Een reis met de trein wordt volgend jaar opnieuw flink duurder. NS verhoogt de prijzen van treinkaartjes gemiddeld met 6,52 procent. Die stijging is ongeveer gelijk aan die van dit jaar. Maar het is wel de helft minder dan werd gevreesd.

Deze zomer schreef demissionair staatssecretaris Aartsen nog in een brief aan de Tweede Kamer dat het treinkaartje bij NS tot wel 9 procent duurder kan worden. NS zegt zelf dat een verhoging tot 12 procent op tafel lag.

Dat komt doordat NS de prijs van een treinkaartje de afgelopen vier jaar minder hard liet stijgen dan de inflatie. Die verhoging werd twee keer afgewend door een bijdrage vanuit het ministerie. Daar was voor 2026 alleen geen meerderheid in de Tweede Kamer meer voor.

Om een extreme prijsverhoging te voorkomen had NS zelf weinig financiële middelen. Het vervoersbedrijf zit al jaren in de rode cijfers, omdat het aantal reizigers nog altijd niet terug is op het niveau voor de coronacrisis. Dat komt doordat forensen vaker thuiswerken.

Uitsmeren

Besloten is nu om de hoge inflatie uit de energiecrisis over vier jaar uit te smeren. "De prijsverhoging is daardoor hoger dan we hadden gewild, maar wel een stuk lager dan eerder gevreesd", zegt commercieel directeur Bertien van Baak.

In de prijsverhoging van 6,52 procent zit de verwachte inflatie van volgend jaar van 2,3 procent verwerkt, aldus de NS. Daar komt nog 3,05 procent bij van de prijsverhoging die eerder werd uitgesteld, plus nog 1,17 procent van de inflatieverhoging die nog niet is doorgevoerd.

Het verlieslijdende NS zegt dat de prijzen omhoog moeten om de kosten te kunnen blijven betalen. De lonen van onder meer machinisten en conducteurs maakt 43 procent uit van de kosten. In augustus bereikte NS na een serie stakingen een akkoord met de vakbonden over een nieuwe cao. Komend jaar krijgen medewerkers er 3,5 procent bij.

Daarnaast betaalt NS een vergoeding om op het spoor en op de hogesnelheidslijn te mogen rijden. En wil het bedrijf investeren in nieuwe dubbeldekkertreinen.

Uitcheck vergeten

Om de kosten onder controle te houden stopt NS met het abonnement waarmee reizigers de hele dag met korting de trein kunnen nemen. Ook het abonnement om in het weekend met korting te reizen wordt gestaakt.

Verder wordt het huren van een OV-fiets met 4,80 euro per dag 15 cent duurder. Ook verhoogt NS de prijs van een vergeten check-out van 20 euro naar 33,30 euro. Reizigers die een vergeten check-out niet terugvragen, zijn daardoor meer kwijt.

Wie graag bij NS eerste klas rijdt is volgend jaar ook duurder uit. Die prijs gaat met de jaarwisseling meer omhoog dan een gewoon kaartje. In het weekend wordt het verschil tussen eerste en tweede klas juist kleiner.

Om de trein betaalbaar te houden voor gezinnen blijft de prijs van een abonnement waarmee kinderen tot en met 11 jaar gratis kunnen meereizen met een volwassene gelijk. Dat geldt ook voor de prijs van 2,50 euro voor een Railrunner-kaartje, waarmee kinderen een dag onbeperkt kunnen reizen.

De tijd dringt voor grote automakers die werken met chips van het Nijmeegse bedrijf Nexperia. Fabrieken dreigen stil te vallen, omdat China de export van de chips sinds een maand blokkeert. Sommige autofabrikanten hebben nog maar voor een aantal dagen chips, zegt Sigrid de Vries van ACEA, de Europese vereniging van autobedrijven.

Volkswagen (waar ook Audi, Porsche en Skoda onder vallen) en Nissan zeggen dat het onzeker is of zij na deze week nog vooruit kunnen. De Japanse automaker Honda heeft vorige week al een fabriek in Mexico stilgelegd door het chiptekort, meldt de Japanse zakenkrant Nikkei.

Nexperia heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar de chips komen uiteindelijk uit fabrieken in Azië. Vooral in China worden veel chips gemaakt, maar de Chinese overheid houdt de uitvoer al een aantal weken tegen, omdat Nederland eind september de controle op het hoofdkantoor overnam vanwege wanbestuur door de Chinese directeur.

Zonder chips geen auto

Nexperia-chips zijn eenvoudig, maar heel belangrijk voor de auto-industrie. "Het zijn chips die in heel veel verschillende onderdelen zitten", zegt De Vries. "Daardoor kan een tekort voor één onderdeel of bij één leverancier al grote gevolgen hebben."

"Het is simpel, zonder deze chips kan een auto de fabriek niet uit", zegt automaker Richard Holleman. Zijn bedrijf Carice maakt elektrische auto's in een hal in Voorhout, bij Leiden.

Hij houdt een dun, groen, rechthoekig schijfje omhoog. Daarop lopen koperen draden naar allerlei kleine zwarte blokjes. 'Dropjes' noemt Holleman ze. Dat zijn ze, de Nexperia-chips waar het allemaal om draait. Ook in de auto's van Carice sturen ze verschillende signalen rond. "Daardoor kan bijvoorbeeld de auto starten, werkt het dashboard en gaan de koplampen aan en uit."

"Net als de grote automakers gebruiken wij deze simpele chipjes", vertelt Holleman. "Opeens stopt de levering daarvan. Als je geen voorraad meer hebt, ben je als automaker niet een beetje de pineut, maar gigantisch. Wij kunnen nog vooruit, want we zijn natuurlijk een kleinere speler dan Volkswagen, maar we snappen dondersgoed wat voor buikpijn de grote automakers nu hebben."

Ook bij Carice was het even zoeken toen bleek dat de Nexperia-chips voorlopig niet meer uit China zouden komen. "Waar gebruiken we die chips precies? Hoe staat het met onze voorraad? Welke chips zullen moeilijk te krijgen zijn? Kunnen we chips van andere bedrijven gebruiken?"

Niet zomaar vervangen

Kunnen de autofabrikanten dit soort chips niet gewoon ergens anders halen? "Dat zou kunnen", zegt De Vries van autovereniging ACEA. Maar omdat enorm veel chips van Nexperia komen, is dat volgens haar makkelijker gezegd dan gedaan.

"Zelfs als je een andere leverancier vindt, is het de vraag of die dezelfde grote hoeveelheden kan leveren. Dat heb je niet in een paar weken of maanden geregeld."

Bij automaker Carice in Voorhout weten ze dat het ook technisch gezien niet zo makkelijk is. Holleman verwijst weer naar dat groene plaatje met koperen draden en 'dropjes'. "De printplaat is het brein van de auto", zegt hij.

"Je zou een Nexperia-chip kunnen vervangen door een andere chip die er behoorlijk op lijkt, maar elke techneut weet dat het niet zo werkt. Op zo'n printplaat kan dat zo een reeks aan problemen veroorzaken. Daar schiet je niets mee op. Het liefst laat je het zo, als je weet dat het werkt."

Autofabrikanten proberen van alles, zegt De Vries. Ook zij hoort van automakers dat ze kijken of ze producten kunnen aanpassen of andere chips kunnen gebruiken. "Maar dat zijn enorme investeringen."

Hoop en onzekerheid

Om de acute problemen op te lossen, is er voor de auto-industrie eigenlijk maar één snelle oplossing: weer Nexperia-chips krijgen.

De Europese autovereniging noemt een bericht van het Chinese ministerie van Handel van afgelopen weekend hoopvol. Daarin kondigde het ministerie aan dat bedrijven die in de problemen zitten, zich kunnen melden, zodat China mogelijk een uitzondering kan maken op het exportverbod.

"Maar er is nog veel onduidelijk", zegt De Vries. "Aan welke voorwaarden moeten de bedrijven bijvoorbeeld voldoen? Ook het papierwerk kan weken duren. De onzekerheid is nog absoluut niet weg."

Als de chips niet deze week komen, zullen sommige autofabrikanten de productie alsnog moeten verlagen of stilleggen, zegt De Vries. "We hebben de Nexperia-chips niet nu nodig, maar gisteren."

Jongvolwassenen hebben steeds vaker behoefte aan een reis die speciaal op hen is afgestemd en zoeken daarvoor reisadviseurs op. Dit blijkt uit een rapport van ABN Amro over de toerismesector. Deskundigen zeggen dat een rol speelt dat een reisbureau onzekerheid wegneemt en dat er behoefte is aan het creëren van een unieke ervaring.

De bank haalt cijfers van het CBS aan waaruit blijkt dat het aantal reisbureaus de afgelopen tien jaar met 34 procent is gestegen. In diezelfde periode is het aantal reisbureaus in de winkelstraten juist gehalveerd, blijkt uit cijfers van marktonderzoeker Locatus.

'Jongvolwassenen' zijn in dit rapport 18- tot 24 jarigen en 25- tot 34-jarigen. Het blijkt dat zij vaker gebruik maken van reisadviseurs dan ouderen. De jongste groep doet dit het vaakst met bijna 12 procent. Alleen ouderen boven de 65 jaar maken evenveel gebruik van deze reisbureaus, alleen zijn dat vaker fysieke winkels, terwijl jongeren in zee gaan met individuele reisadviseurs.

Reisagenten

Volgens de bank zijn er steeds meer zelfstandige reisbureaus bijgekomen, ook wel 'reisagenten' genoemd. ABN Amro ziet dat deze reisagenten vaak zijn gespecialiseerd in een bepaald type reis, zoals natuurreizen naar IJsland of fietsvakanties in Spanje.

Deze agenten passen echt de beleving aan op de persoon, zegt Ward van der Stee, sectoranalist bij ABN Amro. "Jongeren worden veel blootgesteld aan reizen via sociale media, maar krijgen daardoor ook keuzestress. Dan gaan ze dus op zoek naar een reisbureau om een unieke reis samen te stellen."

Ook ziet hij dat het vertrouwen dat een reisagent geeft een grote rol speelt. "Ik kan me voorstellen dat je je reis naar Italië niet via een organisatie boekt, maar je gaat niet zo makkelijk naar het Chinese binnenland zonder hulp van iemand die daar bekend is."

Jacqueline den Dunnen is zelf reisagent. Ze helpt met het verzorgen van reizen naar bestemmingen over de hele wereld. Zij ziet dat steeds meer jongeren naar haar toekomen. Een deel is afgestudeerd en gaat op examenreis. Ook zijn er steeds vaker jongeren die iets anders willen en er ook meer geld aan uitgeven. "Laatst nog kwam een jongen bij mij toen hij voor het eerst alleen met zijn vriendin op vakantie ging."

Een reis begint al snel bij 600 euro voor twee weken Albanië, en loopt makkelijk op naar 2.500 euro voor een reis naar Australië, vertelt ze. "Voor een deel sparen of lenen jongeren dit geld, maar ze krijgen ook vaak hulp van hun ouders."

Onzekerheid

Hoogleraar toerisme aan de Universiteit Leuven Jan van der Borg wijst op de behoefte aan houvast die een reisbureau biedt. "Als je ergens naartoe reist waar de kans op overstromingen hoog is ben je in je eentje gewoon de klos, via een reisbureau heb je dan een vangnet om op te kunnen terugvallen." Ook weet een reisagent goed welke risico's er spelen en welke plekken je beter kan mijden.

Bij Den Dunnen kunnen klanten tijdens de reis haar een bericht sturen als er iets aan de hand is. "Het verschil met een groter reisbureau is dat de drempel om mij een bericht te sturen heel laag is. Klanten hebben vaker behoefte aan één vertrouwd contactpersoon en waarderen dit ook enorm."

Voor de tweede keer dit jaar struikelt een bedrijf dat gemeenten helpt met isolatieplannen voor inwoners. Winst Uit Je Woning: Samen inkopen, dat door een groot aantal gemeenten wordt ingehuurd om inwoners te helpen met het verduurzamen van hun woning, heeft gisteren faillissement aangevraagd. Aan de NOS laat bestuurder Michel Muurmans weten dat het faillissement waarschijnlijk vandaag nog wordt uitgesproken.

Twee maanden geleden viel al het doek voor Groupcard. Dit bedrijf gaf voor veel gemeenten onder meer stadspassen en kaarten uit met financiële hulp voor inwoners met lage inkomens. Die hulp was bijvoorbeeld bedoeld voor de aanschaf van energiezuiniger witgoedapparaten of het isoleren van een woning.

Bedrijven uit de isolatiebranche noemen Winst Uit Je Woning "een grote speler" in het nationaal isolatieprogramma. Hiermee wil het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening tot en met 2030 in totaal 2,5 miljoen woningen isoleren. Winst Uit Je Woning werd door veel gemeenten ingehuurd om inwoners te helpen isolatieplannen te maken.

Kosten te hoog

Het bedrijf zegt in financiële problemen te zijn gekomen omdat elke gemeente eigen eisen en regelingen heeft. "Dit betekent dat wij maatwerk moesten gaan leveren om aan de verplichtingen te kunnen voldoen", legt Muurmans uit. "Voor het faciliteren van maatwerk per gemeente zijn er vaak kostbare technische ontwikkelingen nodig of juist handmatige werkzaamheden."

Muurmans zegt dat de afgelopen maanden "diverse mogelijkheden zijn bekeken" om de financiële problemen op te lossen. "Helaas bleken de mogelijkheden te weinig vertrouwen te geven voor een succesvol vervolg." Hij zegt te hopen op een doorstart. Bij het bedrijf werken 73 mensen.

Uit de laatste jaarrekening blijkt dat Winst Uit Je Woning over 2024 een negatief eigen vermogen van 1,3 miljoen euro had. Het bedrijf nam een maand geleden nog wel een deel van het failliet gegane Groupcard over.

Er werd 100.000 euro neergelegd voor het systeem dat lokaal de verkopen van cadeaukaarten en andere passen afhandelt. Hiervoor nam Winst Uit Je Woning ook drie medewerkers van Groupcard over. De verwachting was dat het systeem van pas kon komen bij doe-het-zelfregelingen.

Onaangenaam verrast

De gemeente Den Haag maakte eind september bekend de cadeaukaart om woningen te verduurzamen bij Winst Uit Je Woning onder te brengen. Dat ligt nu opnieuw stil, omdat het bedrijf alle werkzaamheden heeft stilgelegd. "Het is mogelijk dat de uitvoering van verduurzamingsprogramma's van gemeenten vertraging oploopt", laat Winst Uit Je Woning weten

In de provincie Utrecht was Winst Uit Je Woning ingehuurd om voor twintig gemeenten inwoners die hun woning willen isoleren te helpen. Dat ging via persoonlijk advies aan huis, het maken van een bespaarplan, het aanvragen van subsidies en door de woningeigenaar vervolgens te koppelen aan een isolatiebedrijf.

De provincie Utrecht is "onaangenaam verrast" door het faillissementsbericht. Een woordvoerder zegt dat Winst Uit Je Woning "de afgelopen jaren een belangrijke rol speelde" in de verduurzamingsopgave voor de provincie. Het faillissement heeft gevolgen, maar welke dat precies zijn is de provincie nog aan het onderzoeken. "Het is wel bekend dat het geen gevolgen heeft voor de middelen die beschikbaar zijn voor woningeigenaren."

Ruim 150 gemeenten

Winst Uit Je Woning werkte de afgelopen jaren voor ruim 150 gemeenten. Er liepen nog vijftig projecten. Naast de veertien gemeenten uit Utrecht werkten onder meer Helmond, Someren, Deurne, Wijk bij Duurstede, Stichtse Vecht, Ronde Venen, Soest, IJsselstein, Soest en Waterland samen met Winst Uit Je Woning.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zegt verontrust te zijn door het nieuws. "Dit faillissement raakt niet alleen de betrokken gemeenten, maar ook hun inwoners en de medewerkers van Winst Uit Je Woning." De gevolgen van dit faillissement kan de VNG nog niet overzien.

China lijkt z'n geduld met de Nederlandse regering in de onderhandelingen over Nexperia te verliezen. Het ministerie van Handel uit vandaag felle kritiek op Nederland. Het verwijt het kabinet een niet-constructieve houding en stelt dat Nederland de crisis in de wereldwijde toeleveringsketen escaleert.

De stevige woorden staan hiermee haaks op de woorden van Eurocommissaris Sefcovic. Gisteravond sprak hij van "vooruitgang" in onderhandelingen over Nexperia en van "nauwe samenwerking met de Nederlandse overheid en constructieve samenwerking met China".

'Wettelijke rechten geschonden'

In een buitengewoon scherpe verklaring noemt China de beslissing van de Nederlandse Ondernemingskamer vandaag 'misplaatst' en zegt ook dat die de wettelijke rechten van Nexperia heeft geschonden. De Ondernemingskamer schorste vanwege beschuldigingen over wanbestuur de Chinese ceo van Nexperia en nam hem tot nader order de zeggenschap over het bedrijf af.

Volgens Peking probeert China tot een oplossing te komen, maar zou Nederland niet constructief zijn, de redelijke eisen van de Chinezen negeren en geen actie ondernemen.

Een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken wil niet op de uitspraken reageren.

De boodschap van Peking lijkt niet alleen bedoeld als waarschuwing aan Nederland, maar ook als signaal aan een breder publiek. Waar China Nederland herhaaldelijk beschuldigt van onverantwoordelijk gedrag, prijst het zichzelf als verantwoordelijke natie die er naar eigen zeggen alles aan doet om de toeleveringsketen van halfgeleiders in binnen- en buitenland te stabiliseren. Dat China zelf ook deels schuld heeft aan de crisis door een breed exportverbod op Nexperia-chips in te stellen, wordt daarin buiten beschouwing gelaten.

Export aan banden gelegd

Vorige maand greep de Nederlandse regering in bij chipfabrikant Nexperia en nam de controle over, dit gebeurde naast de procedure bij de Ondernemingskamer. In reactie daarop besloot de Chinese overheid de export van de chipmaker aan banden te leggen. Het Chinese exportverbod heeft mogelijk grote gevolgen voor de Europese industrie en dus staat het onderwerp bij veel landen en de Europese Unie hoog op de agenda.

De voorbije weken spraken Chinese en Nederlandse functionarissen meerdere keren met elkaar over een oplossing. In eerdere reacties verweet China Nederland vooral de "verstoring van de mondiale productie- en toeleveringsketens". Dat waren bewoordingen waarmee Peking de gemoederen niet te veel wilde laten oplopen. Maar daar kwam vandaag dus verandering in.

Eerder liet het Chinese ministerie van Handel wel weten dat bedrijven die hinder ondervinden van het exportverbod op chips zich kunnen melden. Het ministerie zal vervolgens beoordelen of een uitzondering mogelijk is. Over de criteria voor zo'n uitzondering is tot nu toe niets bekendgemaakt.

Ondanks Amerikaanse importheffingen heeft Philips een prima kwartaal achter de rug. Het gezondheidstechnologiebedrijf draaide in de afgelopen drie maanden 4,3 miljard euro omzet. Daardoor bleef er iets meer winst over dan in hetzelfde kwartaal een jaar geleden, namelijk 187 miljoen euro.

Hoewel het bedrijf wel last heeft van spanningen in de wereld, wordt het maar beperkt geraakt door de Amerikaanse importheffingen. "In Noord-Amerika blijft het uitermate sterk", zegt Philips-topman Roy Jakobs. "We zien meer investeringen in de zorg, maar ook de vraag van consumenten blijft sterk."

Scheren en ontharen

Met name op het gebied van persoonlijke hygiëne gaat het goed met Philips. Door onder meer een sterke verkoop van nieuwe modellen scheerapparaten en ontharingslasers is er ruim 10 procent meer verkocht.

Philips heeft zich in de afgelopen jaren steeds meer toegelegd op de productie van medische apparatuur. Dat gaat om innovatieve apparaten voor het stellen van diagnoses en het uitvoeren van behandelingen. Daar blijft de omzet juist wat steken in de afgelopen maanden.

Door toenemende vergrijzing heeft Philips al lang hoge verwachting van de verkoop van medische apparaten in China. Toch blijft de vraag achter. Volgens Jakobs is daar al de klad in gekomen tijdens de coronapandemie. Daarna is de vraag niet volledig hersteld mede door Chinees overheidsbeleid dat de eigen markt afschermt.

Nexperia

De hoogopgelopen ruzie tussen Nederland en China over Nexperia raakt Philips naar eigen zeggen niet. Nadat Nederland de controle binnen het bedrijf naar zich toe had getrokken en de Chinese bestuurder aan de kant had geschoven, stopte de Chinese Nexperia-fabriek met de export van chips.

Inmiddels zou dit worden hervat, maar de tijdelijke stop kan de Europese maakindustrie raken. Met name de autobranche vreest te moeten stoppen met fabriceren omdat er te weinig computerchips binnenkomen. Maar de Nexperia-chips zitten ook in medische apparaten.

Toch heeft Philips daar geen last van, zegt topman Jakobs. Zijn bedrijf zou hebben geleerd van de coronacrisis toen ook veel export stil kwam te liggen en onderdelen niet geleverd werden: "We hebben alternatieven voor die chips. We kopen in bij meer partijen."

Dat Philips graag meerdere leveranciers van chips heeft, heeft volgens Jacobs niets te maken met de toegenomen Chinese invloed binnen Nexperia. Dat Nijmeegse bedrijf is overigens een afsplitsing van NXP, dat ooit voortkwam uit Philips.

De komende twee jaar zullen de banen niet meer zo enorm voor het oprapen liggen als de afgelopen jaren. Omdat de economie wat minder hard groeit, zal het aantal banen tot 2027 nog maar licht toenemen. De stijging komt uit op 1,1 procent, verwacht uitkeringsinstantie UWV.

Toch verschilt de banengroei enorm per bedrijfstak en per regio. Zo blijft de vraag naar personeel groot in de zorg, specialistische zakelijke diensten en informatie en communicatie. Door de extra investeringen in defensie zal ook hier de vraag naar personeel sterk groeien. In met name de landbouw en visserij plus uitzendbranche daalt het aantal banen juist flink, verwacht het UWV.

Amsterdam en Eindhoven

Omdat de economie in met name Amsterdam en Eindhoven hard blijft groeien, blijft hier de vraag naar personeel het grootst. De afgelopen jaren zijn een recordaantal mensen gaan werken. De zogenoemde arbeidsparticipatie kwam vorig jaar uit op 73,2 procent. Dat betekent dat bijna driekwart van de Nederlanders tussen de 15 en 75 betaald werk heeft.

Dit percentage kan volgens het UWV nog stijgen door 372.000 werklozen aan een baan te helpen en ruim een half miljoen deeltijdwerkers die graag meer willen werken meer mogelijkheden te bieden. Ook zijn er nog 284.000 mensen die vanwege ziekte, een handicap of een verkeerd diploma aan de kant staan.

Door het tekort aan mensen zoeken veel bedrijven naar oplossingen in automatisering en kunstmatige intelligentie. Het UWV stelt dat werknemers zich door deze ontwikkeling moeten blijven bijscholen in hun vakgebied of andere vaardigheden moeten aanleren, omdat de techniek hun werk of een deel hiervan kan overnemen.

Opnieuw zijn er minder leegstaande panden omgebouwd tot woning. Het aantal loopt al jaren terug en vorig jaar werd er zelfs 10 procent minder omgebouwd dan het jaar ervoor, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Er kwamen 7900 getransformeerde woningen bij, een stuk minder dan de 15.000 waar het kabinet naar streeft:

Vorig jaar stonden in Nederland meer dan 40.000 panden leeg. Maar lang niet al die oude schoolgebouwen, kantoren of winkelpanden zijn geschikt als woning. Dat komt omdat daarvoor andere voorwaarden gelden. Er moet bijvoorbeeld genoeg daglicht zijn en ze mogen niet te dicht bij snelwegen liggen.

"Je gaat niet op een industrieterrein woningen bouwen", zegt Peter Boelhouwer, hoogleraar woningmarkt bij de TU Delft. Daarom zijn veel geschikte panden al omgebouwd en blijft er steeds minder over.

Volgens huizenmarkteconoom bij de Rabobank Stefan Groot is het een ingewikkelde kwestie. "Veel laaghangend fruit is wel geplukt, heel veel panden zijn niet geschikt om zomaar naar woningen te transformeren, en daar komen belemmeringen nog bovenop."

Wat doet de overheid nu aan woningtransformatie?

Om dichter bij het doel van 100.000 nieuwe woningen per jaar te komen, streeft het demissionaire kabinet ernaar om 15 procent daarvan door transformaties te realiseren, in totaal dus 15.000 woningen. Er is een Nationaal Transformatieplan opgesteld om meer en sneller te kunnen transformeren.

De demissionaire woonminister maakte 150 miljoen euro vrij voor woningtransformaties. Dat geld is bedoeld om ontwikkelaars een lening te geven als ze een locatie of gebouw willen transformeren naar woningen. Op die manier hoopte het kabinet dat woningbouwprojecten sneller konden starten.

Volgens Boelhouwer is het ombouwen van niet-woningen maatwerk. Naast de omgevingseisen krijgen ontwikkelaars te maken met allerlei gemeentelijke regels: "Je hebt te maken met bezwaarschriften van omwonenden en als het gaat om winkels in binnensteden kunnen ondernemersverenigingen ook aan de bel trekken."

Daar krijgt Tim van der Lugt regelmatig mee te maken. Hij is eigenaar van bouwbedrijf VDL. "Doordat het laaghangende fruit weg is, wordt het steeds complexer. Er komen steeds meer uitdagingen bij de projecten die wel beschikbaar zijn." Op dit moment transformeert hij drie panden, waarvan elk te maken kreeg met bezwaren.

Zo liep elk project flink wat vertraging op. "Je komt in procedures terecht die een hoop tijd in beslag nemen. De omgeving wordt belangrijker en dat kost tijd. Het kan zelfs 2 tot 3 jaar duren voordat we dan echt kunnen beginnen."

Bewoners betrekken

Sinds de Omgevingswet begin vorig jaar inging, werd het voor Van der Lugt verplicht om de omgeving inspraak te geven in de plannen. Dat deed hij door een bewonersevenement te organiseren.

De Omgevingswet werd ingevoerd om aanpassingen in de ruimtelijke ordening simpeler te maken, zoals bij het verlenen van bouwvergunningen voor woonwijken, winkelcentra, bedrijventerreinen of de aanleg van wegen.

Daartoe worden omwonenden en andere belanghebbenden eerder in het proces betrokken. Voor Van der Lugt leverde dat extra werk en tijd op. "Bewoners hebben vaak toch bedenkingen, en winkeliersverenigingen zijn bijvoorbeeld niet enthousiast, omdat er dan gaten vallen in de winkelstraat, en het leidt tot meer parkeerdruk."

Minder interessant voor investeerders

Bovendien spelen investeerders volgens Boelhouwer een grote rol in de woningtransformatie. "Particuliere investeerders kopen lege panden vaak om als woning weer te verhuren of te verkopen. Maar sinds de Wet Betaalbare Huur en de verhoging van de box-3-belasting is het voor investeerders minder winstgevend om hun pand te verhuren."

Frank Notten van het CBS zegt dat bijna driekwart van de getransformeerde woningen van het afgelopen jaar in handen was van particuliere verhuurders: "Je ziet dat die zich het laatste jaar een beetje terugtrekken uit de woningmarkt. Dat heeft wel mee kunnen spelen bij deze daling van het aantal transformaties."

Volgens Stefan Groot is er toch best wat potentie in de woningtransformatie: "Je lost er natuurlijk niet het hele woningtekort mee op, maar het is wel een mogelijkheid om meer woningen toe te voegen."

De Franse buitenlandminister Barrot wil EU-sancties tegen de Chinese fast-fashionwebshop Shein. Het overtreedt regels zegt hij nadat wapens en sekspoppen van kinderen aangeboden werden. Brussel zegt de zorgen over Shein te herkennen en te kijken naar nieuwe stappen. Het is een nieuw hoofdstuk in het verzet tegen de winkel, die deze week voor het eerst een fysieke winkel in modehoofdstad Parijs opende.

Frankrijk-correspondent Frank Renout zag hoe die openingsdag een dag vol protest werd, vertelt hij in podcast De Dag. De Franse regering probeert Shein aan te pakken met boetes en dreigingen om de site offline te halen, maar de winkel is desondanks razend populair onder Fransen. 25 van de ongeveer 68 miljoen Fransen hebben weleens iets besteld bij Shein.

En dat laat zien hoe succesvol de tactiek van de webshop is, constateert China-correspondent Laura van Megen. Ze werken op een hele andere manier dan de grote modemerken in Europa en daardoor kunnen ze razendsnel inspelen op de nieuwste trends. Shein groeit als kool en de fabrieken die kleding maken voor de webshop zeggen dat ze zich altijd aan zullen passen aan nieuwe regels.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Deze aflevering van De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag 20 minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en De Rooy: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door de NOS en EenVandaag.

Jeugdjournaal-podcast: iedere week vindt het Jeugdjournaal antwoorden op vragen van kinderen bij het nieuws.

Een van de grootste farmaceutische bedrijven ter wereld, Eli Lilly, investeert 2,6 miljard euro in Nederland. De Amerikaanse producent wil een geneesmiddelenfabriek gaan bouwen waar zo'n 500 mensen komen te werken.

In de fabriek worden geneesmiddelen gemaakt op het gebied van diabetes, obesitas, hart- en vaataandoeningen, oncologie, immunologie en neuroscience. "Miljarden pillen moeten hier worden gemaakt. Genoeg voor de hele wereld, dat is waar deze fabriek voor moet gaan dienen", zegt de topman van Eli Lilly Dave Ricks.

Een van de belangrijkste middelen die het bedrijf hier wil produceren is het populaire afvalmedicijn Mounjaro. Hiermee wil Eli Lilly het Deense Novo Nordisk beconcurreren.

Het is nog niet te zeggen of er Nederlandse werknemers of expats zullen gaan werken in de fabriek. "Het zijn echt specialistische arbeidsplaatsen waar onwijs veel hightech kennis bij komt kijken. Bovenal hebben we mensen nodig die de kennis en de capaciteiten hebben om op deze locatie te werken", vertelt de algemeen directeur van Lilly Nederland, Marco Frenken.

Eli Lilly heeft in Europa ook productielocaties in Duitsland, Frankrijk, Ierland, Italië en Spanje. Het bedrijf wil de fabriek bij het Leiden Bioscience Park bouwen. Het terrein valt onder de gemeente Katwijk. Voor die plek is gekozen vanwege de goede bereikbaarheid, met de Rotterdamse haven en luchthaven Schiphol in de buurt. Verder zijn er ook veel hoogopgeleide arbeidskrachten aanwezig.

Ook speelt de aanwezigheid van het Europese medicijnagentschap (EMA) in Amsterdam een rol. "Ik denk dat het handig is voor de communicatie met de toezichthouder die verantwoordelijk is voor onze sector", vertelt Ricks.

Stikstof is geen probleem

Of de fabriek er daadwerkelijk komt, is nog niet volledig zeker. Nog een aantal vergunningen moeten worden afgegeven. "Dat gaat over water, stikstof, energie, bereikbaarheid. We moeten kunnen aantonen dat datgene dat we hier graag willen realiseren, dat dat ook kan", zegt wethouder Gerard Mostert van de gemeente Katwijk.

De topman van Eli Lilly maakt zich geen zorgen over de bouw van de fabriek. "Niets is 100 procent zeker, maar we hebben er vertrouwen in dat de vergunningsprocedure soepel zal verlopen. Zo is de grond bouwrijp gemaakt en hebben we veel vertrouwen in de bouwcapaciteit in de regio", aldus de topman.

Onvoorspelbaarheid en inconsistentie

Dit optimisme steekt schril af op het beeld dat oud-bestuursvoorzitter van ASML, Peter Wennink, eerder in het FD schetste. Hij onderzoekt in opdracht van het oude kabinet het vestigingsklimaat. Volgens hem moet er fors worden geïnvesteerd in de fysieke infrastructuur, energiecapaciteit en kennisinfrastructuur.

Dat negatieve sentiment wordt bevestigd in de internationale ranglijst van de World Competitiveness Ranking. Op die lijst is Nederland gezakt van plek vier naar plek tien sinds 2021. Ook de Monitor Ondernemingsklimaat 2024 van de Universiteit van Amsterdam bevestigt dat een op de vijf bedrijven overweegt om uit Nederland te vertrekken.

"Regeldruk, fiscale regels, de onvoorspelbaarheid van beleid zijn enkele redenen", somt hoogleraar strategie en innovatie Henk Volberda op. Hij werkte mee aan de monitor. "Met name bedrijven die veel energie verbruiken lijden onder het overspannen stroomnet en dure stroom, zoals de maakindustrie en chemie." Maar veel gaat ook goed, benadrukt Volberda. "Nederland heeft een prettig leefklimaat, een goede digitale infrastructuur en een hoog opgeleide beroepsbevolking."

Glas halfleeg

Max Velthoven, adviseur bij accountantskantoor EY was eerder best negatief over het ondernemersklimaat, maar noemt als positieve factor de samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en het bedrijfsleven. "Hierdoor is de innovatie op vrij hoog niveau, zoals in de kennisclusters Eindhoven voor high-tech, Wageningen voor agro-food, Utrecht voor life-sciences, Amsterdam voor ICT en Leiden voor biotechnologie."

In laatstgenoemde plaats zijn veel kennisprofessionals die medicijnen onderzoeken en ontwikkelen. "Het kan voor buitenlandse bedrijven interessant zijn om zich hier te vestigen omdat hier leveranciers en klanten zitten."

Barbara Baarsma, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam en hoofdeconoom bij adviesbureau PWC, herkent bovengenoemde ontwikkelingen ook. "Vergelijk je het huidige Nederlandse ondernemingsklimaat met dat van tien jaar geleden, dan lijkt het glas eerder halfleeg. Toch staat Nederland internationaal nog steeds in de middenmoot, en juist dat internationale perspectief is waar buitenlandse bedrijven naar kijken."

Eli Lilly hoopt dat in 2030 de eerste medicijnen van de band rollen.

Het tekort aan studentenhuizen neemt verder toe doordat steeds meer verhuurders hun studentenwoningen verkopen. Vooral in de grote steden dreigt het tekort nog verder op te lopen. In een jaar tijd zijn er meer dan 5000 woningen verkocht, wat neerkomt op ongeveer 10.000 studentenkamers.

Dit blijkt uit een rapport van onderzoeksbureau ABF Research in opdracht van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en Kenniscentrum Studentenhuisvesting (Kences).

Het aantal verkochte studentenwoningen van particulieren ligt anderhalf keer zo hoog als een jaar eerder. Ondanks forse nieuwbouw door woningcorporaties dreigt Nederland in twee jaar tijd 9 procent van de studentenkamers te verliezen, aldus Kences.

Tekort nog groter

Nederland had over het afgelopen collegejaar in totaal 393.000 studentenkamers voor studenten in het hoger onderwijs.

Volgens directeur van Kences, Jolan de Bie worden er al sinds 2022 gemiddeld 5000 studentenkamers per jaar gebouwd door voornamelijk woningcorporaties en maar een heel klein deel aangekocht door particulieren om te gaan verhuren.

"Dit zorgt er dus voor dat het tekort alleen maar verder toeneemt", zegt De Bie. Naar schatting leidt dit tot een afname van 45.000 particuliere studentenkamers in twee jaar tijd. Om dat in een perspectief te plaatsen, van het totale aantal studentenwoningen is ongeveer de helft in handen van particuliere verhuurders.

Met name in de grote studentensteden dreigt het tekort verder toe te nemen door de verkopen, blijkt uit het ABF-rapport. In Amsterdam is het aantal verkochte particuliere huurwoningen verreweg het hoogst met meer dan tweeduizend woningen. Hierna volgen Rotterdam (1025), Utrecht (810) en Groningen (695).

Combinatie

Dat particulieren nu meer huurwoningen verkopen komt door een combinatie van zowel de huizenmarkt als toegenomen overheidsmaatregelen, zegt Sander Burgers, woningmarkteconoom bij ING.

Hij ziet dat de rentes nu een stuk hoger liggen dan vier jaar geleden, dus particulieren kunnen meer verdienen door ergens anders hun geld in te investeren. Tegelijkertijd liggen de verkoopprijzen hoger, wat het aantrekkelijk maakt om hun huurwoningen te verkopen.

Aan de andere kant ziet hij dat verhuurders hun woningen verkopen door maatregelen van de overheid. Zo is er een maximale huur ingesteld, middels de Wet betaalbare huur. Ook is het fiscaal minder aantrekkelijk om een woning te verhuren sinds de belasting op deze woningen is verhoogd.

Daarnaast zijn ook de regels voor woningdelen aangescherpt. Volgens Burgers allemaal redenen voor investeerders die bijdragen aan het sneller verkopen van hun huurwoning.

"We zien dat als je als overheid maatregelen neemt om het voor een verhuurder moeilijker te maken, je deels het probleem verschuift en niet oplost", aldus Burgers. Daardoor is het voor kopers makkelijker om aan een huis te komen in deze sector, maar moet er structureel een groter aanbod komen.

Wat nu?

De Bie ziet deze aangescherpte overheidsmaatregelen ook als oorzaak voor de afname van het aantal studentenwoningen. Ze benadrukt wel dat de Wet betaalbare huur niet alleen slechte onderdelen heeft, maar door strengere regels voor woningdelen met drie of meer huurders is het minder aantrekkelijk voor een verhuurder om deze woning te blijven verhuren.

"Wij zeggen tegen gemeenten, sta dat woningdelen vergunningsvrij toe." Dan kan de huurprijs ook iets omhoog wat het aantrekkelijk maakt voor verhuurders, "maar combineer dit wel met een huurtoeslag voor studenten die in deze kamers wonen." Nu krijgen sommige studenten die bij een woningcorporatie wonen deze toeslag maar studenten in een particuliere huurwoning vaak niet.

"Als we het probleem op korte termijn willen oplossen, moet dit nu gebeuren", zegt de Bie.

PMT, het pensioenfonds voor werknemers en metaal- en technieksector, mag per 1 januari overstappen op het nieuwe pensioenstelsel. Daarvoor heeft het pensioenfonds de officiële toestemming ontvangen van De Nederlandsche Bank (DNB).

Met 1,2 miljoen werkenden en gepensioneerden is PMT een van de grootste fondsen van Nederland. Het belegt 86 miljard euro voor zijn deelnemers.

Het fonds noemt de toestemming een belangrijke mijlpaal. "Als in december vastgesteld wordt dat we op een beheerste en integere manier kunnen invaren, dan is PMT van plan om per 1 januari 2026 over te gaan", zegt PMT.

Grotere fondsen

Tot nu toe stapten 6 van de 146 pensioenfondsen over. Veel meer fondsen waren van plan om komend jaar de overstap te maken, maar nu zijn er nog maar 33 die deze ambitie hebben.

Voor zover bekendgemaakt, hebben 10 fondsen daadwerkelijk toestemming gekregen van DNB voor de overstap per 2026. Voor de overige 23 fondsen wordt deze maand spannend: voor 1 december moeten ze aan hun deelnemers laten weten of het gaat lukken.

BPFBouw kreeg die toestemming al. Het fonds belegt zo'n 70 miljard voor bijna 750.000 deelnemers. Ook Pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW) wil per 2026 overstappen, maar heeft nog geen groen licht van DNB. PFZW belegt voor bijna 3 miljoen deelnemers 235 miljard euro. Wel heeft PFZW de deelnemers al een brief gestuurd met daarin een schatting van de nieuwe pensioenuitkering in het nieuwe systeem. Die gaan fors omhoog als de economie niet plotseling vastloopt.

Pensioenpotjes

Uiterlijk per 2028 moeten de pensioenfondsen zijn overgestapt naar het nieuwe systeem. De grote, collectieve pensioenpotten van de fondsen worden dan opgeknipt in persoonlijke pensioenpotjes van de deelnemers.

In 2023 maakten we deze uitlegvideo over het nieuwe pensioenstelsel:

Ook wordt de maandelijkse pensioenuitkering sterker afhankelijk van de beleggingsprestaties van het fonds. Gaat het goed met de beleggingen, dan kan de pensioenuitkering makkelijker omhoog. Gaat het slechter, dan zal de uitkering niet of minder stijgen.

De overstap is ingrijpend voor de pensioenfondsen. Zo'n 1700 miljard euro moet worden overgezet in het nieuwe systeem en de hele operatie vraagt veel van de ICT-afdeling van de fondsen.

Duidelijke verdeling

Voor goedkeuring moeten de pensioenfondsen hun plannen voor een nette overgang indienen. DNB let het meest op evenwichtigheid: pensioenfondsen moeten duidelijk maken hoe ze het geld verdelen van de grote pot naar individuele potjes.

Als de pot voor 100 procent gevuld is, kan een fonds aan alle pensioenverplichtingen voldoen. Maar meestal zit er meer in kas omdat er met het geld belegd wordt. Juist dat extra geld moet eerlijk verdeeld worden zodat er geen leeftijdsgroepen worden benadeeld.

China lijkt weer onderdelen van chipfabrikant Nexperia te gaan exporteren. Het Chinese ministerie van Handel zegt dat bedrijven onder bepaalde voorwaarden weer onderdelen mogen gaan leveren voor onder meer de automarkt, blijkt uit een verklaring.

Het ministerie zegt dat sommige bedrijven vrijstellingen zullen krijgen voor "in aanmerking komende exporten", en dat het ministerie "de omstandigheden van de bedrijven" daarvoor grondig gaat bestuderen.

De Chinese president Xi en de Amerikaanse president Trump spraken elkaar deze week in Zuid-Korea. Officieel stond het onderwerp Nexperia niet op de agenda, maar het lag voor de hand dat het ter sprake zou komen. Amerikaanse media suggereren dat het hervatten van de export onderdeel is van een "handelswapenstilstand" die is gesloten. Het Witte Huis zou daar op korte termijn meer over bekendmaken.

'Ongepaste inmenging'

De producten van Nexperia zijn nodig in vrijwel elk elektrisch apparaat. Vooral de wereldwijde auto-industrie heeft veel last van de beperking. In de Verenigde Staten klaagden autoproducenten dat de hele productie binnen enkele weken zou gaan stilvallen als het exportverbod zou blijven staan.

Het Chinese ministerie benadrukt dat de "huidige chaos" in de wereldwijde toeleveringsketen is veroorzaakt door de "ongepaste inmenging" van de Nederlandse overheid. Het Chinese exportverbod van Nexperia-chips werd ingesteld door een politiek conflict met Nederland.

Wanbestuur

Demissionair minister Karremans van Economische Zaken nam een maand geleden de controle over het bedrijf over. Volgens hem zou er door het handelen van de directeur te veel technologische kennis en intellectueel eigendom in Chinese handen komen. Karremans ziet dat als bedreiging voor de Europese economie en veiligheid. De Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam heeft de directeur uit zijn functie gezet.

Het hoofdkantoor van Nexperia staat in Nijmegen, maar de eigenaar is het Chinese bedrijf Wingtech. De meeste producten worden in China gemaakt.

Het ledenparlement van vakbond FNV heeft met een nipte meerderheid tegen een plan gestemd dat de bestuurlijke chaos bij de bond moest oplossen. Ex-PvdA-minister Lodewijk Asscher en ex-FNV-voorzitter Ton Heerts hadden dat plan opgesteld na allerlei interne conflicten in de top van de bond.

De hervorming, waarbij onder meer dat ledenparlement vervangen zou worden door een bondsraad, zou moeten leiden tot een "daadkrachtiger bestuur" van de grootste vakbond van Nederland. Nu moet het bestuur van de FNV nog iedere voorgenomen beslissing aan het ledenparlement voorleggen. Dat zou met de nieuwe structuur niet meer hoeven. Het ledenparlement is het hoogste orgaan van de vakbond en bestaat momenteel uit 104 leden.

50 tegen, 46 voor

Van de aanwezige parlementsleden stemden er 50 tegen en 46 voor. Hoe het nu verder moet met de hervorming van de vakbond is onduidelijk. "Wij doen er alles aan om de FNV weer bestuurbaar te maken", zegt Asscher in een eerste reactie. "Nederland heeft keihard een sterke FNV nodig, de crisis duurt al veel te lang. We hebben een onbestuurbare vakbond, terwijl we net verkiezingen hebben gehad en het straks gaat over bezuinigingen op zorg, de overheid en werknemersverzekeringen."

De tijdelijk toezichthouders Asscher en Heerts beraden zich op vervolgstappen en hopen daar volgende week meer over te kunnen zeggen. De interim-voorzitter van de bond, Dick Koerselman, is teleurgesteld over de stemming. "Het interim-bestuur betreurt de uitkomst en wacht de vervolgstappen van de toezichthouders af."

'Stukje ledendemocratie'

Volgens Alex Tess Rutten, vicevoorzitter van het ledenparlement, kan dat parlement de plannen wel goedkeuren als die op een paar punten worden aangepast. "Wij willen heel graag binnenkort wel ja zeggen tegen een voorstel om echt zo snel mogelijk uit de crisis te komen. Het zit een stukje in ledendemocratie, daar kijken we echt nog anders naar. Wij denken wel dat dat in het voorstel nog wat versterkt zou kunnen worden. En het zit ook in een stukje nog wat dieper draagvlak creëren."

De maximale hypotheek die je kan krijgen gaat volgend jaar voor veel mensen omhoog. Dat heeft het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) besloten. Ieder jaar berekent het Nibud de maximale hypotheken en neemt de overheid die bedragen over.

De maximale hypotheek kan stijgen omdat de lonen volgend jaar naar verwachting gemiddeld met 4,1 procent omhooggaan. Hoeveel meer hypotheek je kan krijgen, hangt af van het totale inkomen van een huishouden. Een huishouden met een bruto jaarinkomen van 70.000 euro kan volgend jaar zo'n 6000 euro meer lenen dan nu. Een huishouden met een inkomen van 100.000 euro kan 15.500 euro meer lenen.

Bekijk hier hoeveel meer of minder je kan lenen volgend jaar, op basis van bruto jaarinkomen en wel of geen loonstijging:

Wat je maximale hypotheek wordt, staat niet vast bij een bepaald inkomen. Want dat is ook nog afhankelijk van hoe hoog de hypotheekrente is en die verandert continu. Hoe hoger de rente, hoe hoger je maandlasten en dus hoe lager je maximale hypotheek.

Minder extra voor duurzaam

Voor een huis met een hoog energielabel is de maximale hypotheek hoger, omdat je dan maandelijks minder kwijt bent aan de energierekening en dus meer kan uitgeven aan de hypotheek.

Maar voor huizen met een label A+++ en hoger gaat dat extra hypotheekbedrag omlaag. Het Nibud doet dat vanwege de introductie van terugleverkosten voor zonnepanelen en de afschaffing van de salderingsregeling in 2027. Zonnepanelen zijn daardoor minder voordelig geworden.

"Het is belangrijk om voor de hypotheekverstrekking nu al rekening te houden met de verminderde opbrengst van zonnepanelen", zegt Nibud-onderzoeker Marcel Warnaar. "De hypotheek loopt namelijk door na het afschaffen van de salderingsregeling en bovendien zijn de huidige terugleverkosten een nieuw element in vergelijking met voorgaande jaren."

Voor een huis met het label A+++ kun je dit jaar nog 30.000 euro extra hypotheek krijgen. Dat gaat omlaag naar 25.000. Voor een A++++-huis daalt het extra bedrag van 40.000 naar 30.000.

"Betreden op eigen risico", klinkt het zodra je met je vieze auto onder een grote boog door het rookgordijn heen rijdt. Snerpende kettingzagen, loeiende bladblazers en het gegil van clowns overheersen op het industrieterrein in Hoofddorp.

Hier vindt de halloween-carwash van Loogman plaats, dit jaar voor de vijfde keer. Zeker de eerste jaren na corona groeide Halloween in populariteit, vertelt Kees Yzebaard, directeur van de carwash. Dit jaar was het op de eerste dag niet heel druk, "maar dat kan ook te maken hebben gehad met de verkiezingen", zegt hij. Nu staat er wel een lange rij met auto's.

Zodra je bij het loket je wasprogramma hebt afgerekend, word je van alle kanten omringd door enge figuren. Ze trekken je deur open, komen naast je zitten, kruipen op je auto en proberen je zo de stuipen op het lijf te jagen.

"Aan het einde van de rit zien we veel bleke gezichten en bezwete handen, maar ook vaak een brede glimlach", zegt een van de acteurs. "Als ik zie dat ze echt zijn geschrokken, dan is het voor mij geslaagd."

Halloween wordt al jaren gevierd in Nederland en is met name populair geworden door Amerikaanse invloeden. Mensen versieren hun huis en tuin en zodra het donker wordt gaan kinderen, verkleed in enge kostuums, langs de deuren om snoep op te halen. Ook worden er spooktochten of halloweenfeesten georganiseerd.

Wie door de wasstraat gaat, wordt aan het schrikken gemaakt:

Ook bij SoLow in Amersfoort grijpen ze alles aan om zoveel mogelijk bezoekers te trekken met Halloween. Midden in de winkel daal je met een klein smal trappetje af de scary dungeon in. 'Skeletten' in de koude kelder groeten je op geheel eigen wijze en waarschuwen voor alle gevaren die zich hier kunnen afspelen.

Midden in deze kelder staat een grote vuurspuwende draak, tarantula's kruipen over de vloer en er ligt een skelet waarmee je op de foto kan.

Goedkope webwinkels

Bij SoLow zagen ze een enorme toename in verkopen na de coronaperiode, maar de laatste jaren neemt de concurrentie van Chinese webwinkels als Temu en Shein toe. Daar kan je ook heel goedkoop feestartikelen kopen.

Rico Hensen, regiomanager bij SoLow, bevestigt dat met name de voorverkoop in de regio Haaglanden achterblijft ten opzichte van voorgaande jaren. "Het komt steeds later op gang", zegt hij. Terwijl dit in het begin van de hoogtijdagen van Halloween de populairste regio was. Hier zijn namelijk veel expats komen wonen die het feest vanuit de Verenigde Staten hebben meegenomen.

Ook Joa Korf van Halloweenland, een winkel vol met halloweenartikelen, ziet verandering ten opzichte van eerdere jaren. "Vooral na corona was het echt een gekkenhuis, maar dit jaar is dat wel afgevlakt." Hij bouwt zijn winkel voor verschillende feesten om en geeft het dan een andere naam.

Hij zag de verkoop van lederhosen tijdens Oktoberfest in zijn winkel Tirolerland ook dit jaar weer enorm toenemen. Als hij deze twee feesten vergelijkt, ziet hij duidelijk een verschil. Ook hij heeft last van de Chinese webwinkels.

Hoogleraar marketingdynamiek, Maarten Gijsenberg, ziet dat er dit jaar minder winkels zijn die het feest aangrijpen om specifieke producten te promoten. "Ze richten zich steeds meer op het creëren van een ervaring."

Gijsenberg volgt Halloween al langer. In 2022 zag hij dat de voedingsindustrie, verkleedwinkels en budgetzaken er flink aan verdienden. Het zou volgens hem kunnen dat de stijging in populariteit is afgezwakt.

Maar het is volgens Gijsenberg wel wat voorbarig om te stellen dat Halloween niet meer zo populair is als voorgaande jaren. "Het lijkt erop dat de belevenis-factor een belangrijke rol is gaan spelen", zegt hij. Dit verklaart dat er meerdere bedrijven zijn die nu echt inzetten op het verkopen van een ervaring.

Over of die ervaring voor iedereen altijd even leuk is, valt wel te twisten. De achterbank van minstens één auto zit vol met huilende kinderen.

Na drie stakingen, drie rechtszaken en een jaar van onderhandelen hebben KLM en de vakbonden FNV en CNV een akkoord bereikt over een cao voor het grondpersoneel. Het gaat dan bijvoorbeeld om de mensen die de vliegtuigen voltanken op het platform, de bagage inladen en passagiers inchecken bij de gates. Ook het kantoorpersoneel valt onder deze cao.

Over een periode van twee jaar gaan hun lonen in totaal met 3,25 procent omhoog. Daarnaast krijgen mensen eenmalig in totaal 750 euro netto extra. Verder krijgen meer mensen een vast contract: 80 procent van alle medewerkers. En de vroegpensioenregeling wordt verruimd, meer mensen gaan ervoor in aanmerking komen.

'Mager resultaat'

Na stakingen en rechtszaken waarmee KLM de werkonderbrekingen probeerde te verbieden, werd er een bemiddelaar aangesteld. "Dat er nu een beter voorstel ligt, is te danken aan de vasthoudendheid van het grondpersoneel", zegt John van Dorland van FNV Luchtvaart. "Maar het is en blijft een heel mager resultaat dat we als eindbod zullen voorleggen aan de leden."

De leden van FNV en CNV moeten dus nog stemmen over het akkoord. Als een meerderheid ervoor is, kan de nieuwe cao worden ingevoerd.

"In de huidige financiële realiteit van KLM hebben we elkaar gevonden in stevige afspraken over beloning, loopbaan, productiviteit en flexibiliteit", zegt Miriam Kartman, HR-directeur van KLM. "Dit is goed nieuws voor onze collega's, die hun koopkracht behouden, en voor het hele bedrijf."

De cao grondpersoneel geldt voor zo'n 14.000 van de ruim 30.000 mensen die bij KLM werken.

Het Amsterdamse Concertgebouw heeft jarenlang wetten en regels omtrent belastingvoordelen voor goede doelen overtreden. Mogelijk zijn daardoor tientallen miljoenen euro's aan erfenissen en schenkingen van particulieren onterecht belastingvrij bij de muziekzaal beland, schijft het Financieele Dagblad.

Concertgebouw-directeur Simon Reinink bevestigt tegenover de NOS "dat de structuur niet heeft voldaan aan de letter van de wet". Maar van kwade opzet zou geen sprake zijn.

De structuur, die al sinds 2001 bestaat en waarover de Belastingdienst zich volgens het FD "uitgesproken kritisch" heeft uitgelaten, moet voor 1 januari 2026 compleet zijn omgebouwd en ontvlochten voor het behoud van de fiscale voordelen. "En dat gaan we doen", aldus Reinink.

Het Concertgebouw wordt al bijna anderhalve eeuw vrijwel volledig privaat gefinancierd. Het is - met de vele reclamespotjes op de radio met de stem van voormalig tv-presentator Paul Witteman - een van de meest succesvolle fondsenwervende organisaties van ons land. Mede dankzij de fiscale voordeeltjes is de laatste 25 jaar ongeveer 100 miljoen euro opgehaald. Het geld wordt onder meer gebruikt voor het onderhoud van het gebouw.

Anbi-status

Volgens het FD, dat vertrouwelijke stukken van Het Concertgebouw heeft ingezien, heeft de Belastingdienst problemen met de steunstichting die sinds 2001 geld inzamelt voor de vennootschap. Dit fonds heeft een zogenoemde anbi-status. Daardoor hoeft geen schenkbelasting te worden betaald en kunnen donateurs hun schenking aftrekken van hun belastbaar inkomen. Maar de uiteindelijke begunstigde is geen stichting met een goededoelenstatus, maar de in 1882 opgerichte Concertgebouw NV.

Volgens de Belastingdienst had het fonds in de bestaande structuur de gelden nooit belastingvrij naar de NV mogen sturen. Dat is wel gebeurd. Ook is er geen schenkbelasting betaald, die volgens het FD kan oplopen tot 40 procent. Om zeker te weten dat de regels voortaan volledig worden nageleefd, hebben directie, bestuurders en commissarissen besloten dat de structuur op de schop moet.

De vraag is of het Concertgebouw nu tientallen miljoenen euro's aan de fiscus moet terugbetalen. Directeur Reinink zegt daarover: "We hebben geen indicatie van de Belastingdienst gekregen dat dat gaat gebeuren."

'Te goeder trouw'

Opvallend is dat er een rits aan grote namen in het bestuur zaten en zitten. Zo is oud-Ahold-topman Dick Boer sinds 2017 voorzitter van de Concertgebouw NV. Jeroen van der Veer, voormalig Shell-topman, stapte deze maand op toen zijn tweede termijn als bestuursvoorzitter van de steunstichting erop zat. Op de vraag van het FD of er sprake is van bestuurlijke tekortkomingen, gaat Van der Veer niet in: "Ik ben weg. We hebben te goeder trouw gehandeld."

Hoe kan het dat de fiscale regels zijn overtreden met al die topbestuurders 'in huis'? "Interessante vraag", reageert Reinink. "Maar niemand van ons heeft zich die vraag gesteld of het allemaal juridisch het juiste was. De NV zit zo in ons DNA. Wij halen geld op voor een goed doel. Niets meer en niets minder. Niemand die hier voor- of nadeel van heeft."

Het aantal vakbondsleden is verder afgenomen, al is de daling kleiner dan eerder. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Eind maart waren ruim 1,4 miljoen mensen lid van een vakbond. Het zijn er 15.000 minder dan in 2023 en het is het laagste niveau sinds 1962.

Onder 45-minners en vrouwen is een tegengestelde beweging te zien. Onder die groepen neemt het aantal vakbondsleden voor het eerst in jaren toe. Er zijn nu ruim 422.000 vakbondsleden jonger dan 45. Dat is een groei van 47.000 vergeleken met 2023.

Ook het aantal vrouwelijke vakbondsleden stijgt voor het eerst sinds 2017. Er zijn nu 558.000 vrouwelijke vakbondsleden, bijna 9000 meer dan in 2023. Het aantal mannelijke vakbondsleden blijft afnemen. Nu zijn dat er 868.000, 24.000 minder dan twee jaar eerder.

Te duur

Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van het CBS en onderzoeksinstituut TNO blijkt dat oudere werknemers kritischer zijn over vakbonden dan jongere werknemers.

Niet-leden van 45 jaar en ouder zeggen vaker dat vakbonden weinig invloed hebben. Ook vinden ze het lidmaatschap te duur en zijn ze van mening dat vakbonden de belangen van werknemers niet goed behartigen.

'Hoop voor de toekomst'

Vakbond CNV zegt in een reactie op de CBS-cijfers dat er bij die bond geen sprake is van een daling. Volgens voorzitter Piet Fortuin is de instroom voor het eerst in jaren hoger dan de uitstroom.

"De groei komt met name door de instroom van jonge leden: onder de 25-44 jaar groeien we met duizenden leden", zegt Fortuin. "Ook onder de 25 jaar is de instroom hoger dan voorgaande jaren." De uitstroom komt voornamelijk voor rekening van leden die met pensioen gaan.

Ook Dick Koerselman, interim-voorzitter van FNV, is tevreden. "De afgelopen decennia zagen we dat de vakbond leden verloor, maar sinds drie jaar is dat nog maar nauwelijks het geval. We zien de grootste instroom bij de werkenden van 25 tot 35 jaar. Een nieuwe generatie leden sluit zich aan bij de vakbond. Dit geeft iedereen goede hoop voor de toekomst."

Een week na de aankondiging van nieuwe sancties tegen Lukoil verkoopt het Russische oliebedrijf al zijn buitenlandse bezittingen. De koper is de Zwitserse oliehandelaar Gunvor. Lukoil is ook actief in Nederland.

De Verenigde Staten kwamen vorige week met een nieuw pakket sancties tegen de Russische oliesector na de gestrande gesprekken tussen Trump en Poetin. Door de nieuwe sancties mag onder meer Lukoil niet meer handelen in de VS en worden tegoeden bevroren. Bovendien kan de VS buitenlandse bedrijven die wel zaken blijven doen met het bedrijf straffen. Ook enkele tientallen dochterondernemingen van Lukoil worden door de sancties getroffen.

Die maatregelen zijn voor Lukoil de directe aanleiding om de buitenlandse tak te verkopen, blijkt uit een persbericht van het bedrijf. Daarmee verkopen de Russen hun kantoor in Wenen vanwaaruit het bedrijf activiteiten in zo'n vijftig landen bestuurt.

Het gaat om duizenden pompstations en opslagterminals op meerdere continenten. Ook bezit Lukoil de rechten op grote olie- en gasreserves in bijvoorbeeld Irak en Oezbekistan, en grote raffinaderijen in bijvoorbeeld Bulgarije en Roemenië.

Nederlands tintje

In Nederland is het Russische bedrijf eigenaar van onder meer tankstations in Limburg, blijkt uit Kadasterstukken. Volgens het laatste jaarverslag bezit het ook een dieselterminal aan de Maas.

Koper Gunvor heeft ook een Nederlands tintje. De olie- en gashandelaar zit al jaren op papier op de Amsterdamse Zuidas. In werkelijkheid is de eigenaar van het bedrijf een Zweed die het bedrijf rond de eeuwwisseling opzette met een vertrouweling van Poetin. Die Gennadi Timchenko verkocht zijn deel van het bedrijf in 2014 na sancties tegen hem.

Nu slaat Gunvor opnieuw een grote slag in een deal met gesanctioneerde Russen. De buitenlandse bezittingen van Lukoil zijn miljarden waard. De overname moet nog wel worden goedgekeurd door de Amerikaanse overheidsdienst die over sancties gaat (OFAC).