Jesse Klaver denkt dat Progressief Nederland (Pro) de potentie heeft om bij de volgende Kamerverkiezingen de grootste te worden. In zijn eerste speech als politiek leider van de nieuwe partij constateerde hij dat "rechts versplintert", terwijl links nu de krachten heeft gebundeld.

De leden van GroenLinks en de PvdA hadden voorafgaand aan zijn speech in overgrote meerderheid ingestemd met de fusie van hun twee partijen: 96 procent van de GroenLinksers stemde voor en 97 procent van de PvdA'ers. Daarmee zijn de PvdA en GroenLinks definitief opgegaan in de fusiepartij Pro.

Jesse Klaver en zijn partijgenoten juichen na het horen van de uitslag van de stemming:

Klaver vindt dat het minderheidskabinet-Jetten moet gaan kiezen met wie het wil samenwerken, met partijen als JA21 en de SGP, "partijen die pleiten voor remigratie, die het recht op abortus willen beperken", of met zijn partij.

Hij stelde verder dat de VVD "deze coalitie gijzelt" en "meer met zichzelf bezig is dan met de toekomst van dit land". "Als er achter 'Het kan wel' geen politieke visie zit, geen opdracht voor de toekomst, dan was het toch vooral een marketingtruc", constateerde hij.

FNV-voorzitter wordt Pro-lid

Duizenden leden zijn bijeen in Den Bosch, maar alle leden mochten stemmen, waarbij leden met een dubbellidmaatschap twee stemmen mochten uitbrengen.

Voorafgaand aan de stemming sprak oud-PvdA-voorzitter Hans Spekman de 6000 aanwezigen in de Brabanthallen in Den Bosch toe. De huidige FNV-voorzitter was lange tijd tegen de fusie met GroenLinks, maar zei dat hij vandaag toch lid wordt van de nieuwe partij. Hij wil dat de vakbond en Pro samen optrekken in het verzet tegen de voorgenomen ingrepen in de sociale zekerheid.

De uitkomst was niet spannend. Het was van te voren al duidelijk dat de meeste leden achter het samengaan van hun partijen staan. Hoewel volgens Klaver velen de afgelopen jaren wel hebben geworsteld met de keuze. Hij prees hun moed om toch door te zetten.

Grote stap

Ze hebben zo'n vijf jaar de tijd gehad om te wennen. Er wordt sinds 2021 over de samenwerking gesproken. Inmiddels is er in Tweede en Eerste Kamer en in veel provincies en gemeenten al één gezamenlijke GroenLinks-PvdA-fractie.

Toch is het een historische dag, klonk op het congres. Want er fuseren twee partijen die allebei links zijn, maar van oudsher ook erg verschillen. In standpunten leken ze de laatste jaren erg op elkaar, maar de cultuur liep nog uiteen.

Vooral voor de Partij van de Arbeid was het samengaan een grote stap. Die sociaaldemocratische partij bestond sinds 1946, toen de verzuiling in Nederland hoogtij vierde. De kiezers waren vaak lid van vakbond FNV en keken en luisterden naar de VARA.

De PvdA behoorde met VVD en CDA lange tijd tot de grote drie partijen in Nederland. De partij leverde vier minister-presidenten: Schermerhorn, Drees, Den Uyl en Kok.

GroenLinks ontstond veel later, in 1990, door een fusie van vier kleine linkse partijen: de Politieke Partij Radicalen, de Pacifistisch Socialistische Partij, de Communistische Partij van Nederland en de Evangelische Volkspartij.

GroenLinks richtte zich meer dan de PvdA op thema's als milieuvervuiling en is altijd in de oppositie gebleven.

Mensen met' gewoon inkomen'

De nieuwe partij gaat zich richten op vooruitgang, zei Klaver in zijn speech. Met name voor "mensen met een heel gewoon inkomen". Die zouden wat hem betreft niet moeten hoeven "kiezen tussen de boodschappen of naar de tandarts gaan" of zich in de schulden moeten steken voor een nieuwe wasmachine.

Hij wil dat er genoeg betaalbare huizen komen en dat niemand wakker ligt van de huur. Verder wil hij samen met de vakbonden "alles op alles zetten" om de "bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel te krijgen".

De samenwerking tussen GroenLinks en PvdA heeft de afgelopen jaren strubbelingen gekend. Zo zei een aantal prominente PvdA'ers hun lidmaatschap op na onrust over het Israël-standpunt. Maar over het geheel genomen is het fusieproces soepel verlopen.

De nieuwe partij telt 100.000 leden en is daarmee de grootste ledenpartij van Nederland. Tot nu toe was dat Forum voor Democratie, dat op 1 januari 70.000 leden had.

Ook de VVD had vandaag een ledencongres. Partijleider Yesilgöz had een tegengestelde boodschap: zij zei dat de vakbonden en links de economie tegenwerken.

Hij heeft zijn nieuwe Pro-trui al klaarliggen, de Maastrichtse GroenLinks-fractievoorzitter Luc Callemeijn. Straks, op pad naar de Brabanthallen voor een "toch wel historisch congres", trekt hij hem ook zeker aan. De Oldenzaalse PvdA-fractievoorzitter Nick Kramer heeft zo'n trui nog niet en hij reist ook niet af naar Den Bosch.

Wat beiden gemeen hebben: ze blijven na vandaag allebei gewoon nog vier jaar fractievoorzitter voor ieder hun eigen partij, ook als de fusie vanmiddag een feit is en de partijen samen verdergaan als Pro.

Na 36 jaar GroenLinks en 80 jaar PvdA in het Nederlandse politieke landschap verdwijnen de partijen van het grote toneel, maar dus nog niet helemaal. Dat het in een paar gemeenten niet lukte om het landelijke fusieproces bij te benen, heeft soms principiële maar veelal praktische oorzaken.

In een stuk of tien gemeenten, waaronder Maastricht, Nijmegen, Oldenzaal, Winterswijk en Amsterdam, deden GroenLinks en PvdA nog afzonderlijk aan de verkiezingen mee en worden ze geen Pro. In Amsterdam stonden de twee partijen ook afzonderlijk op het stembiljet, maar vormen ze wel één fractie.

'Tempo te hoog'

In Amsterdam was er lang verzet vanuit GroenLinks. Waar fuseren op veel plekken meer kans zou geven om de grootste te worden, was dat in Amsterdam anders. PvdA en GroenLinks zijn daar van oudsher groot. Ze waren er soms juist concurrenten, waarbij ideologische verschillen extra benadrukt werden.

Dat was op meer plaatsen zo. Toen de gesprekken over samenwerking in Maastricht in 2024 begonnen, stond niet iedereen enthousiast te juichen. Het ging veel over de cultuurverschillen en ideologie, maar gaandeweg groeiden leden er steeds meer in. "Alleen ging het wat te snel", zegt Luc Callemeijn. Er is bewust voor gekozen de komende vier jaar nog afzonderlijk de gemeenteraad in te gaan. Het doel over vier jaar samen verder te gaan is er, maar daar "nemen ze nog even de tijd voor".

Ook in Winterswijk en Oldenzaal hopen ze bij de volgende verkiezingen één partij te zijn. "Maar er is nog veel werk aan de winkel om twee zo gewortelde partijen met leden ineen te schuiven", zegt Ubel Zuiderveld, secretaris van de PvdA in Winterswijk. Het lukte niet op tijd voor de verkiezingen. Zuiderveld verwacht geen problemen als de landelijke partij al wel Pro heet.

'Vuist tegen rechts'

Spannend voor het nieuwe Pro is wel hoe het Europees verder moet. GroenLinks is nu aangesloten bij de Groenen en de PvdA bij de Sociaaldemocraten. Volgens de regels van het Europees Parlement mag een partij niet bij twee verschillende Europese fracties horen. Uiteindelijk zal Pro moeten kiezen. De leden stemmen daar vandaag nog niet over. Er komt eerst een raadpleging, in het najaar wordt er gestemd.

Deze Europese hobbel moet de nieuwe fusiepartij nog nemen en is symbolisch voor de verschillen die er nog altijd zijn. "Dat ze in Den-Haag verschillen willen overbruggen om een groot links blok te vormen, begrijpen we zeker. Voor de verkiezingen zeiden we nog: dit is geen Den Haag, dit is Oldenzaal en we kiezen ons eigen pad, maar die luxe kan links zich niet meer permitteren", zegt de Oldenzaalse Nick Kramer.

Veel leden zijn nu dubbellid, maar Kramer ziet dat de PvdA'ers van oudsher wat meer op arbeid en de sociale democratie zitten en de GroenLinksers meer op duurzaamheid. Na de verkiezingen, waarbij Kramer rechtse en radicaal-rechtse partijen winst zag boeken, zag hij het denkproces bij de leden versnellen. "Je hoort nu vaker dat mensen een vuist willen maken tegen rechts, en de fusie daarbij als middel zien."

"Tegelijkertijd heeft het ook iets verdrietigs te constateren dat door de veranderende situatie in de wereld en de polarisatie zoiets nodig is", zegt Kramer. "Het liefst fuseer je omdat de bedoeling van beide partijen overeenkomt en niet omdat er sprake is van externe krachten."

De komende vier jaar nemen ze in Oldenzaal nog even de tijd om rustig naar elkaar toe te groeien, zegt Kramer, die het congres vandaag overslaat omdat hij in zijn eigen gemeente nog veel te doen heeft. Alhoewel hij zelf nog jong is, begrijpt hij ook dat het verdwijnen van de PvdA na tachtig jaar bij velen "pijn doet". Maar uiteindelijk, zegt Kramer, "gaat nog jaren de internationale zingen in rode hesjes ons land ook niet redden".

Was er genoeg oog voor de sociaal-maatschappelijk gevolgen van de coronamaatregelen? Dat was deze week een belangrijke vraag bij de verhoren van de parlementaire commissie. Scholen en horeca gingen dicht om verspreiding te voorkomen, met als neveneffect eenzaamheid en leerachterstanden.

Daar had het kabinet oog voor, zei de laatste getuige van deze week, oud-premier Mark Rutte. "Vanaf het begin" was er de "volle aandacht" voor de gevolgen voor Nederlanders, die thuis moesten werken of hun familie in een verzorgingshuis niet konden bezoeken. Toch was niet iedereen daar deze week van overtuigd.

Dick Schoof, ook oud-premier, maar uitgenodigd omdat hij tijdens de pandemie topambtenaar was bij Justitie, zei dat het wel heel complex was om maatschappelijke gevolgen mee te wegen. "Het sluiten van het onderwijs, niet kunnen sporten, effect op het verenigingsleven: iedereen voelde dat wel, maar de vraag was hoe je dit kon meewegen."

Want aan de andere kant stond het aantal beschikbare IC-bedden en de zogenoemde R-waarde van het virus, waarmee de besmettingsgraad werd gemeten. Keiharde getallen dus. "Het was ingewikkeld om de sluiting van de scholen in dezelfde harde cijfers te meten", zei Schoof. "Een worsteling voor ons allemaal."

Evangelie en evenwichtsbalk

Het beschermen van kwetsbaren, inzicht hebben in de verspreiding van het virus en het voorkomen van overbelasting in de zorg werden bijna meteen aangemerkt als officiële doelen, die terugkwamen in allerlei documenten. Beperking van de impact van de maatregelen was aanvankelijk geen officieel doel, dat werd pas een jaar later toegevoegd.

Waarom toen pas, vroeg de commissie bij herhaling aan Rutte, die eindverantwoordelijk was. "Die doelen waren niet het evangelie", wuifde hij de vragen weg. En de sociaal-maatschappelijk gevolgen waren heus "totaal mede-leidend". Rutte sprak meermaals van een "evenwichtsbalk" bij het maken van beleid.

Topambtenaar Mark Roscam Abbing was in die tijd bezig met dit vraagstuk. Zijn taak was om een langetermijnvisie te ontwikkelen en aandacht geven aan de sociaal-maatschappelijke factoren. In de praktijk kwam daar aanvankelijk niet veel van terecht, omdat het virus roet in het eten gooide. "Het perspectief werd elke keer ingehaald door een nieuwe crisis", zei Schoof.

Duidelijke rode lijn

Toch bestreed Roscam Abbing het beeld dat er te weinig aandacht is geweest voor de gevolgen. "Dat was echt niet mijn ervaring", zei hij maandag tegen de coronacommissie. "Het was alleen heel moeilijk."

Volgens de ambtenaar, die bij veel topoverleggen zat, had Rutte een harde grens aangegeven: hij wilde niet dat er mensen zouden stikken doordat er geen plek was om beademd te worden op een intensive care. "Dat was een duidelijke rode lijn, die hij in meerdere overleggen heeft herhaald."

Dat van die "rode lijn" kon Rutte zich niet herinneren, maar wel dat de zorg topprioriteit was. In het begin van de crisis raakte de zorg in het Italiaanse Bergamo overbelast en die beelden kwamen binnen "als een mokerslag", herinnerde oud-premier zich.

Code zwart

Het ging in die tijd over 'code zwart'. Dat betekent dat niet iedereen meer geholpen kan worden en dat er dus moet worden gekozen tussen patiënten. "Op een gegeven moment kwam ik erachter dat het aan de minister was om code zwart uit te roepen", vertelde oud-zorgminister Tamara van Ark. "Toen wilde ik dat eerst oefenen, want het is een loodzwaar besluit."

Artsen zelf vonden dat in de keuze moest meewegen welke leeftijd patiënten hadden. Het kabinet was het daar niet mee eens en wilde een lotingsysteem invoeren. Na druk vanuit de Kamer schaarde het zich toch achter het standpunt van de artsen. Uiteindelijk kwam het net niet zo ver. Rutte: "We zijn door het oog van de naald gekropen."

In het voorjaar van 2021 leek het iets beter te gaan met het aantal coronabesmettingen. Het kabinet voelde druk om de lockdown te versoepelen, maar oud-minister Van Ark kreeg nog altijd "noodkreten" vanuit de zorg.

Er was toen veel discussie, herinnerde Van Ark zich. Uiteindelijk besloot het kabinet na een "open uitwisseling" om niet te versoepelen. De oud-minister zegt dat ze zich naderhand wel heeft afgevraagd of dat nou de goede beslissing was. "Het was een enorm dilemma", zei ze tegen de coronacommissie. "Kijkend naar de urgentie die er lag, was de ruimte er uiteindelijk niet."

Oud-minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees beaamde dat in zijn verhoor. "Als we zagen dat de situatie slechter werd, was er ook geen discussie over dat we maatregelen moesten nemen om het virus in te dammen."

Dergelijke grote besluiten werden in die tijd genomen in de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing, vaak op dinsdag. In aanloop daarnaartoe waren er andere informele vertrouwelijke overleggen tussen een beperkte groep betrokken ministers, ambtenaren en experts.

Daar zijn geen notulen van, dus hadden commissieleden er veel vragen over. Werd daar niet te veel voorgekookt? Rutte vindt van niet. Volgens hem had het Catshuisoverleg "een grote meerwaarde", omdat er zonder tijdsdruk toch gepraat kon worden over mogelijke maatregelen.

En andere betrokkenen kijken er ook met een goed gevoel op terug. "De vertrouwelijkheid van het Catshuis zorgde ervoor dat je van je hart geen moordkuil hoefde te maken", zei Koolmees. Als je niet informeel van gedachten kan wisselen "durven mensen geen domme ideeën meer te hebben", zei Roscam Abbing erover.

Duivels dilemma

Een maatregel waar in formele en informele overleggen veel over is gesproken was de avondklok. "Het was een duivels dilemma. Ik heb er veel buikpijn van gehad", aldus Koolmees.

En zoiets gold ook voor Hubert Bruls. De burgemeester van Nijmegen was in die tijd voorzitter van het Veiligheidsberaad van de 25 veiligheidsregio's. "Het was buitengewoon verregaand", aldus de burgemeester. "Je berooft mensen van een grondrecht zonder heel goed aan te tonen waarom." Toch werd de maatregel ingevoerd en meerdere keren verlengd.

Het hoe en waarom daarvan komt later aan bod; de commissie heeft een hele verhoorweek gereserveerd voor de avondklok. Maar nog niet volgende week, want dan komt "de impact op de zorg" aan bod. Onder anderen IC-baas Diederik Gommers en RIVM-modelleur Jacco Wallinga komen langs.

Lees hier het liveblog na van de afgelopen verhoorweek:

De corona-enquête is inmiddels alweer een paar weken op stoom en vrijdag werden twee voormalige premiers ondervraagd: Rutte en Schoof.
Schoof was in corona-tijd natuurlijk geen premier, maar was de hoogste ambtenaar, de secretaris-generaal, van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Politiek verslaggever Lars Geerts volgt de enquête en vertelt wat dit tot nog toe heeft opgeleverd.

Verder hebben Marleen en Joost het over het luchtalarm, Jos L., het dertigledendebat en de spraakmakende documentaire over Forum voor Democratie.

De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Het kabinet neemt extra maatregelen voor de legale online gokbranche omdat steeds meer mensen gokverslaafd raken. Zo komt er een verbod op reclame en op het aanbieden van bonussen om (vaste) klanten te belonen.

"Het gaat gewoon niet goed, de online gokmarkt is geëxplodeerd", zegt staatssecretaris Van Bruggen van Justitie en Veiligheid.

Op termijn komt er een overkoepelende speellimiet die geldt voor alle kansspelen en kansspelaanbieders bij elkaar, en een 'draagkrachttoets' voor spelers die hun speellimiet willen verhogen. Zij moeten aantonen dat ze de door het gokken ontstane verliezen kunnen betalen.

Het kabinet onderzoekt of het mogelijk is steeds minder online gokbedrijven een vergunning te geven.

Verslavingsdeskundigen waarschuwen al jaren voor het toenemend aantal gokverslaafden, vooral onder jongeren en jongvolwassen en mensen met psychische en gedragsproblemen.

Gelegaliseerd

Online gokken werd in 2021 gelegaliseerd met als doel de consument beter te beschermen. De kansspelbedrijven met een vergunning moeten zich aan voorschriften houden die gokverslaving en te grote gokschulden tegengaan, zoals speellimieten en het doorverwijzen naar verslavingshulpverlening.

Vijf jaar later neemt gokverslaving onder jongeren nog steeds toe. En illegale goksites hebben een grotere omzet dan die van de bedrijven met een vergunning. De Kansspelautoriteit, de toezichthouder van de overheid, schat de omvang van de illegale markt op 617 miljoen euro en de legale markt op 600 miljoen euro.

Ook tegen de illegale markt worden door het kabinet en de Kansspelautoriteit maatregelen voorbereid, zoals het blokkeren van illegale websites. En er komt regelgeving die betaaldienstverleners of hostingbedrijven medeverantwoordelijk maakt als zij illegaal gokken mogelijk maken.

Dilemma's

Het vorige kabinet kondigde ook al extra reclamemaatregelen voor de online kansspelen aan. Die van vandaag gaan iets verder. Van de leeftijdsverhoging van 18 naar 21 jaar die het vorige kabinet aankondigde ziet dit kabinet af. Jongeren zullen naar verwachting juist uitwijken naar illegale sites.

De politiek ziet er vooralsnog niets in de legalisering van het online gokken helemaal in te trekken. Dan raken alle gokkers en gokverslaafden uit beeld, en voor veel consumenten biedt de legalisering nog steeds een goede bescherming, is de gedachte.

De online gokmarkt en de dilemma's zijn vandaag opnieuw in de ministerraad besproken, met dezelfde conclusie. "Als we nu het legale aanbod stilleggen wordt het illegale aanbod nog aantrekkelijker", zegt staatssecretaris Van Bruggen.

Een nieuw Liberaal Manifest dat morgen op een congres van de VVD besproken wordt, moet weer richting geven aan de koers van de partij. Het is opgesteld met behulp van een breed scala aan betrokkenen: een klankbordgroep en de fracties in de Tweede Kamer, de Eerste Kamer en het Europees Parlement.

Daardoor is het stuk "geworteld in de vereniging als geheel", staat op de website van de VVD. Een dergelijk stuk was nodig om inhoudelijke redenen: het vorige stuk dateert uit 2005 en gaf antwoord op vraagstukken van die tijd, zoals democratisering en de kloof tussen politiek en samenleving.

In het nieuwe manifest gaat het daar niet over, maar juist wel over geopolitieke onrust en kunstmatige intelligentie. Daarmee moet de partij weer ideologisch kleur op de wangen krijgen na alle compromissen in kabinetten die ervoor zorgden dat het verhaal van de VVD verwaterd was.

Twee kampen

Het stuk heeft duidelijk ook een ander doel. De partij viel de laatste jaren uit elkaar in kampen die steeds meer tegenover elkaar stonden. Het rechterdeel van de partij werd steeds ongelukkiger vanwege het veronderstelde D66-gehalte van het beleid van de laatste kabinetten-Rutte. Toen daarna het rechtse kabinet-Schoof werd geformeerd was juist de andere kant verdrietig. De samenwerking met de PVV druiste in tegen de liberale beginselen, vonden ze aan die kant.

De VVD heeft altijd stromingen gekend, maar de laatste jaren organiseerden die zichzelf nadrukkelijk tegenover elkaar. Op rechts ontstond Klassiek Liberaal, een paar jaar later organiseerde de linkerkant zich in De Nieuwe VVD. De kampen verweten elkaar erg links te zijn of juist te rechts.

Het manifest moet ze weer samenbrengen onder de liberale paraplu. Over beginselen en liberale uitgangspunten zijn alle VVD'ers het immers snel eens, denkt de kerngroep die de totstandkoming heeft begeleid. Begrippen als vrijheid, verantwoordelijkheid, wederkerigheid, verdraagzaamheid en sociale rechtvaardigheid spreken alle VVD'ers aan en vormen het begin van dit nieuwe manifest.

Bij de bitterballen

In 26 pagina's wil het stuk antwoord geven op de vraag hoe een liberaal Nederland er in 2048 uit moet zien, het jaar dat de partij zelf 100 jaar hoopt te bestaan.

Heel concreet is het daarom niet. Geen zinnen over asielinstroom of woningbouw, want die problemen zijn in 2048 misschien wel opgelost. Wel zinnen over hoe migranten onderdeel kunnen worden van die liberale samenleving in 2048. "Voor het versterken van de liberale democratie is het nodig dat nieuwkomers de liberale en democratische waarden aanvaarden en respecteren", staat er.

Over een ander belangrijk politiek thema, klimaatbeleid, stelt het stuk: "Daarnaast vraagt klimaatverandering dat we meer verantwoordelijkheid nemen voor de neveneffecten van onze productie en ons gedrag". Dit soort uitgangspunten moet de basis worden voor verkiezingsprogramma's waarin ze concreet worden uitgewerkt.

De verwachting is dat het stuk aangenomen zal worden. Zijn daarmee de kloven overbrugd? Wel als het gaat over die basale beginselen. Maar zo gauw er wordt gesproken over de spreidingswet, klimaatmaatregelen of samenwerken met Pro zijn de meningsverschillen meteen weer duidelijk.

Die hoor je op VVD-congressen bij de koffiebar, in de lunchpauze en bij de bitterballen. Maar in de zaal zijn VVD'ers zich terdege bewust van de beeldvorming en geven ze hun leider, wie dat dan ook is, het ene applaus na het andere.

Ook in Canada begint vandaag het WK, met in Toronto Alanis Morissette en Michael Bublé op het podium en een openingswedstrijd van het gastland tegen Bosnië-Herzegovina. Sterspeler Alphonso Davies, die vier jaar geleden in Qatar Canada's eerste WK-doelpunt ooit maakte, begint geblesseerd op de bank.

Canada en grote buur de Verenigde Staten zijn - samen met Mexico, waar het WK gisteren al begon - gastheer voor het grootste WK ooit, maar ademen een totaal andere sfeer. Terwijl in de VS Donald Trumps immigratiebeleid, handelsoorlog en de oorlog met Iran het sportevenement overschaduwen, draait het in Canada om saamhorigheid en trots.

Gezamenlijk

Bijna tien jaar geleden vlogen Canadese, Amerikaanse en Mexicaanse officials samen de wereld over om het WK binnen te halen en in 2018 lukte dat. "Onze gezamenlijkheid was ons succes", blikt John Kristick, de toenmalig directeur van het United Bid Committee, terug.

Hij maakte 'gemeenschap' tot de rode draad van het 1.500 pagina's dikke bidbook. "Door een gezamenlijke kandidatuur komen landen samen", klonk het. Van die eenheid is anno 2026 weinig over.

Canada - Bosnië en Herzegovina live om 21.00 uur

De WK-wedstrijd uit groep B tussen Canada en Bosnië en Herzegovina in Toronto is om 21.00 uur te zien via een livestream op NOS.nl en in de NOS-app, maar ook op NPO 1.

De eerste regering-Trump schreef de FIFA destijds dat alle atleten, officials en fans de VS zouden kunnen betreden zonder discriminatie. Mensenrechten waren, na de omstreden WK's in Qatar en Rusland, een kernpunt van de gezamenlijke kandidatuur. Er moest respect zijn voor de inheemse bevolking, migranten, minderheden, vrouwen, LHBTIQ+ en journalisten.

In Canada komt dat voornemen nog steeds terug in de officiële communicatie. Vancouver betrekt actief inheemse volken bij de WK-organisatie en Toronto profileert zich expliciet als multiculturele stad. Veel Amerikaanse speelsteden hebben als 'woke' beschouwde termen juist van hun websites verwijderd.

Inreisverboden

In de VS zijn fans uit Iran, Haïti, Senegal en Ivoorkust niet welkom. Transgenderpersonen en fans met pro-Palestijnse uitingen op sociale media kunnen problemen verwachten aan de grens. Amerikaanse speelsteden krijgen mogelijk bezoek van immigratiepolitie ICE.

Afgelopen weekend werd de Somalische WK-scheidsrechter Omar Artan geweigerd bij de Amerikaanse grens. Hij zou de eerste Somalische arbiter ooit op een WK zijn geweest.

"Het was nooit de bedoeling dat het een wedstrijd naar de bodem zou worden, waarbij de VS het slechtste in de klas is", zegt Minky Worden van Human Rights Watch, die nauw betrokken was bij de organisaties die het WK binnenhaalden.

Hoe anders klinkt het in Canada. "In een wereld die verdeeld kan aanvoelen, bewijst Canada dat diversiteit geen uitdaging is om te overwinnen, maar een kracht om te vieren", zei voetbalbondvoorzitter Peter Augruso op een FIFA-congres in speelstad Vancouver.

Niet alleen is de geest van het WK fundamenteel anders, de toenmalige partners zijn hopeloos gebrouilleerd. In 2018 vierde Trump het partnerschap nog op Twitter: "De VS heeft samen met Mexico en Canada door hard werken het WK binnengehaald." Het toernooi werd tot 'NAFTA-World Cup' omgedoopt, naar het vrijhandelsverdrag tussen de drie landen dat Trump in zijn eerste termijn torpedeerde.

Opvolger USMCA dreigt halverwege het aankomende WK te bezwijken onder nieuwe handelsspanningen. "FIFA is de enige lijm die het bij elkaar houdt", zegt een anonieme betrokkene tegen Politico.

De aandacht van de FIFA, en met name van voorzitter Gianni Infantino, gaat vooral naar de VS. Infantino ontmoette Trump acht keer en sprak slechts eenmaal met premier Mark Carney.

Burenruzie

Trump sprak herhaaldelijk over het inlijven van Canada als 51ste staat en wakkerde separatistische gevoelens aan in Alberta. Het is de bondscoach van het Canadese elftal die zich het felst afzet tegen die retoriek. Opvallend, want Jesse Marsch is geboren en getogen in Wisconsin.

"Als Amerikaan schaam ik mij voor het arrogante en respectloze gedrag tegenover een van onze historisch oudste, sterkste en meest loyale bondgenoten."

Normaal verdedigen Canada en de VS hun luchtruim samen: de dichtstbijzijnde straaljagers gaan op een dreiging af, ongeacht de grens. De komende weken bewaakt elk land zijn eigen speelsteden. Dat zijn er twee in Canada en elf in de VS.

Canada kwalificeerde zich slechts in 1986 en 2022 voor het WK en bereikte nooit de knock-outfase. Vier jaar geleden was de kwalificatie indrukwekkend met winst op de VS en Mexico. De opmars, een relatief makkelijke poule én een door Trump aangewakkerd patriottisme geven de Canadezen nu hernieuwd zelfvertrouwen.

Het kabinet gaan niet werken aan een nationaal verbod op wegwerpplastics zoals sigarettenfilters en wegwerpvapes. Ook komt er voorlopig geen statiegeldregeling voor knijpzakjes voor drinken, zeep of wasmiddel. Het kabinet ziet te veel juridische obstakels voor zo'n nationaal verbod en denkt dat deze milieuschadelijke producten beter via Europese regelgeving in de ban gedaan kunnen worden.

Dit blijkt uit een brief van minister Van Veldhoven (Klimaat), minister Hermans (Volksgezondheid) en staatssecretaris Bertram (Infrastructuur en Waterstaat). Een rookverbod op het strand is ook niet mogelijk, omdat er lokaal te weinig handhavers zijn om zo'n regel te controleren, schrijven zij.

Peuken

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) deed in april nog onderzoek naar sigarettenfilters. Er worden jaarlijks zo'n 9 miljard filtersigaretten verkocht en veel peuken komen op straat terecht. In de filters van die sigaretten zit een type plastic, celluloseacetaat, en dat breekt zo langzaam af dat het jarenlang in het milieu blijft, zegt het RIVM.

Een nationaal verbod komt er alleen niet, want daarvan zijn de juridische mogelijkheden "zeer beperkt en onzeker", stellen de ministers. Ze vrezen ook dat filtersigaretten vervolgens in het buitenland, online of op de illegale markt worden gekocht. Dus kan zo'n verbod alleen in Europees verband. Het kabinet schrijft te hopen dat dit er komt.

Ook wegwerpvapes moeten met het restafval worden verbrand en dat zorgt voor gezondheidsrisico's. Ze veroorzaken regelmatig branden in vuilniswagens en afvalverwerkers. Daarnaast komen ze in "ruime mate" in het milieu terecht. Maar een nationaal verbod kan niet, omdat het in strijd is met de Europese Tabaksproductenrichtlijn, aldus het kabinet.

In België is het wel gelukt, omdat er gebruikt is gemaakt van een uitzonderingsregel. Maar dat gaat Nederland niet lukken, denken de bewindslieden. "Een Europees verbod lijkt het meest kansrijk" en daar zegt het kabinet ook in Brussel voor te gaan pleiten.

Praktische bezwaren

De knijpverpakking is in opmars voor zuivel- en fruitdranken, maar ook voor zeep of wasmiddel. De verpakkingen zijn gemakkelijk mee te nemen naar buiten en komen daardoor veelvuldig in het milieu terecht. Maar het is op dit moment niet mogelijk om een statiegeldregeling op te zetten voor deze knijpverpakkingen, aldus het kabinet. Zo zijn inzamelapparaten er niet geschikt voor.

Horecaondernemers zijn wettelijk verplicht om geld te betalen voor het uitzenden van het WK voetbal op grote schermen, bijvoorbeeld op een marktplein. Dit stelt minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in een brief aan de Tweede Kamer.

De NOS is volgens haar wettelijk verplicht geld te vragen als een voetbalwedstrijd van het Nederland elftal wordt getoond voor een grote groep bij een café. Het is bepaald in de Mediawet en de Europese staatssteunregels en daar kan de NOS niet onderuit.

De minister reageert hiermee op een verzoek van een meerderheid van de Tweede Kamer die wil dat voetbalfans de WK-wedstrijden van het Nederlands elftal gratis kunnen zien op een plein of een andere grote locatie.

Het kabinet moest van de Kamer in gesprek met de NOS om te kijken of de wedstrijden voor grote groepen tot 5000 mensen gratis konden. De NOS vraagt voor die vertoningen op beeldschermen een heffing. In België gebeurt dat ook niet, zei de Tweede Kamer. Dus in Nederland moest dat dan ook niet.

Verdienen

Minister Letschert heeft gesprekken gevoerd met onder meer de NOS en met haar Vlaamse collega en komt tot de conclusie dat het niet anders kan. De NOS mag namelijk geen gratis diensten aanbieden aan commerciële partijen die daar geld mee verdienen. "Cafés betalen daarom een marktconforme prijs voor uitzendrechten die met belastinggeld zijn gefinancierd", aldus de minister.

In België is er ook een andere situatie, omdat omroep VRT - in tegenstelling tot de NOS - helemaal geen rechten heeft voor publieke vertoningen van WK-wedstrijden.

De vergoeding die de NOS moet krijgen is tijdens het laatste EK voetbal verlaagd met 75 procent, benadrukt de minister. Dan gaat het volgens haar om zo'n 80 cent per bezoeker per wedstrijd.

Letschert zegt dat het WK voor "een groot deel van de Nederlandse horecagelegenheden" gratis getoond kan worden. Het gaat dus alleen om die grotere events, waar de horeca door extra verkoop van eten en drinken meer winst maakt. Dat mag de NOS dus niet faciliteren.

Toenmalig woonminister Keijzer wees ze persoonlijk aan: vier gemeenten die voor grootschalige woningbouw kunnen zorgen door samen ruim 30.000 huizen te bouwen. De plannen zijn inmiddels af en goedgekeurd door het ministerie. Ook de financiering voor de woningbouwlocaties is rond. Het enige probleem: het kabinet heeft geen geld voor de wegen en de spoorlijnen om deze huizen bereikbaar te maken. Dus kan de bouw niet beginnen.

Het gaat om de steden Alkmaar, Apeldoorn, Hengelo/Enschede en Helmond. Zij kregen vorig jaar zomer te horen dat zij uit vele kandidaten gekozen waren voor nieuwe grootschalige bouwlocaties. Achtereenvolgende regeringen zetten in op dit soort grote nieuwe woonwijken.

Minister De Jonge (Rutte IV) wees er zeventien aan, Keijzer (kabinet-Schoof) deze vier en het huidige kabinet wil er voor de zomer nog negen aan toevoegen. Allemaal vanuit het idee: hier kunnen grote stappen worden gezet om het tekort van 400.000 woningen weg te werken.

Al die nieuwe woningen moeten wel bereikbaar zijn via de weg of het spoor. Dat is een voorwaarde om met de bouw te kunnen beginnen, maar daar zit nu het probleem.

Tunnels onder het spoor

Het vorige kabinet had een budget van 2,5 miljard euro voor de bouw van dit soort wegen, tunnels en sporen. De vier nieuwe grootschalige locaties mochten een aanvraag indienen voor geld. In totaal hebben zij 425 miljoen euro nodig om de ruim 30.000 nieuwe huizen bereikbaar te maken.

In Apeldoorn gaat het bijvoorbeeld om twee tunnels onder het spoor door. Het plan is daar ruim 6300 huizen te bouwen en de bewoners moeten de stad in en uit kunnen zonder steeds voor een spoorwegovergang te staan. De gemeente heeft hier dit jaar al 100 miljoen euro voor op de begroting staan en heeft nog 100 miljoen van het Rijk nodig.

Maar toen die 2,5 miljard euro eind vorig jaar verdeeld werd, besloot toenmalig minister Keijzer deze locaties nul euro toe te kennen voor infrastructuur. Zij besloot het geld te verdelen over de zeventien grootschalige locaties die al werden aangewezen door haar voorganger De Jonge. Voor de vier nieuwe locaties was geen geld meer.

Een hard gelag voor de Apeldoornse wethouder Wenzkowski. "Ik was best wel chagrijnig toen ik dat bericht kreeg", zegt hij. "Wij kunnen onze ambities nu niet waarmaken." Hij hoopt nog steeds dat het kabinet met geld over de brug komt voor de twee grote bouwlocaties in zijn stad.

In een Kamerbrief hierover schreef Keijzer afgelopen november: "We realiseren ons goed dat dit nu niet genoeg zal zijn voor de totale ontwikkeling van deze locaties". Maar volgens haar was het "aan een nieuw kabinet" om het geld alsnog te vinden. Al heeft het nieuwe kabinet-Jetten dat geld ook niet zomaar.

'Geen pinautomaat met gratis geld'

Het budget van het ministerie van Volkshuisvesting is inmiddels op en daardoor komt dit op het bordje van het ministerie van Infrastructuur. Alleen maakte dat ministerie eerder dit jaar bekend dat er tussen nu en 2039 een gat in de begroting zit van maar liefst 80 miljard euro voor het onderhoud en de bouw van alle infrastructuur in Nederland.

Veel snelwegen en bruggen zijn verouderd en hard aan onderhoud toe, maar het geld is beperkt. "Er staat geen pinautomaat met gratis geld hier op het ministerie", zegt minister Karremans van Infrastructuur. "Dus we zullen moeten kiezen. Hoe kunnen we het geld zo goed mogelijk uitgeven voor de automobilist, de woningzoekende en de economie? Dat zijn we nu aan het afwegen."

De betrokken gemeentebesturen stuurden onlangs een brandbrief naar het kabinet. "Zonder deze investering blijven woningen in deze gebieden uit, en daarmee het perspectief voor duizenden huishoudens", staat erin. "Wij staan klaar om ruim 30.000 woningen in onze vier grootschalige woningbouwlocaties te bouwen: geef ons het startsein. Aan de slag!"

Na de zomer maakt het kabinet bekend op welke projecten het gaat inzetten en welke op de lange baan worden geschoven. Tot die tijd kunnen ze in Alkmaar, Apeldoorn, Hengelo/Enschede en Helmond niet anders dan wachten.

Het verplaatsen van asielprocedures naar landen buiten de Europese Unie is juridisch mogelijk "vanaf de dag dat het EU-migratiepact ingaat". Vandaag dus. Dat zegt Eurocommissaris voor Migratie Magnus Brunner tegen Nieuwsuur. Hij moedigt lidstaten aan deze optie te verkennen.

Het idee doet al enige tijd de ronde: migranten die naar Europa willen, hun asielaanvraag laten doen in een 'veilig derde land' in hun herkomstregio. In dat land blijven ze tot hun aanvraag is beoordeeld. Verschillende onderzoekers, onder wie de gerenommeerde Gerald Knaus, die bekendstaat als de architect van de Turkije-deal, pleiten hiervoor.

Ook asielminister Bart van den Brink is enthousiast. Vorige maand schreef hij, naar aanleiding van een rapport van Instituut Clingendael, dat het kabinet stappen wil zetten om dit mogelijk te maken.

Woensdag lichtte hij in het tv-programma Pauw, De Wit & Moggré toe dat hij hiermee het verdienmodel van mensensmokkelaars onderuit wil halen. "Dit zijn criminele netwerken die opereren op heel veel plekken. Het is Middeleeuws wat er in Noord-Afrika gebeurt. Het is een loterij met mensen die op een boot stappen en hopen dat ze genoeg benzine hebben om Europa te bereiken. Dat moet je doorbreken."

Het begrip 'veilig derde land'

Volgens Eurocommissaris Brunner is het verplaatsen van de asielprocedure vanaf vandaag juridisch mogelijk door de manier waarop het migratiepact het concept 'veilig derde land' invult. EU-landen kunnen straks bijvoorbeeld een asielverzoek afwijzen als die persoon bescherming had kunnen vragen in een veilig land buiten Europa. Zelfs als de persoon geen band heeft met dat land. En er zouden dus aanmeldcentra in deze landen kunnen komen, zodat asielzoekers überhaupt niet naar Europa hoeven af te reizen.

Ook de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), die in Nederland verantwoordelijk is voor de afhandeling van asielaanvragen, staat positief tegenover dit laatste idee. "Als dat ervoor zou zorgen dat mensen niet meer de keuze hoeven te maken om op een gammel bootje de Middellandse Zee over te steken, met het risico van verdrinking, zou dat natuurlijk een groot goed zijn", aldus IND-baas Rhodia Maas tegen Nieuwsuur.

Eurocommissaris Brunner noemt het plan "een goed signaal" aan vluchtelingen. "Namelijk dat het niet makkelijk is om de EU binnen te komen, omdat de procedure mogelijk buiten Europa plaatsvindt."

'Chaotisch en willekeurig'

Mensenrechtenorganisaties uiten hun zorgen over het 'veilig derde land'-concept. Amnesty International noemt het "chaotisch en willekeurig" om mensen naar landen te sturen "waar ze geen band mee hebben, waar ze geen steun krijgen en geen toekomstperspectief hebben".

"In plaats van eindeloos tijd en middelen te besteden aan het afschuiven van haar verantwoordelijkheden naar andere landen, moet de EU investeren in haar eigen asielstelsels", zegt Olivia Sundberg Diez van Amnesty International.

Ook universitair docent vreemdelingenrecht Mark Klaassen is sceptisch. "De ondergrens is altijd dat er sprake moet zijn van een menswaardige behandeling in dat 'derde land'. De kans dat je dat gaat vinden, is twijfelachtig."

Klaassen wijst erop dat EU-landen al sinds 2011 geen asielzoekers mogen terugsturen naar Griekenland, omdat daar de opvang-omstandigheden ver ondermaats zijn. "Als we dit binnen de Europese Unie al niet kunnen regelen, hoe kunnen we dan garanderen dat het wel op internationaal niveau werkt?"

Eurocommissaris Brunner benadrukt dat de Commissie erop zal toezien dat de 'veilige landen' waar EU-lidstaten deals mee sluiten voldoen aan de Europese mensenrechtenstandaarden. Hij zegt ook dat het verplaatsen van de asielprocedures niet dé oplossing is voor het migratievraagstuk, "maar wel een mogelijk onderdeel van de oplossing".

Het kabinet stelt een onafhankelijke tussenpersoon aan die moet zorgen dat de sluiting van vier zorgvilla's voor ernstig gehandicapte kinderen volgens afspraak verloopt. Dat schrijft minister Sterk (Langdurige Zorg) in een brief aan de Tweede Kamer.

Sterk had eerder besloten dat de zorgvilla's van Expert Care, die in financiële problemen zijn geraakt, open moeten blijven zo lang er geen andere opvanglocaties met specialistische zorg voor alle kinderen was gevonden.

De directie kondigde desondanks aan dat de locaties in Vleuten en Waalre per 1 juli zouden sluiten. De kinderen voor wie nog geen andere plek is gevonden zouden naar de overgebleven locaties in Rijswijk en Wezep moeten.

Contact naar dieptepunt

Sterk heeft deze week, in een gesprek met de directie en de Duitse aandeelhouder op het ministerie van VWS, haar ongenoegen over geuit over de gang van zaken. Ze vindt dat ExpertCare zich onvoldoende houdt aan eerdere toezeggingen.

Afgesproken is dat ExpertCare van de sluiting op 1 juli afziet als er niet voor alle kinderen een geschikte plek is gevonden. Maar Sterk schrijft dat de personele bezetting in aanloop naar die datum wel afneemt, dus dat snelheid geboden blijft.

Het contact tussen ExpertCare en de ouders is ondertussen naar een dieptepunt gedaald. Eerder deze week liet de Cliëntenraad weten opnieuw naar de rechter te zullen gaan.

De ouders stellen dat het besluit om twee van de locaties toch over een paar weken te sluiten voor "deze kwetsbare doelgroep en hun naasten" medische en praktische bezwaren als extra reistijd met zich meebrengt.

'Aanzienlijke zorgen'

Sterk schrijft dat zij de signalen van de ouders zeer serieus neemt. Ze heeft "aanzienlijke zorgen over de zorgvuldigheid van het doorlopen proces" en vindt dat de ouders niet goed zijn meegenomen.

De intermediair die ze gaat aanstellen, moet gaan bemiddelen tussen ExpertCare en de ouders en helpen om de zoektocht naar goede alternatieven snel en zorgvuldig te laten verlopen.

Oud-politicus Geert Dales is vandaag door de Amsterdamse politierechter schuldig bevonden aan belediging van een taxichauffeur, smaad en doxing. Het gaat om een incident uit november 2024 op station Sloterdijk in Amsterdam. De 74-jarige oud-partijvoorzitter van 50Plus heeft van de rechter een taakstraf van 80 uur opgelegd gekregen, waarvan 40 uur voorwaardelijk.

De rechter acht het bewezen dat Dales op 25 november 2024 's avonds bij het station een taxichauffeur heeft uitgescholden voor "kut-Marokkaan" en "vuile moslim".

Na het incident plaatste Dales berichten erover op X. Daarin adviseerde hij niet in de betreffende taxi te stappen en plaatste hij een foto van het kenteken van de chauffeur. Dat bevestigt een woordvoerder van de rechtbank Amsterdam. Doxing is het verspreiden, verzamelen of openbaar maken van iemands persoonlijke gegevens zonder toestemming, met als doel angst aan te jagen of te intimideren.

'Grenzen van strafbare overgegaan'

De rechter sprak van "vervelende feiten, met vervelende berichten op sociale media met vervelende woorden" die gericht waren op "bang maken, intimideren en kleineren". "U bent de grenzen van het strafbare overgegaan", citeert persbureau ANP de rechter.

De chauffeur verklaarde dat Dales dronken bij hem instapte en niet wilde zeggen waar hij heen wilde. Ook zou de oud-politicus volgens de chauffeur hebben gezegd: "Jullie haten homo's, jullie weten niet wie ik ben." Getuigen verklaarden dat ze Dales zagen instappen en even later weer uitstappen.

Volgens Dales was dat "volstrekte onzin". "Dit is een waanzinsscenario, dit klopt niet, dit stinkt", citeert ANP de advocaat van Dales. Volgens de rechter is het mogelijk dat de taxichauffeur ook iets tegen Dales heeft gezegd, maar dit maakt de uitspraken van de oud-politicus niet minder strafbaar. "Ik moet het doen met wat in het dossier zit", aldus de rechter.

Politiek

Dales was sinds 1998 raadslid en later fractievoorzitter voor de VVD in de gemeenteraad van Amsterdam. In 2000 werd hij wethouder in de stad. Van 2004 tot 2007 was Dales burgemeester van Leeuwarden. Tot 2016 bleef de politicus lid van de VVD, maar verliet daarna de partij voor 50Plus, waar hij lijstduwer was bij de daaropvolgende gemeenteraadsverkiezingen.

Van 2018 tot 2020 was hij landelijk voorzitter van de partij, maar stapte op nadat partijprominenten het vertrouwen in hem hadden opgezegd. Senatoren en bijna de gehele Tweede Kamerfractie noemden de stijl van Dales "autocratisch en weinig democratisch" en hij zou met "grof taalgebruik" vooraanstaande leden hebben beledigd.

Het kabinet onderzoekt of pepperspray legaal kan worden voor mensen die gestalkt worden of die op een andere manier worden bedreigd. In Denemarken gebeurt dat al en minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) gaat na of we dat hier ook kunnen invoeren.

In een debat over geweld tegen vrouwen vorig jaar, naar aanleiding van de moord op de 17-jarige Lisa, zei Van Weel al dat hij bereid was om te kijken of pepperspray voor iedereen legaal kan worden zodat vooral vrouwen en meisjes zich beter kunnen verdedigen. Daarna heeft zijn ministerie onderzocht hoe de rest van Europa met pepperspray omgaat. Dat blijkt heel verschillend te zijn, maar de minister lijkt het Deense model het best om te verkennen.

In Denemarken kunnen mensen met "een bijzondere beschermingsbehoefte" een vergunning krijgen van de politie om pepperspray bij zich te hebben. Dat gaat bijvoorbeeld om vrouwen die last hebben van stalking, ruzie hebben met een ex of vrezen voor eergerelateerd geweld.

Risico's

Van Weel onderzoekt dus of hij het voor die groep kan regelen. De VVD'er lijkt er huiverig voor om pepperspray voor iedereen te legaliseren. Uit het eerste onderzoek van zijn ministerie blijkt namelijk dat er "significante risico's" kleven aan het legaal maken van pepperspray. "Deze risico's omvatten onder meer dat de agressor de pepperspray kan afpakken en juist tegen vrouwen kan gebruiken en dat door onervarenheid of weersomstandigheden de pepperspray de vrouw zelf kan treffen en weerloos kan maken", schrijft de minister aan de Tweede Kamer.

Bovendien kan legalisering er volgens de minister toe leiden "dat burgers het middel tegen de politie en elkaar inzetten en de makkelijke verkrijgbaarheid van het middel zal er mogelijk toe leiden dat ook criminelen pepperspray vaker als geweldsmiddel gebruiken". Van Weel wil rekening houden met die risico's, maar ook iets doen voor mensen die veel risico lopen en daarom bekijkt hij deze beperkte vorm van legalisering. Als het zo ver komt dat Nederland het Deense model invoert, dan is er ook voorlichting nodig over de risico's van pepperspray, stelt de bewindspersoon.

'Pak juist bron van probleem aan'

Je veiliger voelen is niet hetzelfde als veiliger zijn, zegt Slachtofferhulp Nederland in een reactie. De hulpinstantie roept het kabinet op te onderzoeken welke maatregelen het meest effectief zijn om bedreiging en stalking tegen te gaan. Essentieel daarbij is dat de verantwoordelijkheid voor veiligheid "nooit bij slachtoffers mag worden neergelegd."

De feministische actiegroep Dolle Mina's sluit zich hierbij aan. Het is beter om de bron van het probleem aan te pakken dan pepperspray in te voeren, zegt Lidewij Baart. "Ik heb vriendinnen die weleens zeggen dat ze zich er veiliger mee voelen en ik snap dat gevoel. Maar ik denk dat je geweld niet moet bestrijden met geweld."

Ze roept de politiek daarom op meer maatregelen te nemen tegen de zogenoemde manosphere. Deze invloedsfeer omvat vrouwonvriendelijke sites, blogs en socialemedia-accounts van mannen die machogedrag en seksistische opvattingen promoten. Er is volgens Baart een cultuuromslag nodig om geweld tegen vrouwen te beperken.

Verontrustend

Het kabinet erkent dat er veel meer nodig is dan wel of niet pepperspray toestaan. Van Weel: "Hoewel ik het van groot belang vind dat vrouwen zichzelf kunnen verdedigen tegen agressie en geweld, vind ik het tegelijkertijd een verontrustende en onacceptabele ontwikkeling dat vrouwen verantwoordelijk worden gemaakt voor hun veiligheid en daarvoor maatregelen zouden moeten nemen."

De minister wil bijvoorbeeld meer aandacht voor genderongelijkheid en vrouwenhaat maar ook voor "culturele verschillen in geweld tegen vrouwen, zoals bij eergerelateerd geweld". Daarnaast zou omstanders duidelijker gemaakt moeten worden dat zij een rol kunnen spelen.

Het kabinet wil gaan optreden als gemeenten de taaleis voor mensen in de bijstand niet handhaven. In het uiterste geval krijgt dat financiële consequenties, schrijft minister Aartsen in een brief aan de Tweede Kamer.

De taaleis houdt in dat mensen die een bijstandsuitkering krijgen zich moeten inspannen om de Nederlandse taal te leren, zodat ze aan werk kunnen komen. Ze moeten minimaal niveau 1F of A2 hebben. Dat is het niveau van kinderen aan het einde van de basisschool of van mensen die een inburgeringscursus hebben gedaan.

Gemeenten zijn verplicht om die taaleis te handhaven. Dat betekent onder meer dat ze taallessen moeten aanbieden en een korting van 25 tot 40 procent van hun uitkering kunnen opleggen aan mensen die niet meewerken.

'Verminderen budget'

Op dit moment gebeurt dat niet of nauwelijks. Aartsen dreigt te "escaleren" als gemeenten "ervoor kiezen" om niet in actie te komen. Hij zal dan "een proces in gang zetten dat uiteindelijk kan leiden tot het verminderen van het bijstandsbudget aan die gemeenten".

Tegelijkertijd wil hij de taaleis in de wet gaan aanpassen. Gemeenten hoeven dan alleen nog te toetsen bij twijfel over iemands taalniveau. "Dit bespaart tijd en kosten."

Het voorstel van Aartsen is een uitwerking van wat D66, VVD en CDA in hun coalitieakkoord hebben afgesproken. Zijn voorgangers in eerdere kabinetten waren ook al met het probleem bezig.

De politiek zit in zijn maag met het wietexperiment, nu blijkt dat Philip Morris USA (tegenwoordig Altria geheten) er een nieuwe markt in ziet. De tabaksfabrikant wil indirect miljoenen euro's investeren in de grootste Nederlandse wietkweker die meedoet aan het overheidsexperiment, ontdekten De Groene Amsterdammer en Investico.

Het wietexperiment duurt tot 2029. In die periode mogen coffeeshops in tien gemeentes legaal wiet verkopen, om te onderzoeken welke gevolgen dat heeft voor de criminaliteit en veiligheid. De coffeeshops nemen de wiet af van een aantal grote Nederlandse telers, die aan strikte voorwaarden moeten voldoen.

Eén van die grote telers is CanAdelaar uit Hellevoetsluis, dat ook wel bekend is van de klachten over stankoverlast. Het beursgenoteerde Cronos Group staat op het punt dit bedrijf over te nemen. En een grote aandeelhouder van Cronos Group is weer sigarettenfabrikant Altria, dat in de VS onder meer achter het merk Marlboro zit.

Overname tegenhouden

Cronos Group zegt dat er op dit moment nog een integriteitsonderzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid naar de overname loopt. CDA en GroenLinks-PvdA willen nu weten wat het kabinet kan doen om die tegen te houden.

Hoewel Progressief Nederland voor het wietexperiment is, maakt de partij zich zorgen. "Er is een extra risico ingekomen van een investeerder die het niet zo nauw neemt met de regels" zegt Kamerlid Lisa Vliegenthart. "Ze hebben jaren laten zien dat ze agressieve marketing voeren, de gezondheidsrisico's bagatelliseren en invloed uitoefenen op wetenschap."

CDA-leider Bontenbal sluit zich daarbij aan: "Het feit dat een tabaksfabrikant eerst probeert iedereen verslaafd te maken aan sigaretten en nu blijkbaar markt ziet in wiet, vind ik geen goed nieuws", zegt Bontenbal. "Wat mij betreft gaan we zo snel mogelijk stoppen met de tabaksindustrie deze ruimte te geven."

Het CDA is altijd al tegen het wietexperiment geweest. Toch heeft de partij er in het coalitieakkoord mee ingestemd om het in ieder geval tot 2029 door te zetten.

"Het blijkt maar eens te meer dat het wietexperiment een slecht idee is", vindt ook ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. "Kennelijk heeft de regering het wietexperiment niet goed op orde, want de tabakslobby kan zich inkopen. We moeten cannabis niet promoten via een tabaksproducent met slechte papieren."

Strenge regels

D66 is net als Pro in principe voorstander van het wietexperiment, omdat zo kan worden onderzocht of het helpt de georganiseerde misdaad weg te houden van de teelt en verkoop van wiet. D66-leider Jan Paternotte ziet dan ook nu geen aanleiding om in te grijpen.

"Ik ben van dit tabaksbedrijf geen fan, maar van de georganiseerde misdaad nog een stuk minder", zegt D66-leider Jan Paternotte. "We hebben tientallen jaren geprobeerd om wiet te verbieden. Dat heeft niks opgeleverd, daarom proberen we het nu op een ander manier."

Paternotte vindt vooral dat de regels goed moeten worden gehandhaafd, bijvoorbeeld voor het maken van reclame. "Ze doen in de tabaksindustrie gekke dingen, dus daar moeten we bovenop zitten. Dat gaat lukken, want we hebben strenge regels. Ik hoop vooral dat die bedrijven in de toekomst belasting gaan betalen als ze hier wiet gaan verkopen."

VVD-woordvoerder Claire Martens-America zegt dat de betrokkenheid van Philip Morris USA (dat losstaat van het ook in Bergen op Zoom gevestigde Philip Morris International) vragen oproept. "Invloed van een tabaksfabrikant op de beoordeling van het experiment kan het vertrouwen in een eerlijke en onafhankelijke uitkomst ondermijnen. We zullen er extra kritisch op moeten zijn of de regels zorgvuldig worden nageleefd.''

Het luchtalarm blijft in Nederland bestaan. Er komt een nieuw systeem, dat landelijk kan worden bediend. Ook krijgt het alarm nieuwe geluidssignalen. Defensie gaat er eraan meebetalen, zeggen bronnen tegen de NOS.

Daarmee zal het luchtalarm toch niet op 1 januari 2028 verdwijnen, zoals minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) had aankondigd. Het luchtalarm blijft bestaan naast het NL-Alert, het nadrukkelijk piepende bericht op de telefoon.

In Nederland staan nu zo'n 4200 alarmpalen. Om die af te laten gaan, moet nu nog in elke veiligheidsregio de knop worden ingedrukt. Dat moet straks via één landelijke knop kunnen.

"Bij een lucht- of raketdreiging is snelheid van waarschuwen essentieel", schrijft Van Weel in een brief aan de Tweede Kamer. "Decentrale aansturing introduceert extra schakels die tot onwenselijke vertraging leiden." Het nieuwe systeem zal dan ook gekoppeld worden aan een detectiesysteem van defensie.

Batterij leeg

De discussie rond het luchtalarm speelt al jaren. Opeenvolgende kabinetten probeerden er afscheid van te nemen en wilden bij een crisis, ramp of aanval alleen nog een NL-Alert versturen. Uit onderzoek blijkt dat ruim 90 procent van de mensen in Nederland dat krijgt.

Maar veiligheidsregio's en de Tweede Kamer durven niet te vertrouwen op het NL-Alert alleen: zij zijn bang dat mensen die waarschuwing niet krijgen als bijvoorbeeld de batterij van telefoons leeg is en de stroom is uitgevallen. Ook zijn er zorgen dat niet iedereen de NL-Alerts goed begrijpt.

Ernstige dreigingen

Om die reden pleitte de Tweede Kamer na de aankondiging van Van Weel toch weer voor een alternatief sirenenetwerk om mensen te waarschuwen. Van Weel zei dat daar geen geld voor was, maar kwam daarvan terug en zei de dag erna dat hij er toch weer naar ging kijken.

Nu schrijft Van Weel in zijn Kamerbrief dat het toch nodig is om naast NL-Alert nog een waarschuwingssysteem te hebben. "Uit onderzoek blijkt dat NL-Alert volstaat als alerteringsmiddel in vredestijd. Bij een scenario van ernstige hybride en militaire dreigingen is het echter kwetsbaar om enkel over NL-Alert te beschikken."

Nederland en Marokko kunnen binnenkort makkelijker criminelen en verdachten aan elkaar uitleveren. De Tweede Kamer heeft vandaag met grote meerderheid ingestemd met het uitleveringsverdrag dat beide landen drie jaar geleden tekenden. Alleen de Partij voor de Dieren en Denk stemden tegen.

Met de nieuwe overeenkomst kunnen verdachten en criminelen makkelijker worden uitgeleverd voor een rechtszaak of voor het uitzitten van een al gegeven celstraf. Het verdrag maakt het mogelijk om om uitlevering te vragen voor misdrijven waarop in beide landen een gevangenisstraf van ten minste één jaar staat.

Veilige haven

Het kan dan gaan om bijvoorbeeld moord, doodslag, andere geweldsdelicten of witwassen. Volgens minister Van Weel van Justitie en Veiligheid wordt hiermee "een stukje veilige haven" afgepakt van criminelen.

Beperkende factor is wel dat Marokko in principe geen eigen staatsburgers uitlevert, dus ook geen mensen met een dubbele nationaliteit. Van Weel (VVD) zegt daarover dat die verdachten wel in Marokko kunnen worden vervolgd. "Als ze niet uitleveren, dan zit er een verplichting in het verdrag om de zaak over te dragen aan het eigen OM", zegt Van Weel. "Daar gaat ook een afschrikwekkende werking van uit."

Grote vissen

Kamerlid Ellian, ook VVD, denkt dat het verdrag "heel veel gaat brengen". Hij weet niet of het uiteindelijk om grote aantallen verdachten gaat, maar denkt bijvoorbeeld wel aan 'grote vissen' die gelieerd zijn aan de bekende drugscrimineel Ridouan Taghi.

Het zou onder meer gaan om de zus van Taghi, waarvan vermoed wordt dat ze in Marokko zit. "Van een aantal criminele organisaties die we op de korrel hebben, verblijven er ook verdachten in Marokko", zegt Ferry van Veghel van het Openbaar Ministerie.

Als verdachten Marokkaans staatsburger zijn worden ze dus niet uitgeleverd, maar dat maakt volgens Kamerlid Ellian niet per se veel uit. "Ze willen echt niet in Marokko vervolgd worden en daar in de gevangenis komen." Van Veghel is het daarmee eens: "Je moet niet onderschatten dat het verdrag meer werking kan hebben dan alleen het uitleveren."

Politieke vervolging

In het verdrag zijn ook gronden opgenomen waarmee uitlevering geweigerd kan worden. Zo kijkt Nederland naar de "mensenrechtelijke aspecten" voordat iemand wordt uitgeleverd. Volgens Van Weel wordt voor uitlevering altijd getoetst of er geen sprake is van politieke vervolging.

Kamerlid Mohandis Van GroenLinks-PvdA had in een motie expliciet gevraagd om niet uit te leveren bij aanwijzingen "dat er ook sprake kan zijn van vervolging om politieke redenen". Tegelijk met de stemming over het verdrag kreeg ook dat voorstel een meerderheid.

Marokko-correspondent Samira Jadir over de totstandkoming van het verdrag

"De samenwerking op het gebied van het uitlevering is vanuit Rabat vooral op gang gekomen na een vergismoord in 2017. Toen werd in het café La Crème in Marrakesh de zoon van een rechter doodgeschoten door twee Nederlandse daders. Zij zouden dat in opdracht van Ridouan Taghi hebben gedaan.

Dit bracht in Marokko een schok teweeg die vergelijkbaar was met die in Nederland na de moorden op advocaat Derk Wiersum (2019) en misdaadjournalist Peter R. de Vries (2021).

Hoewel de diplomatieke banden tussen beide landen bekoeld waren geraakt, was de aanpak van de georganiseerde misdaad een van de weinige punten waarop ze het wel met elkaar eens waren. Zo heeft het Marokkaanse ministerie van Justitie in 2019 een grote rol gespeeld in de aanhouding van Ridouan Taghi in Dubai.

Sinds 2021 hebben Rabat en Den Haag de banden weer aangehaald, wat in 2023 leidde tot de ondertekening van het uitleveringsverdrag dat vandaag in navolging van het Marokkaanse parlement nu ook in Nederland is aangenomen. In de afgelopen jaren is er een samenwerking opgezet tussen de Marokkaanse en Nederlandse politiediensten, en is er op de Nederlandse ambassade een permanente OM-vertegenwoordiger."

Nu de Tweede Kamer heeft ingestemd, moet alleen de Eerste Kamer zich er nog over buigen. Gezien de stemverhouding vandaag, is het niet de verwachting dat het verdrag in de senaat nog sneuvelt. Marokko stemde al in met het verdrag.

Eerder sloot Nederland ook al een verdrag met de Verenigde Arabische Emiraten. Aan een uitleveringsverdrag met Colombia wordt nog gewerkt. "We gaan het ze overal heter onder de voeten maken", aldus Van Weel.

De Tweede Kamerfractie van GroenLinks-PvdA mag zich voortaan Progressief Nederland (Pro) noemen. De andere fracties hebben ingestemd met de tussentijdse naamswijziging, alleen PVV, Groep Markuszower en Forum voor Democratie stemden tegen.

Vorige week kregen GroenLinks en PvdA, die aanstaande zaterdag een fusiepartij worden, al goedkeuring van de Raad van State om bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen mee te doen als Pro.

Het bestuur van de Tweede Kamer, het presidium, besloot daarop om de nieuwe naam ook toe te staan in het parlement, ook al hebben de kiezers niet op Progressief Nederland maar op GroenLinks-PvdA gestemd.

"Leden die op één lijst gekozen zijn, worden beschouwd als één fractie", schreef het presidium in zijn besluit. Het maakt, met andere woorden, niet uit welke naam er precies boven die lijst stond.

Zaterdag oprichtingscongres Progressief Nederland

Zaterdag 13 juni is het oprichtingscongres van Progressief Nederland. De leden van GroenLinks en PvdA besluiten dan definitief over het voorstel om te fuseren en over de nieuwe naam. Dat is een formaliteit.

De samenwerking tussen de twee linkse partijen kwamen na teleurstellende verkiezingsduitslagen in 2021 op gang. In 2023 en 2025 deed GroenLinks-PvdA met één lijst mee aan de Tweede Kamerverkiezingen.

De naam Pro werd twee maanden geleden bekend gemaakt. Lokale partijen tekenden nog bezwaar aan, omdat er in al partijen zijn met 'Pro' in hun naam. De Raad van State wees dat vorige week af.

De Kamer stemde vandaag ook in met een ander naamsbesluit: de Groep Markuszower blijft voorlopig zo heten, omdat het hier om een afsplitsing gaat van mensen die als PVV'er in de Kamer zijn gekozen.

Fractievoorzitter Markuszower wil verder onder de naam De Nederlandse Alliantie (DNA), maar die mag dus pas in de Kamer worden gebruikt als zijn nieuwe partij bij de volgende verkiezingen zetels haalt.

Het kabinet wil het inzetten van kinderen tot en met vijftien jaar voor commerciële doeleinden via online content onder de wet op kinderarbeid laten vallen en op die manier strafbaar maken. Zo moeten kinderen die in video's van zogeheten mom- of dadfluencers als verdienmodel worden ingezet beter beschermd worden.

Dat schrijft minister Aartsen (VVD) van Werk en Participatie aan de Kamer. Eerdere onderzoeken van wetenschappers en de Arbeidsinspectie wezen al uit dat kinderen die in online vlogs verschijnen kwetsbaar zijn. Het online onder de aandacht komen kan grote impact hebben op hun welzijn en zelfbeeld, met soms mentale problemen als gevolg.

Aartsen schrijft dat "gelet op de ernstige risico's" duidelijke regels moeten komen en daarom wil hij kijken of het bedrijfsmatig of commercieel maken van online content onder het verbod op arbeid voor kinderen tot en met 15 jaar kan vallen. Dan kunnen er ook boetes voor overtreders komen.

'Uitwerking in najaar'

De plannen stonden al in het coalitieakkoord. Met de huidige regelgeving kunnen excessen niet goed aangepakt worden, schrijft de minister, omdat niet altijd aangetoond kan worden dat ouders een werkgeversrelatie met de sponsorende bedrijven van hun vlogs hebben.

Wat wel en niet strafbaar wordt, wordt nu verder uitgewerkt. Het gaat bijvoorbeeld om hoe en hoe vaak kinderen in beeld komen en in hoeverre de activiteiten een 'bedrijfsmatig' karakter hebben. Mensen of kinderen die af en toe een vlogje maken hoeven niet bang te zijn dat ze beboet worden, verzekert de minister de NOS.

Ook wil de minister bekijken welke rol platforms als YouTube, Instagram en Tiktok kunnen vervullen.

In gesprek met adverteerders wil hij kijken hoe kinderen in reclames beschermd en begeleid kunnen worden. Hij wil de uitwerking in het najaar rond hebben.