Het energielabel is een vast onderdeel geworden in de waardebepaling van een huis, maar veel huiseigenaren weten vaak niet goed hoe ze een beter energielabel kunnen krijgen. De Vereniging Eigen Huis zegt dat huizenbezitters onvoldoende weten welke verduurzamingsmaatregelen ze moeten nemen om een beter label te krijgen, of dat ze niet over de goede papieren beschikken om de duurzaamheid aan te tonen.

Daardoor krijgen huiseigenaren volgens Vereniging Eigen Huis soms zelfs een slechter label dan waar ze recht op hebben. "Dat is onrechtvaardig en onnodig", schrijft algemeen directeur Cindy Kremer.

Bewijzen van duurzaamheid

"Het energielabel is echt belangrijker dan vroeger, maar mensen weten niet goed hoe ze moeten aantonen hoe energiezuinig hun woning is", zegt Helen Visser van de Vereniging. Als bijvoorbeeld de vorige bewoners de gevel hebben geïsoleerd, moet je dat kunnen aantonen bij het aanvragen van een nieuw label. Maar als de vorige bewoners daar niet meer de papieren van hebben, kun je als nieuwe eigenaar niet aantonen dat de muren al zijn gedaan.

Volgens Visser gaat het niet alleen mis met de vereiste papieren, ook maken mensen niet altijd de goede keuzes die nodig zijn voor een hoger label. "Veel huiseigenaren denken dat ze hun woning verbeteren, maar het komt voor dat zo'n ingreep helemaal niet meetelt voor de bepaling van het label." Mensen weten niet goed welke duurzaamheidsmaatregelen ook echt van invloed zijn, zegt Visser.

"Verduurzamen is maatwerk", stelt ze. "Hoe is je huis geïsoleerd, wat is de manier van verwarmen, wat voor soort ventilatie is er en hoe zit het met zonne-energie?" Per huis wordt er met een methode bekeken wat het energielabel is, en wat de stappen zijn om tot een beter label te komen.

Duurzaamheidseisen van een woning

Het energielabel van een woning geeft aan of een woning veel of weinig energie verbruikt. Woningen met het label groen A++++ zijn het zuinigst. De minst zuinige woningen krijgen een rood G-label. Het label is 10 jaar geldig.

Om een hoger energielabel te krijgen, moet een woning voldoen aan bepaalde duurzaamheidseisen. Voor veel woningen is het een vereiste dat de woning bijvoorbeeld makkelijk van het gas af kan, het dak en de muren goed zijn geïsoleerd, en dat er een aansluiting op een warmtepomp of het warmtenet mogelijk is. Daarbij is goede ventilatie van belang voor de leefbaarheid van een woning.

Een energielabel is verplicht bij het verkopen, verhuren en het opleveren van een woning.

Wanneer je je huis wilt verkopen, kan het daarom waardevol zijn om een nieuw energielabel aan te vragen. Hoe duurzamer het huis, hoe hoger de prijs van een woning, bleek uit een eerder onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Makelaars. Het verschil tussen de verkoopprijs van een woning met energielabel A en G kan oplopen tot 55.000 euro, zag de NVM.

Gevolgen voor hypotheek

Bovendien heeft het energielabel een steeds grotere invloed op de hypotheek. ING weegt sinds april het energielabel mee in de hoogte van de hypotheekrente. Bij andere banken kun je bij een beter energielabel een lagere rente krijgen, de zogenoemde duurzaamheidskorting. Je krijgt dan bijvoorbeeld 0,15 procentpunt korting op de hypotheekrente bij een B-label.

Ook kun je sinds vorig jaar voordat je een huis koopt meer lenen bij een beter energielabel. Voor een huis met een hoog energielabel is de maximale hypotheek hoger, omdat je dan maandelijks minder kwijt bent aan de energierekening en dus meer kunt uitgeven aan de hypotheek.

Maar je kunt als huiseigenaar en huizenkoper ook een hogere hypotheek krijgen als je met dat extra geld energiebesparende maatregelen neemt. Dan geldt juist: hoe slechter het energielabel, hoe meer je kunt lenen.

"Huiseigenaren moeten het energielabel krijgen waar hun woning recht op heeft." Cindy Kremer zegt dat het daarom belangrijk is om goed te kijken of 'de bewijslast' van de woning compleet is. Ook is het van belang om een erkende energieadviseur in te schakelen die moet vaststellen wat nodig is om een hoger label te krijgen.

Ruim twee derde van de praktisch opgeleide vrouwen voldoet niet aan de definitie van financiële zelfstandigheid. Deze groep van 1,3 miljoen vrouwen heeft minder vaak betaald werk of werkt minder uren dan theoretisch opgeleide vrouwen.

Als zij wel betaald werk hebben, is het uurloon vaak niet voldoende om op eigen benen te kunnen staan. Dat blijkt uit onderzoek naar emancipatie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Veel van deze vrouwen nemen thuis het grootste deel van de zorg op zich. Bij emancipatiebeleid zou de overheid niet alleen maar naar inkomen moeten kijken, maar ook naar kinderopvang en betaald verlof, zegt het SCP.

Praktisch opgeleid

Iemand die basisonderwijs, vmbo of een mbo1-opleiding heeft gevolgd wordt beschouwd als praktisch opgeleid. Van de praktisch opgeleide vrouwen heeft iets minder dan de helft geen betaald werk. Bij de werkende vrouwen in deze groep gaat het vaak om kleine deeltijdbanen.

Financieel onafhankelijk ben je, volgens de definitie van de overheid, als je met betaald werk voldoende verdient om jezelf en eventueel de kinderen te kunnen onderhouden. Voor vrouwen met een praktische opleiding is deze zelfstandigheid minder makkelijk haalbaar.

Het lagere uurloon speelt daarbij een belangrijke rol. Vrouwen met een praktische opleiding zouden gemiddeld anderhalf tot twee keer zo veel moeten werken om hetzelfde te verdienen als vrouwen met een hbo- of universitaire graad.

Deeltijd werken, voltijd zorg

Naast het lagere uurloon, speelt ook cultuur een rol. Uit het onderzoek blijkt dat veel van deze vrouwen er alleen voor staan in het huishouden. Ze zorgen het meest voor de kinderen en soms ook nog voor de ouders.

Die verantwoordelijkheid wordt geregeld als vanzelfsprekend gezien, blijkt uit de gesprekken die het SCP voerde met vrouwen uit deze groep. Die ongelijke taakverdeling wordt niet per se als vervelend ervaren. Ze geven aan dat het "een gewoonte" is en dat "het erin sloop".

Soms spelen traditionele gedachten hierin een rol. Zo denkt 30 procent van de praktisch opgeleide vrouwen dat de vrouw meer geschikt is voor de opvoeding dan de man. Bij theoretisch opgeleide vrouwen is dat zo'n 17 procent.

Wel is dat verschil in mentaliteit de afgelopen decennia kleiner geworden. Steeds vaker geven praktisch opgeleide vrouwen aan een gelijke verdeling van werk en huishouden belangrijk te vinden. Hoewel praktisch opgeleide vrouwen doorgaans iets traditioneler denken over de rol van de moeder, benadrukt het SCP dat de emancipatie niet ongemerkt aan deze groep voorbij is gegaan.

Gevoel van emancipatie

Veel praktisch opgeleide vrouwen voelen zich wel degelijk geëmancipeerd. Toch leidt dit in de praktijk meestal niet tot financiële zelfstandigheid of een eerlijke taakverdeling in huis.

Dat heeft te maken met hoe emancipatie wordt ervaren. Volgens het SCP voelen veel praktisch opgeleide vrouwen zich geëmancipeerd, maar denken ze daarbij niet direct aan betaald werk of economische zelfstandigheid.

"Emancipatie betekent voor hen vooral regie over het eigen leven", schrijven de onderzoekers. "Ze vinden financiële onafhankelijkheid belangrijk, maar denken dan aan het hebben van een eigen inkomen dat genoeg is voor de extra's of voor eigen uitgaven."

Verlof en kinderopvang

Het gaat dus niet alleen maar over geld bij deze groep vrouwen. Dat gevoel van vrijheid wordt ook ontleend aan een sociaal leven, sporten, vrijwilligerswerk en het kunnen bieden van mantelzorg.

Het SCP vindt dan ook dat de focus nu te veel op inkomen ligt bij beleid rondom emancipatie, bijvoorbeeld bij de poging om parttimers meer te laten werken. Het zou niet alleen maar over inkomen moeten gaan, maar bijvoorbeeld ook over betaald verlof en toegankelijke kinderopvang.

De post wordt er niet betrouwbaarder op als PostNL vanaf volgend jaar zomer langer de tijd krijgt brievenbuspost te bezorgen. Omdat er dan per adres nog maar twee keer per week post wordt bezorgd, kan een brief straks pas na vier tot zelfs negen dagen aankomen.

Daarvoor waarschuwt toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM). Het huidige plan om PostNL meer dagen te geven om brievenbuspost te bezorgen helpt vooral het bedrijf om te kunnen blijven voldoen aan de wet. "Maar het doet weinig recht aan de belangen van verzenders en ontvangers van post", schrijft de ACM in een advies aan het ministerie van Economische Zaken.

Van de huidige postwet moet PostNL 95 procent van de brievenbuspost binnen 24 uur bezorgen. Het plan is om het bedrijf vanaf juli volgend jaar de tijd te geven om 90 procent van deze post binnen twee dagen te bezorgen, en vanaf juli 2027 binnen drie dagen.

Nog later bezorgd

Omdat er steeds minder brieven worden verstuurd, zegt PostNL al langere tijd dat de wettelijke bezorgtaak van 24 uur verlieslatend is geworden. Wel stopt PostNL samen met brieven en kaarten ook zakelijke post, zoals reclamefolders en overheidsbrieven, bij consumenten in de bus.

Uit een rekensom concludeert de ACM dat het verlagen van het percentage naar 90 procent ertoe leidt dat tussen 1 juli 2026 en 1 juli 2027 ongeveer 27 miljoen brieven te laat mogen worden bezorgd. Maar omdat de bezorging in die periode om de dag mag plaatsvinden, komen er nog eens twee dagen op die vertraging. "Een op de tien brieven komt dan na vier, zes of acht dagen aan", berekent de ACM.

Vanaf de zomer van 2027 mogen er door de verruiming van de bezorgtijd jaarlijks ongeveer 20 miljoen brieven te laat komen. Omdat er dan per adres maar twee keer per week post wordt bezorgd, loopt de te laat bezorgde post op naar zes of negen dagen.

99 procent in vijf dagen

De ACM is het ermee eens dat de oude postwet moet worden aangepast, maar niet op deze manier: "Het huidige voorstel verruimt slechts de bezorgsnelheid. De bezorgbetrouwbaarheid wordt niet behouden en de extra maatregelen om deze op de lange termijn te garanderen ontbreken vooralsnog."

Volgens de ACM komt het in Europa nergens voor dat bezorgers 95 procent van de brievenbuspost in drie dagen mogen bezorgen. In Portugal moet 96,3 procent in drie dagen worden bezorgd en in Slovenië is dat zelfs 99 tot 100 procent. "Daarbij is Nederland dichterbevolkt en heeft ons land minder geografische uitdagingen die zijn weerslag hebben op de postdienst dan andere landen", meent de ACM.

De voorgestelde verruiming is volgens de ACM zelfs in strijd met de Europese eisen voor postbezorging. Daarom stelt de ACM voor om een tweede eis toe te voegen aan de bezorging, namelijk dat 99 procent van de brieven binnen vijf dagen moet worden bezorgd. Daarmee kan worden voorkomen dat mensen straks in het ergste geval negen dagen wachten op een kaart.

Ook wil de ACM dat de evaluatie van de nieuwe postwet vroeger en vaker wordt gedaan.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft invallen gedaan bij aannemers na vermoedens van verboden onderlinge afspraken. Het gaat om drie bedrijven die actief zijn in de grond-, weg- en waterbouw, en bij een aanbesteding van een gemeente onderling hun inschrijvingen hebben afgestemd.

De ACM kreeg onlangs een "serieuze" melding dat de bedrijven hun inschrijving zouden hebben afgestemd, en besloot een onderzoek in te stellen naar het contact tussen de aannemers. Inmiddels zijn er onaangekondigde bedrijfsbezoeken geweest, en loopt er op dit moment een onderzoek naar de afspraken tussen de bedrijven.

Als er uiteindelijk dan blijkt dat er echt sprake was van verboden afspraken, kan de ACM de bedrijven boetes opleggen die kunnen oplopen tot 10 procent van de jaaromzet van de aannemers.

Kwaliteit en prijs onder druk

Het onderling afstemmen van een inschrijving bij een aanbesteding is verboden. Gemeentes zetten aanbestedingen in de markt voor wat grotere projecten, waar aannemers zich op kunnen inschrijven.

Bedrijven moeten dit zelfstandig en onafhankelijk doen, zodat ze de beste prijs en beste kwaliteit aanbieden voor een project. Wanneer bedrijven die prijzen onderling afstemmen, of afspreken dat een bedrijf de opdracht mag winnen, kan dat ten koste gaan van de prijs of kwaliteit van het project. En daar is volgens de ACM de gemeente en dus de belastingbetaler de dupe van.

Om welke bedrijven het gaat, maakt de ACM vanwege reputatieschade van de bedrijven nog niet bekend. De ACM voert momenteel nog gesprekken met de betrokken aannemers en verzamelt verdere informatie. Wanneer er dan daadwerkelijk sprake was van het maken van verboden afspraken, maakt de waakhond de namen van de bedrijven wel bekend.

Hoewel het na een onrustig begin van dit jaar wat rustiger is geworden op de beurs en ook de economie rustig doorgroeit, zijn de risico's op nieuwe paniek niet weg. "Als ik hier als weerman zou staan, dan zou ik zeggen dat het code oranje is", zegt Olaf Sleijpen, die deze zomer aantrad als nieuwe president van De Nederlandsche Bank (DNB).

"Code oranje betekent dat je goed voorbereid de weg op moet gaan. En dat geldt hier ook voor financiële instellingen", legt Sleijpen uit. Wie uit het raam kijkt, ziet nog weinig problemen aan de lucht. Want ondanks een nationaal en wereldwijd politiek onrustig jaar, draait de economie nog altijd beter dan gedacht. De Amsterdamse beurs stevent na een record in oktober af op de grens van 1000 punten.

Sleijpen presenteerde vanmorgen zijn eerste Overzicht Financiële Stabiliteit, waarmee de toezichthouder twee keer per jaar de verwachtingen voor de financiële wereld en de economie opschrijft. Net als zijn voorganger Klaas Knot een half jaar geleden, waakt ook Sleijpen voor te veel optimisme: "Het was begin dit jaar code oranje. En dat is het nog steeds. We moeten goed kijken naar de risico's."

AI kan tegenvallen

Naast de grillen van de Amerikaanse president Trump, noemt Sleijpen de aanhoudende jubelstemming op de beurs als voorbeeld: "Met name Amerikaanse aandelen zijn historisch hoog gewaardeerd. Dat wordt vooral gedragen door investeringen in kunstmatige intelligentie."

Vooral bij technologiebedrijven is het verschil tussen hun werkelijke waarde en de waarde op de beurs niet eerder zo groot geweest, benadrukt Sleijpen. Dat komt doordat beleggers verwachten dat alle investeringen in AI, kunstmatige intelligentie, zullen leiden tot hogere winsten. "Dat kan best tegenvallen", waarschuwt Sleijpen. "En dat kan een correctie op de financiële markten tot gevolg hebben."

Daarmee wijst Sleijpen naar het risico van dalende koersen. Hij benadrukt wel dat banken, verzekeraars en pensioenfondsen er goed voor staan. "Hun buffers zijn goed. Zij kunnen dus best wat hebben. Maar we moeten ons blijven voorbereiden op dit soort scenario's."

Vertrouwen

Het afgelopen jaar bleef de Nederlandse economie vooral draaien doordat consumenten hun geld bleven uitgeven. Nieuwe problemen op de beurs kunnen hun vertrouwen wel een tik geven, met als gevolg dat de hand op de knip blijft. En dat kan weer problemen met de overheidsfinanciën veroorzaken.

Hoewel Nederland er in Europa nog best goed voor staat met overheidsschulden, vindt Sleijpen dat een nieuw kabinet moet oppassen: "Als centrale bank worden we altijd wat zenuwachtig van oplopende overheidsschulden, want die maken het lastig om de inflatie te bestrijden. Een verdere toename van het overheidstekort is gewoon niet goed."

Reorganisatie

Na de presentatie van Sleijpen van het rapport over de financiële risico's, had de DNB-president minder goed nieuws voor het personeel van de centrale bank. Omdat de kosten de afgelopen jaren flink zijn gestegen, wil DNB de komende ongeveer zestig miljoen euro gaan besparen. Dat is 10 procent van de huidige begroting.

Door de kostenbesparingen zullen er banen bij DNB verdwijnen. Hoeveel dat er zijn, maakt de centrale bank nog niet bekend.

Het Nederlandse offshorebedrijf Allseas investeert 300 miljoen euro in de ontwikkeling van een kernreactor voor zeeschepen en wil in 2032 beginnen met het ombouwen van de eigen vloot. Twee jaar daarvoor moet de eerste kleine kernreactor proefdraaien op land.

Allseas voelt zich gesteund door onderzoek dat het heeft laten doen door adviesbureau Roland Berger: zo'n 700 grote schepen zouden op kernenergie kunnen gaan varen, bijvoorbeeld de 400 meter lange containerschepen die met 24.000 containers aan boord op en neer varen tussen Rotterdam en Shanghai.

Alles is groot bij Allseas. Op het grootste offshoreschip ter wereld, in Rotterdam, demonstreert het bedrijf de plannen. 's Ochtends vroeg aan boord van de transferboot in de Rotterdamse haven valt het eerste zonlicht even verderop op onze bestemming: offshoreschip Pioneering Spirit.

Het schip is bijna 400 meter lang en ruim 120 meter breed. Het kan in de Alexiahaven op de Tweede Maasvlakte niet aan de kade liggen. Daarom is het midden van de haven speciaal voor dit schip uitgebaggerd.

Eigenaar Edward Heerema van het familiebedrijf Allseas liet het schip voor drie miljard euro bouwen in Zuid-Korea en afbouwen in Rotterdam.

Met dochter Stephanie Heerema, verantwoordelijk voor het kernenergieprogramma, varen we naar het vlaggenschip van Allseas:

In de wetenschap dat uiteindelijk de vloot van Allseas geen CO2 meer mag uitstoten, neemt het bedrijf de vlucht naar voren. Vloeibaar gas (lng), dat nog altijd CO2-uitstoot veroorzaakt, is een tussenoplossing.

Biobrandstoffen zijn duur en beperkt beschikbaar. Hetzelfde geldt voor synthetische brandstoffen gemaakt van waterstof uit duurzame elektriciteit. "Daarom kijken wij nu serieus naar kernenergie", zegt Stephanie Heerema op weg naar de Pioneering Spirit.

Als een vliegdekschip

Het schip, dat nu nog op olie vaart, is in grootte vergelijkbaar met Amerikaanse vliegdekschepen. Die varen al met kernreactoren, net als sommige onderzeeërs en een paar Russische ijsbrekers. Acht dieselgeneratoren zorgen op de Pioneering Spirit voor de elektrische aandrijving van twaalf schroeven. Met geavanceerde apparatuur houden die het schip tijdens werkzaamheden op zee exact op zijn plaats ten opzichte van stroming en wind.

Waar er al een flink aantal oorlogsschepen op kernenergie vaart, is Allseas het eerste bedrijf dat een reactor op civiele schepen wil installeren. Onder in de offshorereus is de enorme machinekamer. Ingenieur Bram Post schetst daar aan de hand van een aan de muur geplakte tekening de techniek van de reactorplannen.

"Het is helemaal niet nieuw'", zegt Post. "Het zijn allemaal systemen die in de jaren 70 zijn ontwikkeld en die we combineren en toepassen op een schip." De reactor zorgt voor energie die via een wisselaar naar een stoomturbine gaat. Die turbine wekt elektriciteit op en drijft de twaalf schroeven aan. De Pioneering Spirit kan op deze manier zonder te tanken zes tot acht jaar varen en grote platforms in zijn geheel optillen.

Het gaat om een hoge temperatuur gasgekoelde reactor die eerder al in Duitsland, China en de Verenigde Staten is gebouwd. In samenwerking met onder meer de Technische Universiteit Delft en NRG Pallas in Petten wordt het systeem geschikt gemaakt voor de zeescheepvaart.

De reactor is veilig omdat die zichzelf uitschakelt als er iets mis is, zegt Post. De reactor heeft hierdoor veel minder risico's dan de reactoren aan boord van oorlogsschepen. "De reactor willen we zo ontwerpen dat we geen wetenschappers aan boord nodig hebben." Mocht de reactor uitvallen dan kan het schip terugvallen op dieselmotoren.

Allseas werkt samen met Lloyd's Register in Londen, de overheid en de nucleaire toezichthouder (ANVS) aan vergunningen voor de reactor. Voor het nucleaire afval is er overleg met de Centrale Opslag voor Radioactief Afval (COVRA) in Zeeland.

Het tijdsschema is ambitieus, erkent Stephanie Heerema. "Aan land weet de Autoriteit voor Nucleaire Veiligheid wat ze moet doen, maar op zee is dat minder bekend. Zeker voor internationale wateren is de regelgeving nog niet klaar." In 2032 moet het eerste schip met een kernreactor gaan varen.

Het offshore bedrijf is ervan overtuigd dat het een kernreactor kan bouwen, maar voor de vergunningen is het afhankelijk van de autoriteiten. "Er zijn zeker uitdagingen en die kunnen leiden tot vertraging, maar in principe gaan wij ervan uit dat dit gaat lukken."

"Roekeloos" en "diep teleurgesteld". Het Chinese ministerie voor Handel heeft geen goed woord over voor demissionair minister Karremans van Economische Zaken. China en Nederland zijn in een grote diplomatieke ruzie beland. Steeds meer betrokkenen en deskundigen in Nederland en China vragen zich af of het ooit nog goed kan komen met chipmaker Nexperia.

Karremans haalde zich de Chinese woede op de hals toen hij ingreep bij Nexperia Nederland. Zijn doel was de chipproductie in Nederland en Europa veiligstellen. Ook de CEO werd afgezet door een Nederlandse rechter. China blokkeerde daarop de export van Nexperia-chips uit de Chinese fabriek.

Er hangen inmiddels donkere wolken boven de toekomst van Nexperia. Chinese experts zijn het eens: het beste scenario is dat Nexperia China en Nederland met elkaar doorgaan, maar daarvoor moet er nog een hoop gebeuren. Een Nederlandse delegatie vertrekt begin volgende week naar China voor gesprekken.

Nexperia China

"De sfeer hierbinnen is oké, maar Nederland is wel te ver gegaan." Meer wil de Nexperia-medewerker niet zeggen, voordat hij Nexperia's fabriek in Dongguan naar binnen snelt. De sfeer buiten de fabriek is gespannen. De beveiliging trekt medewerkers ruw weg en waarschuwt ze niet met de NOS te praten.

Toch is de Chinese tak van Nexperia in zijn publieke communicatie duidelijk. De uitspraken van Nexperia Nederland over het Chinese mismanagement zijn "misleidend en zeer bedrieglijk". Er lijkt dan ook een breuk te ontstaan binnen het bedrijf.

Nexperia China verwijt de Nederlandse tak de productie ernstig verstoord te hebben door geen wafers, chiponderdelen, te sturen naar Dongguan. Maar Nexperia Nederland liet gisteren weten dat de zaken heel anders liggen. De Chinese tak zou haar klanten oproepen de betalingen niet meer via Nederland, maar via Chinese rekeningen te laten lopen.

Dit brengt veel onzekerheid teweeg bij medewerkers. Velen vragen zich af of het voor de chipmaker nog mogelijk is hier heelhuids uit te komen. "Je kan niet anders dan je zorgen maken over de toekomst van Nexperia in Nederland", zegt Arjan Baselmans, onderhandelaar van vakbond CNV.

Schade

Behalve economische schade, waarvan de omvang nog lang niet duidelijk is, heeft de diplomatieke relatie tussen Nederland en China ernstige schade opgelopen. Dat stelt Bo Zhengyuan, partner bij onderzoeksbureau Plenum.

Nederland en China konden geopolitieke of technologische geschillen, bijvoorbeeld over chipmaker ASML, altijd goed managen. "Dus deze beroving, zoals het hier in China wordt geschetst, kwam als een verrassing", aldus Bo. De Chinese overheid hield zich eerst stil over Nexperia, maar uit nu ook steeds fellere kritiek op de "niet-constructieve" houding van Nederland.

Met het oog op de huidige geopolitieke tendens zullen dit soort problemen vaker voorkomen. Beide landen zouden daarom het beste een overlegmechanisme in het leven kunnen roepen om dit soort crises voor te zijn, zegt Bo.

De wind van voren

Begin volgende week reist een Nederlandse delegatie af naar Peking om over Nexperia te spreken. Shen Yi, hoogleraar internationale politiek aan de Fudan Universiteit, is niet optimistisch. Hij noemt het thuisblijven van minister Karremans "onoprecht". Nederland geeft er volgens hem weinig blijk van deze zaak serieus te nemen.

"China is heel duidelijk geweest over wat er nodig is om dit probleem op te lossen. Nederland moet z'n beslissingen terugdraaien. Pas daarna kan er gepraat worden", aldus Shen. En zolang dat niet gebeurt, valt er weinig te praten. Hij verwacht een kort bezoek, waarbij de Nederlandse ambtenaren vooral de wind van voren krijgen.

Daarnaast zal China dit moment ook aangrijpen om een signaal af te geven aan de rest van de wereld. Een signaal dat "geen enkele soevereine staat investeringen van Chinese ondernemingen in het buitenland zomaar kan plunderen", aldus Shen.

Voor ruim anderhalf miljoen Nederlanders die pensioen opbouwen bij een verzekeraar dreigt een grote financiële tegenvaller als ze niet op tijd overstappen naar het nieuwe pensioenstelsel.

Werkgevers met zo'n pensioenverzekering moeten de overstap voor hun personeel voor 2028 hebben geregeld. Maar ze zijn daar nog amper mee bezig. En dat kan grote fiscale gevolgen hebben, waarschuwt regeringscommissaris Transitie Pensioenen Fieke van der Lecq. Zo kunnen mensen worden geconfronteerd met belastingaanslagen als de overstap niet tijdig in orde is.

Vanaf 2028 beschouwt de Belastingdienst het geld in zo'n verouderde pensioenregeling niet meer als pensioen, maar als een grote som inkomen waar je direct inkomstenbelasting over moet betalen.

"Als het zo doorgaat, zijn veel werkgevers te laat", zegt Van der Lecq. De regeringscommissaris roept Nederlanders met een pensioenverzekering op om hun baas tot actie te manen. Dit moet voorkomen dat een groot deel van het opgebouwde vermogen naar de fiscus gaat.

57.000 pensioencontracten

De meeste Nederlanders bouwen automatisch pensioen op via een pensioenfonds, maar bijna 20 procent van de werknemers zit bij een pensioenverzekering. Hun werkgever regelt hun pensioen door een contract af te sluiten met een pensioenverzekeraar, via een pensioenadviseur.

Vaak gaat het om een midden- en kleinbedrijf met 10 tot 250 medewerkers. Dat levert zo'n 57.000 contracten op tussen werkgevers en verzekeraars, blijkt uit de meest recente cijfers van De Nederlandsche Bank (DNB).

Stuk voor stuk moeten die contracten worden overgezet naar het nieuwe pensioenstelsel. Net als deelnemers aan een pensioenfonds krijgen verzekerden dan meer inzicht in hun persoonlijke pensioensituatie.

Overstappen

Tot nu toe is naar schatting een op de vijf van die pensioencontracten overgezet. De helft van de overgebleven contracten wordt pas op de uiterlijke datum van 1 januari 2028 overgezet, verwachten de verzekeraars. De juiste verzekeringspolissen liggen klaar, maar werkgevers melden zich niet massaal.

"Het is van groot belang dat werkgevers niet te lang wachten en contact opnemen met een adviseur en het betrekken van werknemers", waarschuwt het Verbond van Verzekeraars. "Eigenlijk zouden alle werkgevers uiterlijk begin volgend jaar hiermee bezig moeten zijn."

Ook pensioenadviseurs, die namens werkgevers zo'n pensioenregeling in orde moeten maken, zeggen dat het langzaam gaat. Enno Wiertsema is directeur van Adfiz, de branchevereniging voor pensioenadviseurs: "Als iedereen het uitstelt en te lang wacht, kunnen verzekeraars en adviseurs de piekdrukte niet verwerken."

Werkgevers moeten snel zo'n adviseur aanklampen, want met het nieuwe pensioenstelsel in aantocht stoppen veel adviseurs ermee. Dit jaar liep het aantal adviseurs terug van 4800 naar 4100, schrijft vakblad PensioenPro.

Als de overstap niet op tijd is geregeld, raakt dat niet de verzekeraars. Hun nieuwe polissen zullen voldoen aan de nieuwe wettelijke eisen. Niet overgeplaatste verzekeringen worden afgesloten. Het geld blijft wel gewoon staan en de werknemer behoudt ook gewoon recht op dit bedrag.

Naheffing

Maar daarmee zijn de problemen voor werknemers niet verdwenen. "Zij verliezen een groot deel van hun pensioengeld en bouwen geen pensioen meer op," zegt Fieke van der Lecq, hoogleraar pensioenmarkten en regeringscommissaris Transitie Pensioenen.

Dat zit zo: over pensioengeld betaal je pas inkomstenbelasting over het deel dat je maandelijks krijgt als je eenmaal met pensioen bent. Het belastingtarief ligt dan meestal een stuk lager dan tijdens het werkzame leven.

Maar vanaf 2028 beschouwt de Belastingdienst dat geld in zo'n verouderde pensioenregeling niet meer als pensioen, maar als een grote som inkomen waar je direct inkomstenbelasting over moet betalen, plus rente, omdat er jarenlang geen belasting over is betaald, waarschuwt de Belastingdienst.

Naast inkomstenbelasting en rente, moet een werknemer mogelijk ook nog vermogensbelasting betalen. Als je al langer werkt, kan het namelijk om een groot bedrag gaan.

Tot slot kan die stijging van inkomen en vermogen invloed hebben op de hoogte van aftrekposten en toeslagen.

Geld opeisen

Ook de werkgever kan er groot nadeel van hebben. Die is namelijk verplicht om de pensioeninleg van zijn of haar personeel goed te regelen. Als dat niet geregeld wordt, zal de Belastingdienst de werkgever beboeten.

Daarnaast kan het de verstandhouding met personeel zwaar op de proef stellen. Het recht op pensioen voor de werknemers blijft namelijk gewoon overeind staan. Waarschijnlijk zal een werknemer het geld gaan opeisen bij de werkgever. Als dat om tientallen pensioenbedragen gaat, kan dat een enorme strop worden voor de werkgever.

De regeringscommissie Van der Lecq roept werknemers daarom op om de druk op te voeren. "Vraag aan de baas wanneer de nieuwe pensioenregeling komt."

Zwitserland en de Verenigde Staten hebben na maanden onderhandelen overeenstemming bereikt over de importheffingen op Zwitserse producten. Die gaan van 39 naar 15 procent.

Ook hebben Zwitserse bedrijven toegezegd de komende drie jaar voor in totaal 200 miljard dollar in de VS te investeren. Ook gaat Zwitserland Amerikaanse Boeing-vliegtuigen kopen.

Zwitserland verlaagt de heffingen op een reeks Amerikaanse goederen, zoals industriële en agrarische producten. Ook zijn de landen overeengekomen dat Amerika enkele producten belastingvrij mag exporteren, zoals 500 ton rundvlees en 1500 ton pluimvlees.

In lijn met de rest van Europa

De VS legde Zwitserland een importheffing van 39 procent op, naar eigen zeggen om zo het handelstekort met de Zwitsers recht te trekken.

Belangrijke Zwitserse industrieën werden geraakt door de heffingen, zoals de sectoren voor horloges, machines en precisie-instrumenten. Met de intentieverklaring komt het tarief meer in lijn met andere Europese landen.

De ingangsdatum voor de nieuwe invoerrechten moet nog worden vastgesteld.

Tata Steel Nederland neemt drie energiecentrales van Vattenfall over. De centrales in de regio IJmond komen met ingang van het nieuwe jaar in handen van de staalfabrikant. Beide bedrijven hebben de definitieve overeenkomst ondertekend.

De ongeveer 116 medewerkers van de centrales worden door Tata Steel overgenomen. Zij kunnen dus hun werk onder vergelijkbare arbeidsvoorwaarden voortzetten. Financiële details over de overname zijn niet bekendgemaakt.

De overname betreft twee energiecentrales in Velsen-Noord en een warmtekrachtcentrale op het terrein van Tata Steel in IJmuiden. Alle drie de centrales wekken voornamelijk energie op uit restgassen van het staalproductieproces.

Verduurzamen

Tata Steel wil met de overname een stap zetten in het verduurzamen van zijn productieproces. "Door eigenaar te worden van de energiecentrales kan Tata Steel Nederland de complexe, stapsgewijze transitie van het huidige staalproductieproces naar een CO2-arme, groene staalproductie beter beheersen", zegt Hans van den Berg, directeur van Tata Steel Nederland.

Onlangs tekenden het demissionaire kabinet en Tata Steel een intentieverklaring voor de verduurzaming van de staalfabriek in IJmuiden. Hiervoor heeft het rijk twee miljard euro gereserveerd.

De Autoriteit Consument en Markt heeft toestemming gegeven voor de overname.

Een kwart van het personeel van ASN Bank moet weg. Bij Tata Steel vreest een op de vijf medewerkers voor zijn baan. Bij universiteiten moeten docenten, onderzoekers en ander personeel op zoek naar een andere baan. En daar blijft het de komende tijd niet bij, waarschuwt voorzitter Piet Fortuin van vakbond CNV.

Fortuin is somber op basis van de signalen van massaontslagen uit een op de drie cao-onderhandelingen die lopen. In combinatie met de laatste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek, waarin er voor het eerst in vier jaar meer meer werklozen dan vacatures zijn, weet Fortuin het zeker: "Nederland staat aan de vooravond van duizenden ontslagen."

Wie zijn baan de afgelopen jaren kwijtraakte, had door het enorme tekort aan personeel snel weer ergens anders onderdak. Zo was ASML er als de kippen bij om overbodig personeel van Philips in te lijven. Ruim 90 procent van de medewerkers van Blokker had binnen enkele weken na het faillissement van de winkelketen een nieuwe baan, meldde uitkeringsinstantie UWV.

Maar aan die hoogtijdagen voor werknemers lijkt nu een einde te komen.

Het UWV begrijpt de somberheid bij de vakbond dan ook wel. "Wij krijgen al een aantal maanden meer meldingen van bedrijven die werknemers willen ontslaan. Zeker het afgelopen kwartaal", zegt Rob Witjes, hoofd arbeidsmarktinformatie bij het UWV.

Witjes noemt de industrie en zakelijke dienstverlening als grootste sectoren waar dit gaande is. "Het aantal faillissementen neemt juist af. We zien nu dat er meer reorganisaties plaatsvinden om kosten te besparen of vanwege technologische ontwikkelingen."

Kort werkloos

Toch verwacht Witjes niet dat dit nu allemaal direct gaat leiden tot een toename van mensen in de bijstand: "De arbeidsmarkt is iets minder krap dan een jaar geleden. Maar hij is nog altijd krap genoeg om nog steeds veel kansen te bieden om van de ene naar de andere baan te gaan. Daardoor kun je werkloosheid hopelijk nog altijd voorkomen, of maar heel kort laten duren."

Ondanks een nationaal en wereldwijd politiek onrustig jaar, draait de economie nog altijd best aardig. De detailhandel blijft groeien doordat consumenten hun geld blijven uitgeven. Ook de export groeit.

De economie groeit weliswaar niet meer zo explosief, maar draait nog altijd beter dan gedacht. Zo goed dat de industrie weer meer investeert in het installeren en repareren van machines.

Verschillen per sector

"Het beeld is wel wat somberder, maar het verschilt heel erg per sector", reageert voorzitter Reinier Castelein van vakbond De Unie. "Bij bedrijven als Picnic en ASML zien we juist alleen maar uitbreiding. Defensie heeft veel personeel nodig."

"Maar in de bankensector komt er veel op medewerkers af, door AI en overnames", zegt Castelein. "ING heeft al aangekondigd dat ze verwachten dit jaar mensen te ontslaan. ASN meldde deze week een ontslaggolf en mogelijk volgt ABN Amro binnenkort."

Met name daardoor durft Castelein wel te spreken van een omslagpunt in de arbeidsmarkt, maar nog niet overal: "Je zult nu iets harder moeten werken om van werk naar werk te gaan. Maar verder zie je dat de arbeidsmarkt op en neer gaat, net als de economie. Het kan natuurlijk niet altijd zo goed gaan."

CNV pleit voor goede vertrekregelingen voor mensen die nu hun baan verliezen, met name ouderen. "Die zijn vaak de klos: zij komen ook in een krappe arbeidsmarkt moeilijk aan het werk", zegt Fortuin. De Unie wil dat er betere mogelijkheden komen om van werk naar ander werk te gaan. Over regionale afspraken wordt volgens Castelein op dit moment gesproken.

De toestroom van pakketten van buiten de Europese Unie, met name uit China, moet worden teruggedrongen. Dat vinden de EU-ministers van Financiën. Daarom voeren zij versneld douanerechten in op kleine pakketten.

Dit betekent dat producten van buiten de EU tot 17 procent duurder worden. Nu zijn goederen met een waarde van minder dan 150 euro nog vrijgesteld van invoerrechten. Maar dit leidt tot oneerlijke concurrentie voor Europese verkopers en veroorzaakt milieuproblemen, zo vinden de EU-ministers.

In 2024 kwam 91 procent van alle bestellingen van buiten de EU met een waarde van minder dan 150 euro uit China, volgens de EU. "In Nederland komen miljoenen en miljoenen pakketjes binnen. Die kunnen we niet allemaal controleren. Daar zit ook, we moeten ook eerlijk zijn, troep tussen. We moeten daar met elkaar grip op gaan krijgen", zegt demissionair minister van Financiën, Eelco Heinen.

Ook moet de maatregel voorkomen dat producten die onveilig zijn en niet aan Europese richtlijnen voldoen, bij de grens onderschept moeten worden. Eerder sloegen Nederlandse toezichthouders al alarm omdat het 'onmogelijk' is geworden alle pakketjes te controleren. Zo wordt de markt overspoeld met gevaarlijke, giftige en niet-duurzame producten.

Het geld dat de belasting op de pakketten oplevert, moet de douane versterken. "Om zo al die pakketjes te controleren", zegt Heinen. Geschat wordt dat meer dan 65 procent van de kleine pakketten die de EU binnenkomen ondergewaardeerd worden om zo belasting te ontwijken.

Deze maatregel zou in eerste instantie in 2028 in werking treden, maar wordt versneld ingevoerd. De regel gaat twee jaar eerder in dan oorspronkelijk gepland: in 2026.

Vandaag is een grote stap gezet om de duurzaamheidsregels voor Europese bedrijven minder streng te maken. Als het aan het Europarlement ligt, moeten alleen hele grote bedrijven aan de regels voldoen. En bedrijven die wel onder de regels vallen, moeten minder onderzoek doen dan voorheen naar bijvoorbeeld mensenrechtenschendingen bij toeleveranciers.

De veranderingen zijn bedoeld om regeldruk te verminderen. Dat is sinds het veelbesproken Draghi-rapport over de Europese concurrentiekracht prioriteit nummer één in Brussel.

De huidige ambitieuze regels vormen volgens Draghi een belangrijke oorzaak van het feit dat Europa niet kan opboksen tegen de VS en China. Daar zijn wetten op het vlak van klimaat, risicorapportage en mensenrechten minder streng.

Commercieel voordeel

Het Nederlandse bedrijfsleven is verdeeld over de kwestie. Lampenmaker Signify betreurt dat een veel kleinere groep bedrijven de regels zou moeten volgen.

"Minder bedrijven hoeven nu te rapporteren over hun ecologische voetafdruk. Dat brengt het risico dat transparantie en gelijkheid binnen de Europese markt afnemen", zegt Hellen van der Plas, CEO van Signify Nederland.

Signify is een van de bedrijven die wél moeten voldoen aan de regels. Volgens Van der Plas doet Signify daar al jaren moeite voor. Dat brengt grote extra kosten met zich mee. Denk aan onderzoek naar toeleveranciers, het in kaart brengen van klimaatrisico's en doelen voor de eigen uitstoot.

"Maar wij beschouwen het als een zakelijke kans", zegt ze. "De overgang naar energiezuinige LED-lampen creëert commercieel voordeel voor ons en vermindert emissies."

'Belangrijke verbeteringen'

Veel organisaties en beleidsmakers denken daar anders over. Volgens de wijzigingen die vandaag werden aangenomen, zal het niet meer mogelijk zijn voor individuele landen om eigen wetten in te voeren die strenger zijn dan de EU-regels op dit vlak.

VNO-NCW, de lobbyorganisatie voor het Nederlandse bedrijfsleven, vindt de uitkomsten "een goede basis" voor verdere onderhandelingen.

"Na de stemming zien we een aantal belangrijke verbeteringen om de wet in de praktijk beter te laten werken. Zo worden de administratieve lasten voor met name het midden- en kleinbedrijf verminderd", zegt een woordvoerder.

Risico's

Consultancy PWC helpt al jaren Nederlandse bedrijven om te voldoen aan de Europese rapportage- en duurzaamheidsregels. Daniël van Veen schat in dat "de meeste bedrijven" van de in totaal 25 op de Amsterdamse beurs al vrijwillig voldoen aan de EU-regels.

"Deels omdat ze zien dat ze daardoor een positieve impact kunnen hebben op milieu, maatschappij en mensenrechten en dat ze zich daardoor willen onderscheiden."

Maar ambities op het vlak van klimaat en mensenrechten gaan niet alleen om branding. Volgens veel economen nemen bedrijven juist risico's als ze niet letten op energieverbruik, klimaatveranderingen en schendingen van mensenrechten. Zo kan een bedrijf dat het risico op overstromingen niet in kaart heeft, te maken krijgen met tegenvallende oogsten en hogere inkoopsprijzen. Dat zorgt onder de streep voor minder winst.

"Nederlandse bedrijven lopen allerlei risico's als ze klimaatverandering en hun waardeketen niet goed in beeld hebben. Vandaar dat de ambitieuze Europese regels juist goed geweest zouden zijn voor het concurrentievermogen en de winstgevendheid van onze bedrijven."

Dat het Europarlement de ambities nu omlaag wil schroeven, noemt Van Veen "een gemiste kans voor Europa."

Een fractie over

Oorspronkelijk zouden volgens PWC 3.000 Nederlandse ondernemingen onder de Europese duurzaamheids- en rapportageregels moeten vallen. Met teruggeschroefde ambities van het Europees parlement zijn het er nog maar zo'n 300, schat Van Veen.

Hoeveel het precies zal worden en waaraan bedrijven precies moeten voldoen, is nog niet bekend. Het Europees Parlement, de Europese Commissie en de lidstaten moeten nu weer aan tafel om het eens te worden over de invulling. Het zal zeker een paar jaar duren voordat Nederlandse bedrijven aan de nieuwe regels moeten voldoen.

De Europese Commissie is een onderzoek gestart om te kijken of Red Bull de concurrentie op de energiedrankjesmarkt onterecht heeft beperkt.

De Commissie zegt aanwijzingen te hebben dat Red Bull een strategie heeft ontwikkeld om de verkoop van blikjes van groter dan 250 ml van concurrenten te beperken in onder meer supermarkten en tankstations. In het persbericht dat de EC vandaag naar buiten bracht, wordt Nederland expliciet genoemd als land waar de energiedrankjesfabrikant mogelijk "concurrentieverstorend gedrag" vertoonde.

Dominante positie

"Red Bull lijkt hier een dominante positie te hebben op de groothandelsmarkt voor merkenergiedrankjes", stelt de Commissie. De fabrikant zou voordelen geven aan winkeliers om concurrerende drankjes van groter dan 250 ml niet te verkopen of minder zichtbaar te maken.

Volgens de Commissie richt Red Bull zich vooral op energiedrankjes "die door een naaste concurrent" worden verkocht. Om welke energiedrankjesmerk dat gaat, wordt niet genoemd.

Invallen

De aankondiging volgt op onaangekondigde invallen die de commissie in 2023 deed op het hoofdkantoor van Red Bull in Oostenrijk. Een woordvoerder van Red Bull laat aan de NOS weten geen commentaar te willen geven op lopende procedures.

Red Bull is wereldwijd marktleider op het gebied van energiedrankjes. Het bedrijf verkocht in 2024 wereldwijd 12,67 miljard blikjes en heeft 19.973 mensen in dienst.

Nederlandse ambtenaren reizen begin volgende week naar Peking om de crisis rondom het Nijmeegse chipbedrijf Nexperia te bespreken. Dat maakt demissionair minister Vincent Karremans (Economische Zaken) vandaag bekend. China heeft de afgelopen week meerdere malen gezegd dat Nederland welkom is.

China blokkeerde de export van Nexperia-chips ruim een maand geleden. Het land deed dat nadat Karremans op 30 september ingreep bij het Nijmeegse chipbedrijf. Hij deed dat omdat de Chinese directeur van het bedrijf de chipproductie in Nederland en Europa in gevaar zou brengen. Een dag later zette een rechter voor het bedrijfsleven de directeur aan de kant.

Vooral de auto-industrie heeft veel last van het exportverbod. Nexperia maakt relatief eenvoudige chips voor allerlei auto-onderdelen. Autofabrikanten en hun leveranciers hebben de chips nodig: zonder deze chips kan een auto niet de fabriek uit.

Inmiddels is de situatie iets minder kritiek: op 1 november kondigde China aan dat uitzonderingen op het exportverbod mogelijk zijn. Inmiddels heeft China toestemming gegeven om Nexperia-chips naar fabrikanten te sturen. Het is onduidelijk hoeveel chips op dit moment naar Europa komen. Nederlandse en Europese autobrancheverenigingen die de NOS sprak, zeggen daar geen goed beeld van te hebben.

Ministerie wil geen details kwijt

China wil dat Nederland de beslissing van eind september terugdraait. Waarschijnlijk is dat de voorwaarde om het exportverbod op Nexperia-chips op te heffen. Het is onduidelijk of Nederland dat wil doen: een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken wil niet zeggen of dat wordt besproken. Karremans schrijft in zijn verklaring alleen dat Nederland wil werken aan een oplossing.

In een interview met The Guardian zegt de minister dat hij eerst de daadwerkelijke levering van Nexperia-chips wil afwachten voordat hij actie onderneemt. "We hebben contact met de Duitse auto-industrie en andere autofabrikanten en klanten van Nexperia", zegt hij. "Zij laten ons weten wanneer ze de chips ontvangen. Zodra de levering op gang komt en we erop vertrouwen dat dit zo blijft, zetten we de stappen die de Nederlandse overheid moet zetten om dit probleem op te lossen."

De ambtenaren reizen maandag of dinsdag naar China, zegt de woordvoerder. Hij zegt dat de vlucht is geboekt, maar wil niet zeggen op welke dag de ambtenaren vertrekken of wanneer het gesprek met de Chinese ambtenaren plaatsvindt. Daarover zegt hij alleen dat de afspraak voor "begin volgende week" is gemaakt.

Na jaren van stijging blijven de zorgpremies volgend jaar nagenoeg gelijk. Dat blijkt uit de basispremies die de zorgverzekeraars bekend hebben gemaakt.

Bij twee van de vier grote zorgverzekeraars (CZ en Menzis) blijven de basispremies gelijk, terwijl die bij Zilveren Kruis met 3 euro toenemen en bij VGZ met 3 euro dalen.

De prijzen komen niet als een verrassing. Traditiegetrouw kwam de kleinere zorgverzekeraar DSW ruim voor de andere verzekeraars in september al met de nieuwe tarieven. Bij DSW bleven de tarieven gelijk en meestal zitten andere zorgverzekeraars in de buurt van deze nieuwe prijs.

Dat de premies niet zo hard stijgen komt omdat er meer geld zit in het zorgverzekeringsfonds. Naast geld van klanten krijgen de verzekeraars geld uit dat overheidsfonds. Dat wordt gevuld met inkomensafhankelijke premies die via werkgevers worden afgedragen. De lonen zijn gestegen en de afdrachten stegen mee.

DSW-directeur Aad de Groot liet in september al weten dat het om een eenmalige meevaller gaat en dat DSW de premie met 6 euro zou hebben verhoogd als die er niet zou zijn geweest.

"De zorgkosten blijven stijgen als we niets doen," zei hij, "Als de kosten stijgen, zal de premie ook alleen maar hoger worden. Het is dus niet uitgesloten dat de premie de jaren daarna weer gaat stijgen."

Duurdere verzekeringen

Alle zorgverzekeraars hadden tot woensdag tot middernacht om die premies bekend te maken. Over een week moeten ook de maandelijkse kosten voor de duurdere, aanvullende verzekeringen bekend zijn.

De inhoud van het basispakket blijft komend jaar vrijwel onveranderd. Wel mogen rokers vaker meedoen aan stoppen-met-rokenprogramma's. Nu vergoeden de verzekeraars dat nog één keer per jaar, in 2026 wordt dat drie keer.

Mensen die lijden aan axiale spondyloartritis, een vorm van reuma, en daarbij ernstig worden beperkt door hardnekkige rug- en bekkenpijn mogen onbeperkt gebruikmaken van oefentherapie onder begeleiding van een speciaal daarvoor geschoolde fysio- of oefentherapeuten. Hier was al een tijdelijke regeling voor, die wordt nu verlengd.

Eigen risico

Het verplichte eigen risico blijft 385 euro. Voor bepaalde behandelingen moet je, tot dat bedrag, eerst zelf betalen voordat de zorgverzekering de kosten overneemt. Zorg voor kinderen en huisartszorg is hiervan uitgezonderd.

Het eigen risico is bedoeld om de drempel om naar een zorgverlener te stappen iets te verhogen. Het is een terugkerend punt van politieke discussie. Het demissionaire kabinet-Schoof wil een flinke verlaging, van 385 euro nu naar 165 euro in 2027. Meerdere partijen gaven in de verkiezingscampagne aan juist het eigen risico te willen verhogen.

Voor huishoudens met een laag inkomen bestaat een maandelijkse zorgtoeslag. Net als in 2025 gaat dat om maximaal 131 euro. Wie met meerdere mensen een huishouden vormt kan maximaal 250 euro krijgen.

Bij de bank ASN verdwijnen het komende jaar nog eens 850 tot 950 fulltimebanen. Dat is ongeveer een kwart van het huidige personeelsbestand. Daarmee wil de staatsbank 80 miljoen euro per jaar besparen. De afgelopen twee jaar schrapte ASN al zo'n 700 banen.

Tegelijk met de nieuwe personeelsreductie verdwijnen ook een groot aantal van de huidige 160 spaar-, betaal- en hypotheekproducten die ASN aanbiedt. Daarnaast vervangt de bank zo veel mogelijk oude technische systemen.

ASN is de overgebleven bankdivisie van de bankverzekeraar SNS Reaal, die in 2013 tijdens de kredietcrisis moest worden genationaliseerd. Om SNS Reaal te kunnen redden beloofde de Staat aan de Europese Commissie om het bedrijf op termijn weer te verkopen.

Merken weg

Dat blijkt lastig, omdat ASN nog altijd te weinig winst maakt om bijvoorbeeld naar de beurs te kunnen worden gebracht. Om efficiënter te werken zette de bank, die was herdoopt als De Volksbank, dit jaar een punt achter de losse merken SNS, RegioBank en BLG Wonen. De Volksbank werd daarop ASN.

Hoewel de kantoren van RegioBank worden omgebouwd tot ASN, belooft de bank een landelijk dekkend netwerk van kantoren in stand te houden. Hoe dat eruitziet wordt pas volgend jaar bekend.

ASN noemt verdere vereenvoudiging "onder de motorkap" van de bank "essentieel" om gezond te worden. Topman Roland Boekhout spreekt wel van "opnieuw een ingrijpende verandering". Bij de bank werken nu nog ruim 4200 mensen, onder wie zo'n 200 tijdelijke personeelsleden. Die zegt ASN nog nodig te hebben om de witwascontroles te verbeteren.

Het aantal mensen dat tussen de 28 en 35 uur per week werkt blijft groeien. In vier jaar tijd nam het aantal van dit soort parttimers toe met 300.000 mensen, schrijft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

In totaal werken nu bijna 1,9 miljoen Nederlanders tussen de 28 en 35 uur per week, wat neerkomt op minimaal 3,5 dag per week. Vier jaar geleden waren dat er nog 1,6 miljoen. Vooral onder stellen met kinderen is deze baanconstructie in trek, schrijft het CBS.

Dat steeds meer mensen net niet fulltime werken, heeft te maken met de wensen van jonge ouders om zorgtaken te verdelen, denkt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. Hij noemt de stijging van 300.000 mensen relatief groot.

Niet een of twee dagen

Ook speelt volgens hem mee dat vrouwen vaker een hbo- of universitaire opleiding afronden. "Werk dat daarbij hoort kan je vaak niet in een of twee dagen doen. Dus zij kiezen ervoor om meer uren te werken, zonder dat direct voltijd te gaan doen."

Vrouwen werken sowieso vaker in deeltijd dan mannen. Dat komt ook tot uiting in deze grotere deeltijdbanen. Van de vrouwen met een partner en kinderen werkt 31 procent tussen de 28 en 35 uur; onder vrouwen met partner maar zonder kinderen ligt dat percentage op 26 procent.

Ook mannen tussen de 25 en 65 jaar die een partner en kinderen hebben, werken iets vaker in een grote deeltijdbaan dan mannen zonder kinderen: bij mannen met kinderen is dat zo'n 13 procent, versus 12 procent van de mannen zonder kinderen.

Zorgverdeling ongelijk

Ondanks de wens van veel stellen om de zorgtaken binnen het gezin gelijker te verdelen, lukt dat in de praktijk vaak niet, zegt Cécile Wansink van belangenorganisatie Women Inc. "Vrouwen doen anderhalf keer meer onbetaalde zorg dan mannen, terwijl een groot deel van de stellen dat gelijk wil verdelen."

Volgens de organisatie komt dat omdat het Nederlandse beleid daar onvoldoende op is ingericht. Hoewel het patroon dat vrouwen thuisbleven en mannen gingen werken wel is veranderd, heeft de overheid volgens Women Inc. nog te weinig gedaan om het combineren van werk en een eerlijke taakverdeling thuis actief te ondersteunen.

Volgens Wansink is gratis kinderopvang de belangrijkste stap richting een eerlijkere taakverdeling. Daarnaast nemen vrouwen nog steeds vaker mantelzorg op zich, en zodra zij daarvoor minder gaan werken, leveren zij in uurloon meer in dan mannen.

"Vrouwen gaan er in uurloon iets op achteruit wanneer zij zorgtaken combineren met werk, terwijl mannen er juist op vooruitgaan. Dat lijkt op een ongelijke beoordeling door werkgevers. En we weten dat vrouwen even vaak onderhandelen als mannen, maar minder vaak het loon krijgen toegekend dat ze vragen."

Voltijd

In Nederland werken zo'n 5,1 miljoen mensen in voltijd. Dat is ruim 20.000 minder dan vorig jaar, maar fors meer dan vier jaar geleden: toen werkten 4,8 miljoen mensen fulltime.

Volgens de definitie van het CBS werken mensen in voltijd bij 35 uur of meer per week en in deeltijd bij minder dan 35 uur per week.

Mannen zijn over het algemeen iets minder voltijd gaan werken: vier jaar geleden deed 82 procent dat, nu is dat 81 procent. Vrouwen zijn juist vaker voltijd gaan werken: dat percentage ging van 33 naar 35 procent.

Studenten

Jongeren hebben het vaakst kleine deeltijdbanen, oftewel een baan waar ze niet meer dan 28 uur per week aan besteden. Dat komt omdat zij relatief vaak werken naast school of studie. Zo'n zeven op de tien mensen onder de 25 volgt een opleiding én heeft een bijbaan.

Ook pensioengerechtigden werken vaker in deeltijd: zo'n 21 procent van hen doet dit. "Zij vinden het leuk om op die manier toch maatschappelijk betrokken te blijven, maar dat houdt met een of zo'n twee dagen meestal wel op", zegt Van Mulligen.

Mensen met weinig geld die zijn verzekerd bij Menzis hoeven in sommige gemeentes vanaf komend jaar niet meer hun eigen risico te betalen wanneer zij zorg nodig hebben. Vanaf 1 januari kunnen kwetsbare mensen in bepaalde regio's in het noorden en oosten van het land een aanvullende polis krijgen. Daarmee krijgen zij de kosten binnen het eigen risico vergoed.

De verzekerden hoeven voor zo'n aanvullende polis geen hogere premie te betalen. De overheid moet deze kosten later via het zorgverzekeringsfonds vergoeden aan de zorgverzekeraar. Het is aan de gemeenten om te bepalen wie recht heeft op deze regeling.

"Dat is voor gemeenten niet ingewikkeld", zegt Dirk Jan Sloots, vicevoorzitter van de raad van bestuur van Menzis. "Gemeenten weten wie kwetsbaar is omdat deze inwoners nu al geholpen worden met minimapolissen of compensatie voor hoge energieprijzen."

Maatwerk

Menzis, een van de vier grote zorgverzekeraars, stelt deze opvallende stap voor nu er in de politiek discussie is over het al dan niet verlagen of verhogen van het eigen risico. Bij het verlagen van het eigen risico zal de zorgpremie voor iedereen veel hoger gaan uitvallen. Bij een verhoging zullen nog meer financieel kwetsbare mensen, die juist vaker zorg nodig hebben, een bezoek aan de dokter gaan mijden vanwege de kosten.

Volgens Menzis kunnen beide nadelen met dit plan worden aangepakt. "Want op deze manier wordt een specifieke groep mensen waarvan bekend is dat die vanwege financiële nood zorg mijdt, heel gericht geholpen", zegt Sloots. "Dit is goedkoper dan voor iedereen het eigen risico te verlagen. Dus de premie zal dan minder sterk hoeven stijgen."

Andere zorgverzekeraars zullen deze methode dan wel dan op den duur moeten overnemen. "Ik hoop dat de andere zorgverzekeraars zich willen aansluiten bij ons plan", zegt Sloots. "Dan wordt het gewoon een regeling die via de gemeenten wordt uitgevoerd."

Voorlopig zal deze vergoeding van het eigen risico alleen mogelijk zijn in de regio's Groningen, Twente, Achterhoek en Arnhem, waar Menzis de grootste zorgverzekeraar is. Afspraken zijn daarover al gemaakt met gemeentes.

Andere grote zorgverzekeraars konden nog niet inhoudelijk op het plan van Menzis reageren. Financieel kwetsbare mensen kunnen nu al bij gemeenten en verzekeraars terecht voor hulp bij onder andere het betalen van de zorgpremie. Die hulp is alleen niet bedoeld voor het eigen risico.

Premies blijven nagenoeg gelijk

Ondertussen is duidelijk dat de zorgpremies in 2026 niet of nauwelijks zullen stijgen. Bij twee van de vier grote zorgverzekeraars (CZ en Menzis) blijven de basispremies gelijk, terwijl die bij Zilveren Kruis met 3 euro toenemen en bij VGZ met 3 euro dalen.

Europese overheden zoeken naarstig naar oplossingen voor hoofdpijndossier Lukoil. Over negen dagen gaan de Amerikaanse sancties tegen het Russische oliebedrijf in. Met name voor Roemenië en Bulgarije kan dat grote gevolgen hebben.

Lukoil is het op een na grootste oliebedrijf van Rusland. Het heeft ruim 1500 tankstations en een paar belangrijke raffinaderijen in Europa. Daarnaast bezit het bedrijf de rechten op een van de grootste olievelden ter wereld, in Irak, en heeft het aandelen in veel andere olie- en gasvelden over de hele wereld, van Kazachstan tot Congo en van Egypte tot Mexico.

Al die buitenlandse projecten zijn in gevaar nu de Amerikanen straffen kunnen opleggen aan iedereen die na 21 november nog zaken doet met de Russische olieverkopers. En dus zette Lukoil de handel in de verkoop. Twee weken geleden dacht de Zwitserse grondstoffenhandelaar Gunvor daar een mooie slag mee te slaan. Maar daar zette de VS met ferme woorden een streep doorheen.

Terwijl de tijd wegtikt, neemt de onrust toe. In Finland raakt de brandstof op bij Lukoil-stations. In Bulgarije vrezen ze voor de gehele benzinevoorraad van het land. Er zou nog voor een maand benzine aanwezig zijn, in een land waar de grootste raffinaderij, de belangrijkste opslagtanks én een deel van de pijpleiding eigendom van Lukoil zijn. Het sluiten van dat alles wordt gezien als ramp in het Balkanland.

Bulgaarse politici varen twee koersen in de hoop het doemscenario af te wenden. Aan de ene kant smeekt het land de VS om een uitzondering op de sancties. Aan de andere kant nam het vrijdag een wet aan die het mogelijk maakt het roer over te nemen bij Lukoil in Bulgarije. De wet gaat zelfs zo ver dat het land de raffinaderij zou kunnen nationaliseren.

Overmacht

Gisteravond flirtte de Roemeense energieminister Bogdan Ivan met vergelijkbare stappen. Op Facebook schreef hij: "Roemenië moet de controle over het bedrijf overnemen", om 5000 banen te behouden en de stabiliteit en veiligheid van het nationale energienetwerk te waarborgen. Ook schreef hij dat Roemenië niet om een uitzondering zal vragen bij de VS.

Tegelijkertijd blokkeert Irak alle betalingen aan Lukoil, schreef Reuters. Dat doet pijn bij het oliebedrijf. Bronnen vertelden het Britse persbureau dat Lukoil zich nu officieel op overmacht beroept omdat het niet meer lukt om op normaal tempo olie op te pompen op het gigantische West Qurna-veld. Dat hield in: 480.000 vaten olie per dag. Met deze stap riskeert Lukoil de toegang tot het veld helemaal te verliezen.

Stilte in Nederland

In Nederland tikt de tijd ook voor de tankstations van Lukoil Nederland, al is het hier op het oog rustig. "Na het terugtrekken van het voorstel van Gunvor zouden er vergevorderde gesprekken plaatsvinden met andere partijen, met als doel zo snel mogelijk tot een nieuwe verkoopovereenkomst te komen", luidt al een week het officiële antwoord van Lukoil Nederland. De tankstations hier blijven ondertussen "normaal en stabiel opereren".

Ook rond de Zeeland Refinery in de haven van Vlissingen, waar Lukoil 45 procent van de aandelen in bezit, is het stil. Hetzelfde geldt voor de brievenbusbedrijven van Lukoil op de Amsterdamse Zuidas. Een Nederlandse bestuurder houdt het bij: "Lukoil doet zijn best een oplossing te vinden binnen de kaders van de wet".

In de Lukoil-bv's op de Zuidas zitten onder meer de aandelen in een Kazachs olie- en gasproject waar Lukoil samen met Shell in zit. Afgelopen jaren stroomden via dit bedrijf honderden miljoenen dollars aan omzet naar Nederland. Ook de aandelen in Roemeense gaswinning en in een kleiner Iraaks olieveld zitten in bedrijven op het Amsterdamse Zuidplein.

Achter de schermen

Toch zal er achter de schermen veel gepraat worden. Juist omdat de Nederlandse bv's een belangrijke spin in het internationale web zijn, met bezittingen die miljarden waard zijn. Na de mislukte overname door Gunvor is Lukoil op zoek om ook deze bezittingen goed te verkopen.

De verkoop is extra belangrijk omdat er zonder het buitenland mogelijk weinig meer overblijft voor Lukoil. Groeikansen zijn er nauwelijks meer. "In het thuisland is alles al vergeven aan Rosneft en Gazprom Neft", zei Vladimir Milov, een voormalige Russische onderminister van Energie, vandaag tegen de Financial Times. Handel in het buitenland is nu geen optie meer. "Lukoil heeft geen zakelijke toekomst meer", concludeert Milov. "Het is een bedrijf met geknipte vleugels."