Nederland kan er over 25 jaar veel groener uitzien, met meer natuur, meer soorten die hier voorkomen en schoner water. Daarmee zou ons land ook voldoen aan Europese natuur-, water- en klimaatdoelen. Maar de opgave is historisch in omvang, schetst het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een verkenning van twee scenario's.

De doelen worden nu bij lange na niet gehaald, volgens het PBL omdat het de politiek niet lukt om het "complexe vraagstuk van landbouw en natuur te kunnen temmen". Daarom besloot het planbureau zelf aan de slag te gaan.

Het PBL onderzocht een scenario waarin de oplossing met name in landbouwtechnologie wordt gezocht en een waarin natuurinclusiviteit centraal staat, oftewel het verweven van landbouw met natuur. Beide opties worden vaak als voorkeur genoemd in politiek en maatschappij.

In beide scenario's zullen er veel minder koeien in Nederland gehouden worden. Met de huidige stand van de techniek vormt volgens het PBL niet zozeer stikstof de grootste beperking, maar methaan. Dat is een sterk broeikasgas, dat onder meer door koeien wordt uitgestoten. Als er voor een strikt klimaatdoel gekozen wordt voor de landbouw, dan zal ook een halvering van het aantal koeien nodig zijn.

Geen koeien in de wei

In het techniek-scenario moet er 150.000 hectare landbouwgrond natuurgebied worden. Dat is een kleine 10 procent van het huidige landbouwareaal en ongeveer de oppervlakte van de provincie Utrecht. Ook komen er stroken van 2 kilometer breed als overgangsgebieden tussen landbouw en natuur. Daar wordt veel minder vee per hectare gehouden dan nu het geval is, het zogenoemde extensiveren.

Landbouwbedrijven zullen waarschijnlijk nog groter worden dan nu, omdat dit efficiënter is. Het landschap wordt een stuk leger aangezien dieren het hele jaar hoofdzakelijk binnen moeten staan. Zo kan de staltechniek optimaal benut worden. "Koeien in de wei zijn een beeld uit het verleden geworden."

Als er een minder strikt klimaatdoel voor de landbouw gekozen wordt, of innovaties voor het zuiveren van methaan uit stallucht breed worden toegepast, dan hoeft de melkveestapel veel minder te krimpen en kan de landbouwproductie wel grofweg op peil blijven, zegt PBL-onderzoeker Martijn Vink. "Dat is het positieve nieuws voor de agrosector. Aan de andere kant moet er wel ontzettend veel worden geïnvesteerd in die techniek. De overheid zal moeten controleren of de techniek goed werkt en er zal gehandhaafd moeten worden. Dus ook dat is een enorme opgave."

Oostenrijk of Engeland

Als Nederland kiest voor natuurinclusieve landbouw, komt er 100.000 hectare natuur bij en maar liefst 650.000 hectare wordt geëxtensiveerd. Vink vergelijkt het landschap in dit scenario met hoe het er nu uitziet in Oostenrijk of delen van Engeland. "Waarbij er veel meer kleinschalige landbouw zal plaatsvinden en waarbij boeren ook naar andere inkomstenbronnen moeten zoeken. Ze moeten wellicht ook subsidie krijgen om hun bedrijf te laten draaien."

Niet alleen de rundveestapel halveert, dat geldt voor de hele landbouw. Koeien lopen permanent buiten en varkens en kippen krijgen ook een uitloop.

Om de doelen linksom of rechtsom te halen, moet de overheid het tempo waarin landbouwgrond wordt aangekocht volgens onderzoeker Vink flink versnellen. "Dat moet echt twee tot vier keer zo snel."

Het PBL adviseert om een staatscommissie in te stellen, waarin naast politici ook wetenschappers en mensen uit de praktijk kunnen meedenken over oplossingen.

Diabetes type 2 kost de economie meer dan een miljard euro per jaar. Dat blijkt uit onderzoek van het economische onderzoeksbureau SEO Economisch Onderzoek. Volgens de onderzoekers leidt de ziekte er onder meer toe dat mensen minder, voor een lager salaris of helemaal niet kunnen werken, wat de samenleving veel geld kost.

Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Amsterdam Research Center for Health Economics, een gezondheidsonderzoekplatform waarin onder meer Amsterdam UMC en de Universiteit van Amsterdam samenwerken.

Minder werken

Bij diabetes type 2 reageert het lichaam niet goed op insuline. Zo'n 1,1 miljoen mensen in Nederland hebben op dit moment de ziekte, aldus het Diabetes Fonds. Het is de meest voorkomende variant van de ziekte: bij diabetes type 1 maakt het lichaam helemaal geen insuline aan en ontstaat de ziekte vaak al op jonge leeftijd. Diabetes type 2 ontstaat meestal op latere leeftijd en is dan ook vaak gerelateerd aan leefstijl.

De aandoening kan leiden tot vermoeidheid of concentratieverlies, of tot complicaties zoals schade aan het hart, de nieren en ogen. Bij ongeveer een half miljoen mensen in de leeftijdsgroep van 18 tot 67 is de bloedsuikerspiegel zo hoog dat ze hier medicatie voor gebruiken. En dat heeft dus ook invloed op hun werkprestaties.

Als mensen behalve medicijnen ook insuline gebruiken, is het effect op werk en salaris nog groter, concluderen de onderzoekers. De kans op werk daalt voor deze groep met 4,8 procentpunt.

Maatregelen

"We hebben mensen die diabetes krijgen vergeleken met hun broers en zussen. Ook hebben we gekeken naar de kans op werk, wat mensen verdienen, hoeveel ze werken en dat hebben we over de tijd gevolgd", legt hoofdonderzoeker Wouter Vermeulen uit over de studie.

"En daarbij zagen we dat mensen die diabetes krijgen minder vaak werk hebben, dus de kans op werk neemt af. Ook komen ze vaker terecht in een uitkering en mensen die wel blijven werken, gaan minder werken en het loon neemt af. Dus ze gaan minder produceren, hun bijdrage aan de economie neemt af en die kosten hebben we berekend op meer dan een miljard per jaar. En dat zijn alleen nog de kosten op de arbeidsmarkt."

De onderzoekers adviseren meerdere maatregelen om de economische schade door diabetes type 2 terug te dringen. Zo is geld dat wordt geïnvesteerd in preventie al snel terugverdiend als het wordt weggezet tegen wat het de arbeidsmarkt anders had gekost.

Het gaat verder om maatregelen die in het buitenland al "effectief zijn gebleken", aldus de onderzoekers. Zo stellen ze een hogere belasting voor op frisdranken met meer suiker (getrapte frisdranktaks, eerder al in het Verenigd Koninkrijk ingevoerd), het eerder vergoeden van afslankmedicijnen voor mensen met overgewicht en het opstarten van een bevolkingsonderzoek om diabetes type 2 eerder op te sporen.

Nestlé wil 16.000 mensen ontslaan. Dat maakt het Zwitserse bedrijf vandaag bekend bij de presentatie van de kwartaalcijfers.

De banen zullen in de komende twee jaar verdwijnen. "De wereld verandert, en Nestlé moet sneller dan dat veranderen," zegt de Nestlé-topman Philipp Navratil in een persbericht.

Naast chocolade en koffie verkoopt Nestlé babyvoeding, gezondheidsvoeding, dierverzorgingsproducten en bronwater. Wereldwijd werken er ruim 250.000 mensen bij het bedrijf.

Met name mensen met een kantoorbaan moeten vrezen voor ontslag: driekwart van de ontslagen zullen daar vallen.

Kostenbesparing

In totaal moet Nestlé ruim 3 miljard euro bezuinigen. De fabrikant van grote merken zoals Nespresso en KitKat wil snel kosten besparen vanwege tegenvallende resultaten. De omzet van Nestlé is in de eerste negen maanden van 2025 bijna 2 procent lager dan in dezelfde periode vorig jaar.

Weliswaar werd er iets meer verdiend met de verkoop van koffie, maar dat komt vooral door de hogere verkoopprijs. Daarom is het toch nodig om meer kosten te besparen, zegt Navratil, die onlangs aantrad als baas van het bedrijf.

Vorig jaar stegen de prijzen van koffie en chocolade hard en dat zet de markt in beweging. Zo werd Douwe Egberts-fabrikant JDE Peets onlangs overgenomen door het Amerikaanse Keurig Dr Pepper. De Nestlé-topman wil de strijd aangaan: "Het verlies van marktaandeel is niet langer acceptabel".

Exploderende beurskoersen, deals van honderden miljarden en eindeloos veel optimisme. Beleggers wereldwijd zijn in de ban van kunstmatige intelligentie (AI). Grote vraag rond al die AI-euforie is alleen: gaat het hier niet om een hype en staan we eigenlijk aan de vooravond van een knappende bubbel, die misschien wel leidt tot een nieuwe economische crisis?

De groei van grote techbedrijven houdt niet op. Vooral bedrijven die afgelopen jaren de focus hebben verlegd naar AI beleven gouden tijden. Bedrijven als Microsoft, Google en Nvidia doen het ongekend goed op de beurs.

Met name chipmaker Nvidia profiteert van het AI-enthousiasme. In minder dan drie jaar is het aandeel maar liefst tien keer zoveel waard geworden. De marktwaarde van het bedrijf is gestegen van ruim 400 miljard dollar naar 4000 miljard. De vijf grootste Amerikaanse techbedrijven zijn inmiddels zelfs groter dan de economieën van Nederland, Duitsland, Frankrijk, het VK, Italië en Spanje bij elkaar.

'Veel nuances weggelaten'

Niet alleen beleggers steken veel geld in de ontwikkeling van AI. Ook bedrijven sluiten grote deals. Zo maakte Nvidia onlangs bekend 100 miljard dollar te steken in OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT.

Verder wordt er wereldwijd massaal geïnvesteerd in de bouw van gigantische datacenters en overheden willen maar al te graag dat deze investeringen in hun landen worden gedaan.

Tegelijk waarschuwen steeds meer experts voor een bubbel. Het idee dat AI snel zal leiden tot meer productiviteit en grote kostenbesparingen is volgens Jelle Zuidema, universitair hoofddocent explainable AI aan de Universiteit van Amsterdam, zeer de vraag.

"Al die bedrijven die met miljarden dollars nu proberen AI verder te brengen, laten in hun pitches naar investeerders heel erg veel nuances weg", zegt Zuidema. "Ik denk daardoor: dat verhaal klopt niet. De zekerheid waarmee ze verkondigen dat de volgende generatie AI-systemen nog weer veel beter gaat zijn dan de huidige generatie, daar heb ik mijn twijfels over."

Parallellen met internetbubbel

Als beleggers hun geduld verliezen, kan dat grote gevolgen hebben op de wereldwijde aandelenbeurzen. Het International Monetair Fonds (IMF) waarschuwde gisteren nog eens dat de gang van zaken rond AI steeds meer weg lijkt te hebben van de internetbubbel die begin 2000 knapte.

In de jaren negentig kon het geloof in het internet niet op. Er werd massaal geïnvesteerd in kleine, opkomende internetbedrijven die het moesten gaan maken. Beleggers sloten zelfs leningen af om te beleggen. Vervolgens ging het mis. Beleggers verloren het vertrouwen dat internet de wereld zo snel zou veranderen. Het leidde tot een beurscrash en een wereldwijde financiële crisis.

Net als toen kan nu ook geloof in nieuwe technologie leiden tot teleurstelling, en vervolgens in beurskoersen die kelderen.

"Wat de toekomst gaat brengen, weet niemand", zegt Zuidema over de huidige situatie met AI. "Maar ik zou niet verbaasd zijn als de bubbel op een of andere manier gaat barsten. En dat er een paar spelers overblijven. Maar dat veel van de honderden miljarden die afgelopen jaren in AI geïnvesteerd zijn, toch afgeschreven moet worden."

IMF-hoofdeconoom Pierre-Olivier Gourinchas denkt wel dat, als de AI-bubbel zou knappen, dit niet van dezelfde orde zal zijn als bij de internetbubbel.

Economen van de Amerikaanse bank Goldman Sachs vragen zich af of er überhaupt van een AI-bubbel gesproken kan worden, ondanks de enorme interesse in AI en beurswaarde van de grote techbedrijven, die niet in verhouding staat met de bedrijfsresultaten.

Zij zien grote verschillen met eerdere bubbels. Zo is er nu niet een wildgroei aan kleine bedrijven die willen meeliften op de AI-euforie. De investeringen worden momenteel voornamelijk gedaan in grote spelers als OpenAI, Google en Meta. Bovendien zijn de resultaten van deze bedrijven goed. OpenAI is als enige nog niet winstgevend, maar dit bedrijf is niet beursgenoteerd en wordt vooral privaat gefinancierd.

Ondertussen blijft het onduidelijk of AI de grote beloften op tijd gaat waarmaken voor beleggers: het is pas bekend of het een bubbel is, wanneer hij knapt.

Een megagasproject van het Franse TotalEnergies in het noorden van Mozambique staat op het punt te worden hervat. Het project ligt al vier jaar stil, na aanvallen door een jihadistische groepering. Daarbij vielen zeker 1500 doden, onder wie werknemers van het project en veel burgers.

Toch is de Nederlandse baggeraar Van Oord in die periode aan het werk geweest voor Total. Zij hebben voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd. Mocht er iets misgaan in het project, dan betaalt de Nederlandse staat de rekening.

Het gaat om de ontginning van een van de grootste gasvelden ter wereld. TotalEnergies wil een installatie voor vloeibaar gas (lng) bouwen aan de kust van de Mozambikaanse stad Palma, een investering van zo'n 20 miljard dollar.

Vermeende wandaden

Volgens TotalEnergies kan het project, dat in 2029 operationeel moet zijn en jaarlijks 13 miljoen ton vloeibaar aardgas zal produceren, cruciaal worden voor de wereldwijde energiemarkt.

Het bedrijf wil nu op korte termijn weer aan de slag. De herstart is omstreden. In Frankrijk loopt een gerechtelijk onderzoek naar TotalEnergies. Slachtoffers en nabestaanden hebben het bedrijf aangeklaagd voor dood door schuld en beschuldigen Total ervan niet adequaat te hebben gereageerd tijdens de aanval op Palma.

In Mozambique zelf loopt een onderzoek naar vermeende wandaden van het leger tegen burgers daarna. Er zijn ook beschuldigingen dat Mozambikaanse soldaten die de gasinstallaties moesten beschermen na de aanval burgers hebben opgepakt, gemarteld en vermoord.

Nederland staat garant

De Nederlandse overheid staat garant voor Van Oords werkzaamheden in de vorm van een exportkredietverzekering. Dit doet de Staat wel vaker, als bedrijven risicovolle projecten aangaan in het buitenland. Ondernemers betalen dan een premie en mocht er iets misgaan, dan schiet de Staat te hulp.

In dit geval zou het om ruim een miljard euro gaan. De verzekering werd verstrekt door Atradius, de vaste kredietverzekeraar van de overheid.

Een deel van de verzekering staat momenteel op pauze, juist vanwege de gevaarlijke situatie in de regio. Maar het gedeelte van de verzekering dat Van Oords werkzaamheden dekt, de zogenoemde exporteurspolis, loopt nog steeds. "Van Oord houdt zich aan de voorwaarden dus we hebben geen grond om de verzekering te beëindigen", zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën.

De NOS heeft Van Oord de afgelopen weken meerdere malen vragen voorgelegd. Het bedrijf zegt wegens een geheimhoudingsclausule geen commentaar te willen geven.

Onder druk van de Tweede Kamer stelde minister Heinen van Financiën vorig jaar een onafhankelijk onderzoek in, dat naar eigen zeggen wordt gebruikt bij de herbeoordeling van een gedeelte van de verzekering.

Afgelopen maand bleek na Kamervragen van GroenLinks-PvdA'er Hirsch dat Van Oord voorbereidende baggerwerkzaamheden heeft mogen uitvoeren, gedekt door de verzekering van de staat.

Dat verbaast Kamerlid Hirsch. "Terwijl ons al die tijd is verteld dat het project stilligt, en terwijl het onafhankelijk onderzoek en de herbeoordeling lopen, bleek vorige maand dat al die tijd een verzekering aan Van Oord is blijven doorlopen. De Kamer is in ieder geval onvolledig geïnformeerd."

Koraalriffen

Isabelle Geuskens van Milieudefensie noemt het onbegrijpelijk dat Van Oord doorging met het project. "Van Oord is dus gewoon aan de slag gegaan voor een project dat stilligt na een bloedige terroristische aanval en in opspraak is wegens vermeende betrokkenheid bij zware mensenrechtenschendingen - met meerdere lopende onderzoeken als gevolg. En toch vindt minister Heinen dit alles 'maatschappelijk verantwoord ondernemen?'"

Ook wijst Geuskens op de schade aan de natuur. Milieudefensie werkte samen met het Britse onderzoekbureau Datadesk dat satellietbeelden van het baggerwerk analyseerde. Daarop zou te zien zijn dat Van Oord koraalriffen heeft beschadigd bij het voorbereidende baggerwerk voor een pijplijn.

Extreem geweld

Ondertussen gaan de aanvallen door in het gebied waar de werkzaamheden plaatsvinden. Sinds februari zijn er volgens Artsen zonder Grenzen 50.000 mensen op de vlucht. In een deel van de provincie heeft de organisatie de hulp op moeten schorten vanwege de onveiligheid.

Conflictonderzoeksorganisatie Acled meldt dat er de afgelopen acht jaar meer dan 6000 doden zijn gevallen door de terroristische aanvallen in de provincie. Zij waarschuwen voor meer instabiliteit en een opleving van het geweld.

De directie en eigenaren van het Nederlandse cryptoplatform Bitvavo konden jarenlang persoonlijke gegevens en rekeningen van klanten inzien. Experts noemen het problematisch, omdat privacyregels bepalen dat alleen een beperkte groep medewerkers van een bedrijf, zoals de anti-witwasafdeling of de klantenservice, toegang mag hebben tot zulke gegevens.

Het bedrijf bevestigt dat de top tot het voorjaar van 2024 in klantdata kon kijken. Volgens Bitvavo was de toegang nodig in de beginjaren van het bedrijf, toen de leiding nog meehielp met het registreren van nieuwe klanten en het beantwoorden van vragen.

Hoogleraar privacyrecht Gerrit-Jan Zwenne zegt in het Financieele Dagblad dat het "met het oog op de bedrijfsomvang en -groei, misschien handig is om de directie allerlei toegangsrechten te geven, maar dat staat wel op gespannen voet met de privacywet".

Er wordt momenteel onderzoek gedaan of medewerkers zich hebben gehouden aan de privacy- en gedragsregels. Dat onderzoek wordt uitgevoerd door advocatenkantoor Stibbe en accountantskantoor PwC.

'Destijds kleiner'

Een woordvoerder van het cryptobedrijf zegt dat Bitvavo destijds een veel kleiner bedrijf was. Inmiddels telt de Amsterdamse cryptobeurs 460 voltijdsbanen, zo'n driehonderd meer dan in die periode. Met een transactievolume van ruim 34 miljard euro was Bitvavo in 2023 de grootste cryptobeurs van Europa.

Het interne onderzoek naar de naleving van privacy- en gedragsregels bij Bitvavo werd ingesteld nadat topman Mark Nuvelstijn afgelopen zomer was afgetreden, na berichtgeving van het FD. De krant meldde dat hij zijn bank onjuiste informatie had gegeven en de intentie had om te handelen met voorkennis.

In chatberichten leek hij te suggereren dat hij Bitvavo-systemen kon gebruiken om een privékwestie op te lossen. Nuvelstijn ontkende dat en zei geen klantgegevens te hebben bekeken. Hij zei dat hij zelf slachtoffer was van de inmiddels veroordeelde beleggingsfraudeur Max R., tegen wie hij aangifte deed.

Bitvavo zegt dat inmiddels alleen de afdelingen die daar recht op hebben toegang hebben tot de klantgegevens.

De Autoriteit Persoonsgegevens laat aan de NOS weten niet te reageren, omdat het niet ingaat op individuele casussen.

Correctie van de redactie

In een eerdere versie van dit artikel stond dat het Financieele Dagblad had onthuld dat topman Mark Nuvelstijn zijn bank onjuiste informatie had gegeven en profiteerde van handel met voorkennis. Die formulering is onjuist en is aangepast.

ASML verwacht in 2026 aanzienlijk minder chipmachines te verkopen in China. Toch blijft het bedrijf optimistisch over komend jaar. De chipmachinefabrikant uit Eindhoven verwacht niet dat de omzet volgend jaar lager is dan die van dit jaar.

De afname van vraag uit China schrijft ASML toe aan de uitzonderlijke goede afgelopen twee jaar. Volgens het bedrijf werd dit vooral veroorzaakt doordat er nog een achterstand weggewerkt moest worden. Door de coronapandemie kon er veel minder geleverd worden en de afgelopen twee jaar is deze achterstand dus weggewerkt.

De topman van ASML, Christophe Fouquet, zei in een toelichting op de derde kwartaalcijfers dat hij verwacht dat grote investeringen in kunstmatige intelligentie (AI) het komende jaar het bedrijf toch nog een boost zullen geven. ASML maakt chipmachines die nodig zijn om de geavanceerde chips te maken die nodig zijn voor de AI-industrie.

Geopolitieke spanningen

Van de zomer temperde ASML de verwachtingen al. Het blijft het voor hightechbedrijven roerige tijden door de geopolitieke spanningen met China. Deze week bijvoorbeeld voelde demissionair minister Karremans zich genoodzaakt in te grijpen bij chipmaker Nexperia vanwege zorgen over China.

Ondanks de donkere wolken boven de markt deed ASML het de afgelopen drie maanden niet slecht. De omzet was iets lager met 7,5 miljard euro, vorig kwartaal was dit nog 7,7 miljard. Maar het bedrijf kreeg wel weer iets meer orders binnen dan verwacht. Ook verwacht de ASML-topman nog een flinke stijging van de omzet aan het einde van dit jaar.

De wereldeconomie lijkt tot dusver niet al te hard geraakt te worden door de handelsoorlog. Toch zijn de daadwerkelijke gevolgen nog niet te overzien en blijft onzekerheid op termijn overheersen. Dat meldt het Internationaal Monetair Fonds in zijn nieuwe groeivoorspelling.

Voor de tweede keer op rij wordt de wereldgroei voor dit jaar licht naar boven bijgesteld - met een extra 0,1 procent naar 3,2 procent.

Het hielp dat de hoge aangekondigde heffingen van de Amerikaanse president Trump in veel gevallen zijn verlaagd door handelsakkoorden, ook al zijn details hiervan nog niet altijd even duidelijk. Ook de Europese Unie sloot zo'n akkoord met de VS.

Ook de flexibiliteit van de private sector droeg bij aan de gematigde gevolgen, zegt IMF-hoofdeconoom Pierre-Olivier Gourinchas. De sector haalde import naar voren en was snel in het verleggen van toeleveringsketens.

Blijvende onzekerheid

Toch blijft de onzekerheid over de stabiliteit en de koers van de wereldeconomie kritiek, benadrukt het IMF.

"Landen, instellingen en markten hebben zich aangepast aan een landschap dat gekenmerkt wordt door toenemend protectionisme en fragmentatie", aldus het IMF.

Dit gaat volgens de organisatie gepaard met sombere groeivooruitzichten en op een gegeven moment ook de roep om verandering van het macro-economische beleid van landen.

De gevolgen van Trumps heffingen zijn ook verder nog niet helemaal te overzien, zegt Gourinchas. "De gevolgen van deze spanningen kunnen toenemen wanneer bedrijven de heffingen gaan doorberekenen aan klanten en handelsroutes permanent via andere landen worden gelegd. Dan wordt de wereldeconomie langzaamaan minder efficiënt."

Ook benadrukt het IMF de gevolgen van strenger migratiebeleid. Dit zorgt er bijvoorbeeld in de Verenigde Staten voor dat er minder arbeiders het land inkomen, wat slecht kan zijn voor de productieketen. Op dit moment daalt ook de vraag naar arbeid, waardoor het nog niet zo'n probleem is.

Het is een bedrijf dat voor velen tot deze week onbekend was, maar nu in het middelpunt van de belangstelling staat. Chipfabrikant Nexperia blijkt een speelbal te zijn van belangen die zich uitstrekken tot Amerika en China.

Uit rechtbankstukken en een Kamerbrief van minister Karremans, wordt duidelijk hoe dit heeft geleid tot handelsbeperkingen en een uitzonderlijke ingreep van de Nederlandse overheid.

Al jarenlang maakt het bedrijf 'eenvoudige' chips, bedoeld voor bijvoorbeeld telefoons, zonnepanelen en auto's. In 2019 kwam Nexperia in Chinese handen toen het werd overgenomen door het Chinese Wingtech. Een jaar later werd Zhang Xuezheng CEO. Het hoofdkantoor bleef wel in Nijmegen.

Zorgen over Chinees bestuur

Sinds de Chinese overname groeiden de zorgen. Bestuurders van Nexperia namen eind 2023 contact op met het ministerie van Economische Zaken. Ze maakten zich er zorgen over dat Nexperia in handen was van een Chinese eigenaar, en vroegen om volledige erkenning als Nederland/Europees bedrijf. Ze drongen hierop aan, omdat ze negatieve gevolgen ervoeren in Europa en de Verenigde Staten.

Daarop volgden maandenlange gesprekken tussen het ministerie en Nexperia. Het bedrijf deed daarbij toezeggingen. Zo werd een raad van commissarissen beloofd die zou gaan toezien op het inperken van de invloed van de Chinese topman. Maar daar kwam weinig van terecht, blijkt uit rechtbankstukken.

Roekeloosheid

Ondertussen bleef de onrust over de topman groeien. Zo deed hij namens Experia een miljoenenbestelling bij het Chinese bedrijf WSS, een zusterbedrijf dat financieel in de klem zat, en waar hij zelf een belang in had. Die bestelling was volgens de rechtbank niet nodig en te groot.

Daarbovenop trok de Chinese topman vorige maand de betalingsbevoegdheden in van belangrijke financieel bestuurders van het bedrijf. In plaats daarvan liet hij de bankzaken regelen door personen zonder financiële ervaring, onder wie iemand die nog niet bij Nexperia werkte. De rechtbank bestempelde dit als een handelwijze die grenst aan roekeloosheid.

Medewerkers van Nexperia stapten daarom naar de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam, die Xuezheng vervolgens wegstuurde.

Druk vanuit Amerika

Terwijl het ministerie en Nexperia in gesprek waren, werd de druk van buiten opgevoerd.

Wingtech kwam namelijk eind 2024 op een Amerikaanse 'zwarte lijst' terecht, en vanwege de bijbehorende handelsbeperkingen kon Nexperia daar vanaf september ook last van krijgen. Om met bedrijven of personen uit de lijst zaken te doen moet er een speciale vergunning aangevraagd worden, maar die wordt bijna nooit verleend. Om een vrijstelling te krijgen voor deze handelsbeperking zou het nodig zijn om de Chinese topman te vervangen, die zelf ook op de lijst stond.

Uit rechtbankstukken blijkt nu dat Xuezheng, door aan te blijven als bestuurder, handelde tegen het belang van Nexperia in.

Nederland grijpt in

"Het lijkt er toch wel op dat de VS het signaal heeft afgegeven dat zij een regel invoeren waardoor Nexperia - als onderdeel van Wingtech - onder handelsbeperkingen valt. En dat de Nederlandse overheid toen heeft besloten om bij Nexperia de controle over te nemen", zegt Sebastiaan Bennink, advocaat internationaal handelsrecht.

Minister Karremans benadrukt in zijn brief aan de Tweede Kamer juist dat zijn besluit is genomen "zonder last of ruggespraak met welk land dan ook". Maar volgens de rechtbankstukken had het ministerie wel degelijk contact met de VS over de handelsbeperkingen voor Nexperia, en de eis om de topman te vervangen.

Volgens Karremans is sprake van een 'noodsituatie' en hij zegt verontrustende signalen te hebben ontvangen over het handelen van de Chinese topman.

Bennink denkt dat nu de aandelen niet meer worden beheerd door de Chinese CEO, de VS alsnog een exportvergunning zal afgeven. "Omdat ze zeker weten dat er geen Chinese invloed meer is binnen het bedrijf."

Tegenmaatregel

De Chinese regering reageerde met een exportverbod op chips uit de Chinese fabriek van Nexperia.

Nexperia en Karremans schrijven beide dat er gesprekken plaatsvinden met Chinese autoriteiten. Nexperia zet in op een zo snel mogelijke vrijstelling van de beperkingen om de impact ervan zo klein mogelijk te houden.

Bierbrouwer Heineken gaat reorganiseren en schrapt vierhonderd banen op het hoofdkantoor in Amsterdam. In totaal werken er 3700 mensen voor Heineken in Nederland.

Een deel van de banen wordt verplaatst naar het buitenland. Later deze maand komt Heineken met details over de reorganisatie. "We erkennen de impact die deze veranderingen kunnen hebben op onze mensen en zijn vastbesloten om hen met zorg en respect te ondersteunen", zegt Heineken-topman Dolf van den Brink.

In een verklaring zegt Heineken dat de veranderingen op het hoofdkantoor onder meer bedoeld zijn om de onderneming wendbaarder te maken met de nadruk op groei en innovatie.

Economische druk

De bierbrouwer spreekt van een snel veranderende wereld. "De geopolitieke en economische druk is reëel, maar dat geldt ook voor de kansen die worden gecreëerd door technologie en veranderende consumententrends", zegt Van Den Brink. Volgens hem moet het bedrijf voorop blijven lopen en moet de digitale transformatie worden versneld.

Eerdere reorganisatie

Het is niet de eerste keer dat Heineken reorganiseert. In 2021 kondigde de bierbrouwer aan dat er in een paar jaar tijd 8000 banen wereldwijd zouden verdwijnen, met een jaarlijkse besparing van zo'n 350 miljoen euro.

Aanleiding toen waren onder meer tegenvallende resultaten door de coronapandemie.

Wereldwijd werken in totaal zo'n 85.000 mensen voor Heineken.

De Chinese regering heeft chipfabrikant Nexperia een exportverbod opgelegd. Het betekent dat de chips, jaarlijks zo'n 50 miljard, die in de Chinese fabriek van Nexperia worden geproduceerd het land niet meer uit mogen. Dat schrijft het bedrijf met hun Nijmeegse hoofdkantoor op zijn website.

China lijkt dit exportverbod op te leggen na ingrijpen door de Nederlandse overheid in het bedrijf. Het risico was namelijk te groot dat cruciale technologie uit Nederland zou weglekken, zegt het ministerie. Daarnaast werd de Chinese Nexperia-topman Zhang Xuezheng uit zijn functie gezet door de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam.

'Impact beperken'

Op zijn website schrijft Nexperia dat het bedrijf in nauw overleg is met Chinese overheidsinstanties om de impact van de maatregel te beperken. Verder overlegt het bedrijf actief met Chinese autoriteiten om een vrijstelling te krijgen.

Sinds 4 oktober is het verboden om vanuit de Chinese fabriek van Nexperia eindproducten naar andere landen te exporteren. Het bedrijf heeft meerdere vestigingen over de hele wereld, en maakt relatief eenvoudige chips voor onder andere telefoons, auto's en zonnepanelen. In 2019 nam het Chinese concern Wingtech het hele bedrijf over, maar het hoofdkantoor bleef in Nijmegen.

Harde ingreep

De Nederlandse regering greep eind vorige maand in bij het bedrijf. Met een maatregel kan het ministerie beslissingen binnen het bedrijf tegenhouden of terugdraaien. Door in te grijpen kan Nederland voorkomen dat er in een noodsituatie geen chips beschikbaar zijn voor de Nederlandse en Europese industrie.

Vandaag blijkt uit de uitgebreide rechtbankstukken dat Nexperia al in 2023 aan de bel trok bij het ministerie van Economische Zaken. Binnen het bedrijf waren er zorgen over de rol van de enige aandeelhouder Wingtech, het bedrijf van Zhang Xuezheng. Wingtech heeft sterke verbintenissen met de Chinese staat.

Nexperia deed vervolgens toezeggingen aan de overheid om daar verandering in te brengen, maar daar is volgens de rechtbank weinig van terecht gekomen.

Twijfel aan topman

Volgens die rechtbankstukken had de Ondermingskamer terechte twijfels over het handelen van topman Zhang Xuezheng. Zo deed hij een miljoenenbestelling namens Nexperia bij het Chinese bedrijf WSS, waar hij ook een belang in heeft, terwijl die order volgens de rechtbank helemaal niet nodig was.

Daarbovenop trok de voormalig topman volgens de rechtbank afgelopen september de bankvolmachten in van belangrijke financieel bestuurders binnen het bedrijf. In plaats daarvan liet hij de bankzaken regelen door personen zonder financiële ervaring, onder wie iemand die nog niet bij Nexperia werkte.

Druk van VS

Volgens China grijpt Nederland in onder druk van de Verenigde Staten. Eerder zei demissionair minister Karremans dat dat niet het geval was. Toch blijkt uit de rechtbankstukken dat Nederland onder druk is gezet. Daarin staat dat op 30 september Nexperia Amerikaanse handelsbeperkingen opgelegd kreeg. Precies op die dag greep de minister in.

Voor het ingrijpen bij Nexperia maakt de overheid gebruik van de Wet beschikbaarheid goederen. Die bestaat sinds 1952 en is niet eerder gebruikt. Met de wet kunnen ministers als voorbereiding op noodsituaties bevelen geven waarmee zeker gesteld wordt dat bepaalde goederen beschikbaar blijven.

Minister Karremans schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat hij de maatregel heeft genomen vanwege serieuze signalen van bestuurlijke tekortkomingen binnen het bedrijf.

De maatregel geldt voor maximaal één jaar. De minister zegt verder gesprekken te voeren met de Chinese autoriteiten over de handelsbeperkingen. Tot wanneer die gelden, is onduidelijk.

Nederland grijpt in bij chipfabrikant Nexperia met vergaande maatregelen tegen de Chinese invloed bij het bedrijf. Het risico was te groot dat cruciale technologie uit Nederland zou weglekken, zegt het ministerie van Economische Zaken. Waarom wil Nederland dit chipbedrijf plotseling beschermen? Vijf vragen over Nexperia.

Wat doet Nexperia?

Het bedrijf is een afsplitsing van het Nederlandse chipbedrijf NXP, dat is ontstaan binnen Philips. Terwijl NXP is doorgegaan met complexere computerchips, bijvoorbeeld voor contactloos betalen met je telefoon, maakt Nexperia relatief eenvoudige chips voor onder andere telefoons, auto's en zonnepanelen.

In 2019 werd Nexperia in zijn geheel overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech. Het bedrijf heeft zijn hoofdvestiging in Nijmegen, maar ook andere vestigingen in diverse landen.

Wat is er aan de hand?

Het ministerie van Economische Zaken heeft ingegrepen via de Wet beschikbaarheid goederen. De overheid kan nu beslissingen in het bedrijf tegenhouden of terugdraaien als deze schadelijk zouden kunnen zijn voor Nederlandse of Europese productie. De inzet van deze wet is erg uitzonderlijk. Het is zelfs voor het eerst sinds de wet in 1952 inging, dat deze wordt gebruikt.

Volgens het ministerie gaat het om "een noodsituatie." Als Nexperia steeds meer losgeweekt zou raken van Nederland en Europa zouden "cruciale technologische kennis en capaciteiten" verloren gaan.

Het ministerie noemt in het bijzonder het belang voor de Europese auto-industrie en de Europese consumentenelektronica. Van de ruim 2 miljard euro omzet van Nexperia in 2024, kwam ruim de helft uit chips voor auto's. De ingreep past dus bij de Europese ambities om de eigen maakindustrie te beschermen.

Waarom nu deze stap?

Er is meer aan de hand dan het beschermen van chips voor auto's. De topman van Wingtech, Zhang Xuezheng, was ook bestuurder bij Nexperia. Hij is wegens "ernstige bestuurlijke tekortkomingen" door de Ondernemingskamer uit zijn functie zijn gezet nadat hij eerder al was geschorst. Daarmee zet Nederland de Chinese aandeelhouder buiten de deur.

Wingtech is deels in handen van de Chinese staat. Topman Xuezheng zou binnen het bedrijf veel macht naar zich toe trekken, meldt een bron aan de NOS. Wingtech reageert niet op vragen van de NOS.

China zegt ook weinig, maar stelt wel dat bij dit soort acties de Verenigde Staten altijd een rol spelen. Volgens de Nederlandse regering is dit niet waar. Wel kwam Wingtech eind vorig jaar op een Amerikaanse 'zwarte lijst'. Er is sindsdien een speciale vergunning nodig om bepaalde Amerikaanse technologie aan bedrijven op deze lijst te mogen verkopen.

Minister: 'Cruciaal bedrijf bevel gegeven chipproductie te handhaven'

Demissionair minister Karremans van Economische Zaken zegt "niet lichtzinnig" voor het eerst in de geschiedenis de Wet beschikbaarheid goederen te hebben ingezet. Tegenover de NOS noemt hij chipmaker Nexperia een "heel belangrijk bedrijf dat een belangrijke toeleverancier is voor de Europe auto-industrie, consumentenelektronica en defensie".

"Recent heb ik ernstige en acute signalen gekregen dat er bij het bedrijf ernstige tekortkomingen zijn die de leveringszekerheid in gevaar kunnen brengen. Dat zou grote gevolgen hebben voor de Europese en Nederlandse economie. Op basis van de signalen die ik heb gekregen had ik in mijn ogen geen andere keuze dan in te grijpen via deze wet."

Karremans stelt dat hij met de wet uit 1952 in zijn hand Nexperia "het bevel heeft gegeven" om de productie van chips te handhaven. "Zij maken chips in Nijmegen. We hebben gezegd: dit moeten jullie blijven doen. Er staat een straf op als zij iets doen dat de productie zou kunnen schaden." Karremans ontkent dat de stap is gericht tegen China: "Dit is gericht tegen het bedrijf."

Morgen informeert Karremans de Tweede Kamer over de situatie.

Wat heeft Nexperia nou te bieden aan China?

Het gaat om simpele chips die China ook zelf maakt. Toch kunnen die eenvoudige chips interessant zijn voor China, zegt Maaike Okano-Heijmans van Clingendael, gespecialiseerd in de technologische kant van geopolitiek. "Het is vooral vanwege de ruime toepassing van die chips. Het gaat echt niet alleen maar om zonnepanelen, maar ook om auto's en robots waarin AI wordt verwerkt."

Sinds 2022 valt ook de Delftse startup NOWI onder Nexperia. Dat bedrijf kan draadloos energie overdragen waardoor chips zichzelf kunnen opladen. In 2023 werden Kamervragen gesteld over de overname. De zorgen gingen met name over risico's op sabotage en toepassingen voor Defensie.

Europarlementariër Bart Groothuis (VVD) maakt zich al jaren zorgen om de Chinese invloed op Europese bedrijven. Hij noemt deze overname "een grote blunder die nooit had mogen gebeuren". Hij waarschuwt voor de mogelijkheid om deze kennis militair in te zetten, bijvoorbeeld voor drones.

Maaike Okano-Heijmans van Clingendael zegt dat de goedkeuring voor overname van NOWI "toen al niet logisch was. Idealiter was dit eerder gebeurd omdat het deze toepassing kan gebruiken voor robots waar AI in verwerkt zit."

Wat gaat er nu gebeuren?

Nu de Chinese topman weg is, stelt de rechtbank een onafhankelijke bestuurder aan die beslissingen mag nemen. Ook zijn alle aandelen, op één na, naar een beheerder gegaan die door de rechter is aangewezen. Het is nog niet duidelijk wie dat ene aandeel in handen heeft.

Partijen kunnen tegen de inzet van deze wet bij de rechter in bezwaar gaan. Het reguliere productieproces van het bedrijf kan wel doorgaan. Europarlementariër Groothuis hoopt dat het bedrijf nu volledig in Europese handen komt.

Deze vragen heeft de NOS ook voorgelegd aan Nexperia, maar dat was vandaag niet bereikbaar voor commentaar.

In de eerste helft van dit jaar is meer geld illegaal vergokt dan legaal. Dat is voor het eerst sinds de legalisering van het online gokken in Nederland in 2021. De Kansspelautoriteit schat de omvang van de illegale markt op 617 miljoen euro, tegenover een legale markt van 600 miljoen euro. Dat blijkt uit de halfjaarlijkse monitor van de toezichthouder.

Eerder dit jaar kondigde het kabinet opnieuw maatregelen om gokverslaving onder jonge spelers tegen te gaan. De minimumleeftijd voor risicovolle gokspellen gaat van 18 naar 21 jaar en er komt een stortingslimiet per speler. Ook wilde het kabinet de speellimiet van online gokkers centraal gaan bijhouden, zodat zij niet bij verschillende aanbieders met hoge bedragen spelen.

De Kansspelautoriteit ziet een positief effect van de nieuwe regels, zoals van de stortingslimiet. De hoeveelheid verloren geld op de legale online gokmarkt ging omlaag. Per speler daalde het gemiddelde verlies per maand van 146 euro naar 119 euro.

Uitwijken naar illegaal aanbod

Daar staat volgens de Kansspelautoriteit tegenover dat spelers uitwijken naar het illegale aanbod, want daar gelden die nieuwe, beperkende regels niet. "Wij vinden dit een zorgelijke ontwikkeling, omdat spelers op de illegale markt veel minder goed worden beschermd", zegt de autoriteit.

De speelautomaten zijn onder de casinospellen het populairst. Driekwart van het legale online vergokte geld ging daar aan verloren.

De Kansspelautoriteit is de toezichthouder op de markt voor de kansspelen. De instantie verleent onder andere vergunningen aan kansspelaanbieders en geeft voorlichting over (online) gokken.

De Nobelprijs voor Economie gaat dit jaar naar de Amerikaan Joel Mokyr, de Fransman Phillipe Aghion en de Canadees Peter Howitt. Ze krijgen de prijs voor hun onderzoek naar de bijdrage van innovatie aan economische groei, meldt het Nobelcomité in de Zweedse hoofdstad Stockholm.

Joel Mokyr krijgt de prijs "voor het identificeren van de voorwaarden voor duurzame groei door technologische vooruitgang". Mokyr gebruikte historische bronnen om te achterhalen waarom economische groei zo'n tweehonderd jaar geleden de nieuwe norm werd. Want voor die tijd was er amper groei en de welvaart ging ook niet vooruit.

Phillipe Aghion en Peter Howitt ontwikkelden een wiskundig model voor wat creatieve vernietiging wordt genoemd: wanneer een nieuw en beter product op de markt komt, zijn de bedrijven die de verouderde producten verkopen de dupe. Zo kun je denken aan streaming die cd's en dvd's vervangt.

Eigentijdse inzichten

"Deze onderzoekers hebben op cruciale wijze laten zien hoe belangrijk creatieve destructie is voor groei en stijgende welvaart in een maatschappij," zegt hoogleraar financiële economie Ingrid Werner, lid van de Nobelcommissie tegen de NOS.

Dit soort inzichten is precies wat Europa momenteel nodig heeft. Hoe de EU kan opboksen tegen de VS en China is het onderwerp van gesprek onder Europese economen. Is dat de reden dat juist deze economen nu de Nobelprijs winnen? Zeker niet, zegt Werner.

Het is mooi meegenomen als hun werk onderdeel wordt van het maatschappelijke debat, zegt ze. Maar de prijs wordt toegekend op basis van hoe invloedrijk iemands werk is geweest.

"Om dat te weten, moet je zeker een paar decennia wachten. En we zien vandaag dat de conclusies die deze economen trokken, twintig en dertig jaar geleden, daadwerkelijk kloppen en dat hun werk heel waardevol is geweest voor hoe wij de economie vandaag de dag begrijpen."

Nederlands tintje

Opvallend is dat Joel Mokyr op 26 juli 1946 in Leiden is geboren. Hij verhuisde als kind naar Israël. Zijn ouders waren Nederlandse Joden die de Holocaust overleefden. Zijn vader stierf aan kanker toen Mokyr een jaar oud was, vertelde hij eerder in een interview aan de Wall Street Journal.

Hij behaalde later zijn bachelor in economie en geschiedenis aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem en promoveerde vervolgens aan de Yale Universiteit. Sinds 1994 is hij hoogleraar economie en geschiedenis aan de Northwestern University in Chicago.

In totaal waren er drie eerdere Nederlanders die de Nobelprijs voor Economie hebben gewonnen: Guido Imbens in 2021, Tjalling Koopmans in 1975 en Jan Tinbergen. Hij ontving de Nobelprijs bij de allereerste editie in 1969.

Geen echte Nobelprijs

De Nobelprijs voor Economie is eigenlijk geen echte Nobelprijs, omdat deze niet door Alfred Nobel zelf is bedacht. De andere Nobelprijzen worden al sinds 1901 uitgereikt, de Nobelprijs voor Economie pas sinds 1969. Die eerste keer was toen ter ere van de 300ste verjaardag van de Zweedse centrale bank.

De officiële benaming is dan ook 'De Prijs van de Zweedse Rijksbank voor Economische Wetenschappen ter nagedachtenis aan Alfred Nobel'.

De prijs wordt altijd wel samen met de meeste andere Nobelprijzen uitgereikt op 10 december in de Zweedse hoofdstad Stockholm. Dat is de sterfdag van Alfred Nobel. Alleen de Nobelprijs voor de Vrede wordt ergens anders uitgereikt, namelijk in de Noorse hoofdstad Oslo, maar wel op dezelfde dag.

Afgelopen jaar ging de Nobelprijs voor Economie naar een ander drietal: de Turks-Amerikaanse Daron Acemoglu, de Brits-Amerikaanse Simon Johnson en de Brit James A. Robinson. Ze deden onderzoek naar hoe het verschil in welvaart tussen landen ontstaat.

Dat deden ze door te kijken naar hoe instituties zich vormen in een land en hoe de instituties vervolgens de ontwikkeling van de rijkdom van een land beïnvloeden.

Het ministerie van Economische Zaken heeft ingegrepen bij chipfabrikant Nexperia, uit vrees dat cruciale technologische kennis en capaciteiten verdwijnen uit Nederland en Europa. Volgens het demissionaire kabinet waren er "acute signalen van ernstige bestuurlijke tekortkomingen en handelingen" bij het chipbedrijf, dat in Nijmegen is gevestigd. Het ministerie wil daar verder geen details over geven.

De Chinese Nexperia-topman Zhang Xuezheng is door de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam uit zijn functie gezet, blijkt uit stukken van de Chinese Nexperia-eigenaar Wingtech. Dat is begin vorige week gebeurd. Daarvoor was hij al geschorst.

In een persbericht zegt het ministerie dat er een dreiging was van een kennislek en een mogelijk risico voor de Nederlandse en Europese economische veiligheid.

Nu een maatregel is opgelegd, kan Nederland beslissingen binnen het bedrijf tegenhouden of terugdraaien. Dat kan als die "schadelijk zijn voor de belangen van het bedrijf, voor de toekomst van het bedrijf als Nederlands en Europees bedrijf en/of voor het behoud van deze cruciale waardeketen voor Europa".

Nexperia maakt chips die onder meer worden gebruikt in alledaagse dingen als telefoons, auto's en zonnepanelen. In 2019 is het overgenomen door het Chinese concern Wingtech.

Ook in Chinese media wordt gesproken over het ingrijpen door de overheid bij Nexperia. Het aandeel Wingtech daalde na opening van de Chinese beurzen hard.

'Alleen als het niet anders kan'

De beslissing om in te grijpen is eind vorige maand genomen. "Dit is een wet die het kabinet alleen toepast als het echt niet anders kan", zegt het ministerie. Door in te grijpen kan Nederland voorkomen dat er in een noodsituatie geen chips beschikbaar zijn voor de Nederlandse en Europese industrie. Het bedrijf kan bij de rechter bezwaar maken tegen de maatregel.

Voor het ingrijpen bij Nexperia maakt de overheid gebruik van de Wet beschikbaarheid goederen. Die bestaat sinds 1952 en is niet eerder gebruikt. Met de wet kunnen ministers als voorbereiding op noodsituaties bevelen geven waarmee zeker gesteld wordt dat bepaalde goederen beschikbaar blijven.

China-correspondent Laura van Megen over de zaak:

"Op Chinese sociale media is veel verontwaardiging te lezen over de actie van de Nederlandse overheid, die gezien wordt als 'diefstal op klaarlichte dag'. Een Weibo-gebruiker riep op: 'Wat voor activa heeft Nederland in China? Wederkerigheid!' Anderen zijn nog nationalistischer en zeggen dat het tijd is voor 'afschrikking', 'wolf-warrior-diplomatie' of zelfs 'oorlog'.

De Chinese overheid gebruikt hun vergaande controle op Chinese socialemediaplatformen om nationalisme aan te wakkeren en de partijlijn te verspreiden. Agressieve uitingen tegen buitenlandse mogendheden zie je veel, maar meestal is Nederland niet het lijdend voorwerp.

Het valt te verwachten dat de Chinese overheid, ook in naam van nationale veiligheid en het beschermen van de nationale belangen, met tegenmaatregelen gaat komen tegen Nederland. Het land heeft het instrumentarium om handelsbeschermende maatregelen te nemen de laatste jaren flink uitgebreid. Vorige week nog kwam Peking met vergaande exportcontroles op lithiumbatterijen, superharde materialen en zeldzame aardmetalen in reactie op Amerikaanse acties."

De staking bij twee sjordersbedrijven in de Rotterdamse haven mag nog doorgaan tot maandagochtend 07.00 uur. Daarna moeten de sjorders het werk hervatten tot aanstaande vrijdag 07.00 uur. Als de partijen in het cao-conflict er dan nog niet uit zijn, mag de staking worden hervat.

Dat is de voorlopige uitkomst van een kort geding dat was aangespannen door een groep ondernemers, waaronder het Havenbedrijf Rotterdam. Deltalinqs, de vertegenwoordiger van Rotterdamse havenbedrijven sprak gisteren over grote maatschappelijke schade als het werk nog langer werd stilgelegd.

Vakbond FNV spreekt van een prima tussenvonnis. De havenbedrijven en vertegenwoordigers vinden het geen ideale oplossing, maar zeggen dat op deze manier de achterstanden min of meer kunnen worden weggewerkt. "Wij blijven van mening dat de actie op dit moment onevenredige schade veroorzaakt en de leveringszekerheid ernstig onder druk zet."

De sjorders die de containers in de haven vastzetten en losmaken, staken sinds woensdag. Vakbond FNV, die de staking organiseert, eiste een loonsverhoging van 7 procent. Vrijdag werd dat bijgesteld naar 6,5 procent. De werkgevers International Lashing Service en Matrans Marine Services, de enige twee sjordersbedrijven in de Rotterdamse haven, wilden daar niet mee akkoord gaan. Daarop besloten de actievoerders voor onbepaalde tijd verder te staken.

Veel schepen kunnen daardoor niet lossen of laden. Volgens het Havenbedrijf Rotterdam liggen op dit moment 22 containerschepen in de haven en per dag komen er vier tot vijf bij. In de containers zit voor ongeveer een kwart aan voedsel waaronder veel bederfelijke producten, maar ook halffabricaten, medische en huishoudelijke producten, machineonderdelen en grondstoffen.

Calamiteitenteam

Op de zitting zei een van de advocaten van vakbond FNV dat er geen levens gevaar lopen door de staking. "Als er sprake zou zijn van bijvoorbeeld medicijntekorten dan is er een calamiteitenteam van sjorders die de werkzaamheden zou kunnen voortzetten."

Het komt voor dat schepen bij dit soort stakingen uitwijken naar andere havens zoals die van Hamburg of Antwerpen. Maar volgens de advocaten van de groep ondernemers is dat logistiek nu niet haalbaar. Ook in de haven van Antwerpen wordt nog gestaakt.

Netflix hield jarenlang reclame buiten de deur. Maar voor hoelang nog? In andere landen draaien al spotjes op Netflix, en adverteerders staan te popelen om - net als bij andere streamingdiensten - in te kopen. Hoe komt het dat de 'reclamevrije' videoplatformen nu toch advertenties verkopen?

De opkomst van de Amerikaanse streamingdienstpionier Netflix veranderde het film- en televisielandschap voorgoed. Als kijker hoefde je voor het eerst niet meer te wachten tot je favoriete serie weer op de tv te zien was; je koos je eigen moment. Zonder advertenties.

Met de komst van Disney+, Amazon Prime en HBO Max verloor Netflix de monopoliepositie. In Nederland kreeg Videoland een stevige voet aan de grond. En die videodiensten deden iets wat Netflix niet wilde: advertenties aanbieden.

Door de groeiende concurrentie moest Netflix er ook aan geloven. In de meeste landen waar je kijkt krijg je - voordat je een serie of film aanzet - een reclame te zien. In Nederland nog niet, maar Netflix is wel bezig om dit te testen. Al benadrukt een woordvoerder dat dit niet op korte termijn wordt ingevoerd.

Groeicijfers

Dat streamingdiensten met advertenties zijn begonnen, heeft alles te maken met de groeicijfers, ziet Jan-Piet Nelissen, streamingexpert bij Deloitte. Videoplatformen hebben grofweg twee manieren om te groeien, legt hij uit.

"De eerste is nieuwe huishoudens die een abonnement afsluiten. In Nederland heeft zeven op de tien huishoudens een abonnement op een of meerdere platformen", vertelt Nelissen.

De andere groeimanier is het zogeheten stapelen. "Dat wil zeggen binnen één huishouden meerdere abonnementen." Dat stimuleren streamingplatformen onder andere door de mogelijkheden te beperken om je abonnement te delen en daardoor sluiten nog meer mensen een abonnement af.

Maar de rek bij die groeimogelijkheden is eruit, ziet Nelissen. Bijna iedereen die een streamingabonnement wil, heeft er eentje. En met gemiddeld een kleine drie abonnementen per huishouden is daar de groei laatste jaren ook uit. Daar komt nog bij dat de kosten voor film- en tv-producties flink zijn gestegen. En dus kiezen de streaminggiganten voor advertenties om de kosten te kunnen dekken.

Veel kijkers reageren op sociale media dat de reclames hen irriteren. Maar ze kunnen er maar beter aan wennen, denkt Michel van der Voort van tv-brancheorganisatie Screenforce. "Reclame-inkomsten worden een soort tweede bron van inkomsten voor de streamingplatforms. Ze zien zelf nu ook wel: we gaan het niet meer redden met alleen maar de abonneeverkopen."

Gerichter

De optie om te adverteren op streamingplatformen grijpen marketingbureaus die advertenties inkopen voor bedrijven met beide handen aan, blijkt uit een rondgang van de NOS. Op deze manier adverteren is anders dan in reclameblokken op televisie. "De reclameblokken zijn veel korter, dus je valt veel meer op", vertelt Remon Buter van mediabureau WPP Media.

Daar komt nog eens bij dat de advertenties veel gerichter kunnen worden getoond dan op televisie. Waar je bij televisie een brede, diverse groep bereikt, kunnen streamingdiensten per kijker bepalen welke reclame diegene ziet.

"Het is allemaal veel specifieker", vertelt Vanessa Hofland van advertentiebureau Monks. "Je hebt genres en doelgroepen en daardoor kun je veel persoonlijker adverteren. Daarom zijn al die grote advertentiepartijen daar geïnteresseerd in."

Slecht nieuws voor lineaire tv?

Toch hoeft die verschuiving niet meteen slecht nieuws te zijn voor de lineaire televisie, denkt Van der Voort. "B&B Vol Liefde is een goed voorbeeld. Er wordt massaal gekeken via tv én via Videoland. Die twee gaan elkaar steeds meer aanvullen."

Saskia Baneke van marketingbrancheorganisatie Via Nederland sluit zich daarbij aan. "Als ik het niet red om na het eten het Jeugdjournaal te kijken met de kinderen, dan kijk ik het toch gewoon lekker terug? Er gaat een generatie aankomen waaraan je het begrip 'lineair' op een gegeven moment moet gaan uitleggen."

De Amerikaanse president Trump dreigt China met nieuwe forse importheffingen op producten uit dat land. Verder liet Trump weten geen zin meer te hebben in een ontmoeting later deze maand met de Chinese leider Xi.

Op zijn berichtplatform Truth Social zegt Trump dat vanaf 1 november voor goederen uit China een extra importheffing van 100 procent geldt. Ook komen er exportbeperkingen op "kritieke software".

Later noemde Trump tijdens een bijeenkomst in het Witte Huis ook Boeing-onderdelen als optie voor verdere exportbeperkingen. "We hebben veel dingen, en een groot ding zijn vliegtuigen. Zij hebben veel vliegtuigen van Boeing, en ze hebben onderdelen en dergelijke nodig."

Op de beurzen werd direct met schrik gereageerd op deze nieuwste escalatie. De Amerikaanse Dow Jones-index sloot vanavond bijna 2 procent in de min, de Nasdaq eindigde zelfs 3,6 procent in het rood. De Amsterdamse AEX-index sloot vanmiddag na het nieuws over Trump 1,9 procent lager.

Zeldzame aardmetalen

De boze Trump reageerde op de eerder deze week aangekondigde nieuwe Chinese exportcontroles op zeldzame aardmetalen, die onmisbaar zijn voor veel technologische toepassingen. Hiermee heeft China een zwaar drukmiddel, want het land produceert 90 procent van 's werelds zeldzame aardmetalen.

"Ik wilde afspreken met Xi in Zuid-Korea, maar daar lijkt geen reden meer voor te zijn", schrijft Trump. "China zou op geen enkele manier de wereld op deze manier 'gevangen' mogen houden, maar dat lijkt al een hele poos hun plan te zijn."

De Chinese leider en Trump zouden elkaar ontmoeten in Zuid-Korea op de top van APEC, het economisch samenwerkingsverband van landen rond de Grote Oceaan. Ze zouden daar onder andere praten over het handelsconflict dat dit jaar oplaaide toen de VS en China elkaar met steeds hogere importheffingen bestookten.

Hogere havengelden

China kondigde vandaag ook hogere haventarieven aan voor Amerikaanse schepen. Vanaf dinsdag geldt een extra heffing voor schepen die in het bezit zijn van Amerikaanse bedrijven en in de VS zijn gemaakt, kondigde het ministerie van Transport in Peking aan.

Amerikaanse schepen moeten per ton 400 yuan (48,50 euro) betalen per reis naar China. De heffing stijgt in april naar 640 yuan. Een woordvoerder van het ministerie noemt dit een "legitieme maatregel om de rechtmatige belangen van Chinese scheepvaartbedrijven te waarborgen".

Escalatie handelsoorlog

De Amerikaanse president ontketende dit voorjaar een handelsoorlog door bijna alle landen importheffingen op te leggen. Vooral China kreeg te maken met zware heffingen: op alle goederen die geïmporteerd werden uit China, moest 145 procent belasting betaald worden.

China besloot hierop Amerikaanse spullen met 125 procent te belasten. In mei van dit jaar bereikten China en de VS een akkoord voor negentig dagen, waarbij de Amerikaanse heffingen werden teruggebracht tot 30 procent. De Chinese importtarieven daalden naar 10 procent.

Deltalinqs, de vertegenwoordiger van bedrijven in de Rotterdamse haven en het Havenbedrijf Rotterdam stappen naar de rechter om een staking van sjorders te stoppen. Het kort geding dient morgenmiddag om 15.30 uur.

Als de staking nog langer aanhoudt, gaan zich na enkele dagen grote maatschappelijke problemen voordoen in verband met de belevering van winkels en de zorg, zegt de ondernemersorganisatie.

De sjorders zijn verantwoordelijk voor het vastzetten en losmaken van containers. Ze hebben het werk neergelegd voor een betere cao. Vakbond FNV had eerst gevraagd om een loonsverhoging van 7 procent, maar dat is inmiddels bijgesteld naar 6,5 procent.

Eerder vandaag werd bekend dat de staking bij twee sjorderbedrijven in de haven van Rotterdam voor onbepaalde tijd is verlengd. Bij de bedrijven Lashing Service en Matrans Marine Service wordt sinds woensdag gestaakt. Het zijn de enige twee sjordersbedrijven in de Rotterdamse haven.

Volgens de vertegenwoordiger van bedrijven zijn huishoudens, de industrie en transport in Noordwest-Europa afhankelijk van de haven. Die voorziet Nederland en het Europese achterland van onder andere levensmiddelen, bouwmaterialen, medische goederen en halffabricaten.

Impact

Afgelopen woensdag gaven de sjordersbedrijven al aan te verwachten dat de staking een behoorlijke impact zou hebben op de haven. "De terminals liggen grotendeels plat. Uiteindelijk kan dat ook leiden tot een wachtrij in de havenmonding. Schepen kunnen niet laden en niet lossen", zei Erik Bouwens van Matrans Marine Services.

Volgens haveneconoom Martijn Streng wordt de impact steeds groter. "Gisteren zei het havenbedrijf dat er dertien schepen voor anker lagen, maar dat worden er nu alleen maar meer." Toch verwacht Streng niet dat de schepen zullen uitwijken naar andere havens. Dat zou dan naar de haven van Antwerpen zijn, maar ook daar wordt gestaakt.

De VS gaat Argentinië financieel ondersteunen met een pakket van 20 miljard dollar. Dat maakt de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent bekend op X.

In de afgelopen maanden is de Argentijnse peso hard in waarde gedaald. De Verenigde Staten voelen zich geroepen om Argentinië te helpen, zegt Bessent, omdat het land te maken heeft met "acute geldproblemen".

De steun bestaat er onder meer uit dat de Amerikaanse Centrale Bank dollars tegen pesos ruilt tegen een vooraf vastgestelde koers. Op die manier wordt de waarde van die valuta ondersteund.

Geestverwant

Argentinië is de trouwste bondgenoot van de VS in Zuid-Amerika. President Trump ziet in zijn ambtgenoot Javier Milei een geestverwant door diens rigoureuze aanpak van de overheidsfinanciën.

De kettingzaag waarmee Milei zich graag liet zien, kreeg ook een symbolische betekenis in de VS. Elon Musk verscheen ermee op het podium nadat hij in opdracht van Trump de overheidsuitgaven zou gaan aanpakken.

Snoeien

In Argentinië slaagde Milei er in om flink te snoeien in de overheidsuitgaven. Ook wist hij de inflatie terug te dringen.

Maar het lukt nog niet goed om de economie een slinger te geven. De werkloosheid neemt toe en de salarissen zijn de afgelopen jaren nauwelijks gestegen.

Het uitblijven van meer werk en hogere salarissen gebeurt allemaal met tussentijdse parlementsverkiezingen op 26 oktober in zicht. De hulp uit het noorden in de aanloop naar de stembusgang zal Milei zeker verwelkomen.