Het UWV mag binnenkort tijdelijk langer doen over het beoordelen van mensen die langer dan twee jaar ziek zijn.

De uitkeringsinstantie heeft de beslistermijn voor WIA-beoordelingen en herbeoordelingen tijdelijk verdubbeld, van acht naar zestien weken. De wijziging gaat in op 1 januari en de verlenging vervalt als die niet meer nodig is.

Het UWV is al langer niet in staat zich aan de beslistermijn van acht weken te houden en binnen die termijn duidelijkheid te verschaffen aan de aanvragers. Het UWV worstelt al jaren met de wachtlijst voor medische keuringen. Daar staan gemiddeld tienduizenden mensen op.

Tekort aan artsen

Volgens de uitkeringsinstantie groeit het aantal mensen dat een sociaal-medische (her)beoordeling aanvraagt. Daarnaast noemt het UWV het tekort aan verzekeringsartsen als oorzaak voor de overschrijding van de wettelijke termijn.

Wat is een WIA-uitkering?

Mensen die langer dan twee jaar ziek zijn, hebben onder bepaalde voorwaarden recht op een WIA-uitkering, de opvolger van de WAO. Er zijn twee WIA-uitkeringen: de IVA-uitkering, voor mensen die deels of volledig afgekeurd zijn en voor wie herstel in de toekomst bijna onmogelijk is, en de WGA-uitkering, als er nog wel kans is op herstel. Een arts en een arbeidsdeskundige van het UWV bepalen met een medische keuring wie hiervoor in aanmerking komen.

Door de verlenging van de termijn voorkomt het UWV dat de instantie dwangsommen krijgt opgelegd. Die hebben hun werking verloren door het tekort aan verzekeringsartsen en de grote hoeveelheid aanvragen, zegt het UWV.

Het UWV is ook veel tijd kwijt aan het corrigeren van eerdere fouten. Dit jaar startte er een hersteloperatie vanwege fouten die zijn gemaakt bij WIA-uitkeringen.

Werkgevers bieden steeds vaker de mogelijkheid aan om onbetaald verlof op te nemen. Zowel in cao's als in individuele arbeidsovereenkomsten zien vakbond FNV en werkgeversvereniging AWVN afspraken over sabbaticals terug.

Met de huidige krapte op de arbeidsmarkt klinkt het tegenstrijdig, bedrijven die hun werknemers voor langere periode met onbetaald verlof laten gaan. Toch lijkt dit een manier te zijn om werknemers juist aan boord te houden.

In ruim een kwart van de cao's zijn nu afspraken gemaakt over sabbaticals, zegt FNV. Daarnaast nemen veel bedrijven het op in hun individuele arbeidsregelingen. "Er is wel degelijk iets gebeurd. We zien dat met name de afgelopen vijf jaar er steeds meer afspraken worden gemaakt voor 'sabbatverlof', zegt een woordvoerder van AWVN.

Een sabbatical is al lang niet meer alleen voor werknemers die pas na decennia werk behoefte hebben aan een langere pauze. Ook steeds meer jongeren die net zijn begonnen aan hun carrière pakken hun kans. 1 op de 5 gen z'ers (19 tot 28 jaar) en millennials (29 tot 43 jaar) zegt binnen vijf jaar een sabbatical te willen nemen, blijkt uit onderzoek van internetbank Bunq.

Win-win

De 31-jarige Lies Bouwknegt bijvoorbeeld. Ze werkte iets meer dan een jaar als consultant bij een bedrijf en nam voor 5 maanden een sabbatical. Ze ging samen met haar vriend op reis door Midden- en Zuid-Amerika.

Haar werkgever heeft de sabbatical-regeling vorig jaar in de arbeidsvoorwaarden opgenomen. "Omdat er heel veel vraag naar was vanuit onze werknemers," aldus manager Anneke Zijlstra. "Wij geloven er echt in dat onze werknemers er beter van worden en iets extra's kunnen brengen."

"Ik dacht: nu heb je geld, geen kinderen en dus ook de mogelijkheid om te gaan, dan moet ik het ook doen," zegt Lies. Ze kan het echt iedereen aanraden. "Na zeven weken kreeg ik nóg meer energie omdat je echt even uit de druk van onze maatschappij kan stappen.

Ook op latere leeftijd nemen sommige werknemers een sabbatical. De 57-jarige Wilco Brinkman werkt als adviseur arbeidsmarkt bij het CAOP, een onafhankelijke kennisorganisatie voor de publieke sector. Hij besloot afgelopen jaar een "kleine sabbatical" van zeven weken te nemen, voor een muziekreis door Amerika.

"De laatste keer dat ik zolang vrij was, was in mijn studententijd", zegt hij. "Het was heel inspirerend. Ik heb concerten bezocht, mondharmonicaworkshops gevolgd, noem het maar op. Je kan je er helemaal in onderdompelen."

Zijn werkgever reageerde meteen positief op zijn verzoek om er even tussenuit te gaan. "Het is een mooie manier om mij gemotiveerd te houden voor mijn werk en me breed te ontwikkelen", zegt hij. "Je voelt je frisser en energieker als je terugkomt." En hij denkt ook dat het een bedrijf aantrekkelijker maakt om te werken.

En dat is precies wat werkgevers hopen te bereiken. "Je ziet dat het nu in steeds meer cao's wordt opgenomen" zegt advocaat arbeidsrecht Pascal Besselink bij DAS. "In dat geval wordt het lastiger om een verzoek af te wijzen, omdat een werknemer zich dan kan beroepen op de cao-bepaling die op zijn arbeidsovereenkomst van toepassing is."

AWVN merkt ook dat steeds meer bedrijven de laatste jaren een sabbatical bieden om werknemers juist voor langere tijd aan je te binden. "Het alternatief is dat iemand helemaal vertrekt," zegt een woordvoerder. "Een paar maanden weg is dan goedkoper dan volledige vervanging."

Mogelijkheid

"Bedrijven kunnen het ook zien als een extra arbeidsvoorwaarde waarmee je juist werknemers kan behouden," zegt Besselink. Hij benadrukt wel dat een sabbatical wettelijk gezien geen recht is, en een werkgever het verzoek dus ook kan weigeren.

Niet elk bedrijf kan zomaar voor een langere periode hun personeel missen. "In het algemeen zal het voor een bedrijf met 5 medewerkers lastiger te organiseren zijn dan met pak hem beet 500", zegt branchevereniging MKB Nederland.

Het zou wel degelijk kunnen, maar is wellicht minder vaak als standaard mogelijkheid in de arbeidsovereenkomst opgenomen. Volgens de branchevereniging zal het dan meer om maatwerk gaan op het moment dat een medewerker met dit verzoek komt.

Ruim 5 miljoen Nederlanders gaan in het nieuwe jaar voor het eerst te maken krijgen met hun persoonlijke pensioenpotjes. Twintig pensioenfondsen maken de overstap naar het nieuwe stelsel.

In de afgelopen weken kregen die fondsen toestemming van De Nederlandsche Bank (DNB). Ze hebben de verantwoordelijkheid om ruim 500 miljard euro aan vermogen over te hevelen.

Wel vergt het nog heel wat geregel van de fondsen. Ook moeten er in december geen hele gekke dingen gebeuren met de economie. "De opluchting zal groot zijn als het 2026 is," zegt de Pensioenfederatie.

Evenwichtig

Onder meer grote pensioenfondsen als Zorg & Welzijn, Metaal & Techniek en Horeca gaan over. Hierdoor is per 1 januari meer dan de helft van de Nederlandse pensioendeelnemers, werkenden en gepensioneerden overgezet.

De pensioenfondsen met groen licht hebben DNB ervan overtuigd dat ze een goed plan hebben voor de overstap. Daarin is het belangrijkste dat het geld uit de pensioenpot eerlijk verdeeld wordt over individuele pensioenpotjes, zodat alle generaties er evenveel van profiteren.

Daarnaast moeten de pensioenfondsen aantonen dat ze duidelijk communiceren met hun deelnemers over de veranderingen. De fondsen kunnen zelf nog beslissen om de overstap uit te stellen als hun computersystemen daar nog niet voldoende op ingesteld zijn.

Naast de twintig fondsen die straks overstappen, kunnen vier fondsen nog groen licht krijgen. Dat gaat om twee KLM-fondsen, het fonds voor de zoetwarenbranche en de particuliere beveiligers. Aanvankelijk wilden veel meer pensioenfondsen per 2026 overstappen, maar tientallen fondsen stelden dit uit.

146 pensioenfondsen, 26 over in 2026

2027 wordt belangrijk. Ruim zestig fondsen maken dan de overstap, waaronder ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland. Met bijna 3 miljoen deelnemers en ruim 500 miljard euro aan vermogen is ABP een van de grootste pensioenfondsen ter wereld.

Nog eens zo'n 30 fondsen hebben nog geen datum gepland. Het kan zijn dat ze mikken op de uiterlijke overstapdatum van 1 januari 2028. Het kan ook nog zo zijn dat het geld wordt overgeheveld naar een ander fonds of pensioenverzekering.

Timing

Dat uitstellen is niet zonder gevaar, zegt Anne Laning, onafhankelijk pensioenexpert. In vakblad ESB berekent hij dat het overgrote deel van de pensioenfondsen in het oude stelsel het gevaar loopt om te weinig geld in kas te hebben bij een financiële crisis.

Daarmee doelt hij op een vergelijkbare situatie als in 2008, het begin van de bankencrisis. Toen vielen de beleggingsresultaten tegen en tegelijkertijd daalde de rente. In het oude stelsel zorgt een lage rentestand ervoor dat pensioenfondsen meer geld in kas moeten houden, waardoor ze pensioenuitkeringen minder snel kunnen verhogen of moeten verlagen.

"Het oude pensioenstelsel is erg gevoelig voor financiële risico's", zegt Laning, "Uit de stresstest blijkt dat pensioenfondsen in het oude stelsel onvoldoende bestand zijn tegen een financiële crisis en de uitkeringen daarmee niet vast zijn." Daarnaast kan de overstap naar het nieuwe stelsel niet gemaakt worden, als er te weinig geld in kas zit.

Administratieve uitdaging

Ook voor de fondsen die per 1 januari overgaan is het nog spannend. Deelnemers hebben al wel een brief gehad met een schatting van hun pensioenpotje, maar het gaat er om hoe een fonds ervoor staat op het moment van 'invaren'. Eventuele schommelingen in december spelen dus nog een rol.

De koepel van pensioenfondsen, de Pensioenfederatie, ziet ook dat het een spannende maand wordt. Dat zit hem niet zo zeer in het geld, zegt de Pensioenfederatie: "De spanning bij de fondsen zit meer in grote administratieve uitdaging, dan in zorgen over de financiën. De Nederlandse pensioenfondsen staan er goed voor."

"Herstel de toeleveringsketen." Dat is de boodschap van de Nijmeegse vestiging van Nexperia aan de Chinese tak van het bedrijf. In een open brief roept het Nederlandse hoofdkantoor zijn Chinese collega's op om in gesprek te gaan.

De brief onderstreept de noodzaak voor het hervatten van de levering van chips "in het belang van alle partijen, inclusief onze klanten". Volgens de Nederlandse tak van het bedrijf dreigt er nog altijd een productiestop bij klanten van Nexperia door een tekort aan chips.

De brief vermeldt dat er meermaals contact is gezocht met China, maar tevergeefs dus.

Karremans

Sinds 2019 is de Nederlandse chipmaker in handen van een Chinese aandeelhouder, het bedrijf Wingtech van ondernemer Zhang Xuezheng. Wingtech is deels in handen van de Chinese staat.

Eind september greep demissionair minister Karremans in bij de chipmaker om belangrijke beslissingen bij het bedrijf tegen te houden als die de chipproductie in Europa in gevaar zouden brengen. Die maatregel is inmiddels opgeschort. Karremans wilde zo proberen de relatie met China te herstellen.

Een dag daarna zette de Ondernemingskamer van de rechtbank de Chinese bestuurder bij Nexperia uit zijn functie. Topman Xuezheng zou binnen het bedrijf veel macht naar zich toe trekken. Met de ingreep van de rechter zette Nederland de Chinese aandeelhouder buiten de deur.

Conflict

Als reactie op het ingrijpen blokkeerde China de export van chips, waarna een politiek conflict ontstond. Nexperia's grootste fabriek staat in China.

Door het exportverbod zaten vooral automakers en hun leveranciers wekenlang in onzekerheid over hun voorraden en nieuwe leveringen. De chips zijn heel belangrijk voor allerlei auto-onderdelen. Zonder deze chips kan een auto niet de fabriek uit.

Karremans zei vorige week nog te vertrouwen op dat de chips worden geleverd. "Het is nog niet op hetzelfde niveau als hiervoor, maar we zien wel dat chips deze kant op komen." Maar de open brief meldt nu dat klanten in verschillende sectoren nog steeds kampen met dreigende productieonderbrekingen.

Aanklachten China

Nexperia China heeft inmiddels gereageerd op de open brief via persbureau Reuters. De reactie bestaat uit een reeks aanklachten, zoals de beschuldiging dat het Nederlandse kantoor "destructieve maatregelen heeft uitgevoerd" tegen werknemers.

Daarnaast eist China dat Nederland de uitbreidingsplannen in Maleisië en andere overzeese regio's stopt. Aanvullend eist China de onmiddellijke hervatting van de levering van wafers, de platen waaruit vervolgens in China de chips worden gesneden. Die chips worden vervolgens naar Europa verscheept.

China dringt bovendien op Nederland aan om contact op te nemen.

En opnieuw staan medewerkers en leden van de FNV tegenover elkaar in de rechtszaal. Vanmiddag zitten aan de ene kant van de rechtszaal oud-politicus Lodewijk Asscher en oud-voorzitter Ton Heerts, de tijdelijke toezichthouders van de grootste vakbond van het land. Aan de andere kant zit het ledenparlement van de vakbond, met meer dan honderd vakbondsleden.

Al vrijwel het hele jaar gaat het in de vakbond vooral over interne conflicten, de organisatiestructuur en de vraag wie de macht binnen de bond in handen heeft.

De bond had dit jaar drie verschillende voorzitters en moet het nog altijd met een tijdelijk voorzitter doen. Er is nog geen zicht op een nieuwe, iemand die met een sterk mandaat mee kan praten over belangrijke dossiers zoals de duur van de werkloosheidsuitkering, bezuinigingen in de zorg, vroegpensioen en de rol van flexibele contracten.

Puinruimen

In het begin van het jaar ging het nog vooral over verwijten die FNV-bestuurders elkaar maakten, openlijk en in uitgelekte mailtjes. Die bestuurders zijn inmiddels vertrokken en nu gaat de discussie vooral over de structuur van de bond, om machtsspelletjes in de toekomst te voorkomen.

Het resultaat van een eerdere rechtszaak in het voorjaar was dat Asscher en Heerts benoemd werden door de rechter om puin te ruimen. Zij willen de manier hoe beslissingen tot stand komen veranderen. Daarbij is er geen plaats meer voor het ledenparlement, wat nu nog besluiten kan tegenhouden en bestuurders kan wegsturen.

Alleen, om dat voor elkaar te krijgen was er toestemming nodig van datzelfde ledenparlement. Dat ging daar niet in mee: een stemming eind oktober eindigde nipt in een afkeuring van het plan.

Inspraak

Volgens Lodewijk Asscher is er geen tijd te verliezen en moet het plan er nu toch echt komen. "Uitstel kunnen we ons niet veroorloven; de formatie is begonnen en de FNV moet aan tafel zitten als de plannen voor de komende jaren worden gesmeed." Daarom vraagt hij de rechter om toestemming om het ledenparlement te passeren.

Haast voelt het ledenparlement ook, maar ze vrezen dat leden te weinig te vertellen krijgen in de bond. In de plannen van Asscher en Heerts krijgt de toezichthouder de bevoegdheid om bestuurders aan te stellen en daarmee kunnen zij een belangrijke stempel drukken op de koers van de vakbond. Eerder gaven leden van het parlement aan dat er wel te praten valt als er meer garanties worden gegeven over inspraak van de leden.

Maar volgens Asscher houden leden inspraak via een nieuw op te richten bondsraad, al krijgt die minder bevoegdheden dan het huidige ledenparlement. De bondsraad kan de raad van toezicht benoemen en wegsturen, die raad krijgt vervolgens de macht om bestuurders weg te sturen. Leden kunnen in een referendum stemmen op de voorzitter.

Na vanmiddag zal de rechter waarschijnlijk een paar weken nodig hebben om tot een uitspraak te komen.

ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, verhoogt de pensioenen met ingang van volgend jaar met 2,8 procent. De verhoging geldt voor iedereen die pensioen opbouwt bij het fonds of dat in het verleden heeft gedaan.

Het ambtenarenfonds met ruim 3 miljoen deelnemers kan de pensioenen verhogen omdat het financieel goed gaat en er voldoende geld in kas is om de pensioenen mee te laten stijgen met de prijzen.

"Onze deelnemers willen een pensioen waarbij ze na pensionering op dezelfde manier kunnen leven als daarvoor", zegt ABP-bestuursvoorzitter Harmen van Wijnen. De verhoging komt volgens het fonds overeen met de prijsstijging van 2,84 procent die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende tussen september vorig jaar en dit jaar.

Nieuwe pensioenregeling

Ook mag het fonds gebruikmaken van soepelere regels van de overheid, omdat het ambtenarenfonds op 1 januari 2027 overgaat naar de vernieuwde pensioenregeling. Sommige pensioenfondsen stappen al een jaar eerder over, zoals het pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW) en het pensioenfonds voor werknemers en metaal- en technieksector, PMT.

Dekkingsgraad

Om te kunnen overstappen naar de nieuwe regeling moet de dekkingsgraad van een pensioenfonds boven de 105 procent liggen. Die graad geeft aan of een fonds voldoende geld heeft om alle pensioenuitkeringen nu en in de toekomst te kunnen uitbetalen.

100 procent betekent dat voor elke euro aan pensioenverplichtingen ook een euro in kas is. Onder de 100 betekent een tekort en meer dan 100 wil zeggen dat er genoeg geld is. Bij een te lage dekkingsgraad moet het pensioenfonds de uitkering verlagen.

Als de dekkingsgraad hoog genoeg is, kunnen de pensioenuitkeringen verhoogd worden, wat volgend jaar dus ook gebeurt.

"Het is een loterij die je niet wil winnen." Zo omschrijft Theo Coumans uit Nederweert de vogelgriepuitbraak. Zijn kalkoenenboerderij werd in 2022 getroffen door het virus. In een paar uur tijd werden 20.000 kalkoenen gedood en stond zijn bedrijf leeg. Een gebeurtenis die hem in behoorlijke onzekerheid duwde, want hij zat ook in één klap zonder werk.

Het vogelgriepseizoen is in volle gang. Gisteren bleken er besmettingen te zijn op pluimveebedrijven in Limburg en Overijssel, terwijl er al ruim een maand een landelijke ophokplicht is.

'Het ging heel snel'

Voor Coumans begon het bij symptomen bij de kippen die hij niet vertrouwde. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit deed onderzoek naar de testmonsters die waren afgenomen en een kleine tien uur later kreeg hij het bericht dat zijn dieren vogelgriep hadden. "Vroeg in de ochtend kwamen al mensen om de ruiming voor te bereiden. Dat gaat heel snel. De dieren gingen weg, stallen werden ontsmet en daarna verzegeld. Binnen een paar uur ben je pluimveehouder af", vertelt de Nederweertse veeboer.

Dan is het een lang traject voordat je als boer weer dieren in je stallen hebt, want je begint weer van voor af aan. De stallen moeten worden ontsmet, de mest moet worden verbrand en je moet weer nieuwe dieren krijgen. Die kosten betaal je als veehouder zelf.

Toch kan de sector een stootje hebben, vertelt sectoranalist René Veldman van de Rabobank. De prijs van vooral eieren, maar ook van vlees is gestegen. "Wereldwijd zijn de prijzen al een jaar goed. Er wordt meer geconsumeerd en daardoor stijgen de prijzen."

Vogelgriep heerst niet alleen in Nederland, ook in andere landen zijn er uitbraken. De producenten van broedeieren - waar vleeskuikens uit komen - profiteren, want door de ruimingen is er wereldwijd een stijgende vraag naar nieuwe kuikens. "Een paar jaar terug stond die markt onder druk, want we hadden toen een overschot. Nu is dat juist andersom", vertelt Veldman. De groei van de vraag leidt echter weer tot nieuwe problemen, want ook bij de kippen die de broedeieren leggen grijpt vogelgriep om zich heen.

Fonds

Ondanks de goede jaren die de pluimveesector achter de rug heeft, blijft een ruiming een flinke kostenpost. De kosten die de overheid maakt voor de ruiming, komen grotendeels uit het zogenoemde Dierengezondheidsfonds. Dat werd eind jaren 90 opgezet nadat er een grote uitbraak was geweest van de varkenspest. Jaarlijks storten veehouders voor ieder dier dat ze houden een klein bedrag in het fonds.

In totaal is er voor pluimvee een bedrag van 97,8 miljoen euro gereserveerd. De kans dat dat budget wordt overschreden wordt heel klein geacht, zo'n 1 procent. Als het toch hoger uitvalt gaat de overheid bijspringen, zo staat in een Kamerbrief van vorig jaar.

Alle overige kosten die je maakt na de ruiming, moet je als veehouder zelf betalen. "Als je een pluimveebedrijf hebt met bijvoorbeeld legkippen, kan je pas weer na ruim twintig weken verder en kan je bedrijf dus bijna een half jaar stil komen te liggen", vertelt Kees de Jong, voorzitter pluimveehouderij van landbouworganisatie LTO.

Verzekering

Tegen de kosten die door leegstand zijn ontstaan kun je je laten verzekeren, maar lang niet iedere ondernemer doet dat. "Allianz Agrar, een Duitse verzekeraar, is momenteel de enige verzekeraar die in Nederland dit soort verzekeringen aanbiedt", legt Hein van de Worp uit, bemiddelaar van Allianz Agrar.

Hij ziet dat steeds meer ondernemers zich laten verzekeren. Dat komt onder andere doordat bedrijven groter worden. "De pluimveebedrijven houden meer dieren, dus de schade wordt groter als er vogelgriep aanwezig is", ziet Van de Worp.

Het aantal afgesloten verzekeringen in Nederland is niet te vergelijken met een land als Duitsland. "Daar krijgen ondernemers onder meer korting op de hypotheekrente als ze een verzekering afsluiten. Ondernemers in Nederland zijn gewoon bereid om meer risico's te nemen", aldus Van de Worp.

Pluimveehouder Coumans is inmiddels gestopt, al had vogelgriep daar niets mee te maken. Wel hoort hij van andere boeren die gestopt zijn dat het jaarlijks rondgaande virus meespeelde bij hun besluit. "Ieder jaar komt die dreiging van de vogelgriep terug, maar of je ook getroffen wordt, daar is geen peil op te trekken", vertelt Coumans.

De Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley betaalt een boete van ruim honderd miljoen euro omdat het jarenlang heeft geholpen met het illegaal terugvragen van belasting. Dit voorjaar kondigde het Openbaar Ministerie (OM) aan om Morgan Stanley hierover voor de rechter te slepen. Vlak voor het begin van het strafproces betaalde de bank in totaal 101 miljoen euro om vervolging te ontlopen. Daarmee staat voor het OM de schuld van Morgan Stanley vast.

De zaak rond het zogeheten dividendstrippen speelt al lange tijd. Het OM kwam de wanpraktijken die bij meerdere banken plaatsvonden vijf jaar geleden op het spoor. Morgan Stanley bleek in 2007 een speciale Nederlandse divisie te hebben opgericht, die vijf jaar lang Nederlandse aandelen kocht.

Steeds rond de momenten waarop er winst op die aandelen werd uitgekeerd, leende de bank de aandelen kortstondig uit aan een partij in het buitenland. Vervolgens werd in twee landen de belasting op die winst, dividend, teruggevraagd. Dat is inmiddels strafbaar.

Dividendstrippen kwam in heel Europa voor. Zo zit deze belastingfraude in elkaar:

Bij Morgan Stanley ging het om 830 miljoen euro aan ontvangen dividend op de Nederlandse aandelen. Tussen 2009 en 2013 verrekende hiervoor 124 miljoen euro aan dividendbelasting. Eerder dit jaar betaalde Morgan Stanley al 200 miljoen euro terug aan de Nederlandse Belastingdienst.

Verontwaardigd

Voor justitie was daarmee de kous niet af. In mei stuurde het OM een dagvaarding naar Morgan Stanley. Die reageerde hier verontwaardigd op. Een woordvoerder sprak van een "complexe, tien jaar oude zaak", waaraan de bank "volledige medewerking" had verleend. De bank noemde het onderzoek van het OM "onvolledig", waarbij "de behoorlijke procedures" niet zouden zijn gevolgd.

Daar kwam Morgan Stanley vlak voor het begin van de strafzaak dus van terug. De bank besloot een boete van 101 miljoen euro te betalen om de zaak af te blazen. Met het betalen van die boete staat de schuld van Morgan Stanley vast, vindt het OM. De bank had de dividendbelasting wel zelf mogen terugvragen, maar door de uitleenconstructie werd actief geholpen met "het opzettelijk indienen van onjuiste belastingaangiften".

De boete van 101 miljoen is de hoogste die in Nederland is betaald in de zaak van dividendstrippen. ABN Amro betaalde in mei nog 14 miljoen euro voor dividendstrippen door Fortis Nederland. ABN Amro bank zei een punt te willen zetten achter een langlopende procedure bij een van de rechtsvoorgangers van de bank.

Morgan Stanley laat weten "verheugd te zijn dat dit historische dossier is afgesloten, dat betrekking had op aangiften vennootschapsbelasting die meer dan twaalf jaar geleden in Nederland zijn ingediend".

Nederlandse bedrijven exporteerden de eerste helft van dit jaar minder naar China. De export daalde met 15 procent in vergelijking met een jaar eerder, blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

De krimp komt mede door de verminderde export van chipmachines naar China. "Dat zou te maken kunnen hebben met aanscherpingen van de export", vertelt Marjolijn Jaarsma, econoom bij het CBS. "Sommige specifieke technologieën mogen niet meer naar China." De prijs van geëxporteerde producten lag wel 4 procent hoger.

De import van Chinese producten steeg juist met 6 procent in de eerste zes maanden van 2025. Er werden bijvoorbeeld meer elektronische apparaten zoals laptops hierheen gehaald. "Dat is typisch iets wat we uit China halen. Een deel van die import gaat vanuit Nederland ook naar andere Europese landen, zoals Duitsland." Deze import compenseerde de daling van geïmporteerde telefoons, modems en routers.

Dure bloemen

De gehele handel lijkt wat gestabiliseerd te zijn na wat onrustigere handelsjaren. In totaal was zowel de Nederlandse invoer als uitvoer 1,6 procent hoger. "We hebben de afgelopen jaren hele sterke prijsstijgingen gezien, bijvoorbeeld bij grondstoffen. Dit kwam onder meer door geopolitieke spanningen, de oorlog in Oekraïne en de coronacrisis", zegt Jaarsma. "Het is een goed teken dat de handel nu weer wat aantrekt."

Van de spanningen rond Trumps importheffingen was maar weinig terug te zien in de cijfers van het eerste halfjaar, vertelt Jaarsma. "We zien in het eerste kwartaal juist wat groei in goederen die naar de VS gingen. Wij vermoeden dat dit een soort hamsteren was, een beetje voorraadvorming, voordat die heffingen zouden ingaan."

Maar toen de heffingen werden aangekondigd in april, drukte Trump ook al snel op de pauzeknop, benadrukt ze. "We zien de effecten dus nog niet."

Polen meest gegroeid

Het exportvolume was de eerste helft van 2025 groter dan in dezelfde periode in 2019, voor corona dus. Dit komt vooral doordat er meer handel wordt gedreven, niet zozeer door hogere prijzen. Er waren wel flinke prijsstijgingen, bijvoorbeeld bij cacao, maar die werden grotendeels gecompenseerd door lagere prijzen voor minerale brandstoffen.

Het importvolume blijft met 0,5 procent verschil nog wel iets achter.

Verder viel op dat vooral de Nederlandse exportwaarde naar Polen steeg deze maanden, met 12,7 procent. Er gingen meer duurdere bloemen, planten, fruit en noten naar Polen. Daarnaast daalden Ierse geneesmiddelen en farmaceutische producten in prijs. Hierdoor daalde de invoer uit Ierland behoorlijk in prijs.

Het aantal huurwoningen dat verkocht wordt door particuliere investeerders neemt nog verder toe, ziet het Kadaster. Investeerders deden meer woningen van de hand dan ze kochten. Hierdoor daalde het aantal woningen dat in handen is van deze particuliere verhuurders.

In het derde kwartaal van dit jaar verkochten investeerders 15.800 woningen, 37 procent meer dan in hetzelfde kwartaal vorig jaar. Aan de andere kant kochten ze er 6000. "Het is verrassend om te zien dat die trend blijft doorzetten'', zegt Matthieu Zuidema, onderzoeker bij het Kadaster.

Kopers

Meer dan de helft van de verkochte woningen ging naar kopers die zelf in het huis gaan wonen. Volgens het Kadaster profiteerden zij van lagere prijzen, vaak omdat aan een voormalig huurhuis veel moet gebeuren. Gemiddeld wordt bijna 130.000 euro minder betaald voor een huis van een investeerder.

Van de 6000 gekochte woningen werd 59 procent gekocht van een andere investeerder. Vastgoed Belang, de branchevereniging voor de private verhuurmarkt, wijst erop dat die huizen de komende tijd alsnog van de markt verdwijnen. Het gaat namelijk om huizen die worden gekocht met als doel om weer te worden doorverkocht.

Dat er meer huurwoningen op de markt komen, is goed nieuws voor starters, stelt het Kadaster. "Zo hebben starters meer kans om op de koopmarkt te komen", stelt Zuidema. Aan de andere kant daalt het aanbod van huurwoningen, waardoor de zoektocht voor potentiële huurders steeds lastiger wordt.

Regels en Wet Betaalbare Huur

Vooral in de grote vier steden Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag neemt het aantal woningen van particuliere investeerders af. Dit komt in de eerste plaats door de Wet betaalbare huur. Hierdoor geldt voor veel huurwoningen een maximale huur, op basis van een puntensysteem. "In de vier grote steden zaten veel beleggers met hun huurprijzen boven de norm. Buiten de grote steden is dat veel minder."

Daarnaast spelen nieuwe belastingregels, ook buiten de grote steden. De nieuwe regels voor de box-3-belasting hebben een groot effect op de verhuurders. Door de belastingverhoging in box-3 is het voor particuliere beleggers minder aantrekkelijk om in woningen te investeren. "Zolang die onzekerheid over box-3 er is, lijkt hier ook weinig verandering in te komen."

Steeds minder huizen in de vier grote steden zijn dus in handen van particuliere investeerders. "Het zijn vooral veel studentenwoningen die worden verkocht en voor de huizen die verdwijnen, komen niet dezelfde woningen terug", vertelt Zuidema. "Een huis waar eerst vier studenten woonden kan bijvoorbeeld veranderen in een aantal kleine studio's of een ander type woning."

Hoe raakte de Nederlandse woningmarkt vast? Ontdek het in de onderstaande special:

Het kabinet trekt toch weer meer geld uit voor Europese ruimtevaart. Vorige maand nam Nederland zich nog voor om een kwart minder geld in te leggen voor de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Dat leidde tot veel onrust in de sector.

Nederland huist een groot onderzoekscentrum van de ESA in Noordwijk, Estec. Daar werken duizenden ruimtevaartspecialisten. De vrees was dat de Nederlandse bezuiniging ervoor zou zorgen dat delen van dit instituut mogelijk zouden vertrekken.

In de Volkskrant zei Harm van de Wetering, directeur van NSO, het ruimtevaartagentschap van de Nederlandse overheid, bijvoorbeeld: "Dit is heel slecht gevallen bij ESA. De directeur-generaal heeft al aangegeven dat hij in dit geval niet anders kan dan activiteiten van Estec verplaatsen naar andere landen."

Toch geld erbij

Ook in de Tweede Kamer klonken kritische vragen. Het kabinet gaf daarin toe dat Nederland veel minder bijdraagt aan de ESA dan de afgesproken norm. "Op dit moment streeft ESA naar een totale inschrijving van 22 miljard euro door alle lidstaten, wat zou neerkomen op ruim 1 miljard euro voor Nederland voor de komende drie jaar", schrijft minister Karremans van Economische Zaken.

Die miljard is opgebouwd uit een verplicht deel en een vrijwillig deel. En juist op dat vrijwillige deel dacht Nederland te kunnen beknibbelen. "Niet omdat we dat willen, maar omdat er geen geld was op de Rijksbegroting", zegt een woordvoerder van EZ. Dat activiteiten van Estec dreigden te verdwijnen, gaf de doorslag om toch meer budget te zoeken.

Nederland was van plan 344 miljoen euro bij te dragen voor de komende drie jaar. Op een bijeenkomst van de ESA in het Duitse Bremen heeft Karremans toch bekendgemaakt dat bedrag op te schroeven naar 453 miljoen euro.

"Het kabinet heeft eerder scherpere keuzes moeten maken in de Rijksbegroting", laat Karremans weten in een toelichting. "Die hadden ook consequenties voor de Nederlandse bijdrage aan ESA. Dat was een pijnlijke keuze, omdat de ruimtevaartsector niet alleen onze economie versterkt, maar ook Nederland veilig houdt. We hebben daarom de afgelopen tijd hard gewerkt om toch een forse extra incidentele investering hierin te kunnen realiseren."

Volgens het ministerie komt het geld onder meer uit een potje dat bestemd was voor toegepast onderzoek door instellingen als TNO of Deltares.

Beheerders van stroomnetten moeten meer doen om de drukte op de netten tegen te gaan. Dat zegt de Autoriteit Consument & Markt (ACM).

"We zien dat de netbeheerders onze afspraken niet nakomen", zegt een woordvoerder. "Het gaat deels over hoe snel ze de netten moeten uitbreiden. Maar ook dat ze flexibele contracten beschikbaar moeten stellen voor meer klanten."

Een methode om netcongestie aan te pakken, is om het stroomverbruik beter te spreiden gedurende de dag en nacht. Volgens onderzoekers bij TNO kun je netcongestie grotendeels oplossen als bedrijven en huishoudens meer stroom buiten de piekuren gebruiken. Bijvoorbeeld doordat mensen hun elektrische auto overdag opladen en bedrijven een deel van hun productie 's nachts laten draaien.

Maar om dat voor elkaar te krijgen, moeten de netbeheerders ook elektriciteitscontracten aanbieden die geschikt zijn voor flexibel stroomgebruik. Momenteel hebben de beheerders te weinig inzicht in wanneer hun netten vol zitten, volgens ACM. Daardoor kunnen ze te weinig geschikte contracten bieden aan bedrijven.

'Niet goed ingeschat'

Regionale netbeheerders Stedin en Liander hebben de afgelopen maanden verschillende pilots gedraaid en campagnes gevoerd waarin ze vertellen hoe ze netcongestie tegengaan. Maar op de kritiek van de ACM willen ze geen commentaar geven; ze verwijzen naar brancheorganisatie Netbeheer Nederland.

"Het ligt aan ons", zegt een woordvoerder namens de netbeheerders. "We nemen de kritiek ter harte. De implementatie van flexibel gebruik van het net is niet zo snel gegaan als gedacht. We hebben niet goed ingeschat hoe complex dit zou zijn."

Overvolle netten kosten miljarden

Netcongestie betekent dat het stroomnet op bepaalde momenten 'te vol' is, vergelijkbaar met een file op de weg. Dat komt deels doordat we met zijn allen veel meer stroom zijn gaan gebruiken. Deels doordat een steeds groter deel van de stroom van zon en wind komt, waardoor elektriciteit op onregelmatige momenten wordt opgewekt.

Dit zorgt voor piekmomenten op het net. Met name in de ochtend en in de avond wanneer mensen veel stroom gebruiken. Dat kan ervoor zorgen dat de stroom uitvalt of hapert bij huishoudens en bedrijven.

Om dat te voorkomen hanteren netbeheerders wachtlijsten voor bedrijven die een nieuwe of zwaardere aansluiting willen. Momenteel staan 14.000 bedrijven in de wacht.

Dit leidt jaarlijks tot miljarden aan productiviteitsverlies, en betekent ook dat Nederland minder snel van het gas afkomt.

Volgens Netbeheer Nederland bieden alle netbeheerders flexibele contracten aan bedrijven, iets wat de ACM bevestigt. Maar ze zijn vaak niet aantrekkelijk voor klanten, waardoor ze ervan afzien, volgens de branchevereniging.

Aanpassingen vereist

Veel bedrijven die op een aansluiting wachten, denken nog steeds dat ze gedurende de hele dag evenveel stroom kunnen gebruiken, volgens de brancheclub.

"Met een flexcontract moet je je gebruik en bedrijfsprocessen aanpassen. Doordat veel bedrijven niet openstaan voor gedragsveranderingen, hebben ze ook minder interesse in een flexibel contract", zegt de woordvoerder.

Netbeheerder Tennet, die over het landelijke hoogspanningsnet gaat, kan zich ook vinden in de kritiek van de toezichthouder. Het bedrijf neemt de oproep om meer flexibele contracten aan te bieden "zeer serieus", schrijft een woordvoerder in een commentaar.

Verbeterplannen

Uiterlijk 6 februari moeten Tennet en de regionale netbeheerders verbeterplannen indienen bij ACM. Daaruit moet duidelijk worden wat zij doen om de pieken en dalen op de stroomnetten beter te verspreiden over de dag. Als de plannen onvoldoende zijn, kan dat tot boetes leiden, zegt de ACM-woordvoerder.

"Dat is niet ons doel. De beheerders erkennen de problemen en we willen er vooral voor zorgen dat de stroomnetten flexibeler worden gebruikt."

Consumenten die begin dit jaar zijn ingestapt om een graantje mee te pikken van de bitcoin-rage, hebben de winst op hun investering de afgelopen weken zien verdampen. Op 1 januari stond de digitale munt op ruim 93.000 dollar per stuk. Het enthousiasme over de bitcoin bereikt begin oktober een recordprijs van bijna 125.000 dollar.

Maar sinds die historische piek zit de klad er flink in. Zo flink dat de prijs van een bitcoin sinds 4 november onder de prijs van begin dit jaar is gedoken. Wie zijn op 1 januari gekochte digitale munten nog steeds heeft staat op flink verlies. Vandaag zakte de waarde onder de 86.500 dollar, oftewel minder dan 75.000 euro.

Toch is niet elke bitcoinbelegger direct in paniek. "Het is gewoon een kwestie van geduld hebben. En op de juiste momenten een deel van het geld eruithalen", zegt cryptobelegger Najat Matulessy over de snel dalende prijs van de bitcoin. Matulessy belegt al zo'n acht jaar in cryptomunten. "Ik had eerst wat kleinere munten. Maar daar ben ik mee gestopt. Nu zit ik alleen nog in de bitcoin en de dogecoin.

Hoogtevrees

Begin dit jaar maakten cryptomunten als de bitcoin een flinke opmars vanwege de terugkeer van president Donald Trump in het Witte Huis. Hij beloofde de regels voor digitale munten flink te versoepelen, zelfs om een nationale reserve in bitcoin aan te leggen. Vooralsnog is dat er allemaal niet van gekomen.

Maar of dat nu de reden is voor de scherpe daling van de waarde van de bitcoin durft Dennis Post, crypto-expert bij consultancy EY, niet te zeggen. Hij ziet wel een vergelijking met de jubelstemming met gewone aandelen. "Daar zie je door de maar oplopende koersen ook wat hoogtevrees ontstaan", verwijst hij naar beleggers die denken dat de prijs niet meer verder zal stijgen en daarom hun aandelen met winst verkopen.

Daarbij slaan de zorgen over een naderend zeepbelmoment met de hoge verwachtingen over kunstmatige intelligentie, AI, ook over op de cryptowereld, denkt Post. En dat heeft weer gevolgen voor beleggers die met veel risico hun geld investeren: "Er zijn heel veel hefboominstrumenten voor crytomunten in de markt gezet. Daarmee worden met geleend geld allerlei crypto's gekocht. Als de koers maar 1 procent de verkeerde kant op gaat, dan moeten veel beleggers in deze instrumenten hun munten verkopen. Vorige week zag je hiermee echt een kettingreactie. En dat leidt weer tot veel onrust en angst."

Sneeuwbaleffect

De dalende bitcoinprijs slaat op zijn beurt ook terug op de gewone aandelenmarkten. Bij voorbeeld op zogenoemde bitcoin-treasury-bedrijven. Dat zijn bedrijven die met geld van investeerders bitcoins opkopen. Zakenkrant FT zag vandaag dat de grootste van deze bedrijven ter wereld, het Amerikaanse Strategy en het Japanse Metaplanet, in enkele maanden de helft of zelfs meer van hun beurswaarde zijn verloren omdat beleggers het niet meer vertrouwen.

Die beursproblemen kunnen weer terugkaatsen naar de bitcoin-markt, voorziet Post. "Als dit soort bedrijven gedwongen wordt om bitcoins te verkopen om aan financiële verplichtingen te voldoen, dan kun je echt een sneeuwbaleffect krijgen. En wat er dan gebeurt? Ja, zeg het maar."

Matulessy noemt beleggen in cryptomunten een kwestie van keuzes maken en geloof houden. "Ik denk dat je echt moet gaan kijken welke munt een beetje stabiel blijft. En daar moet je in gaan investeren, en gewoon in blijven geloven."

Inmiddels ziet Matulessy het beleggen in crypto als iets voor de lange termijn, net zoals gewone aandelen. "Ik denk dat het altijd wel weer aantrekt. Misschien dat dit nu over een jaar of twee jaar gaat zijn. Dus ik ben bereid om mijn geld voor de langere termijn erin te laten zitten. Het is gewoon een kwestie van geduld hebben. En op de juiste momenten een deel van het geld eruithalen."

Woningzoekenden krijgen steeds meer gelijke kansen in de particuliere huursector. Dat concludeert het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening op basis van de jaarlijkse landelijke monitor discriminatie bij woningverhuur. Er is gekeken in hoeverre woningzoekenden met verschillende profielen werden uitgenodigd voor de bezichtiging van een huurhuis.

In het onderzoek werd van december 2024 tot en met mei 2025 op bijna 3800 huuradvertenties gereageerd met fictieve mensen, die op alle aspecten overeenkomstig waren, behalve wat betreft de naam. De reacties op profielen met Marokkaans of Pools klinkende namen werden vergeleken met die op profielen met Nederlands klinkende namen.

Dat gebeurde ook tussen mannelijke en vrouwelijke profielen en tussen koppels van hetzelfde geslacht en heteroseksuele stellen. Op die manier werden uitkomsten op basis van afkomst, seksuele voorkeur en geslacht met elkaar vergeleken.

Geen hard bewijs meer

Op basis van deze vergelijking werd er min of meer hetzelfde gereageerd, is de conclusie van de onderzoekers. Onafhankelijk van afkomst, seksuele voorkeur en geslacht werden deze groepen uitgenodigd voor een bezichtiging.

"We deden het onderzoek voor de vierde keer en vinden nu voor het eerst geen hard bewijs meer van discriminatie", zegt onderzoeker Marcel Coenders van het Verwey-Jonker Instituut. "We vinden nog wel kleine verschillen, maar geen grote verschillen meer."

Meer bewustzijn

"Discriminatie neemt sinds een paar jaar steeds ietsjes verder af", zegt Coenders. Het grootste verschil met voorgaande jaren is volgens hem de invoering van de Wet goed verhuurderschap. Die werd op 1 juli 2023 ingevoerd. Door die wet kunnen gemeenten optreden tegen onder meer intimidatie en discriminatie door verhuurders.

"De overheid heeft hier aandacht aan besteed, met voorlichtingscampagnes en betere regels, waardoor verhuurbemiddelaars zich er meer bewust van zijn. Het is duidelijker geworden 'dit is discriminatie' en dat mag niet in Nederland."

Een belangrijke kanttekening is wel dat er alleen naar de eerste stap wordt gekeken: de uitnodiging voor de bezichtiging. "We weten niet wat er daarna gebeurt", benadrukt Coenders. "Wie de woning ook echt mag gaan bewonen, is niet onderzocht, we hebben alleen een goede indicatie van hoe huurders worden geselecteerd."

Verhuur aan buitenlanders

De onderzoekers keken ook naar verhuurbemiddelaars. Ze deden zich in een test voor als potentiële verhuurders. Zij belden de bemiddelaars en deden verzoeken om bepaalde groepen huurders te weren, met vragen als: is het mogelijk om niet te verhuren aan buitenlanders? Dit deden de onderzoekers in totaal 200 keer. Dit gaf een ander beeld.

De helft van de bemiddelaars wees de verhuurder erop dat uitsluiting niet is toegestaan, maar ook zij gingen uiteindelijk in meerderheid mee met het verzoek van de verhuurder. In vergelijking met de voorgaande monitor uit 2023 zijn verhuurbemiddelaars zich bewuster van discriminatie, maar handelen ze er minder vaak naar, concluderen de onderzoekers. Destijds ging 37 procent van de verhuurbemiddelaars mee met het discriminerende verzoek.

"Dat komt wellicht doordat bemiddelaars de klant tevreden willen houden en proberen een manier te vinden om dan toch aan de wensen tegemoet te komen", zegt Coenders daarover.

Controle en voorlichting

De controle moet daarom zeker blijven en ook de voorlichting en bewustwording zijn belangrijk, concludeert Coenders. "Want discriminatie gebeurt heel vaak onbewust. Maar het is een goede eerste stap dat de naam niet meer zoveel onderscheid maakt. Dan heb je als huurder de kans om je te laten zien zoals je bent en gaan mensen dus niet meer af op allerlei onbewuste beelden over mensen met een andere naam."

Het is de grootste reorganisatie in meer dan vijftien jaar: ruim 5200 banen verdwijnen bij ABN Amro, zo werd vanochtend bekend. "Een personeelsreductie bij ABN Amro was verwacht, maar dat het er zo veel zouden zijn slaat in als een bom", zegt vakbond De Unie. Een reorganisatie van "ongekende omvang", zo oordeelt de FNV en het CNV spreekt van een "onaangename verrassing".

De reactie op de beurs was positief. Op de AEX won het aandeel ABN Amro vandaag zo'n zes procent en sloot op ruim 28 euro.

Nog altijd heeft de Nederlandse Staat na de nationalisatie van de bank een rekening openstaan van bijna 8,3 miljard euro.

Om quitte te spelen, zouden de nog resterende 164 miljoen overheidsaandelen voor zeker 50 euro per aandeel verkocht moeten worden. Begin dit jaar kostte het aandeel ABN Amro nog zo'n 15 euro.

Een op de vijf weg

ABN Amro wil een vijfde van het aantal banen schrappen. De bank verwacht zo zijn positie in Europa te verstevigen. Mensen die hun baan verliezen, krijgen hulp bij het vinden van ander werk.

"We zijn keihard geraakt, onze leden zijn geschrokken", zegt voorzitter Reinier Castelein van De Unie. De FNV noemt het "onbegrijpelijk dat een bank die jaar op jaar miljardenwinsten maakt" opnieuw op zo'n grote schaal werknemers de laan uitstuurt.

Unie-voorzitter Castelein zegt dat voor de bank een tijdperk is aangebroken van meer winst maken ten koste van het personeel. "ABN wil zich losmaken van de overheid en daar hoort een stevige koers bij. Dat betekent rendement maken en dat doe je dus met minder mensen."

Positie verstevigen

ABN Amro doet dit ook om de eigen positie in de Europese bankenwereld te versterken, zegt Harald Benink, hoogleraar Banking en Finance op de Universiteit van Tilburg.

Verschillende Nederlandse ministers van Financiën hebben de afgelopen jaren buitenlandse banken buiten de deur gehouden die belangstelling toonden in een overname van ABN Amro. In september deden nog geruchten de ronde dat het Belgische KBC zijn oog op ABN Amro had laten vallen.

Volgens Benink zal de buitenlandse interesse in een overname van ABN Amro de komende jaren alleen maar groter worden. "En dan moet je als bank zorgen dat je zo sterk en efficiënt mogelijk bent, en geen doelwit wordt voor overnames."

De nieuw aangetreden bestuursvoorzitter Marguerite Bérard herhaalde vanmorgen in gesprek met de NOS dat ABN Amro een "erg sterke bank is die nog sterker kan worden en zelfstandig zal blijven."

Een concurrent die ABN Amro wil kopen kon dat lange tijd relatief goedkoop doen. Dat komt doordat de beurswaarde van ABN Amro ongeveer 20 procent lager ligt dan de werkelijke waarde van de bank. Bij ING is dat juist andersom. Daar ligt de beurswaarde juist zo'n 25 procent boven de werkelijke waarde van de bank.

Hoge kosten

De reden voor de lage waardering is de winstgevendheid van ABN Amro, die flink gedrukt wordt door de hoge kosten. Tegenover elke verdiende euro staan zo'n 60 cent aan kosten. Bij de Nederlandse divisie van ING worden per euro iets meer dan 42 cent aan kosten gemaakt.

"De hele sector verandert. Banken moeten wel efficiënter worden, anders hebben ze geen kans van slagen", zegt Benink. "Als je een zwakkere bank bent, is de kans dat je zelf overgenomen wordt groter. Als je je kosten dan drukt, door personeel te laten gaan, maak je jezelf sterker, en je waardering op de beurs dus hoger", zegt Benink.

ABN Amro is intussen zelf ook bezig om zijn eigen positie te verstevigen zodat de kans op overnames steeds kleiner wordt. Dit jaar deed de bank zelf al twee grote overnames. In Duitsland werd de bank Hauck Aufhäuser Lampe gekocht, en deze maand werd het Nederlandse NIBC overgenomen.

ABN Amro gaat flink snijden in het personeelsbestand. Tot 2028 verdwijnen er 5200 voltijdsbanen, heeft de bank bekendgemaakt in aanloop naar een beleggersdag.

Dat gaat om een vijfde van het aantal banen dat de bank in 2024 nog had. Samen met het personeel van twee banken die recent door ABN Amro zijn overgenomen, komt de bank nu uit op 27.500 voltijdsmedewerkers. Daar blijven er eind 2028 nog 22.300 van over.

De ontslagronde maakt deel uit van een strategie waarmee ABN Amro zijn positie in Europa wil verstevigen. Topvrouw Marguerite Bérard zegt dat ze van ABN Amro een top 5-speler wil maken op het gebied van private banking, bankieren voor welgestelden.

ABN Amro zegt het personeel te gaan helpen met het vinden van nieuw werk.

Overnamepad

ABN Amro bezuinigde de afgelopen jaren al op extern ingehuurd personeel. Begin vorig jaar werkten er bij de bank nog bijna 4100 externen. Het eigen personeel nam juist toe. Begin vorig jaar had de bank met bijna 21.000 medewerkers veel minder eigen personeel dan nu.

Voor groei is ABN Amro dit jaar op het overnamepad gegaan. In Duitsland werd de bank Hauck Aufhäuser Lampe gekocht en onlangs werd in eigen land met NIBC de grootste overname sinds de nationalisatie gedaan.

Meer ontslagen

Vorige week maakte ASN Bank bekend ongeveer een kwart van het aantal banen te schrappen. Daarmee wil ASN per jaar 80 miljoen euro aan kosten besparen. De nieuwe reorganisatie komt bovenop de ongeveer 700 banen die de afgelopen twee jaar al verdwenen bij ASN.

ING maakte anderhalve week geleden een melding bij uitkeringsinstantie UWV dat er bij de Nederlandse divisie dit jaar en komend jaar 950 banen zouden kunnen verdwijnen. Bij ING Nederland werken nu nog ruim 12,8 duizend mensen.

Het personeel dat moet vertrekken, wordt geholpen van werk naar werk, belooft ING. Een woordvoerder benadrukte dat dit ook binnen ING kan zijn, waar banen door automatisering verdwijnen, maar ook nieuwe banen ontstaan.

Staatsbelang afgebouwd

ABN Amro werd in 2008 tijdens de kredietcrisis genationaliseerd. Al in 2015 begon de Staat via een beursgang met de verkoop van de bank, maar pas het laatste jaar wordt echt vaart gemaakt met de verkoop van de laatste overheidsaandelen. Momenteel loopt een programma waarin het staatsbelang wordt afgebouwd naar ongeveer 20 procent.

Daarmee krijgt ABN Amro voor het eerst sinds de nationalisatie echt meer over de eigen toekomst te zeggen. Dit jaar deed de bank dus al twee grote overnames.

Tegelijk brengt het vertrek van de Staat als grootaandeelhouder ook nieuwe onzekerheid voor ABN Amro. De afgelopen jaren toonden diverse grote buitenlandse concurrenten interesse in de derde bank van Nederland. In september deden nog geruchten de ronde dat het Belgische KBC zijn oog op ABN Amro had laten vallen.

Hogere waardering nodig

De Staat wimpelde die buitenlandse interesse altijd resoluut af, maar nu het staatsbelang steeds kleiner wordt, raakt ABN Amro die beschermheer kwijt. Daarom is naast groei ook een hogere waardering op de beurs steeds belangrijker.

Een concurrent die ABN Amro wil kopen kan dat al lange tijd relatief goedkoop doen, omdat de beurswaarde van ABN Amro ongeveer 20 procent lager ligt dan de werkelijke waarde van de bank. Bij ING is dat juist andersom. Daar ligt de beurswaarde juist zo'n 25 procent boven de werkelijke waarde van de bank.

Reden voor de lage waardering is de winstgevendheid van ABN Amro. Die wordt gedrukt door de hoge kosten. Tegenover elke verdiende euro staan zo'n 60 cent aan kosten. Vergeleken met ING: bij de Nederlandse divisie van die bank wordt per euro iets meer dan 42 cent aan kosten gemaakt.

Bank wil groeien

Onder de dit jaar aangetreden bestuursvoorzitter Marguerite Bérard begint ABN Amro aan waarde te winnen. Enerzijds wordt er geprofiteerd van de grotere interesse van beleggers, anderzijds noemde Bérard ABN Amro bij de overname van NIBC een "erg sterke bank die nog sterker kan worden en zelfstandig zal blijven".

Tegelijk heeft ook de belastingbetaler nog wat te winnen bij een beter op de beurs gewaardeerd ABN Amro. Vorig jaar meldde demissionair minister Heinen van Financiën dat er nog 10,6 miljard euro openstond van de 27,8 miljard euro die het in 2008 kostte om ABN Amro te nationaliseren. Met een aandeel van zo'n 14 euro per stuk verwachtte Heinen toen niet dat het bedrag nog kon worden terugverdiend met verkoop van het nog resterende belang van zo'n 40 procent.

Toch was met de sindsdien verkochte aandelen de rekening in september van dit jaar teruggebracht naar bijna 8,3 miljard euro. Om op nul uit te komen, zouden de nog resterende 164 miljoen overheidsaandelen voor zeker 50 euro per aandeel verkocht moeten worden.

Op de beurs zit ABN Amro dit jaar mede door alle overnames flink in de lift. Het aandeel schommelt nu rond de 27 euro. Daarmee is quitte spelen nog lastig voor Heinen, maar daalt het verlies van de nationalisatie flink.

Van een vrijstaande gezinswoning naar een appartement in een complex. Hoewel sommige senioren het wel willen, zijn er door allerlei obstakels maar weinig ouderen die hun grote huis inruilen voor een kleinere variant. Toch zijn die doorstromers een belangrijke oplossing om de krapte op de woningmarkt te verlichten.

Veel van die senioren wonen in een huis dat niet meer bij ze past, omdat de kinderen zijn uitgevlogen of traplopen lastig wordt. Doordat Nederland vergrijst, verdubbelde het aantal 65-plussers dat een eigen woning heeft tussen 2006 en 2024 naar bijna 2 miljoen. Maar sommigen kunnen of willen daar niet voor altijd blijven.

"Het is niet zo dat alle senioren een verhuisstap gaan zetten", zegt woonadviseur Jan van Deursen van adviesbureau Companen, "maar de groep die hun huis wil verlaten of er niet meer kan wonen is ook aanzienlijk groot. Het aantal ouderen groeit snel en als slechts een deel van die groep een stap zet, krijg je echt een effect." Als er een eengezinswoning vrijkomt voor een familie die nu nog in een te krappe starterswoning zit, komt dat laatste huis ook weer vrij.

Hulp bij verhuizen

Volgens het Woononderzoek van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening uit 2024 staat Nederland vol met grote gezinswoningen, maar zolang die bezet blijven, hebben jonge woningzoekenden daar weinig aan. Er is dan ook altijd nog een aanbodtekort aan eengezinswoningen.

Alie van Keulen verhuisde drie jaar geleden, op 75-jarige leeftijd, van een eengezinswoning die te groot werd voor haar. "Het was toch wel asociaal om zo'n groot huis alleen voor mij te hebben", zegt ze. Ze verhuisde naar een appartement. "De kinderen gingen de deur uit en dan blijf je anders daar maar alleen zitten."

Steeds meer woningcorporaties zetten in op seniorenmakelaars die ouderen helpen te verhuizen. Zo hopen gemeenten en corporaties de doorstroming op de woningmarkt te verbeteren. Ook Alie kreeg die hulp. "Ik heb er geen seconde spijt van gehad, alles is nu gelijkvloers. Ik zou echt niet meer terug willen."

Toch is het voor veel ouderen geen optie om te verhuizen. "Senioren zijn minder flexibel. Ze wonen vaak al hartstikke mooi, hebben veel herinneringen aan het huis, en hebben een sociaal netwerk om zich heen", zegt Van Deursen. Volgens het Woononderzoek zit er nog een groot verschil tussen droom en daad. Er verhuizen daadwerkelijk minder senioren dan er zeggen te willen verhuizen.

Financiën zitten in de weg

Behalve de emotionele waarde is het vaak ook fiscaal onaantrekkelijk om te verhuizen, waarschuwen makelaarsvereniging NVM, de Hypotheekshop en ouderenbond ANBO-PCOB vanochtend in het AD. Dat geldt volgens Van Deursen met name op de huurmarkt. Zo betalen ouderen met een huurhuis een relatief lage huur, omdat ze al een ruime tijd ergens wonen en de huur minder hard stijgt. Bij een overstap naar een andere woning zouden ze flink meer huur kunnen gaan betalen. "Je krijgt dan een kleinere woning voor een hogere prijs."

In het geval van Alie verhoogde de woningcorporatie de huur juist niet. "Ik betaal nu zelfs ietsje minder dan eerst."

Ook voor ouderen met een koophuis kunnen financiën in de weg zitten. Zij hebben relatief lage hypotheeklasten omdat ze er al lang wonen. Die lage woonlasten kan ze belemmeren om te verhuizen naar een nieuwe woning. Daarnaast is er vaak een flinke overwaarde op de huidige woning, maar die telt niet altijd mee voor de tijdelijke hypotheek tussen twee koophuizen. De bank kijkt alleen naar het inkomen.

Van Deursen wijst erop dat er nog veel meer kan gebeuren om het voor ouderen makkelijker te maken om te verhuizen: zo kunnen ouderen hun huur behouden als ze naar een andere huurwoning willen, kunnen ze voorrang krijgen op een woning of mogen gemeentes soms verhuisvergoedingen geven.

Dat alle ouderen gaan doorstromen, is volgens Van Deursen een illusie. "Heel veel ouderen wonen nu prettig, maar als je woningen vrij kunt spelen, komt alles een beetje los. Je moet altijd blijven bijbouwen maar dit is zeker een knop waaraan je kunt draaien om de boel te verlichten."

Vandaag is het proces tegen Damen gestart. De Nederlandse scheepsbouwer wordt verdacht van corruptie en het omzeilen van sancties tegen Rusland. In de rechtszaal sprak Damen alle beschuldigingen tegen.

Vijf vragen over de zaak tegen Damen.

Waarom wordt deze zaak met zoveel belangstelling gevolgd?

Met 35 scheepswerven wereldwijd is het Nederlandse familiebedrijf Damen een grote speler op het gebied van scheepsbouw. Naast schepen voor de commerciële vaart, is Damen de belangrijkste bouwer van schepen voor de Nederlandse marine.

Nederland kent tal van kleinere defensiebedrijven, maar Damen wordt beschouwd als een van de weinige Nederlandse producenten die in staat zijn om grote eindproducten te maken voor de krijgsmacht.

Voor marineschepen kan de Nederlandse staat maar moeilijk om Damen heen, maar bij een eventuele veroordeling voor corruptie komen opdrachten in gevaar.

Waar wordt Damen van verdacht?

Vandaag, bij de start van de zaak, is vooral stilgestaan bij de verdenking van corruptie. Damen zou bij handel in Azië, Afrika en Zuid-Amerika hebben gerommeld met de administratie. Daarmee zouden forse betalingen aan tussenpersonen zijn afgedekt.

"Damen betaalt agenten. Die handelwijze draagt het risico in zich dat commissiebetalingen deels worden gebruikt voor het betalen van lokale ambtenaren", zei het Openbaar Ministerie in de rechtbank Overijssel. In Brazilië en op Curaçao zouden steekpenningen zijn betaald aan ambtenaren.

Ook zegt het OM dat Damen misleidende informatie over deze betalingen gaf aan zijn verzekeraar. Grote deals in de scheepsbouw zijn risicovol en worden in Nederland verzekerd door Atradius. Om corruptie niet in de hand te werken, bepalen internationale richtlijnen dat er niet te veel mag worden betaald aan tussenpersonen. Atradius kijkt ook naar die richtlijn, maar zou dus op verkeerde been zijn gezet door Damen.

Hoe zit het met het omzeilen van sancties tegen Rusland?

In 2022, maar ook in de jaren daarna, zou Damen hebben gehandeld met Rusland. Dit ondanks Europese sancties tegen Rusland die waren aangescherpt nadat Rusland Oekraïne was binnengevallen.

Volgens het OM heeft Damen opzettelijk goederen en technologie verkocht die kunnen bijdragen aan de versterking van Rusland. Het gaat om vaartuigen of onderdelen daarvan die direct of indirect werden verkocht. Damen zou dit doelbewust hebben gedaan: door onjuiste goederencodes te vermelden werd geprobeerd de sanctie te omzeilen.

"Damen heeft alleen nog geleverd waar het contractueel toe verplicht was", zegt de advocaat van het bedrijf. Het zou juist geld zijn misgelopen door de sancties.

Wat zegt Damen?

Al sinds bekend is dat Damen voor de rechter moet verschijnen, zegt het bedrijf onschuldig te zijn. De scheepsbouwer denkt dat de zaak jaren gaat duren en heeft vertrouwen in een goede afloop. Wel verwijt Damen het OM dat het al acht jaar de tijd heeft genomen voor deze zaak.

De advocaat van Damen vergeleek het bedrijf met proefdieren in een lab. Het OM zou er op uit zijn om een groot bedrijf aan te pakken en ten voorbeeld te stellen. De advocaat stelt verder dat in de afgelopen maanden de beschuldigingen zijn afgezwakt, omdat er te weinig bewijs zou zijn.

Waarom komen de topbestuurders zelf voor de rechter?

Volgens het OM zijn onder andere vader en zoon Damen in de loop der jaren op de hoogte geweest van het gerommel met betalingen aan tussenpersonen. De bestuurders zouden in "toenemende mate kennis van de risico's" hebben gehad.

Het OM zei vandaag wél dat er geen concreet bewijs is gevonden waaruit blijkt dat de bedrijfstop zich persoonlijk bemoeide met de betalingen aan tussenpersonen of ambtenaren.

De persoonlijke beschuldigingen aan de topbestuurders zijn, in de ogen van Damen, misplaatst. "Het is met de haren erbij gesleept", zegt de advocaat. "Mensen worden vervolgd omwille van hun functie. Dit huiswerk gaat nooit een voldoende halen."

De verdediging van Damen heeft nog geprobeerd de zaak achter gesloten deuren te laten behandelen, omdat anders de verdachten "teveel persoonlijke schade oplopen" De rechter heeft het verzoek van de hand gewezen.

Er is nog geen datum bekendgemaakt voor de verdere inhoudelijke behandeling van de twee zaken. Wel verwacht het OM dat de zaak over de Russische sancties sneller zal gaan dan de corruptiezaak. "Die zaak is zeer omvangrijk vanwege het internationale karakter. Dat zal enige tijd in beslag nemen", zegt het OM.

De prijs op het schap in kleinere supermarkten komt vaak niet overeen met de prijs die de klant bij de kassa afrekent. Dat blijkt uit onderzoek van de Consumentenbond die specifiek keek naar aanbiedingen.

Zo constateerde de Consumentenbond onder meer dat een aanbieding door de caissière voor het dubbele werd aangeslagen. Hoe vaak dit soort (grote) kassaverschillen voorkomt, verschilt per onderzochte kleinere supermarkt.

De bond zegt dat gemiddeld 1 op de 6 aanbiedingen verkeerd wordt afgerekend. Het vaakst gaat het mis bij Hoogvliet (in 30 procent van de gevallen een verkeerde prijs op de kassabon), gevolgd door Nettorama (25 procent) en Dekamarkt (19 procent).

Elektronische prijskaartjes

De drie supermarkten gaan het probleem aanpakken, zo hebben ze afgesproken met de Consumentenbond. Zo zegt Hoogvliet al veel papieren reclameborden te hebben vervangen voor elektronische prijskaartjes, die automatisch de juiste prijs laten zien.

Verder gaan de drie ketens mysteryshoppers inzetten om te controleren of er minder fouten worden gemaakt. De resultaten daarvan worden met de Consumentenbond gedeeld.

Klanten die een fout ontdekken in de kassabon komen in aanmerking voor compensatie. Dan kan bijvoorbeeld gaan om een waardebon, zegt de Consumentenbond.

Landelijke supermarkten

Eerder ging het juist vaak mis bij de grotere supermarkten.

In januari maakten Albert Heijn, Jumbo en Plus gezamenlijk 1,8 miljoen euro over aan goede doelen voor de fouten die in het verleden gemaakt zijn aan de kassa.

Volgende week begint het laatste hoofdstuk van het verhaal dat zes jaar geleden aan het licht kwam. Ouders die in de toeslagenaffaire economische en emotionele schade hebben geleden, kunnen vanaf dinsdag op de website MijnHerstel compensatie vragen.

Inmiddels zijn 43.503 mensen erkend als slachtoffer. Zij hebben minimaal 30.000 euro gekregen en een brief met excuses van de overheid.

"Waar we nu nog voor staan, is de groep ouders compenseren voor wie deze compensatie niet toereikend is, bijvoorbeeld doordat zij hun baan of huis zijn verloren", zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën.

De toeslagenaffaire werd geboren uit de behoefte om fraude met overheidsgeld aan te pakken. Dat werd rond 2010 gezien als groot maatschappelijk probleem. Later bleek dat het veel minder voorkwam dan gedacht.

Uit de hand gelopen fraudejacht

De toeslagenaffaire werd in 2019 in de openbaarheid gebracht door RTL Nieuws en dagblad Trouw. Tweede Kamerleden als Renske Leijten (SP) en Pieter Omtzigt (destijds CDA, later NSC) brachten aan het licht dat honderden ouders onterecht als fraudeurs werden bestempeld door de overheid. Ze zouden met opzet te veel kinderopvangtoeslag hebben gekregen; later bleek dat dat vaak niet zo was.

Uit onderzoek werd duidelijk dat de overheid gebruik maakte van etnisch profileren en buitenproportionele boetes voor burgers. Inmiddels hebben 69.443 mensen zich gemeld als slachtoffer.

De toeslagenaffaire en de afhandeling daarvan leidden tot de val van het kabinet-Rutte III in 2021.

Zo'n vijftien jaar later is de hersteloperatie een dure onderneming geworden. De overheid heeft tot nu toe 3377 miljoen euro (of 3,37 miljard euro) uitgekeerd aan ouders en kinderen die slachtoffers werden van het anti-fraudebeleid.

Nieuwe kosten

De volgende stap van de hersteloperatie zal nieuwe kosten met zich meebrengen. Slachtoffers kunnen compensatie vragen voor leed en verlies, op basis van een lijst van 29 schadeposten. Zo kunnen "gebroken familiebanden" 2.000 euro opleveren, een kwijtgeraakte koopwoning tot 35.000 euro en gemiste carrièrekansen 20.000 euro.

MijnHerstel loopt parallel met de herstelroute van Stichting Gelijkwaardig Herstel, opgezet in samenwerking met prinses Laurentien. Het verschil ligt volgens het ministerie vooral in de manier waarop slachtoffers benaderd en geholpen worden.

"Geld kan nooit compenseren wat deze mensen hebben meegemaakt", zegt een woordvoerder van het ministerie. "We hopen dat ze door deze laatste fase wel erkenning ervaren en dat ze verder kunnen met hun levens."

Veel ouders zijn niet tevreden met de oplossing. Er is volgens hen geen manier om compensatie te krijgen voor kosten die zij niet kunnen bewijzen. De fraudejacht leidde soms tot uithuisplaatsing van kinderen, verlies van werk en mentale problemen. "Dit speelt al heel lang. Als je moest verhuizen, je dakloos raakte en je papieren kwijt bent, hoe kan je dat dan allemaal aantonen?", zegt gedupeerde Anne Marie.

Het ministerie van Financiën heeft er een groot punt van gemaakt dat de hersteloperatie zou worden ontworpen samen met de slachtoffers, maar volgens veel ouders is er weinig gedaan met hun adviezen.

'De overheid is de dader'

Karima Ouadid kreeg in 2022 een brief met excuses van toenmalig premier Rutte. "U bent geen fraudeur met de kinderopvangtoeslag", staat er onder meer in. "Je wordt ziedend van zo'n brief, want wij weten dat we geen fraudeurs zijn. Het is een slag in het gezicht", zegt Ouadid.

Ze vertelt dat ze een gelukkig leven leidde samen met man en kinderen. De overheid bestempelde haar als fraudeur in verband met een toeslag voor de buitenschoolse opvang. "We gingen van financieel onafhankelijk tot onze auto die in beslag werd genomen en dat er deurwaarders op de stoep stonden, omdat we zulke grote schulden bij de overheid hadden opgelopen."

Ouadid is kritisch over het feit dat het ministerie van Financiën verantwoordelijk is voor MijnHerstel. "De overheid is hier de dader. Het is krom dat zij gaan bepalen wat mijn leed en schade is geweest", zegt Ouadid.

Die kritiek kwam ook naar voren in het onderzoek van de commissie-Van Dam dit jaar. Slachtoffers moeten een schikkingsvoorstel krijgen "van een onafhankelijk persoon" en niet van het ministerie, vond de commissie.

Compensatie binnen twee jaar

Het ministerie zegt in een reactie zich te hebben ingespannen om de adviezen van gedupeerden mee te nemen in de nieuwe route, maar alle suggesties van alle ouders meenemen, blijkt onmogelijk.

Mensen die zijn erkend als slachtoffer kunnen zich vanaf volgende week inschrijven op MijnHerstel. Doel van het ministerie is dat alle slachtoffers binnen twee jaar zijn gecompenseerd voor economische en emotionele schade.

(Uit privacy-overwegingen wilden niet alle geïnterviewden voor dit artikel met hun achternaam worden genoemd. Die naam is wel bekend bij de redactie).