. Dat onderzoek was in december klaar. De onderzoekers stelden dat het demonstratierecht zelf niet hoeft te worden veranderd, maar dat bepaalde dingen wel beter kunnen worden geregeld.

Dat namen de coalitiepartijen D66, VVD en CDA al over als voornemen in hun regeerakkoord en melden ze nu aan de Tweede Kamer.

Een ander plan dat er al lag, gaat niet door: er komt voorlopig geen verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties. Het kabinet wil alternatieven hiervoor bespreken met de Tweede Kamer. Op het voorstel voor zo'n verbod kwam veel kritiek, schrijven ministers Heerma en Van Weel in een Kamerbrief.

Na de Tweede Kamer is er ook in de Eerste Kamer een meerderheid voor een verbod op 'homogenezing'. Volgende week wordt er gestemd, maar in een debat vandaag tekent zich een meerderheid af voor de initiatiefwet van D66 en VVD die dat regelt.

Als de wet ingaat wordt het strafbaar om homoseksuelen en transgender personen onder dwang therapie of gebedsgenezing te laten ondergaan, om zo hun seksuele voorkeur of genderidentiteit te veranderen.

Partijen als GroenLinks-PvdA, VVD, D66, SP en Partij voor de Dieren strijden al lang voor een verbod op de 'genezingen', die ook wel 'conversiehandelingen' worden genoemd. Overtreders van de wet riskeren straks forse boetes of twee jaar cel. Daarmee hopen de partijen dat de ellende voor mensen die de 'genezingen' moeten ondergaan wordt voorkomen.

'Ernstig lijden'

Voor aanvang van het debat bood COC Nederland, de belangenvereniging voor de lhbti-gemeenschap, een petitie aan de senatoren aan. Hierin verzoeken 8000 ondertekenaars de Eerste Kamerleden het wetsvoorstel te steunen.

Belangenorganisatie COC schat in dat er zo'n vijftien aanbieders van de conversiehandelingen actief zijn. Het gebeurt meestal in orthodoxe gemeenschappen waar homoseksualiteit en het zijn van transgender als ziekte worden gezien. Duizenden mensen zouden deze behandelingen ondergaan, ze ondervinden vaak heftige gevolgen. De mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties concludeerde eerder dat de praktijken ernstig lijden veroorzaken.

'Af en toe gesprek niet strafbaar'

Door de wet wordt de vrijheid van godsdienst scherper begrensd: niet alleen worden de 'genezingen' verboden, ook voor geestelijken, pastoraal werkers en religieuze organisaties komen er grenzen aan hoe ze moeten omgaan met jongeren die twijfelen over hun seksuele geaardheid.

De Raad van State was eerder kritisch op de oorspronkelijke wet. Die schreef onder meer dat een verbod moeilijk handhaafbaar is. Ook hadden sommige partijen zorgen dat docenten, geestelijken en jeugdwerkers voor gesprekken met jongeren bestraft zouden kunnen worden. Daarop pasten de initiatiefnemers het wetsvoorstel aan. Alleen het op indringende wijze en stelselmatig inpraten op mensen om hun geaardheid te veranderen wordt strafbaar. Af en toe een gesprek hierover, met een geestelijke of een jeugdwerker, wordt niet strafbaar. Mede door die aanpassingen lijkt nu toch een meerderheid voor de wet te zijn.

Scholen houden ook de vrijheid om vanuit hun levensbeschouwing onderwijs te geven, ook over seksuele geaardheid, zei VVD-Tweede Kamerlid Becker. Zij is één van de indieners van de wet. Afkeuren van iets wordt niet strafbaar, indringend en stelselmatig op iemand inpraten om te veranderen wel, aldus Becker.

Sommige partijen in de Eerste Kamer zetten nog steeds vraagtekens bij wat nu wel en niet verboden wordt. Ze stelden voor de aangepaste wet opnieuw naar de Raad van State te sturen, maar daar was geen meerderheid voor. De BBB, in de Tweede Kamer nog voorstander van de wet, trekt de steun in de Eerste Kamer in. De partij is niet meer overtuigd van de werking van de wet, mede vanwege de bezwaren van de Raad van State.

Het kabinet is dat wel: minister Van Weel (VVD) van Justitie zei tegen de senatoren dat het kabinet het voorstel steunt. Over de uitvoerbaarheid maakt hij zich geen grote zorgen en de inhoud past bij wat in het coalitieakkoord is afgesproken, aldus Van Weel.