Jongerius, de grootste biologische groentekwekerij van Nederland, stopt er plotseling mee. Dat blijkt uit gesprekken die de NOS voerde met leveranciers, klanten en vertegenwoordigers in de branche.

De plantenkwekerij zelf geeft geen duidelijkheid. Verschillende partijen hebben een brief ontvangen van een medewerker binnen het bedrijf waarin het aangeeft dat de activiteiten zijn gestopt. Zo staat er in de mail, "tot mijn grote verdriet heeft plantenkwekerij Jongerius haar werkzaamheden per direct gestaakt".

Het Houtense Jongerius verzorgde de groenteplanten in de eerste fase, het zogenoemde opkweken. Zodra de planten deze eerste groeifase voorbij zijn, verkopen ze aan andere tuinders, zowel aan grote afnemers als aan kleinere klanten. Het gaat hierbij om veel verschillende biologische groenten.

'Gestopt'

Voor zover bekend is het bedrijf niet failliet verklaard, het is namelijk niet terug te vinden in het register waar faillissementen worden gepubliceerd. Sinds maandag heeft de NOS diverse malen geprobeerd in contact te komen met Jongerius. Per mail antwoordde een medewerker toen dat er "geen sprake is" van een faillissement, maar zegt ook te hopen "dat er zo snel mogelijk een faillissement volgt". Er zou nog geen sociaal plan zijn voor de medewerkers.

De bestuursvoorzitter wilde vandaag telefonisch niet bevestigen dat het bedrijf gestopt is en zegt geen tijd te hebben om vragen te beantwoorden.

Volgens Plantum, de brancheorganisatie voor opkweek van zaden en jonge planten, is Jongerius inderdaad gestopt. Plantum benadrukt dat het een belangrijke speler was voor de biologische sector. "Elke biologische teler heeft deze jonge planten nodig om mee door te kunnen, en dit bedrijf was goed voor zo'n 80 procent van jonge planten in de biologische sector", zegt een woordvoerder.

De niet-biologische plantenkwekerijen kunnen het tekort ook niet zomaar opvangen. Om het keurmerk 'biologisch' te krijgen, moet je namelijk aan bepaalde eisen voldoen.

Ook Jan Groen, voorzitter van branchevereniging Bionext, zegt "met verbazing en zorg kennis te hebben genomen van het nieuws dat Jongerius haar activiteiten eind oktober per direct gestaakt heeft". Hij is in gesprek met klanten uit de sector om een beeld te vormen en zoekt naar oplossingen.

Het bericht dat het bedrijf alle activiteiten staakte kwam onverwachts voor klanten, vertelt Sebastiaan Bos, biologisch tuinder van kwekerij De Kievit. "Jongerius is too big to fail. Je hebt infrastructuur nodig om biologisch te verbouwen en Jongerius had die infrastructuur. Nu die wegvalt, kan dat best impact hebben op de hele sector."

Belangrijke toeleverancier

ABN Amro-sectorbankier Jan de Ruyter verwacht ook dat dit impact gaat hebben op biologische tuinbouw. "Het was een belangrijke toeleverancier. De capaciteit om het wegvallen van Jongerius op te vangen is beperkt, dus vooral voor de biologische tuinders is dat een probleem."

De timing is ongelukkig. Rond deze periode beginnen zij de paprikaplanten en komkommerplanten te telen. Nu valt hun leverancier weg en zijn ze druk op zoek naar alternatieven.

Bij concurrenten van Jongerius merken ze een flinke toename in aanvragen van klanten. Een van die bedrijven is Biological Youngplants uit Poeldijk, bij Den Haag. "Zeker qua vruchten en groente zijn wij overladen met aanvragen. We hebben gekeken wat er tussen past", vertelt eigenaar Wim van Marrewijk. Het bedrijf is met andere kwekerijen aan het praten om alle verzoeken op te vangen.

Van Marrewijk weet niet waarom Jongerius is gestopt. Wel ziet hij dat er in de hele sector problemen zijn door de stijgende kosten. Uitzendkrachten die duurder worden, transportkosten en kosten voor het plantenzaad, somt hij op. "Een tomatenstam zat drie jaar geleden rond de 15 tot 16 cent, nu zijn ze gestegen tot soms wel boven de 30 cent", zegt Van Marrewijk.

Daar moet wel een kanttekening bij geplaatst worden, zegt econoom bij Rabobank Lambert van Horen. "De groenteprijzen zijn ongeveer met de inflatie meegestegen. Dus zowel de inkomsten als de uitgaven zijn gestegen."

Prijskaart supermarkt

Of we het wegvallen van Jongerius ook gaan merken in de schappen, is nog gissen. Tuinder Bos denkt van wel: "Als een paar mensen zich niet heel erg druk gaan maken hierover, gaat dit zeker effecten hebben. Er zal minder beschikbaar zijn, dus de prijzen zullen mogelijk omhoog gaan."

Met de overname van NIBC lijkt ABN Amro de vlucht naar voren te nemen. Nu het in 2008 genationaliseerde ABN Amro steeds meer op eigen benen komt te staan, slaat de bank dit jaar twee keer toe met overnames. Eerder werd in Duitsland de bank Hauck Aufhäuser Lampe gekocht. En nu neemt ABN Amro in eigen land de spaar- en hypotheekconcurrent NIBC over.

De twee overnames lichten een tipje van de sluier op van de plannen die de bank heeft als de Nederlandse Staat straks als eigenaar vertrokken is. Een jaar geleden was ABN Amro nog voor 40,5 procent in staatshanden. Eind dit jaar kan dit verder zijn afgebouwd tot een belang van 20 procent.

Daarmee krijgt ABN Amro, ooit een van de grootste banken ter wereld, langzaam de controle over zijn eigen toekomst terug. De afgelopen jaren viel de naam ABN Amro al regelmatig in overnamegeruchten, maar dan niet als koper. Het Franse BNP Paribas en het het Belgische KBC zouden interesse hebben om ABN Amro over te nemen.

Met de overname in Duitsland en die van NIBC geeft ABN Amro het signaal af niet rustig te gaan zitten afwachten om te worden opgeslokt. De 960 miljoen euro is het grootste bedrag dat ABN Amro neerlegt voor een overname sinds de nationalisatie in 2008.

Sneak preview

De aankondiging komt twee weken voordat de in april aangetreden bestuursvoorzitter Marguerite Bérard over twee weken haar plannen gaat presenteren. Op een speciale dag voor beleggers scherpt de Française dan de strategie van ABN Amro aan. In gesprek met de NOS noemt ze de overname van NIBC een sneak preview. "Onze positie in de Nederlandse consumentenmarkt maakt zeker deel uit van onze strategie."

Op de vraag of ABN Amro zelf een overnameprooi kan worden, antwoordt Bérard stellig met "Nee". Ze vindt dat de bank door de overname van NIBC juist sterker wordt: "We hebben sterke wortels om door te kunnen groeien. Ik kan u zeggen dat wij onze eigen toekomst bouwen. Hoe we dat gaan doen zullen we over enkele weken gaan delen."

Voor de toekomst wordt vooral uitgekeken naar de plannen die ABN Amro buiten de landsgrenzen heeft. Bij een eerdere aanscherping van de strategie besloot de bank zich op het noordwesten van Europa te richten. Maar in België, Frankrijk en Duitsland is ABN Amro vooral een grote bank voor vermogende particulieren.

"ABN Amro heeft eigenlijk twee poten waar het op staat", zegt hoogleraar Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. "In Nederland is het een grote bank voor consumenten en bedrijven. En in het buitenland een bank voor vermogenden. De overname in Duitsland en die van NIBC geven ABN Amro een betere positie. Maar het schept geen nieuwe mogelijkheden. Eigenlijk maken deze overnames ABN Amro daarom eerder aantrekkelijker om zelf te worden overgenomen dan onaantrekkelijker."

Buitenlandse overname

Boot is daarom vooral benieuwd naar de bredere groeiplannen van ABN Amro, en dan met name buiten de landsgrenzen: "Op dit moment is ABN Amro echt niet in de positie om eenzelfde type bank in het buitenland over te nemen. Dat lijkt me nu nog uitgesloten."

In eigen land zou ABN Amro de positie nog kunnen verbeteren door een concurrent als ASN over te nemen. Daarmee zou de Staat kunnen worden verlost van de andere tijdens de kredietcrisis genationaliseerde bank. Al jaren probeert het voormalige SNS Reaal zich als De Volksbank en nu als ASN klaar te maken voor een verkoop. Maar nog altijd is de vierde bank van het land hier nog niet klaar voor.

Een overname door een grotere Nederlandse concurrent of een buitenlandse bank vindt Boot geen onlogisch vervolg voor ASN. Maar of ABN Amro dat kan doen, betwijfelt hij: "Bij ASN is het voorlopig nog een rommeltje. Een overname is niet omdat het zo financieel aantrekkelijk is, maar omdat er een flinke schaalvergroting mogelijk is. Ook zal de mededingingsautoriteit hier heel moeilijk over doen. Maar misschien kan het als er enkele concessies worden gedaan. Vooralsnog lijkt mij ASN eerder aantrekkelijk voor een buitenlandse partij dan voor ABN Amro."

ABN Amro neemt de hypotheekbank NIBC over. Voor de Haagse bank legt ABN Amro 960 miljoen euro neer. Daarmee doet het bedrijf de grootste overname sinds de nationalisatie in 2008.

De overname moet nog wel worden goedgekeurd door de toezichthouders. ABN Amro verwacht dat de overname volgend jaar kan worden afgerond.

NIBC is de voormalige Nationale Investeringsbank, die na de Tweede Wereldoorlog werd opgericht om Nederland weer op te bouwen. Tegenwoordig is de bank gespecialiseerd in hypotheken en sparen. NIBC heeft ongeveer 325.000 spaarklanten, 200.000 hypotheekklanten en 175 zakelijke klanten binnen Noordwest-Europa.

NIBC was de laatste jaren in handen van de Amerikaanse durfinvesteerder Blackstone. Die zocht naar een koper voor de bank uit Den Haag. In de tussentijd werden bij NIBC veel zakelijke activiteiten afgebouwd. Zo werd vorig jaar de leasedochter Beequip verkocht.

Moneyou verdwijnt

Samen met Rabobank is ABN Amro al jaren de marktleider op hypotheekgebied in Nederland. Met een marktaandeel van 19 procent sluit een op de vijf mensen een hypotheek bij ABN Amro af. Via de overname van NIBC versterkt de bank nu zijn positie, ook in België en Duitsland.

In een persbericht zegt ABN Amro dat het met het oog op de overname van NIBC zijn eigen hypotheekmerken nog eens onder de loep heeft genomen. Besloten is dat het merk Florius blijft, maar dat het doek valt voor Moneyou. Ook wil ABN Amro kijken of het beleggingsplatform BUX kan samenwerken met NIBC.

ABN Amro maakte de overname van NIBC vanmorgen bekend samen met de cijfers over het derde kwartaal van dit jaar. Daarin boekte de bank een nettowinst van 617 miljoen euro. Dat is 2 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar.

'We worden zelf niet overgenomen'

Over twee weken presenteert de onlangs aangetreden nieuwe bestuursvoorzitter Marguerite Bérard een aanscherping van de strategie van ABN Amro. In gesprek met de NOS noemt zij de overname van NIBC een sneak preview, een voorproefje van de plannen die zij gaat presenteren.

Volgens Bérard is de overname van NIBC "een unieke kans" voor ABN Amro: "Omdat het perfect aansluit bij onze strategie om onze positie op de Nederlandse markt te versterken."

Het afgelopen jaar werd ABN Amro enkele malen genoemd als kandidaat om zelf te worden overgenomen door een buitenlandse bank. Het Franse BNP Paribas en het Belgische KBC zouden interesse hebben.

Op de vraag of ABN Amro zelf zal worden overgenomen antwoordt Bérard resoluut met nee. "ABN Amro is een sterke bank. We hebben sterke wortels om zelf te groeien. Ik kan u vertellen dat wij aan onze eigen toekomst bouwen."

Wat begon als een koopjesdag, begint steeds meer te lijken op een koopjesmaand. Black Friday valt traditioneel pas aan het einde van november, maar winkels strooien nu al met aanbiedingen en advertenties. De hoop van winkels is op meer omzet, maar ook de stevige concurrentie kan winkels bijna dwingen eerder te beginnen.

Jaar op jaar worden records gebroken als het gaat om aankopen rond Black Friday. Afgelopen jaar verwerkte betalingsbedrijf iDEAL 12 procent meer transacties dan het jaar ervoor in de week rond Black Friday. Het bedrijf achter de betaaldienst, Currence, ziet dat de week voor Black Friday structureel de drukste online koopweek van november is.

Afgelopen jaar was Black Friday voor het eerst niet de dag waarop de meeste transacties werden gedaan. Dat was een paar dagen daarvoor.

"De deals vliegen je steeds eerder om de oren", ziet ook retaildeskundige van ING Dirk Mulder. Dat valt consumentenpsycholoog Patrick Wessels ook op. "Mensen kunnen hun geld maar een keer uitgeven. Het is dus prettig om als winkel de mensen vroegtijdig binnen te hebben."

Zo begint doe-het-zelfwinkelketen Karwei dit jaar voor het eerst met een actieperiode die meerdere weken loopt. "De laatste vijf jaar zien we dat de consument steeds vroeger op zoek gaat naar Black Friday-deals. De consument start steeds eerder en kan elke euro maar één keer uitgeven en die boot wil je als winkelketen dus niet missen", zegt marketingdirecteur Wienke Truijen.

Volgens Niels Holtrop, universitair docent Marketing bij de Maastricht Universiteit verschilt het per winkelcategorie wanneer, en of er acties lopen. "Als er binnen je sector bedrijven mee beginnen moet je eigenlijk meedoen. Je krijgt het versterkende effect als je concurrent dan eerder begint."

Gevoelige consument

Die onderlinge concurrentie speelt net zo goed bij consumenten, ziet Wessels. "Aan Black Friday zit een heel sociaal aspect: als de een een aanbieding heeft, wil de ander die ook. We maken elkaar een beetje gek daarin."

Volgens hoogleraar Consumentengedrag aan de Maastricht Universiteit Caroline Goukens stimuleert een koopjesperiode juist aankopen omdat koopjes plezier geven, en consumenten het gevoel bezorgen dat ze slimme kopers zijn. Daarnaast speelt de koopjesperiode van Black Friday volgens Goukens in op het principe van schaarste: "Consumenten voelen zich sterk aangetrokken tot tijdelijke of beperkte aanbiedingen. Het is 'nu of nooit'."

Omzetgroei

Bovendien maken winkeliers veel omzet in de periode rondom Black Friday. "Het probleem van winkeliers is dat als je succes hebt met een Black Friday-actie, je dat meeneemt in de plannen van het jaar daarna. En omdat de omzet de rest van het jaar wat stroperig is, wordt die periode in november steeds belangrijker", zegt Mulder.

Een langere periode van acties, betekent namelijk dat klanten hun aankopen spreiden, of zelfs terugkomen. "Als je een week lang kortingen geeft komen klanten maar een keer, maar als je het spreidt komen ze misschien meermaals terug of blijven ze zelfs", zegt Holtrop.

Ook woonwinkel Bouman&Potter benadrukt het belang van die spreiding. "We doen het nu de hele maand, omdat mensen anders hun aankopen gaan uitstellen tot één actiedag", zegt Hans Bouman.

Volgens brancheorganisatie INretail is Black Friday een belangrijk moment op de winkelkalender geworden, en zien winkels de maand november als start voor de feestdagenperiode.

Kritiek

Toch klinkt de afgelopen jaren ook kritiek op de koopjesdag, van bijvoorbeeld de Consumentenbond of Milieudefensie. De kortingen zijn vaak misleidend, en Black Friday zou overconsumptie stimuleren. De Autoriteit Consument en Markt doet daarom onderzoek of winkeliers geen misleidende acties aanbieden.

Zo benadrukt INretail dat niet iedere winkel Black Friday nodig heeft. Waar de ene partij kortingsacties aanbiedt, grijpt de andere de dag juist aan om zijn duurzame waarde te laten zien.

Maar juist vanwege die onderlinge concurrentie kunnen winkels, als ze het zouden willen, moeilijk stoppen met Black Friday: "Er is best wat kritiek, dat het niet meer zou passen in de huidige tijd van duurzaamheid. Maar de meesten zien het toch als een periode waarin ze een belangrijk deel van de omzet en winst maken", zegt Mulder.

Toch zit er volgens Mulder wel een grens aan de tijd waarin winkeliers beginnen met de aanbiedingen. Een black half jaar zal er dus voorlopig niet aankomen.

Vier op de tien mensen delen na een echtscheiding zijn of haar pensioen niet met de ex-huwelijkspartner. De partner heeft daar na een echtscheiding wel recht op. Boosheid en verdriet spelen vaak een rol bij de keuze om ervan af te zien.

Dat staat in een onderzoek van Wijzer in Geldzaken, een initiatief van het ministerie van Financiën om mensen bewust te maken van financiële kwetsbaarheid bij grote veranderingen in het leven.

De helft

Volgens de wet hebben huwelijkspartners beiden recht op de helft van het gezamenlijk opgebouwde pensioen tijdens het huwelijk. Als een van de partners minder pensioen opbouwde, bijvoorbeeld omdat hij of zij minder werkte en juist meer zorgtaken deed, kan het verschil bij een echtscheiding worden rechtgetrokken, het zogeheten verevenen.

Maar 40 procent doet dat dus niet, vooral om gedoe of een conflict te voorkomen, zo staat in het onderzoek. Ook speelt mee dat tweederde van de gehuwden weinig weet over de pensioenverdeling bij een scheiding.

Eerlijk compenseren

Wijzer in Geldzaken wijst erop dat het veel uitmaakt op welke manier een advocaat of mediator het verdelen van het pensioen ter sprake brengt.

"Als professionals de nadruk leggen op het eerlijk compenseren van degene die minder pensioen op kon bouwen door zorgtaken, ziet men minder vaak af van verevening", zegt Lianne Aarntzen, universitair docent aan de Universiteit Utrecht. "Staat het recht op eigen pensioen centraal, dan wordt juist vaker afgezien van verdeling."

"Professionals moeten zich ervan bewust zijn dat de wijze waarop ze het gesprek voeren bepalend kan zijn. Misschien wel omdat emoties een grotere rol spelen dan kennis."

Campagne

Wijzer in Geldzaken lanceert vandaag een driedaagse campagne om mensen meer bewust te maken van de regels rond pensioenverdeling bij een echtscheiding.

"Bij grote veranderingen kijken mensen vooral naar het nu, minder naar later. Bij uit elkaar gaan, maar bijvoorbeeld ook bij trouwen of van baan veranderen. Terwijl juist dan de pensioengevolgen groot kunnen zijn", zegt Christian Meijer van Wijzer in Geldzaken. "Door je daarvan bewust te zijn, ben je beter voorbereid op het maken van keuzes voor de toekomst."

Spionage, exportverboden en handelsoorlogen. Door de grotere geopolitieke dreigingen nemen ook voor bedrijven de risico's toe. Toch doen bedrijven te weinig om zich tegen die risico's te beschermen, blijkt uit onderzoek van Instituut Clingendael.

De onderzoekers keken hoe bedrijven omgaan met economische veiligheid. "Dat betekent dat je weerbaar bent tegen risico's die ontstaan door geopolitieke dreigingen", zegt onderzoeker Maaike Okano-Heijmans van Clingendael. "Denk aan president Trump die ineens met tarieven komt, of onderdelen die niet meer komen zoals we met Nexperia hebben gezien."

Waar komen spullen vandaan

De onderzoekers keken naar bedrijven met zogeheten sleuteltechnologieën, bijvoorbeeld in de chipindustrie, kunstmatige intelligentie en quantumtechnologie. Hoewel negen op de tien bedrijven zeggen dat ze risico's zien voor hun economische veiligheid, nemen ze niet allemaal maatregelen.

Zo zegt 61 procent van de bedrijven dat hun toeleveringsketens kwetsbaar zijn. Bij een oorlog of handelsconflict kan het bijvoorbeeld gebeuren dat een bedrijf niet meer aan belangrijke onderdelen kan komen. Toch heeft maar 38 procent van de ondervraagde bedrijven maatregelen genomen om dat risico te verkleinen.

"Al die toeleveringsketens zijn enorm complex", zegt Okano-Heijmans. "Bedrijven zouden kunnen kijken waar ze hun spullen vandaan halen en zorgen dat het uit verschillende landen komt. Al je eieren in één mandje leggen is nooit een verstandig idee, en zeker niet in deze geopolitieke situatie."

Ook praten bedrijven volgens de onderzoekers te weinig over de risico's. "Een keer per maand is niet genoeg in deze tijd."

'Bij ons zit het ingebakken'

Een bedrijf dat wel dagelijks bezig is met economische veiligheid is Quantware in Delft. Dat bedrijf ontwerpt en fabriceert chips die in quantumcomputers gaan. "Quantumcomputers kunnen dingen uitrekenen die gewone computers niet kunnen", zegt CEO Matthijs Rijlaarsdam. "Daardoor kunnen sterkere batterijen gemaakt worden, chemische processen worden verbeterd, maar er zijn ook veel nationale veiligheidstoepassingen."

Het bedrijf is 4,5 jaar geleden opgericht. "Bij ons zit het ingebakken omdat de risico's begonnen toe te nemen toen wij startten. Tien jaar geleden was dit nog veel minder een issue. Daarnaast maken wij zeer sensitieve technologie. Het beschermen van onze kennis is voor ons vanaf dag 1 een heel groot onderwerp geweest."

Wat voor concrete maatregelen het bedrijf neemt kan Rijlaarsdam - vanwege de veiligheid - niet zeggen. "Maar het gaat om alles: aan wie we onze producten verkopen, het opleiden van personeel, hoe we gegevens opslaan."

Concurrentiepositie

Ook bij de vraag waar hun nieuwe fabriek gebouwd wordt speelt economische veiligheid een grote rol, vertelt hij. "We willen dat bijvoorbeeld alleen doen in een land waar de regels over intellectueel eigendomsrecht vergelijkbaar zijn met Nederland."

Ondanks de risico's is het volgens Rijlaarsdam vooral belangrijk om dit soort bedrijven te laten groeien. "Economische veiligheid gaat vooral over de de concurrentiepositie van Nederland. Uiteindelijk moeten we wel iets hebben om te kunnen beschermen."

Er zijn ook bedrijven die al langer bezig zijn met bescherming tegen risico's. Drinkwaterbedrijven, bijvoorbeeld. "Als vitale sector moesten wij altijd al voorbereid zijn op het ergste", zegt een woordvoerder van de brancheorganisatie. Drinkwaterbedrijven zouden zijn voorbereid en er liggen plannen klaar om te zorgen dat er altijd water uit de kraan komt, zegt ze.

Tientallen vragen

Maar lang niet alle bedrijven zijn voorbereid, blijkt uit het onderzoek en vaak weten bedrijven ook niet waar ze informatie over economische veiligheid kunnen krijgen. In 2023 heeft het ministerie van Economische Zaken daarom het Ondernemersloket Economische Veiligheid opgericht waar bedrijven met vragen terecht kunnen.

Maar volgens het onderzoek weet maar een derde van de ondervraagde bedrijven van het bestaan af. Dat blijkt ook uit het aantal bedrijven dat het loket geholpen heeft: tientallen vragen zijn er sinds de oprichting binnengekomen. "Het kan altijd beter, er is absoluut nog veel te winnen", zegt een woordvoerder.

De vragen die ze krijgen zijn vaak specifiek en komen uit sectoren met hoogwaardige technologie. "Een bedrijf heeft bijvoorbeeld een bijeenkomst in een bepaald land en de vraag is of ze apparatuur mee mogen nemen."

Belastingvoordelen

Het is vaak - onterecht - geen prioriteit, ziet het ondernemersloket, al neemt de aandacht wel toe. "Veel bedrijven in deze sectoren zijn start-ups. Als je net bent gestart, wil je liever niet je geld steken in cybersecurity of andere maatregelen. Maar het gaat om het beschermen van je kroonjuwelen, je ondernemersvrijheid en jouw kennis." Volgens het ondernemersloket is dit voor veel bedrijven relevant.

Volgens Clingendael zou de overheid bedrijven meer moeten ondersteunen bij het nemen van maatregelen, bijvoorbeeld door belastingvoordelen te geven en te investeren in kennis over dit onderwerp.

Ingrid Thijssen, voorzitter van de grootste werkgeversorganisatie in Nederland, VNO-NCW, vertrekt per 1 maart en wordt de nieuwe bestuursvoorzitter van de Technische Universiteit Delft.

Haar tweede termijn loopt in juni af, maar ze gaat dus eerder weg. Het is nog niet bekend wie haar opvolgt.

Thijssen werd in 2020 de eerste vrouwelijke voorzitter van de werkgeversvereniging. In haar tijd luidde ze meermaals de noodklok over het in haar ogen verslechterende vestigingsklimaat in Nederland.

De overheid moet direct ingrijpen om het vestigingsklimaat voor bedrijven in Nederland te verbeteren, schreef ze in 2022 in een opiniestuk in NRC.

Ook sprak ze zich namens VNO-NCW uit voor meer vrouwen in het bedrijfsleven. Ze pleitte ervoor dat grote bedrijven ambitieuze doelen stellen om meer vrouwen op hoge functies te krijgen.

Ze begon haar carrière bij NS Reizigers waar ze de laatste drie jaar directievoorzitter was. Daarna ging ze als voorzitter aan de slag bij netbeheerder Alliander. Ze werd in 2016 verkozen tot Topvrouw van het jaar.

Technisch hart

Haar studietijd begon ze in Delft, maar uiteindelijk studeerde ze af aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Utrecht. "Mijn hart gaat in het bijzonder uit naar de wereld van techniek en technologie", zegt Thijssen.

"De TU Delft is een prachtige universiteit met een lange traditie. Ik vind het een eer dat ik me de komende jaren mag inzetten voor dit wereldwijd toonaangevende instituut."

De Technische Universiteit is opgetogen over haar komst. "Zij heeft een bijzonder breed bestuurlijk profiel en een bijbehorend netwerk, een hart voor wetenschap en is een samenwerker pur sang", zegt voorzitter Ernst Kuipers van de raad van toezichthouders.

Ook zegt hij dat "Thijssen de universitaire belangen in Den Haag uitmuntend kan vertegenwoordigen en tegelijkertijd ook een impuls kan geven aan de lopende cultuurverandering op het gebied van sociale veiligheid".

Een op de zes Nederlanders heeft een stressvol beroep. Met name bij beroepen in de zorg en onderwijs is de werkdruk hoog. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en onderzoeksbureau TNO dat de werkstress onderzocht in 2024.

Vijf jaar daarvoor werd het onderzoek ook gedaan. Toen gaven nog meer mensen aan een stressvol beroep te hebben: eerder vond 18 procent van de werknemers de werkdruk te hoog, afgelopen jaar was dat 16 procent.

De top 10 van stressvolle beroepen is in vijf jaar tijd nauwelijks veranderd. Apothekersassistenten steken er qua stress met kop en schouders bovenuit. Ruim de helft van de apothekersassistenten ervaart stress in het werk.

Veel taken, weinig invloed

Van de basisschoolleerkrachten en huisartsassistenten geeft bijna 40 procent aan dat er veel werkdruk is. Ook in andere beroepen in de zorg en het onderwijs komt veel stress voor.

Horecamedewerkers, bakkers en koks hebben ook te maken met werkdruk.

Om te bepalen of iemand veel druk ervaart in het werk, wordt er gekeken naar hoeveel taken en verantwoordelijkheden iemand heeft. Daarnaast wordt gevraagd of mensen zelf iets te zeggen hebben over de invulling van hun werk.

Vaste instructie, herhalen van protocollen

CBS en TNO zien een terugkerend patroon bij de beroepen waarbij veel stress wordt ervaren. Die banen bestaan veelal uit het uitvoeren van vaste instructie en herhalen van protocollen.

Mensen met zo'n stressvol beroep zien het niet snel verbeteren. De helft verwacht dat het werk over vijf jaar nog zwaarder zal zijn. Ook verwacht ruim de helft dat dit invloed zal hebben op het werkplezier.

China bevestigt dat er uitzonderingen zijn gemaakt op het exportverbod voor chips van chipfabrikant Nexperia. Vorige week zaterdag kondigde China al aan dat het zou kijken naar uitzonderingen op het exportverbod. Sommige bedrijven konden een vrijstelling krijgen voor "in aanmerking komende exporten". Het Chinese ministerie van Handel bevestigt nu dat die uitzonderingen zijn gemaakt.

Het Duitse Aumovio, dat onderdelen maakt voor de auto-industrie, was vrijdag de eerste leverancier die aankondigde dat het een uitzondering kreeg op het exportverbod. Eurocommissaris Sefcovic voor Handel sprak deze week van "welkome vooruitgang" in de onderhandelingen tussen China en Nederland.

Auto-industrie

Het Chinese exportverbod had grote gevolgen, omdat de producten van Nexperia in vrijwel elk elektrisch apparaat nodig zijn. Met name Europese automakers als Volkswagen hebben er last van, omdat zij veel gebruikmaken van de chips.

Fabrieken dreigen vanwege het exportverbod stil te vallen. Afgelopen week zei Sigrid de Vries van de Europese brancheorganisatie ACEA dat sommige autofabrikanten nog maar voor een aantal dagen chips hadden.

Woede Nederlandse ingreep

Nexperia heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar de chips worden voornamelijk gemaakt in fabrieken in China. China stopte vorige maand met de export uit woede over Nederlandse ingrepen bij het bedrijf. Zo had een Nederlandse rechter de Chinese directeur uit zijn functie gezet. Verder dreigde volgens het ministerie van Economische Zaken een kennislek en een risico voor de Nederlandse en economische veiligheid.

Wanneer de chips daadwerkelijk geleverd worden, is nog onduidelijk.

Correctie van de redactie:

In een eerdere versie van dit bericht stond dat China het exportverbod grotendeels heeft opgeheven en dat alle Nexperia-chips die China produceert en die voor niet-militaire doeleinden zijn, het land weer uit mogen. Dat bleek later niet te kloppen. Het Chinese ministerie van Handel heeft slechts bevestigd dat China uitzonderingen heeft gemaakt op het exportverbod. De kop en tekst zijn daarom aangepast.

De hotelkamer wat goedkoper maken, maar dan de prijs van het ontbijt en zwembad met dat bedrag verhogen. Op die manier proberen sommige hotels de pijn van de aanstaande btw-verhoging te verzachten, blijkt uit een rondgang van de NOS.

Voor overnachtingen gaat de btw 1 januari 2026 omhoog van 9 naar 21 procent. Maar voor andere dingen die hotels ook vaak aanbieden - zoals ontbijt, zwembad of sauna - blijft de btw 9 procent.

Betaal je als klant een all-inprijs voor een hotel met ontbijt en zwembad, dan moet het hotel bij de Belastingdienst zelf aangeven welk deel van die prijs nou eigenlijk voor de kamer was en welk deel voor zwembad en ontbijt.

En hoe meer de hotelondernemer rekent voor zwembad en ontbijt, hoe minder btw hij hoeft te berekenen en hoe minder hard de prijs stijgt voor de consument.

Een rekenvoorbeeld:

Zo zal hotelketen Fletcher kritisch kijken naar wat ze kunnen doen met die verschillende btw-tarieven, vertelt topman Rob Hermans. "Bij arrangementen zullen we aan de achterkant de omzet verschuiven van overnachtingen naar bijvoorbeeld eten en drinken."

De keten gaat kijken naar alles wat een laag btw-tarief heeft en uitgesplitst kan worden. "Bijvoorbeeld wellness, maar ook het flesje water op de kamer. Dat flesje was gratis en wordt een euro, dat bedrag kan dan weer van de kamerprijs af."

'Arrangementen met zoveel mogelijk 9 procent btw'

"We proberen er creatief mee om te gaan door arrangementen te maken met zoveel mogelijk 9 procentproducten", zegt ook Diana Huls van hotel Klein Zwitserland in het Limburgse Slenaken. "Puur op een kamer (het logies deel) moet je het volledig doorbelasten, er is geen keuze."

Het hotel ligt op een steenworp afstand van de grens met België, waar de btw op overnachtingen 6 procent is. En Duitsland (7 procent btw) is nog geen 10 kilometer verderop. "Als ik niet creatief word en de btw-verhoging helemaal doorbereken, dan is de keuze van de gast snel gemaakt. Net als voor de goedkopere benzine gaat die dan de grens over."

Brancheorganisatie: wees terughoudend

"Natuurlijk bekijken hoteliers waar de mogelijkheden liggen", erkent Marijke Vuik, voorzitter van brancheorganisatie Koninklijke Horeca Nederland (KHN). "De marges staan onder druk, het is niet meer dan logisch dat ondernemers nu goed kijken hoe ze dit kunnen opvangen."

KHN heeft leden wel geadviseerd terughoudend te zijn met dit soort 'creatieve oplossingen'. "Constructies waarbij de verhouding tussen overnachting en ontbijt volledig uit de pas loopt (bijvoorbeeld 10 euro voor overnachting en 190 voor ontbijt) zijn gedoemd te mislukken. De Belastingdienst zal naar de economische waarde kijken, bijvoorbeeld door prijzen te vergelijken via platforms of door een (historische) vergelijking te maken met kamerprijzen zonder ontbijt."

Ook Jos Klerx, sectormanager horeca, recreatie en toerisme bij Rabobank, ziet dat ondernemers creatief zijn met het beprijzen van diensten. "Het moeten wel marktconforme prijzen zijn", erkent ook hij. "Je kan niet opeens de kamer heel goedkoop maken en voor het ontbijt 80 euro vragen als het alleen een croissantje is." Dan is namelijk de kans groot dat de Belastingdienst het niet accepteert en het hotel alsnog meer btw moet betalen.

Belastingdienst: moet op basis van gangbare prijs

In een korte reactie stelt de Belastingdienst dat belastingplichtigen bij een splitsing van vergoedingen de zogeheten marktwaardemethode moeten hanteren. Die houdt in dat ze "de toerekening moeten baseren op basis van de gangbare prijs van een product of dienst".

Als bedrijven van zo'n gangbare prijs afwijken dan moeten ze volgens de Belastingdienst kunnen aantonen dat die afwijkende prijs reëel is. Stef Driessen, sectorbankier vrijetijd bij ABN Amro, verwacht dat hotels noodgedwongen de grenzen zullen opzoeken. "Dit gaat sowieso rechtszaken opleveren."

Rest van btw-verhoging geschrapt

Het demissionaire kabinet was van plan om volgend jaar de btw op zowel overnachtingen als sport, cultuur en media te verhogen van 9 naar 21 procent. Maar de Tweede Kamer hield die verhoging voor sport, cultuur en media tegen. Alleen die voor overnachtingen gaat door.

De hotelbranche vreest dat het aantal boekingen fors omlaaggaat als ze die btw-verhoging helemaal doorberekenen aan klanten.

Een bonus van 1000 miljard dollar. Dat is een 1 met 12 nullen. Tesla-baas Elon Musk mag deze gigantische bonus krijgen, zo besloten de aandeelhouders. Vijf vragen en antwoorden over dit 'extraatje'.

Wat moet Musk doen om de megabonus te krijgen?

Musk krijgt de bonus als hij bepaalde doelen haalt. Zo moet het bedrijf de komende tien jaar 20 miljoen auto's per jaar afleveren. Ook wordt van hem verwacht dat hij in die tien jaar miljoenen robottaxi's en AI-robots verkoopt.

Maar het grootste doel is verbonden aan de beurswaarde: die moet stijgen van 1500 miljard naar 8500 miljard dollar. Als Musk al die doelen weet te halen, krijgt hij de megabonus van 1000 miljard dollar. Als hij een deel van de doelen haalt, krijgt hij een lagere bonus.

Waarom is de bonus zo hoog?

Hoogleraar corporate governance Mijntje Lückerath noemt de hoogte van de bonus "absoluut absurd". In euro's komt het neer op zo'n 865 miljard euro. Ter vergelijking: dat is zo'n 200 miljard euro minder dan de omvang van de hele Nederlandse economie per jaar (zo'n 1000 miljard euro).

Dat de aandeelhouders hiermee instemmen komt volgens hoogleraar Lückerath door de Amerikaanse manier van denken. "Er wordt gedacht: bestuurders zijn opportunistische mensen. Daarom zetten ze een bonus op iets wat een aandeelhouder wil bereiken, namelijk hogere winst. De bestuurder gaat dan iets achterna wat hij wil bereiken, namelijk de bonus", legt Lückerath uit.

Daarbij wil Tesla voorkomen dat Musk de komende tien jaar vertrekt. Zo'n hoge bonus moet een extra motivatie zijn om te blijven, vertelt Joost Schmets van de Vereniging van Effectenbezitters. "Beleggers denken dat Elon Musk dingen gaat verzinnen die de wereld gaan veranderen. Het gaat niet zozeer om Tesla, maar om Musks ideeën over bijvoorbeeld robots en zelfrijdende auto's", zegt Schmets.

Waarom zijn de aandeelhouders akkoord gegaan?

75 procent van de aandeelhouders is akkoord gegaan en dat heeft vooral te maken met de doelstellingen. "Beleggers denken: als hij het bedrijf zoveel meer waard weet te maken, dan is het voor ons meeprofiteren", vertelt Schmets van de belangenvereniging. "Ze beleggen in de fantasie en genialiteit van één man, het zijn ook gelovigen."

Tegelijkertijd plaatst hij ook een grote kanttekening. "Musk denkt dat het bedrijf niet zonder hem kan. Uiteindelijk krijgt hij zoveel macht dat hij op allerlei manieren het belang van andere aandeelhouders kan schaden. Zo zou hij Tesla als pinautomaat voor zijn andere bedrijven kunnen gaan gebruiken."

Waarom heeft 25 procent tegengestemd?

Voor sommige aandeelhouders is dat een beleidskwestie. Zo stemden twee grote Nederlandse pensioenfondsen tegen. Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT), dat voor een half miljard euro aan aandelen heeft, stemde tegen omdat het fonds het een "excessieve beloning" vindt. Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW), met een aandeel van 200 miljoen euro in Tesla, noemt het "buitensporig".

Daar komt nog eens bij dat het aandeel van Musk in Tesla groter zou kunnen worden. Als hij zijn doelen haalt, verdubbelt zijn aandelenbelang en zou hij bijna een kwart van alle aandelen in handen hebben.

Dat één iemand zoveel macht heeft binnen een bedrijf baart sommige aandeelhouders ook zorgen. Voor PMT en PFZW was dat ook een extra reden om tegen te stemmen.

Jeroen Veldman, hoogleraar corporate governance aan Nyenrode Business Universiteit, deelt die zorgen. "We moeten ons afvragen wat we vinden van zo'n superster-CEO. Zoveel macht bij één persoon leidt tot autocratische verhoudingen in het bestuur en minderheidsaandeelhouders krijgen minder te zeggen. Dat gaat ook onze pensioenfondsen direct aan."

Eerder stapte het grootste Nederlandse pensioenfonds ABP al uit Tesla na een eerder beloningsvoorstel voor Musk.

Hoe groot is de kans dat Musk de doelen haalt?

Dat valt nog moeilijk te zeggen, maar dat het - op z'n zachts gezegd - een uitdagende klus wordt, is wel duidelijk. Als Musk de beurswaarde echt weet te vergroten naar 8500 miljard dollar, wordt Tesla het waardevolste bedrijf ooit.

"Het is moeilijk om daar iets over te zeggen", zegt Veldman. "In het verleden heeft hij hele hoge doelen gekregen en behaald. Hij moet het bewijzen, maar hij heeft wel laten zien dat hij zaken die andere mensen niet voor mogelijk hielden wist te bereiken."

De oorlog kost Oekraïne 160 miljoen euro per dag. En dat is een conservatieve schatting. Nu al weet de regering dat het volgend jaar nog meer zal moeten uitgeven voor de strijd tegen Rusland. Bijna alles wat de regering binnenkrijgt aan inkomsten gaat op aan de oorlog.

Dat bedrijven en winkels openblijven is van levensbelang voor Oekraïne. Die financieren de strijd indirect via belastingen en douaneheffingen. Oekraïense ondernemers zijn zich daarvan bewust. "Wij zijn de ruggengraat van de economie", zegt Maksym Sjeremet, directeur van Epicenter, een van de grootste warenhuizen van Oekraïne. Zijn bedrijf investeert weer volop, nadat veertien Russische drones in september nog een distributiecentrum van Epicenter verwoestten.

Dat was niet voor het eerst. "Ik heb op ruïnes gestaan in Boetsja en in Tsjernihiv, toen winkels afbrandden. En we verloren er een in Marioepol", zegt Sjeremet, die de schade schat op bijna een miljard euro. Onlangs brandde er weer een winkel af in de buurt van Dnipro, die werd geraakt door een raket.

Toch ging er vorig jaar een nieuw winkelcomplex van Epicenter open in een buitenwijk van Kyiv. "We namen het besluit met overtuiging", zegt Sieremet. "Het werd wel de "dappere opening" genoemd. Gebaseerd op een van onze principes: als je vandaag niet investeert, is er morgen geen toekomst."

Schatkist

Het risico van nieuwe investeringen is groot, zegt Oleksandr Skyba. Toch bouwt ook zijn bedrijf een nieuwe fabriekshal voor een productielijn betonblokken. Kosten: 50 miljoen euro. "Het is een investering in onze toekomst. Op een dag is de oorlog voorbij en dan is er behoefte aan bouwmaterialen. Wij verwachten dat de vraag dan zal verdrievoudigen."

De kosten van de strijd tegen Rusland zullen de komende tijd alleen maar verder oplopen. En het begrotingstekort daarom ook. Het IMF heeft berekend dat de Oekraïense schatkist de komende twee jaar ruim 55 miljard euro extra nodig heeft om de economie en de oorlog te kunnen blijven financieren.

Europa gaf al geld, de VS en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) gaven geld, maar Amerika doet niet meer mee en ook steun uit Europa loopt niet van een leien dakje: niet alle EU-landen willen Oekraïne steunen vanuit hun eigen begroting. Van de leningen en subsidies die Oekraïne nu ontvangt voor wederopbouw, modernisering en hervormingen moet het land uitendelijk het grootste deel weer terugbetalen.

Ook buitenlandse bedrijven zijn terughoudend met investeringen in Oekraïne vanwege de risico's. Daarom belooft Kyiv belastingvoordelen, staat de EU mede garant voor privéinvesteringen en is er voor buitenlandse bedrijven zelfs een speciale 'Investeringskaart' met wederopbouw-projecten in regio's door het hele land.

Op de Kyiv School of Economics verwachten ze dat de begrotingstekorten door de kosten van de oorlog zonder buitenlandse hulp flink zullen oplopen. "Soldaten moeten worden betaald, er is brandstof nodig, voedsel", zegt econoom en oud-minister van Economische Zaken Tymofi Mylovanov. "Elke dag zijn ruim een miljoen mensen intensief bezig met dingen die veel geld kosten. Een gigantische operatie."

Volgens de econoom is er voor ander beleid als gezondheidszorg, onderwijs, pensioenen in de Oekraïense begroting nu weinig geld over. Mylovanov. "Als dat geld er niet komt, krijg je een crisis. De civiele economie zal dan instorten en het belastingsysteem, dat het leger financiert, stort dan ook in. Al is de economie veerkrachtig, hij staat ook aan de rand van de afgrond."

Russische tegoeden

Oekraïne is daarom niet alleen voor wapens afhankelijk van het Westen, maar ook voor de begroting. Westerse landen hebben geopperd om Oekraïne te steunen met in het buitenland bevroren Russische tegoeden. De EU wil dat geld gebruiken als onderpand voor leningen ter waarde van 140 miljard.

Maar EU-leiders, die het idee vorige maand bespraken, bereikten geen overeenstemming. Met name België, dat het grootste deel van het geld in beheer heeft, heeft kritiek op het plan uit angst voor mogelijke juridische claims van Rusland. Vandaag is er waarschijnlijkk een overleg tussen de Europese Commissie en de Belgische regering over de kwestie. Noorwegen zou eventueel garant willen staan voor de financiële risico's die België loopt.

Oekraïne hoopt vooral dat landen nog voor het eind van het jaar zullen instemmen met het voorstel. Anders kampt het land vanaf volgend jaar met een gigantisch begrotingstekort.

De aandeelhouders van Tesla hebben een enorm beloningspakket voor topman Elon Musk goedgekeurd. Als Musk de komende tien jaar de beurswaarde van zijn bedrijf naar 8,5 biljoen dollar laat stijgen, krijgt hij voor 1 biljoen dollar aan aandelen. Dat is 1000 miljard dollar. De huidige beurswaarde ligt op 1500 miljard dollar. Ook moet Tesla onder leiding van Musk ambitieuze verkoopdoelen voor robottaxi's en AI-robots halen.

Driekwart van de aandeelhouders stemde voor het gigantische pakket, dat zeer waarschijnlijk het grootste beloningspakket ooit is voor een topbestuurder. Door de bonus in het vooruitzicht te stellen, wil Tesla voorkomen dat Musk de komende tien jaar het bedrijf verlaat.

Protest

Er was de afgelopen tijd protest tegen de megabeloning, onder meer van het Noorse staatsinvesteringsfonds dat ruim 1 procent van alle Tesla-aandelen in handen heeft. Ook vandaag werd er in de stad Austin, waar het hoofdkantoor van de elektrische autofabrikant staat, geprotesteerd door Amerikanen die de beloning extravagant vinden. Musk zelf dreigde met opstappen als de bonus niet zou worden goedgekeurd.

Musk was een belangrijke donateur en bondgenoot van president Trump en de Republikeinse Partij. Van Trump kreeg hij eind vorig jaar de leiding over een taskforce die flink moest snoeien in de Amerikaanse overheidsuitgaven. Eind mei stopte Musk daarmee en daarna vocht hij op sociale media verschillende ruzies uit met Trump.

Nieuwsuur maakte in juni deze video over de verbroken bromance tussen Musk en Trump:

Musk is niet alleen de hoogste baas bij Tesla. Hij geeft ook leiding aan het door hem opgerichte ruimtevaartbedrijf SpaceX en aan X, het voormalige Twitter. Het vermogen van de in Zuid-Afrika geboren techmiljardair wordt geschat op een kleine 500 miljard dollar.

Demissionair minister Karremans van Economische Zaken verwacht dat klanten van Nexperia binnenkort weer chips gaan ontvangen. "Gegeven de constructieve gesprekken met de Chinese autoriteiten, verwacht Nederland dat Chinese chips de komende dagen klanten van Nexperia in Europa en de rest van de wereld zullen bereiken", schrijft hij in een verklaring.

Afgelopen weekend zei China al dat Nexperia-chips onder voorwaarden weer geëxporteerd mochten worden, onder meer voor de automarkt. In de week daarvoor spraken de Chinese president Xi en de Amerikaanse president Trump elkaar in Zuid-Korea. Officieel stond Nexperia niet op de agenda, maar het lag voor de hand dat het ter sprake zou komen. Amerikaanse media suggereren dat het hervatten van de export onderdeel is van een "handelswapenstilstand" die is gesloten.

'Verwelkomen hervatting'

Karremans zegt nu geïnformeerd te zijn over de handelsdeal tussen China en de VS. "En wij verwelkomen de aankondiging dat China weer leveringen toestaat vanuit Nexperia's fabrieken in China. Hiermee wordt de cruciale levering van deze cruciale chips wereldwijd hervat."

Karremans zegt verder hierover in nauw contact te blijven staan met de Chinese autoriteiten. "We zullen de ontwikkelingen nauwlettend volgen en steunen. En waar nodig passende maatregelen nemen."

De chips van Nexperia zijn nodig in allerlei apparaten, waaronder auto's. Door de leveringsblokkade dreigden bijvoorbeeld Duitse autofabrikanten geen nieuwe auto's meer te kunnen produceren.

Nijmeegs hoofdkantoor

Nexperia heeft het hoofdkantoor in Nederland. Karremans nam daar een maand geleden de controle over. Dat betekent dat hij belangrijke beslissingen in het bedrijf kan tegenhouden als die de toekomst van Nexperia bedreigen of de chipproductie in Europa in gevaar brengen.

Karremans greep in omdat er door het handelen van de Chinese directeur te veel technologische kennis en intellectueel eigendom in Chinese handen zou komen. Hij ziet dat als bedreiging voor de Europese economie en veiligheid.

China was daar boos over en verbood vervolgens de export van Nexperia-chips vanuit China.

Gameontwikkelaar Rockstar, bekend van de GTA-games, heeft de afgelopen week meer dan dertig medewerkers ontslagen. Volgens het bedrijf hebben ze geheime informatie van het bedrijf gedeeld op een online forum. Een vakbond ziet dat anders.

Volgens The Independent Workers' Union of Great Britain zijn de werknemers lid van de bond of wilden ze zich aansluiten en zijn ze daarna ontslagen. Het gaat om personeel in het Verenigd Koninkrijk en Canada. De vakbond noemt de ontslagen onwettig.

Rockstar zegt in reactie daarop dat de medewerkers zijn ontslagen vanwege wangedrag. Ze zaten volgens het bedrijf in een openbare Discord-groep, een online platform. Daar zaten ook vertegenwoordigers van de vakbond in.

GTA VI

De medewerkers zouden de richtlijnen van het bedrijf hebben geschonden door geheime informatie op het platform te delen. "Dit had op geen enkele manier te maken met het recht van mensen om lid te worden van een vakbond of deel te nemen aan vakbondsactiviteiten", zegt een Rockstar-woordvoerder tegen persbureau Bloomberg. Het bedrijf zegt niet om welke gegevens het ging.

Rockstar Games is de maker van populaire gametitels als Grand Theft Auto en Red Dead Redemption. Momenteel wordt binnen het bedrijf druk gewerkt aan het langverwachte vervolg in de GTA-reeks: GTA VI.

De lancering van de game staat gepland in mei volgend jaar. Dat was eigenlijk eind dit jaar, maar de datum werd uitgesteld. Rockstar had meer tijd nodig om de opvolger van een van de meestverkochte spellen aller tijden af te maken.

Crunch

Rockstar Games heeft altijd streng toegezien op de geheimhouding van gegevens over spellen die nog moeten uitkomen. Het nambijvoorbeeld maatregelen nadat in 2022 tientallen beelden uitlekten van GTA VI.

De sector is berucht om de extreme werkdruk, vooral in de laatste fase van het ontwikkelen van een nieuwe game, de zogenoemde crunch. Medewerkers moeten overuren draaien om het spel op tijd af te kunnen krijgen.

Opnieuw leidt de interne crisis binnen vakbond FNV tot een gang naar de rechter. Oud-politicus Lodewijk Asscher en oud-voorzitter Ton Heerts, de tijdelijke toezichthouders van FNV, willen meer mogelijkheden om de vakbond te hervormen. Daarom vragen zij de rechter om hun macht te vergroten om veranderingen door te voeren.

Daarmee zouden zij het ledenparlement eenvoudiger kunnen passeren. Dit ledenparlement blokkeerde vorige week hun hervormingsvoorstel.

Het rommelt al maanden binnen de grootste vakbond van Nederland. Er verschenen meerdere rapporten over een onveilige werksfeer. Ook oordeelde de Ondernemingskamer eerder dat het onduidelijk is wie waarover gaat binnen de FNV. Verkiezingen voor een nieuwe bestuur zijn al maanden uitgesteld.

Ledenparlement opheffen

Asscher en Heerts kregen van de rechtbank opdracht om orde op zaken te stellen binnen de FNV. Eén van de belangrijkste veranderingen die zij voorstellen is de vervanging van het ledenparlement. Hiervoor in de plaats zou een bondsraad moeten komen, met rechtstreekse vertegenwoordigers van de verschillende sectoren, zoals transport, havens, onderwijs, zorg en overheid.

Het ledenparlement bestaat uit 104 vakbondsleden die regelmatig bij elkaar komen om over de koers van de FNV te beslissen. De kritiek vanuit de sectoren is dat zij te ver af staan van de werkvloer.

Het ledenparlement ziet niets in het plan. Vrijdag weigerde het ledenparlement zichzelf op te heffen en stemde tegen het voorstel van Asscher en Heerts. Vijftig leden stemden tegen het plan, 46 voor.

Impasse doorbreken

Volgens Lodewijk Asscher is de nieuwe gang naar de rechter onvermijdelijk om de FNV uit de interne crisis te halen. Volgens de toezichthouders heeft de rechter eerder gezegd dat hard ingrijpen nodig is.

"Zolang de FNV met zichzelf bezig is, kan zij niet haar belangrijke maatschappelijke rol vervullen als behartiger van de belangen van werkenden, uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden", zegt Asscher. "Uitstel kunnen we ons niet veroorloven; de formatie is begonnen en de FNV moet aan tafel zitten als de plannen voor de komende jaren worden gesmeed."

Vooral mensen met een laag uurloon hebben de afgelopen jaren geprofiteerd van de gespannen arbeidsmarkt. Uit een analyse van de groei van uurlonen tussen 2015 en 2022 door het Centraal Planbureau blijkt dat de lonen het hardst stegen in sectoren waar de krapte het hoogst was, en dan vooral bij werknemers met lagere lonen.

Al jaren zijn er in Nederland meer vacatures dan dat er geschikt personeel is. Doordat er veel personeel wordt gezocht, hebben werknemers een betere onderhandelingspositie. Dat geldt dus vooral voor werknemers met lage lonen. Door de krapte kunnen zij betere arbeidsvoorwaarden eisen van hun werkgever, zoals een hoger loon.

Ook heeft de krapte ertoe geleid dat werknemers die in een slecht betaalde of weinig passende baan zitten, makkelijker de overstap kunnen maken naar een geschiktere baan. Zo'n overstap betekent ook vaak een beter loon.

Volgens het CPB kan de arbeidsmarktkrapte ertoe leiden dat er in zijn algemeenheid minder ongelijkheid is als het gaat om lonen: bij hogere inkomensgroepen is er namelijk vaak nauwelijks looneffect van de krapte.

Praktische opleiding

Dat krapte kan samengaan met een afname van ongelijkheid blijkt ook uit eerder onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau: daaruit bleek dat werkgevers in tijden van krapte meer werkuren aanbieden. Daarnaast wordt er eerder een vast contract aangeboden.

Werknemers met een lager uurloon hebben ook vaker een lager of praktisch opleidingsniveau. Het merendeel heeft een middelbare school afgerond of een mbo-opleiding. Er is ook nog een deel dat nog studeert en naar verwachting nog een hoger opleidingsniveau bereikt.

Van zo'n 30 procent van de onderzochte werknemers is het opleidingsniveau onbekend. Dat komt vaker voor bij ouderen en mensen met een migratieachtergrond, omdat de data die het CPB heeft onderzocht alleen Nederlandse opleidingsgegevens omvatten.

Krapte

Het tekort aan mensen blijft een probleem voor werkgevers. Zo blijft de vraag naar personeel groot in de zorg, specialistische zakelijke diensten en informatie en communicatie. Door de extra investeringen in defensie zal ook hier de vraag naar personeel sterk groeien.

Toch verwacht het UWV dat de banen de komende twee jaar minder voor het oprapen liggen. Het UWV verwacht zelfs een krimp van het aantal banen in bepaalde regio's zoals delen van Limburg, de Achterhoek en Zeeland. In met name de landbouw en visserij plus uitzendbranche daalt het aantal banen juist flink, verwacht het UWV.

Al jaren is het tekort aan personeel de meest genoemde belemmering van ondernemers. Daarnaast komen pas zaken als onvoldoende vraag en financiële beperkingen.

Luchtvaartmaatschappij KLM blijft dit jaar kwakkelen, ondanks meer passagiers en een hogere omzet. Het bedrijf is flink aan het besparen om de maar stijgende kosten bij te kunnen benen. Dat leverde in het derde kwartaal van dit jaar weer winst op. "Maar we zijn er nog lang niet", zegt KLM-topvrouw Marjan Rintel.

Over het eerste half jaar van 2025 leed KLM nog een verlies van 2 miljoen euro. In het derde kwartaal bleef er onder aan de streep 341 miljoen euro winst over. Dat kwam door een lichte groei van 7 procent meer reizigers, maar ook door goedkopere brandstof.

Toch hangt KLM met de cijfers uit het derde kwartaal nog niet de vlag uit. "Hoge kosten en operationele uitdagingen blijven ons parten spelen", zegt Rintel over de cijfers.

Daarmee wijst zij onder meer naar de hogere tarieven die de luchthaven Schiphol in rekening brengt aan luchtvaartmaatschappijen. Ook had KLM last van drie stakingen van grondpersoneel. Afgelopen vrijdag werd een akkoord gesloten met de vakbonden voor een nieuwe cao. De leden moeten die nog wel goedkeuren.

Zoeken naar verbeteringen

KLM probeert via besparingen en digitalisering terug op het niveau van voor de corona- en energiecrisis te komen. Dit jaar betekende dat ruim 300 miljoen minder kosten. Toch noemt KLM al deze maatregelen "nog onvoldoende om de aanhoudend hoge kosten te compenseren".

Financieel directeur Bas Brouns zegt dat de financiële positie van KLM "beduidend zwakker" was geweest als de besparingen niet waren doorgevoerd. "Niettemin verdienen we nog niet genoeg voor onze noodzakelijke investeringen in klanten, mensen en operatie om KLM concurrerend en toekomstbestendig te houden", voegt hij daaraan toe.

Met het moederbedrijf Air France-KLM gaat het ondertussen iets beter. De nettowinst van 799 miljoen euro uit het derde kwartaal lag 67 miljoen euro hoger dan dezelfde periode van vorig jaar. Toen werd vooral dochter Air France getroffen door reizigers die Parijs mijden vanwege de Olympische Spelen in de Franse hoofdstad.

Verschillende organisaties die opkomen voor arbeidsmigranten trekken bij de Tweede Kamer aan de bel over het schrappen van maatregelen die de positie van arbeidsmigranten kunnen verbeteren. Demissionair minister Paul (VVD) van Sociale Zaken besloot vorige week om die toch niet door te zetten.

Vier belangenorganisaties schrijven in een brief dat uitzendbureaus met het terugdraaien van de maatregelen opnieuw ruim baan krijgen om door te gaan met "dubieuze praktijken". De brief is ondertekend door het Leger des Heils, Fairwork, Stichting Bewonersbelangen Arbeidsmigratie en vakbond FNV.

Opvallend genoeg is de op een na grootste vakbond, CNV, het juist eens met het besluit van de demissionaire minister. Dat geldt ook voor de werkgevers. De Nederlandse Arbeidsinspectie is juist tegen het besluit van Paul. Het laat zien dat partijen behoorlijk verdeeld zijn over wat de beste oplossing is.

Loon inhouden

De maatregelen werden bedacht door Pauls voorganger Eddy van Hijum. De meest in het oog springende maatregel is het stapsgewijs verbieden dat kosten voor huisvesting ingehouden worden op het minimumloon van arbeidsmigranten. Dat loon is dit jaar 2509 euro bruto bij een 40-urige werkweek.

Een werkgever mag op dit moment voor het huren van een woning maximaal 25 procent inhouden van het minimumloon. De werknemer ontvangt daardoor een bedrag dat lager is dan het minimumloon, omdat de werkgever de kosten van de huisvesting draagt.

Vanaf januari zou dat verlaagd worden naar 20 procent, en vanaf 2030 zou het inhouden helemaal niet meer mogelijk zijn.

Onwenselijke situaties

Van Hijum schreef destijds dat arbeidsmigranten door hun werkgever weliswaar snel aan een woning komen, maar in de praktijk onwenselijke situaties ontstaan "waarin een deel van de werkgevers huisvesting aan arbeidsmigranten als verdienmodel ziet". Volgens Van Hijum raken arbeidsmigranten bij het verliezen van hun baan ook hun woning kwijt. Dat vergroot hun afhankelijkheid van de werkgever.

Demissionair minister Paul wil het inhouden van huur mogelijk houden, omdat werkgevers volgens haar alsnog naar manieren zouden zoeken om loon buiten het zicht in te houden. De kwaliteit van huisvesting zou daardoor onder druk komen te staan. Vanwege de krappe woningmarkt is het voor arbeidsmigranten juist nadelig als de inhoudingsregeling stopt, zegt Paul.

Voorstanders van de maatregelen zeggen dat arbeidsmigranten bijvoorbeeld niet doorstromen naar een direct dienstverband, omdat hun huisvesting dan ophoudt. Ze hebben volgens de organisaties bovendien geen huurbescherming en verliezen onderdak als de arbeidsovereenkomst stopt.

Ook de Arbeidsinspectie is voor de afschaffing van de inhoudingsregeling, omdat die het belangrijk vindt dat het verdienmodel van vervoer, werk en huisvesting minder aantrekkelijk wordt voor werkgevers. Werkgevers kunnen verdienen aan de huisvesting van arbeidsmigranten, ten opzichte van mensen die al een huis hebben in Nederland. "Daarmee ontstaat ook een afhankelijkheid van de werknemer van de werkgever: baan kwijt, huis kwijt, dakloos."

ID-pas

Demissionair minister Paul schrapt ook het invoeren van een identificatiepas op de bouwplaats, waar veel arbeidsmigranten in dienst zijn. Zo'n pas moest een einde maken aan de onduidelijkheid wie, met welke kwalificaties, voor welke werkgever op de bouwplaats werkt.

Doordat iedereen valt te identificeren met de pas zou dat bijvoorbeeld zwartwerken tegengaan en gewerkte uren en opgebouwde rechten zoals pensioen bijhouden. Maar volgens de minister geeft zo'n pas geen garantie op veilig en eerlijk werk. Bovendien zou de privacy van werknemers in het geding komen. Ze wil dus geen wettelijk verplichte identificatie op de bouwplaats, maar ziet alleen een optie daarvoor "op basis van vrijwilligheid".

Ook Bouwend Nederland werkt aan andere oplossingen om de veiligheid en positie van arbeidsmigranten te verbeteren. Zo werken ze onder andere aan een app en een systeem om onveilige situaties te melden, en inzicht te krijgen in de veiligheidseisen.

Andere oplossingen

Werkgevers en vakbond CNV staan achter het besluit van de minister. Volgens CNV zou het doorgaan van het besluit de positie van arbeidsmigranten verslechteren, omdat de huisvesting dan op een andere manier betaald moet worden: "Dat wordt dan bijvoorbeeld contant of met PIN gedaan. Dan hebben we het liever op de loonstrook, dat is transparant", zegt CNV-bestuurder Henry Stroek.

De Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) zegt het goed te vinden dat de minister de maatregelen terugdraait, met name vanwege transparantie, en omdat de bond ervan overtuigd is dat de regeling de kwaliteit van woningen borgt.

Volgens minister Paul blijft het belangrijk om de positie van arbeidsmigranten te verstevigen en hen meer onafhankelijk te maken van hun werkgever. Daarvoor zegt ze te werken aan andere manieren om dat voor elkaar te krijgen, zoals informatiepunten, en een wetsvoorstel om de huurbescherming van arbeidsmigranten te verbeteren.

Het Noorse oliefonds hoeft zich niet langer te houden aan het ethische beleggingsbeleid. Dat heeft het Noorse parlement gisteren besloten op voorstel van de regering. Het besluit volgt twee maanden na Amerikaanse kritiek op het Noorse beleggingsbeleid.

Het oliefonds is met 21 biljoen Noorse kronen (rond de 1,8 biljoen euro) aan bezittingen het grootste investeringsfonds ter wereld. Ter vergelijking: pensioenbeheerder APG, het grootste investeringsfonds van Nederland, is goed voor ongeveer 0,6 biljoen euro.

Het oliefonds pauzeert de verkoop van belangen in bedrijven die niet binnen het ethische investeringsbeleid passen. Bijvoorbeeld bedrijven die bijdragen aan vervuiling, mensenrechtenschendingen of oorlog.

"De wereld is veranderd sinds de ethische richtlijnen voor het eerst werden aangenomen", zei minister van Financiën Jens Stoltenberg, de oud-NAVO-chef, gisteren tegen het parlement. "De regels moeten worden herzien."

Techbedrijven

Stoltenberg stelt dat het oliefonds met de huidige regels belangen in grote internationale bedrijven zou moeten verkopen. Het gaat hier met name om Amerikaanse techbedrijven die veel winst maken. "Zonder deze investeringen is het oliefonds niet meer een divers, mondiaal fonds. Dat brengt verhoogde risico's en een lager rendement met zich mee."

De Noorse minister zegt dat het fonds goed is voor een kwart van het Noorse overheidsbudget. "Geen andere inkomstenbron is belangrijker voor onze welvaart. Het ethische investeringsbeleid dreigt nu consequenties te krijgen die niet te voorzien waren toen het beleid ooit werd ingevoerd."

Bulldozers

Eerder dit jaar zorgde het ethische beleggingsbeleid ervoor dat het oliefonds zijn aandelen in het Amerikaanse Caterpillar en vijf Israëlische banken verkocht.

Het Israëlische leger zet graafmachines en bulldozers van Caterpillar in bij sloopwerkzaamheden in de Palestijnse gebieden, zo is te zien in deze video die we eerder maakten:

De Noorse bank, die een sterke invloed heeft op het oliefonds, sprak over "een onaanvaardbaar risico dat de bedrijven bijdragen aan ernstige schendingen van de rechten van individuen in oorlogs- en conflictsituaties".

Maar het niet meer investeren in Caterpillar en de Israëlische banken maakte het Amerikaanse Witte Huis "zeer bezorgd". De regering-Trump zou hierover in gesprek gaan met de Noorse regering. Nu, twee maanden later, is het Noorse beleggingsbeleid voorlopig niet van kracht.

Volgens de Noorse regering wordt het investeringsbeleid van het oliefonds geparkeerd totdat er nieuw beleid is ontworpen. Het ligt voor de hand dat dit uit minder strenge duurzaamheidscriteria zal bestaan. De Noorse oppositie reageert daar kritisch op. Het is nog niet bekend wanneer het nieuwe beleid voor het Noorse oliefonds klaar is.

ABP: geen kritiek ontvangen

Eerder dit jaar besloot ook het Nederlandse pensioenfonds ABP om zijn aandelen in Caterpillar te verkopen. Ook dit gebeurde op basis van ethisch investeringsbeleid.

Het fonds laat nu weten dat het geen kritiek kreeg van de Amerikaanse regering op de verkoop van het belang in Caterpillar. De stap van het Noorse fonds om het ethisch investeringsbeleid los te laten heeft verder geen invloed op het ABP-beleid, laat een woordvoerder weten.

Duurzame beleggingen: lager rendement?

Bedrijven in duurzame investeringsfondsen halen vaak een lagere omzet, zegt Larissa de Barros Fritz, onderzoeker duurzame investeringen bij ABN Amro. "Maar ze hebben vaak ook een lager risicoprofiel."

Duurzame bedrijven zijn in hun bedrijfsvoering vaak beter voorbereid op risico's als een stijgende zeespiegel of verlies aan biodiversiteit. Dat brengt wat lagere kosten voor risicomanagement met zich mee.

"Op die manier wordt het gebrek aan rendement op korte termijn gecompenseerd door het lagere risicoprofiel van een duurzaam of ethisch fonds", zegt de econoom. "Ethische fondsen renderen op lange termijn daarom even goed of soms zelfs beter dan het gemiddelde."

Veel investeerders zijn hiervan op de hoogte, zegt de onderzoeker. "Daarom denk ik dat het pauzeren van het ethische investeringsbeleid meer een politiek verhaal is."