Minister Karremans twijfelde direct na zijn ingreep bij chipfabrikant Nexperia of die maatregel wel zin had. Daarom mengde hij zich actief in de zaak die een dag later bij de rechter speelde. Dat blijkt uit een brief die in handen is van de NOS. Karremans zegt juist keer op keer dat zijn ingreep en de zaak bij de rechter los van elkaar staan.

Door in te grijpen kon hij belangrijke beslissingen bij Nexperia tegenhouden als die de chipproductie in Europa in gevaar zouden brengen. Volgens de demissionaire minister van Economische Zaken was de maatregel noodzakelijk, omdat het "een kwestie van dagen en uren" zou zijn voordat de Chinese directeur van Nexperia het bedrijf zou "leegtrekken" en naar China zou verplaatsen. Hij greep in met een bevel op basis van een wet uit 1952 die nog nooit eerder was gebruikt.

In het Nexperia-bestuur waren ook zorgen over de Chinese topman. Een aantal bestuursleden stapte daarom op 1 oktober, een dag na de ingreep van Karremans, naar de Ondernemingskamer. Dat is een speciale rechter die beslist over ruzies binnen bedrijven.

Brief naar de rechter

Diezelfde dag stuurde de landsadvocaat namens de minister een brief naar die rechter. Daarin staat dat Karremans vreest dat zijn bevel wordt genegeerd. Volgens Karremans is "allerminst zeker" dat er naar zijn bevel wordt geluisterd.

Er dreigen "op hele korte termijn cruciale bedrijfsprocessen, goederen en kennis verloren te gaan door verplaatsing ervan naar locaties buiten Europa", staat in de brief. Daarmee zou "een feitelijk onomkeerbare situatie" ontstaan. "Een spoedig optreden van de Ondernemingskamer kan dat voorkomen."

Ministerie ontkent

In een reactie aan de NOS blijft de demissionaire minister erbij dat het bevel nodig was en volledig losstaat van de procedure bij de Ondernemingskamer. "De procedure ziet alleen toe op het belang van een bedrijf, terwijl het bevel gaat over het brede publieke belang", schrijft een woordvoerder van de minister.

Karremans ontkent ook dat hij de rechter nodig had. "De minister had niet de Ondernemingskamer nodig om (succesvol) in te grijpen met het bevel."

Onafhankelijke deskundigen zien dat anders. "Het is merkwaardig dat de minister zo snel twijfelt of zijn maatregel wel zin heeft", zegt Harm-Jan de Kluiver, hoogleraar Ondernemingsrecht bij de Radboud Universiteit.

"Uit de brief blijkt dat de minister op dat moment hevig twijfelde aan het middel waarmee hij ingreep", zegt ook Steef Bartman, voormalig hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Universiteit Leiden en de Universiteit Maastricht. "De minister wilde snel en hard ingrijpen. De rechtszaak was voor hem óók een mogelijkheid om zijn doel te bereiken."

De deskundigen denken niet dat de rechter zich onder druk heeft laten zetten door de brief. "De minister kan zoveel willen, maar de Ondernemingskamer beslist uiteindelijk zelf", zegt Bartman.

Nadat de Nexperia-bestuursleden, met steun van de minister, naar de Ondernemingskamer waren gestapt, besloot de rechter bij "hoge uitzondering" om de Chinese directeur van Nexperia nog diezelfde dag aan de kant te zetten.

Ingreep niet teruggedraaid

De vraag is waarom Karremans zijn unieke ingreep toen niet terugdraaide, want de situatie leidde tot een politieke rel met China. De meeste chips van Nexperia worden in fabrieken in China gemaakt, maar die mochten het land niet meer uit. Dat had vooral voor de auto-industrie grote gevolgen. Automakers hebben de chips nodig: zonder Nexperia-chips kan een auto de fabriek niet uit.

"Je weet dat zo'n maatregel een tegenreactie gaat oproepen", zegt hoogleraar De Kluiver. "Als de Chinese directeur aan de kant is gezet, wat is dan precies nog het nut van het bevel?"

Pas afgelopen woensdag schortte Karremans zijn ingreep op. Hij zag toen geen gevaar meer dat Nexperia zijn chipproductie naar China zou verplaatsen, omdat de rechter de Chinese directeur begin oktober al had geschorst.

"Waarom trek je dat bevel niet onmiddelijk in?", zegt De Kluiver. "Waarom gebeurde dat niet begin oktober? Ik heb me dat vanaf het begin afgevraagd. Deze brief bevestigt dat er geen goede reden meer was om dat bevel overeind te houden. Een schorsing van de Chinese directeur was namelijk precies wat Karremans wilde bereiken."

De schorsing blijft van kracht tot de rechter anders beslist, tot ergernis van China. Peking is blij dat Karremans zijn maatregel woensdag pauzeerde en spreekt van een stap in de goede richting. Maar China zegt ook dat de uitspraak van de rechter een definitieve oplossing voor de ruzie in de weg staat.

Hoe veilig zijn kritieke overheidsdiensten als DigiD straks nog? Er is onrust ontstaan in de Tweede Kamer nu een Amerikaans cloud- en infrastructuurbedrijf op het punt staat om eigenaar te worden van Solvinity, een bedrijf dat essentieel is voor de toegang tot DigiD.

Deskundigen beamen dat we zeer kwetsbaar zijn door de afhankelijkheid van deze Amerikaanse clouddiensten. Vijf vragen en antwoorden.

Wat doet Solvinity?

Solvinity biedt een 'betrouwbare en veilige IT-omgeving voor bedrijven', valt te lezen op de website van het bedrijf. Het levert de infrastructuur waar DigiD op draait. Daarmee is het als het ware de snelweg waar de gegevens overheen gaan. Via die snelweg vragen we paspoorten en toeslagen aan, en kun je je pensioen inzien.

Tot welke gegevens heeft Solvinity toegang?

Volgens het ministerie van Binnenlandse zaken heeft Solvinity geen toegang tot de gegevens, maar beheert het bedrijf alleen 'de snelweg'. DigiD zelf geeft alleen toegang tot gegevens, vertelt Logius, de overheidsinstantie achter DigiD.

De gegevens over je inkomen, gezondheid en pensioen worden opgeslagen bij de overheidsinstantie die daarover gaat. De gegevens staan opgeslagen op Nederlandse datacentra van de overheid, benadrukt Logius.

Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken gaan de gegevens versleuteld over die 'snelweg' en kan Solvinity niet met alles meekijken.

Volgens Solvinity voldoet de nieuwe Amerikaanse eigenaar ook aan de vereisten voor veilige IT-dienstverlening voor de overheid, maar wil die vanwege de vertrouwelijkheid geen vragen beantwoorden over de exacte activiteiten voor hun opdrachtgevers.

Wat zijn de risico's?

Het risico zit 'm vooral in het mogelijk blokkeren van toegang tot diensten als DigiD, zeggen deskundigen. Zo zou de Amerikaanse overheid sancties kunnen opleggen aan Nederland waar Amerikaanse bedrijven zich aan moeten houden, schetst technologiedeskundige Bert Hubert.

"Die schrijven dan bijvoorbeeld een brief waarin staat dat ze geen zaken meer mogen doen met Nederlandse instanties." Dit hebben we ook gezien toen Trump ingreep bij het Internationaal Strafhof in Den Haag met als gevolg dat de hoofdaanklager van de ICC geen toegang meer had tot zijn Microsoft-e-mailadres.

In het geval van Solvinity kan dat grote gevolgen hebben. Mocht zoiets gebeuren, dan kan je bijvoorbeeld niet meer inloggen met DigiD of op Mijnoverheid.nl. Dat betekent: geen belastingaangifte meer doen of een paspoort aanvragen. Het kan dus ontwrichtende gevolgen hebben, aldus Hubert.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken zegt samen met de landsadvocaat en het ministerie van Economische Zaken uit te zoeken wat de exacte gevolgen zijn van de overname. Logius begrijpt dat er zorgen zijn over de afhankelijkheid van de Verenigde Staten en zegt onder meer te onderzoeken of Amerika zomaar de stekker eruit zou kunnen trekken.

Zijn er alternatieven?

Ja die zijn er, benadrukken deskundigen. Maaike Okano Heijmans van Clingendael, noemt Info Support. Dit cloud- en softwarebedrijf was ook een kandidaat om diensten te verlenen voor de gemeente Amsterdam, maar verloor de aanbesteding van Solvinity.

Hoogleraar Digitalisering aan de Open Universiteit Reijer Passchier heeft het over een Duits alternatief, Nextcloud. Het voordeel daarvan is dat het 'open source' software is. Dat betekent dat iedereen het op zijn eigen server kan gebruiken. "Als Nextcloud iets geks doet, kan je altijd nog terecht met diezelfde software bij een andere aanbieder" en dat maakt je een stuk minder afhankelijk.

Hubert benadrukt wel dat het niet al te makkelijk is om meteen over te stappen naar zo'n alternatief: "Het is niet: ik kocht altijd bij Albert Heijn en nu koop ik bij Jumbo, maar eerder alsof je altijd koffiecups van een specifiek merk kocht voor je machine en nu die cups er niet meer zijn, moet je ook wisselen van machine."

Kan overname voorkomen worden?

In theorie wel. Er zijn twee wetten die de overname zouden kunnen blokkeren. Als de overname gevoelig is voor onze nationale veiligheid moet het getoetst worden aan de wet Veiligheidstoets Investeringen Fusies en Overnames (Vifo) of de wet Ongewenst Zeggenschap Telecommunicatie, zegt een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken.

Al zal het kabinet daar heel voorzichtig mee zijn, vermoedt voormalig Europarlementariër Marietje Schaake, verbonden aan Stanford University. "In heel Europa wordt overdreven voorzichtig omgegaan met Amerika om Trump niet boos te maken", zegt Schaake. "We hebben met Nexperia gezien hoe hoog dit kan oplopen. Je moet goed kijken hoe je dit op een goede manier zou kunnen oplossen. Met het doel van soevereiniteit voorop."

Schiphol gaat de komende tien jaar 10 miljard euro investeren. Een deel van dat geld wordt geïnvesteerd in buitenlandse luchthavens, het grootste deel gaat naar verbeteringen op de luchthaven zelf. Daaronder valt onder andere verduurzaming, het bouwen van een nieuwe vertrekhal en nieuwe toegangswegen tot de luchthaven.

Deze investering is onderdeel van de toekomstplannen van Schiphol tot 2050. Schiphol gaat uit van een groei in het aantal passagiers de komende jaren. Dat komt onder andere omdat de vliegtuigen steeds groter worden en meer mensen kunnen vervoeren.

Verduurzaming

De pieren moeten daarvoor worden aangepast. Daar zijn de gates, de plekken waar vliegtuigen staan geparkeerd en mensen instappen. Voor de allergrootste vliegtuigen wil Schiphol nieuwe gates bouwen.

De luchthaven heeft op dit moment geen geldige natuurvergunning meer. Daardoor mag Schiphol officieel geen stikstof meer uitstoten, maar over deze uitspraak van de rechter loopt nog een hoger beroep.

Om de uitstoot de komende jaren te verminderen kondigt Schiphol in de toekomstplannen aan meer gebruik te maken van elektrische hulpmiddelen. Zo moet er elektrisch vervoer komen van en naar de luchthaven en stroom worden geboden aan geparkeerde vliegtuigen. Zo hoeven zij de motoren niet draaiende te houden voor bijvoorbeeld de airconditioning.

Buitenlandse luchthavens

Een deel van de investeringen de komende jaren gaat naar buitenlandse luchthavens waar Schiphol een aandeel in heeft, zoals in Australië en Aruba. Schiphol investeert al langer in deze plekken. In een gesprek met het FD zegt topman Pieter van Oord niet uit te sluiten ook te kijken naar kleinere luchthavens dichtbij Nederland, zoals Weeze.

In 2050 wil Schiphol ook beter openbaar vervoer naar de luchthaven realiseren, onder andere door een nieuwe metrolijn tussen Amsterdam, Hoofddorp en de luchthaven.

Met de feestdagen in aantocht slingeren de kortingen ons om de oren; van uithangborden in winkelstraten tot mails vol kortingscodes waar het knopje om je uit te schrijven voor de nieuwsbrief lastig te vinden is. Hoewel we horen dat die kortingen geregeld nep zijn, blijven we erin trappen. Waarom?

Consumentenpsycholoog Patrick Wessels legt uit dat er twee mechanismen zijn die achter onze koopjesdrang schuilen: verliesaversie en geanticipeerde spijt. "Met verliesaversie wil het brein kosten wat het kost voorkomen dat het iets verliest. Als je in een winkelstraat ziet dat iets 50 euro is afgeprijsd, dan maakt je brein direct de rekensom wat je ermee 'verdient' en maakt je al eigenaar van die 50 euro."

De geanticipeerde spijt houdt in dat je nu niet een verkeerde keuze wil maken, waar je later mogelijk spijt van krijgt. "Oftewel; als ik dit koopje nu niet meeneem, dan is de kans morgen misschien wel vervlogen."

Veel misleidende kortingen

Juist nu is het opletten geblazen, vanwege Black Friday. Deze dag na het feest Thanksgiving markeert in de Verenigde Staten het begin van de kerstinkopen en gaat gepaard met flinke kortingen. Sinds een jaar of tien is Black Friday overgewaaid naar Nederland en wordt het elk jaar populairder: waar het begon met één vrijdag, beslaat het inmiddels bijna de volledige maand november.

En hoewel uitverkoop over de hele wereld te vinden is, zijn Nederlanders extra dol op korting volgens Ineke Strouken, oud-directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur. "Nederlanders zijn een heel zuinig volk. We zijn erom bekend dat we graag waar willen voor ons geld. We willen kwaliteit en we willen veel terugkrijgen voor ons geld."

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) maakte bekend dat er in aanloop naar Black Friday nog altijd veel misleidende kortingen rondgaan. De toezichthouder onderzocht 24 grote winkelketens, waarvan driekwart zich niet aan de regels hield.

Vaak worden consumenten over de streep getrokken door 'van-voor-acties'. De 'van-prijs' moet de laagste prijs van de afgelopen dertig dagen zijn, maar vaak wordt de korting berekend op basis van een adviesprijs die niet overeenkomt met de werkelijke verkoopprijs. Hierdoor lijkt de korting groter dan die daadwerkelijk is.

Emotioneel versus rationeel

De waarschuwingen voor nepaanbiedingen komen elk jaar terug, maar toch trappen we er telkens weer in. Dat komt omdat ons rationele systeem maar beperkt weerstand kan bieden tegen ons emotionele systeem, legt Wessels uit. Het emotionele systeem speelt in op de angst om iets te verliezen, die verliesaversie. Wanneer we de verleiding van een korting zien, gaat het emotionele systeem aan de slag: "Pak het nu, voordat het weg is!"

Het rationele en denkende systeem probeert deze impulsen juist te remmen. Het is de prefrontale cortex in ons brein die ons aanmoedigt om rustig na te denken en geen impulsieve beslissingen te nemen: "Is het echt nodig? Kun je het je wel veroorloven?"

"Als je steeds opnieuw wordt blootgesteld aan aanbiedingen, zoals via e-mail of advertenties, raakt dat remmingssysteem uitgeput." Het resultaat? Je emotionele systeem krijgt de overhand en neemt de beslissing, zelfs als je rationeel weet dat je eigenlijk niets nodig hebt.

'Slaap er nog een nachtje over'

Hoe we die koopjesdrang de baas kunnen blijven? Natuurlijk kan je simpelweg niet naar de winkelstraat gaan en online niet scrollen door de aanbiedingen. Maar, een realistischer advies van Wessels: maak er een gewoonte van om er eerst even een nachtje over te slapen.

Dat is een advies dat winkeliers liever niet horen. Verkopers zijn erop getraind om in te spelen op de emotie, die het wint van het rationele. Denk aan acties als 'op=op', 'van-voor' en 'alleen nu'. "Dat rationele systeem is vroeg of laat een keer uitgeput", aldus Wessels. En nu Black Friday tegenwoordig niet één dag duurt, maar een hele maand, heb je ruimschoots de tijd voor dat nachtje slapen.

Woningcorporaties hebben vorig jaar flink meer nieuwe huurwoningen bijgebouwd. Het totaal van 21.761 gebouwde woningen is het hoogste aantal sinds 2014, blijkt uit de nieuwe jaarrapportage van branchevereniging Aedes.

Tegelijk waarschuwt de corporatiekoepel dat dit bouwtempo niet is vol te houden. Want voor het vierde opeenvolgende jaar geven woningcorporaties door het vele bouwen en het isoleren van oude woningen meer uit dan zij binnenkrijgen. Om de gaten in de begroting te dichten, wordt nu al vier jaar op rij meer geld geleend om alle nieuwbouw te financieren.

Woningcorporaties kwamen eerder zwaar in botsing met het kabinet vanwege een plan om de huren te bevriezen. Zij dreigden zelfs met een rechtszaak. Toen het kabinet uiteenviel door het vertrek van de PVV, trok demissionair woonminister Keijzer het plan in.

48 euro per woning tekort

Toch zijn daarmee volgens Aedes de problemen nog niet opgelost, omdat de huren de afgelopen jaren niet zo hard zijn gestegen als de inflatie. Vooral in de Randstad begint de financiële situatie voor woningcorporaties nijpend te worden, zegt een woordvoerder van Aedes.

In het jaarrapport rekent Aedes voor dat van een gemiddelde huur van 595 euro per maand, een woningcorporatie vorig jaar rente, belastingen en heffingen en onderhoud moest betalen. Als alle kosten van de huurinkomsten worden afgetrokken, komt een corporatie volgens Aedes gemiddeld 48 euro per woning tekort.

Als de huren wel waren meegestegen met de inflatie, zou de gemiddelde huur volgens Aedes vorig jaar op 652 euro per maand zijn uitgekomen. En daarmee zou in plaats van een tekort van 48 euro er maandelijks juist 7 euro zijn overgebleven. Zonder inkomsten moet een corporatie woningen verkopen of dus geld lenen om de bouw van nieuwe huizen te kunnen bekostigen.

Woningen verkopen willen corporaties niet. Een woordvoerder noemt dat het paard achter de wagen spannen: "Niet alleen willen gemeenten dit niet, maar het betekent ook dat er minder huurwoningen overblijven. Terwijl wij juist méér willen om het woningtekort op te lossen."

Woningcorporaties spraken vorig jaar met het kabinet en gemeenten af om vanaf 2027 elk jaar 30.000 nieuwe sociale huurwoningen te gaan bijbouwen. Maar omdat er nu al zo veel geld geleend moet worden, waarover corporaties ook rente moeten betalen, komt dit doel volgens Aedes nu al steeds meer in de knel.

"We hebben gezegd dat we deze situatie tot 2030 kunnen volhouden. Maar de sector is nu al door de grens van 100 miljard euro gegaan", zegt een woordvoerder. "Ondertussen stijgen de rente, inflatie en bouwkosten. Sommige corporaties kunnen nog wel een aantal jaar vooruit. Maar andere komen volgend jaar al in de problemen met het lenen van geld om de bouw te financieren."

Daarom komt Aedes opnieuw met het pleidooi om de winstbelasting voor corporaties af te schaffen. "Woningcorporaties maken geen winst, maar moeten toch winstbelasting betalen", zegt de woordvoerder. "Sociale huurders betalen die belasting. Wij willen dat dit geld binnen de sector blijft, zodat het kan worden uitgegeven aan onderhoud van woningen en nieuwbouw. Het geeft in ieder geval lucht om de nieuwbouwambities voor een aantal jaar waar te maken."

Veel Black Friday-kortingen zijn misleidend, ziet de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De toezichthouder onderzocht 24 grote online en fysieke retailers. Driekwart houdt zich niet aan de regels.

Meerdere winkels bieden nepkortingen aan. De ACM ziet het vooral misgaan bij het vermelden van de 'van-prijs'. De regel is dat de van-prijs de laagste prijs van de laatste 30 dagen moet zijn. Toch is het vaak onduidelijk op welke prijs de korting is gebaseerd, en wordt de korting soms op een adviesprijs gebaseerd die niet hetzelfde was als de verkoopprijs.

Verkopers laten kortingen zo groter lijken dan ze zijn. "Dat is niet alleen misleiding van consumenten, maar ook oneerlijke concurrentie met bedrijven die zich wel aan de regels houden. Daarom treden wij hiertegen op", zegt Fleur Severijns van de ACM.

Boetes

Een aantal bedrijven werd vorig jaar al op de vingers getikt. Vijf bedrijven, waaronder Leen Bakker en Jysk, kregen voor hun nepkortingen een boete van meer dan 100.000 euro.

De ACM zette later alle gevonden voorbeelden van gesjoemel in een zogenoemde leidraad, die moest voorkomen dat winkeliers consumenten blijven misleiden. Winkeliers die worden betrapt op nepkortingen kunnen daardoor niet meer aanvoeren dat ze niet wisten dat hun aanbieding niet mag. De leidraad geldt voor zowel fysieke winkels als onlineshops.

Toch blijken nu 18 van de 24 onderzochte winkels zich niet aan de regels te houden. De winkeliers kregen een brief waarin ze op de overtredingen worden gewezen. Omdat ze zich nog mogen verweren, blijven de merknamen onvermeld. Als blijkt dat deze winkels de wet daadwerkelijk hebben overtreden, kunnen zij ook een boete van de ACM verwachten.

Prijzen komen niet overeen

Ook de Consumentenbond deed de afgelopen tijd onderzoek naar nepaanbiedingen en concludeert dat onder meer Amazon, Wehkamp en Bol zich hieraan schuldig maken.

Amazon adverteert volgens de bond met doorgestreepte adviesprijzen die doorgaans hoger zijn dan de verkoopprijzen. Het Amerikaanse bedrijf zegt zich wel aan de wet te houden.

Wehkamp zou adverteren met bijvoorbeeld een aanbieding op een spel, dat in de periode voor de aanbieding 30,99 euro kostte. Tijdens de aanbieding gold een korting van 15 procent en een verkoopprijs van 35,69 euro. Wehkamp laat weten de afgelopen tijd aanpassingen te hebben gedaan om zich aan de wet te houden.

Bol zegt zich niet te herkennen in het beeld dat de Consumentenbond schetst. Omdat prijzen op een platform snel kunnen schommelen en soms maar kort gelden, zegt Bol dat de 'laagste prijs in 30 dagen' geen representatieve vergelijking voor consumenten is. Bol zegt om die reden uit te gaan van een 'meestal-prijs'.

Prijsconcurrentie als wapen

Universitair docent Marketing aan de Maastricht Universiteit Niels Holtrop denkt dat nog veel meer winkels de regels overtreden, omdat het voor de ACM lastig is álle winkels te controleren. "Het assortiment is zo groot, dat de ACM niet de hele markt kan overzien. Veel winkels komen er dus mee weg."

Vooral de kleinere winkels komen volgens Holtrop weg met nepkortingen, omdat grote ketens meer aandacht van toezichthouders trekken. Tegelijk hebben kleinere winkels meer noodzaak om kortingen te gebruiken om zich te kunnen meten met grotere concurrenten. "Prijsconcurrentie is een wapen waar consumenten gevoelig voor zijn. Klanten gaan heel snel ergens anders heen."

Creatief met kortingen

Volgens de ACM worden winkeliers steeds creatiever met hun kortingen, waardoor consumenten niet doorhebben dat het nepaanbiedingen zijn. Holtrop zegt dat het aantrekkelijk is voor winkels om creatief om te gaan met kortingen, omdat ze weten dat consumenten daar gevoelig voor zijn.

"We weten vaak niet wat de oorspronkelijke prijs is, en omdat een korting maar tijdelijk geldt, wil je de aanbieding niet missen. Daarom trappen veel mensen er in", ziet Holtrop. Zijn advies: "Vaar niet op de prijs die de webshop laat zien, maar check het prijsverloop door het jaar heen op bijvoorbeeld vergelijkingssites. Dan kun je pas zien of het echt een goede prijs is."

De Amerikaanse chipfabrikant Nvidia heeft afgelopen kwartaal veel meer winst en omzet geboekt dan vorig jaar. De winst steeg met 65 procent, de omzet met 62 procent.

Nvidia boekte de afgelopen maanden een omzet van 57 miljard dollar (bijna 50 miljard euro). Daarmee heeft het waardevolste bedrijf ter wereld de verwachtingen van de analisten flink overtroffen. Zelfs vergeleken met het vorige kwartaal steeg de omzet met 22 procent.

De stijging is toe te schrijven aan de verkoop van chips die worden gebruikt voor kunstmatige intelligentie (AI). Voor de technologie is veel rekenkracht nodig in datacenters. De verkoopcijfers van Nvidia laten zien dat techbedrijven nog volop investeren in AI.

AI-bubbel

Er werd met spanning uitgekeken naar de kwartaalcijfers van Nvidia. Onder beleggers is er veel enthousiasme over AI-bedrijven, maar de vrees bestaat dat de winsten ook kunnen tegenvallen en dat bedrijven als Nvidia veel te hoog gewaardeerd worden.

Onder meer het Internationaal Monetair Fonds en de topman van het bedrijf achter ChatGPT zeiden eerder al dat de AI-euforie doet denken aan de internetbubbel die begin 2000 knapte. "Er zijn veel delen van AI die bubbel-achtig aanvoelen", zei OpenAI-topman Sam Altman ruim een maand geleden.

De maatregel waarmee demissionair minister Karremans ingreep bij chipmaker Nexperia is opgeschort. Daarmee wil hij China laten zien dat het kabinet bereid is stappen te zetten om de kwestie rond het bedrijf op te lossen, zegt hij. China verbood de export van Nexperia-chips kort nadat Karremans bijna twee maanden geleden ingreep.

Karremans verdedigt zijn ingreep vandaag opnieuw. "We hadden te maken met een bestuurder die een onderneming aan het leegtrekken was", zegt hij over de Chinese directeur van Nexperia. Daardoor zou de chipproductie van het bedrijf in Europa in gevaar komen. Door zijn ingreep moest Nexperia voortaan toestemming vragen aan het kabinet over belangrijke beslissingen.

Nexperia heeft kantoren en fabrieken over de hele wereld. Het hoofdkantoor staat in Nijmegen. In fabrieken in Azië worden de chips gemaakt. Dat gebeurt vooral in China, maar dat land blokkeerde de export van die chips. Als gevolg daarvan moesten sommige fabrikanten hun productie stilleggen, schrijft de minister vandaag in een Kamerbrief. Vooral autofabrikanten gebruiken veel van deze chips.

Waarom schort Karremans de ingreep nu op?

"Omdat de Europese industrie chips nodig heeft", zegt Karremans. Volgens hem was een gebaar nodig om de export van Nexperia-chips uit China weer op te starten. Eerder deze maand was het Chinese ministerie van Handel al begonnen om uitzonderingen te maken op het exportverbod voor Nexperia-chips.

Hoeveel chips er naar Europa komen is onduidelijk, maar autobrancheverenigingen zeggen dat er inderdaad weer wordt geleverd. "Dat zijn positieve signalen", zegt Karremans.

Is er dan geen gevaar meer dat de Chinese directeur Nexperia 'leegtrekt'?

Op dit moment niet, zegt Karremans. Dat komt omdat een Nederlandse rechter de Chinese directeur aan de kant heeft gezet, kort na Karremans' ingreep.

Het Nexperia-bestuur was naar de rechter gestapt. De bestuursleden hadden geen vertrouwen in hun eigen directeur. In de rechtszaak kwam naar boven dat de directeur met geld van Nexperia voor 200 miljoen dollar aan producten bestelde bij een eigen bedrijf in China, terwijl Nexperia die producten helemaal niet nodig heeft. De rechter schorste de directeur daarom.

Zolang de Chinese directeur geschorst is, is er volgens Karremans geen gevaar dat Nexperia chipproductie of expertise naar China verplaatst. Hoewel Nexperia voor belangrijke beslissingen geen toestemming meer nodig heeft, wil de minister wel dat Nexperia hem daarvan op de hoogte houdt.

China-correspondent Laura van Megen

Het Chinese ministerie van Handel noemt de opschorting een 'eerste stap', maar het is volgens China niet genoeg. Het land vindt dat het ingrijpen door de rechter "in de weg staat van een oplossing".

Chinese experts zien dat het loont om de spierballen te laten zien. Door de export van Nexperia-chips te belemmeren heeft China de Nederlandse overheid laten terugkrabbelen, concluderen ze.

"Nederland heeft om gezichtsverlies te vermijden, gekozen voor opschorten in plaats van intrekken", zegt Shen Yi, hoogleraar Internationale Politiek aan de Fudan Universiteit. Ook op Chinese sociale media vragen mensen zich af waarom de wet alleen maar is opgeschort en niet helemaal is teruggetrokken.

Is het politieke conflict met China nu helemaal opgelost?

Nee. Want hoewel China uitzonderingen maakt op het exportverbod, is dat nog wel van kracht. "Er is nog geen permanente oplossing", zegt Karremans. "Het is heel belangrijk dat de chips weer deze kant op komen. Ik heb daar zeker vertrouwen in. Het is nog niet op hetzelfde niveau als hiervoor, maar we zien wel dat chips deze kant op komen."

Nederland en China zijn nog in gesprek. Door de maatregel alleen op te schorten, houdt Karremans nog iets achter de hand. Hij kan de maatregel weer laten ingaan als opnieuw dreigt dat kennis en productie naar China verplaatst wordt.

Politiek verslaggever Marleen de Rooy

China wil dat het ingrijpen van de rechter wordt teruggedraaid. Daar zie je dat twee werelden botsen. Dit kan misschien in China, maar in een rechtstaat gaat de politiek niet over wat de rechter beslist.

Karremans zet nu deze stap in de hoop de banden wat te normaliseren. Want het was nooit de bedoeling dat Nederland in zo'n grote diplomatieke rel met grootmacht China terecht zou komen.

Toch staat het kabinet volledig achter de keuze om in te grijpen. Want ondanks de diplomatieke ruzie heeft het er wel voor gezorgd dat de kennis en een deel van de productie in Europa blijft, zeggen ze hier. Niets doen was geen serieuze optie.

De ingreep van de Nederlandse overheid bij de Nijmeegse chipmaker Nexperia wordt opgeschort. Dat meldt demissionair minister Vincent Karremans (Economische Zaken).

Door in te grijpen kon hij belangrijke beslissingen bij Nexperia tegenhouden als die de chipproductie in Europa in gevaar zouden brengen. Met het opschorten van de maatregel wil Nederland de relatie met China over dit onderwerp verbeteren, schrijft Karremans.

Karremans nam de maatregel eind september omdat de Chinese directeur van het bedrijf de chipproductie in Nederland en Europa in gevaar zou brengen. Een dag later zette een rechter voor het bedrijfsleven de directeur aan de kant. Als reactie blokkeerde China de export van chips uit Nexperia's fabriek in dat land, waarna een politiek conflict ontstond. Nederlandse ambtenaren reisden deze week naar China om over de kwestie te spreken.

Nexperia's grootste fabriek staat in China. Door het exportverbod zaten vooral automakers en hun leveranciers wekenlang in onzekerheid over hun voorraden en nieuwe leveringen. De chips zijn heel belangrijk voor allerlei auto-onderdelen. Zonder deze chips kan een auto niet de fabriek uit.

Karremans ziet geen direct gevaar meer

Karremans' stap komt nadat China op 1 november aankondigde dat het land uitzonderingen zou maken op het exportverbod. De Chinese autoriteiten verlenen op dit moment daadwerkelijk toestemming voor de export van Nexperia-chips, schrijft Karremans in een uitgebreide brief. "Hiermee is een belangrijke stap gezet."

De minister schort zijn maatregelen nu op omdat hij erop vertrouwt dat China de exportvergunningen blijft afgeven en dat de chips daadwerkelijk worden geleverd, schrijft hij. Ook ziet hij geen direct gevaar meer dat Nexperia zijn chipproductie naar China verplaatst. Dat komt onder meer omdat een rechter de Chinese directeur begin oktober aan de kant heeft gezet.

Volgens de uitspraak van de rechter deed deze directeur, Zhang Xuezheng, met Nexperia-geld grote bestellingen bij een ander bedrijf van hem in China, terwijl Nexperia die producten helemaal niet nodig had. Zhang plaatste voor 200 miljoen dollar bestellingen, terwijl Nexperia maar voor 70 tot 80 miljoen nodig had.

'Verplaatsingen naar China'

Daarnaast zouden er volgens Karremans plannen zijn om "productiemiddelen" en "kennis" naar China te verplaatsen, naar een bedrijf dat buiten Nexperia valt. Tegen de Britse krant The Guardian zei de minister vorige week dat er mensen werden ontslagen. Ook zegt hij dat hij bewijs heeft dat er een fabriek in Duitsland naar China werd verplaatst. Het is onduidelijk wat dit bewijs precies is.

In de brief van vandaag schrijft Karremans dat er plannen waren "onderzoekslocaties te sluiten of sterk in belang te doen afnemen". Welke onderzoekslocaties dat precies zijn, staat er niet bij. Nexperia heeft zowel in Europa, de Verenigde Staten als Azië kantoren voor onderzoek en ontwikkeling. Wingtech, het Chinese bedrijf dat eigenaar is van Nexperia, ontkent de genoemde plannen.

Het opschorten van Karremans' besluit betekent niet dat de ingreep volledig is teruggedraaid. De minister kan de maatregel op een later moment weer laten ingaan. Daarmee kan hij opnieuw zeggenschap krijgen over belangrijke beslissingen die Nexperia neemt, als die de chipproductie in gevaar brengen.

Hogere defensie-uitgaven zullen maar weinig effect hebben op de Nederlandse economische groei. Dat blijkt uit onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB).

Dit komt vooral door de krappe arbeidsmarkt. Doordat er meer defensiepersoneel nodig is, is er minder personeel beschikbaar voor andere economische activiteiten. "Andere banen worden dan niet ingevuld of verdwijnen", zegt CPB-onderzoeker Eva van der Wal.

Op de NAVO-top eerder dit jaar in Den Haag werd afgesproken de uitgavennorm voor de lidstaten te verhogen tot 3,5 procent van het bbp. In 2024 gaf Nederland 2 procent van het bbp uit, ongeveer twintig miljard euro.

Specifieke toepassing

Niet al het geld dat naar defensie gaat, komt bij Nederlandse bedrijven terecht. Het meeste geld dat wordt geïnvesteerd gaat naar het buitenland, meldt het CPB. Van de investeringen wordt ruim 60 procent gebruikt om producten zoals vliegtuigen en wapensystemen te importeren. Investeringen vormen 15 tot 20 procent van de defensie-uitgaven.

Personeelsuitgaven en onderhoudsklussen komen wel in Nederland terecht, maar al met al groeit de economie er niet veel door, anders dan in veel andere landen, zegt het CPB.

Defensiegericht onderzoek en ontwikkeling is dus vaak gericht op specifieke militaire toepassingen en daardoor niet goed inzetbaar in andere sectoren. "Het ministerie heeft bijvoorbeeld onderzoek laten doen over hoe je quads op diesel kan laten rijden in plaats van op benzine", zegt Van der Wal. "Dat is dus een heel specifieke toepassing, zonder bredere toepassing in andere sectoren."

In Nederland wordt ook op een veel kleinere schaal onderzoek gedaan dan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, waardoor de kans op een doorbraak in de ontwikkeling van defensietechnologie minder groot is, zegt het CPB. Het Planbureau verwacht dat Europese samenwerking op dit vlak tot schaalvergroting kan leiden.

Veiligheid

Hogere defensie-uitgaven kunnen er zelfs toe leiden dat de economische groei lager uitkomt, blijkt uit het onderzoek. "Defensie-uitgaven moeten gefinancierd worden, bijvoorbeeld door belastingen te verhogen of andere uitgaven terug te schroeven; dat heeft ook economische effecten en die balans zou weleens negatief kunnen zijn", zegt Van der Wal.

Het CPB benadrukt dat deze economische effecten niet leidend moeten zijn bij het maken van keuzes over defensie, omdat het gaat om het versterken van de veiligheid en weerbaarheid van Nederland. "Uiteindelijk verhoog je die uitgaven vanwege de veiligheid en mogelijk betaal je daar dan een kleine prijs voor op het gebied van economische groei. Maar uiteindelijk is onze veiligheid ook van belang voor onze economie. Dat staat buiten kijf."

De totale waarde van alle beleggingen van Nederlandse huishoudens samen was nog nooit zo hoog. In het derde kwartaal van 2025 steeg die waarde voor het eerst boven de 200 miljard euro, blijkt uit cijfers van De Nederlandsche Bank (DNB). ASML passeerde Shell als populairste Nederlandse belegging.

Nederland telt 8,4 miljoen huishoudens, waarvan bijna een kwart belegt. De totale omvang van die beleggingen is nu 204,7 miljard euro. Dat is 9 miljard euro meer dan een kwartaal eerder. De groei is vooral te danken aan stijgende beurskoersen, bijvoorbeeld van techbedrijven.

ASML en Shell

Er wordt met name in beleggingsfondsen en beursgenoteerde aandelen geïnvesteerd. Vooral de aandelen van chipmachinemaker ASML werden het afgelopen kwartaal populairder. Mede door een koersstijging van 22 procent van het Veldhovense hightechbedrijf bezitten Nederlanders nu 4,4 miljard euro aan aandelen van dit techbedrijf.

Hierdoor is ASML de nieuwe koploper onder de beleggers. Andere populaire tech-beleggingen zijn het Nederlandse Prosus en het Amerikaanse Apple, Nvidia, Alphabet en Tesla.

Voorheen waren de aandelen van Shell het meest in trek onder Nederlanders, maar huishoudens hebben in de afgelopen drie jaar veel aandelen van de olie- en gasreus verkocht.

Hoewel de totale omvang van beleggingen nog nooit zo groot was onder Nederlandse huishoudens, bedraagt het totale spaargeld veel meer. Momenteel staat er 518,4 miljard euro op Nederlandse spaarrekeningen. Ook staat er nog eens 108,3 miljard op betaalrekeningen van banken.

Techgigant Meta heeft een grote rechtszaak gewonnen in de Verenigde Staten. Het bedrijf werd ervan beschuldigd de concurrentie in de kiem te hebben gesmoord door de aankoop van Instagram en WhatsApp. Hiermee zou Meta zijn machtspositie hebben misbruikt. Dit is niet het geval, oordeelt de rechter.

In 2020 werd Meta, toen nog Facebook, aangeklaagd door de Amerikaanse markttoezichthouder FTC. Facebook kocht Instagram en WhatsApp meer dan tien jaar geleden voor respectievelijk 715 miljoen dollar en 22 miljard dollar. Toen werden de aankopen nog goedgekeurd door de markttoezichthouder, aangezien Instagram en WhatsApp nog relatief kleine spelers waren.

In e-mails die aan het licht kwamen, bleek volgens de toezichthouder dat Facebook mogelijke concurrentie als een bedreiging zag die het bedrijf kon uitschakelen door die bedrijven over te nemen. De FTC eiste dat Meta de socialemediaplatformen weer zou verkopen of herstructureren.

Concurrenten

De zaak werd eerst afgewezen omdat de FTC onvoldoende bewijs naar voren had gebracht. Begin 2022 werd de zaak alsnog opgepakt omdat de rechter in Washington de aantijgingen "krachtiger en gedetailleerder" vond. Zeven maanden geleden begon de zaak.

Vandaag oordeelde een rechter in Washington dus dat Meta niets verkeerds heeft gedaan. Hij zegt dat de FTC niet genoeg bewijs heeft geleverd dat de aankopen van de platforms het bedrijf in staat stelden op illegale wijze een monopolie te creëren.

De waakhond moest niet alleen bewijzen dat Meta in het verleden een monopoliepositie had, maar ook dat het bedrijf die nog steeds heeft. Dat lukte dus niet, aldus het oordeel van de rechter. Meta zegt dat het wel degelijk concurrenten heeft, zoals TikTok, YouTube en Snapchat.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) eist dat producenten per 1 januari consumenten gaan overhalen om meer plastic flessen in te leveren. Dat moeten ze doen door een verhoging van het statiegeld op flessen of het uitkeren van een inleverbonus. Als dat niet gebeurt, moet producentenorganisatie Verpact miljoenen aan dwangsommen betalen.

Dat blijkt uit de zogenoemde last onder dwangsom die de ILT in september oplegde aan Verpact en die de NOS in bezit heeft. De maatregel moet ervoor zorgen dat de producenten de inzameling van verpakkingen op orde krijgen, om het plastic zoveel mogelijk te recyclen en te voorkomen dat de flessen op straat belanden. Sinds 2022 geldt een wettelijke inzamelnorm van 90 procent, die ook vorig jaar met 77 procent niet gehaald werd.

Inleverbonus

De toezichthouder wil dat Verpact over anderhalve maand een verhoging van het statiegeld doorvoert van kleine en grote plastic flessen met tenminste 15 cent. Dat zou betekenen dat het statiegeld op kleine flesjes minimaal 30 cent zou worden en op grote flessen tenminste 40 cent. Verpact is namens de producenten verantwoordelijk voor de inzameling en recycling van verpakkingen.

Andere opties zijn een 'inleverbonus' van tenminste 15 cent boven op het uitgekeerde statiegeld, of een combinatie van beide. Dat moet in elk geval gelden tot de producenten voldoen aan de wettelijke inzamelnorm.

Als dit niet gebeurt, moet de producentenorganisatie dwangsommen betalen van 1,5 miljoen euro per dag tot maximaal 21 miljoen. De ILT wijst daarbij op de enorme bedragen die omgaan in het statiegeldsysteem. Zo bedroeg het niet-opgeëiste statiegeld van juli 2021 tot eind 2024 ruim een half miljard euro.

Spoedprocedure Raad van State

Verpact heeft bezwaar aangetekend bij de ILT en ondertussen een spoedprocedure gestart om de maatregelen op te schorten omdat financiële prikkels averechts zouden werken.

"Deze last onder dwangsom brengt de eindstreep verder uit zicht in plaats van dichterbij", aldus een woordvoerder. "We moeten die discussie kunnen voeren zonder dat we nu al maatregelen moeten doorvoeren. Daarom vragen we de Raad van State om op de pauzeknop te drukken."

De producentenorganisatie haalt daarbij onderzoek aan dat het vorig jaar liet doen op last van de toezichthouder. "Dat laat zien dat consumenten hierdoor niet ineens veel meer flesjes en blikjes gaan inleveren."

Volgens de inspectie is er wel voldoende effect. "Wij zien dat het helpt om tientallen miljoenen extra flessen in te leveren. Anders zouden we ook geen dwangsom opleggen."

'Niet verhogen'

Opvallend is dat demissionair staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Thierry Aartsen de producentenorganisatie in september juist heeft meegedeeld dat hij "verwacht dat zij het statiegeld niet zullen verhogen", zo liet hij weten in een brief aan de Tweede Kamer.

Wel kan hij zich vinden in de andere optie, de 'inleverbonus'. "Mensen belonen voor hun goede gedrag lijkt me een goed idee."

Inzamelpunten

De toezichthouder en de producentenvereniging Verpact steggelen al jaren over de inzameling. De last onder dwangsom van september komt boven op eerdere lasten in 2024 over onder meer het aantal innamepunten waar mensen statiegeld kunnen terugkrijgen.

Per 1 januari 2027 moet dat op last van de inspectie zijn uitgebreid tot zo'n 9500. Op dit moment zijn het er ruim 5000. Ook daar is een dwangsom aan verbonden. Voor elk niet gerealiseerd inleverpunt moeten de producenten 25.000 euro betalen.

Donderdag dient de spoedprocedure bij de Raad van State. De uitspraak volgt binnen twee weken.

Samen een van de grootste verfconcerns ter wereld worden. Dat is het doel van de fusie van verffabrikant AkzoNobel met de Amerikaanse branchegenoot Axalta, die vanmorgen werd bekendgemaakt.

Vier vragen en antwoorden over de achtergrond van deze deal.

Waarom kiezen de twee bedrijven ervoor samen te gaan?

Samen is het makkelijker om de kosten laag te houden, is in het kort het idee. AkzoNobel is bekend van huishoudelijke verfmerken als Flexa en Sikkens. Een vroege voorloper van het bedrijf is het verfbedrijf dat Wiert Willem Sikkens in 1792 oprichtte in Groningen. Door de tijd heen is het bedrijf gegroeid uit verschillende fusies en overnames, onder meer van bijvoorbeeld Nobel Industries in 1994. Naast decoratieve verf maakt het bedrijf ook coatings voor bijvoorbeeld de auto-industrie. Axalta is vooral actief in coatings voor de industrie.

"Die coatings zijn het meest winstgevend", vertelt David Tomic, die AkzoNobel volgt voor de Vereniging Effectenbezitters. "Akzo wil daar meer in investeren en dit is duidelijk een heel grote stap in dat proces." Vorig jaar maakte AkzoNobel ruim 10 miljard euro omzet, omgerekend zo'n 12 miljard dollar. Samen verwachtten de bedrijven 17 miljard dollar omzet te draaien.

Daarnaast verwacht het bedrijf ook kosten te besparen, zo'n 600 miljoen dollar. "Het is een kapitaalintensieve industrie, je hebt dure fabrieken nodig en distributiecentra voor al het materiaal", zegt Tomic. "En denk aan inkoop. Daar moeten de belangrijkste voordelen zitten."

Is deze fusie noodzakelijk voor AkzoNobel?

Het bedrijf is al langer bezig om efficiënter te opereren. Vorig jaar maakte het daarom bekend wereldwijd 2000 banen te schrappen. "In deze markt staat de winstgevendheid permanent onder druk", zegt Tomic. "De groei zit 'm niet alleen in meer producten verkopen, maar ook in de efficiëntste manier vinden om dat te doen. En dan moet je ook kijken of je alle fabrieken wel nodig hebt."

Het belang om groot te zijn in deze sector bleek ook in 2017, toen AkzoNobel in handen dreigde te komen van Amerikaanse verffabrikant PPG. Na verschillende afwijzingen trok PPG zich uiteindelijk terug. Daarna sprak AkzoNobel ook intensief met Axalta over een eventuele fusie om sterker te worden, maar dat liep toen op niets uit.

Ook daarna hebben de twee bedrijven het nog een paar keer geprobeerd, vertelt AkzoNobel topman Greg Poux-Guillaume in een interview met de NOS. "Nu stonden de sterren goed en hebben we een combinatie gemaakt die voor iedereen veel waarde gaat creëren." Samen hopen de bedrijven het tweede grootste verfbedrijf ter wereld te worden, en laten ze ook PPG in grootte achter zich.

Blijft het bedrijf Nederlands?

Het bedrijf krijgt twee hoofdkantoren, één in Nederland en het andere in Philadelphia. De statutaire zetel blijft wel in Nederland, waarmee het dus een Nederlands bedrijf blijft. Maar met het vertrek van een aantal grote Nederlandse bedrijven in het geheugen (Shell, Unilever, DSM), is het een vraag die vandaag toch gesteld wordt aan de Franse topman van Akzonobel, die ook CEO van het gecombineerde bedrijf zal worden.

"Het is een vreemde dag, want ik ben een Franse man met een Franse naam", zegt Greg Poux-Guillaume in een interview met de NOS. "En ik ben al de hele dag aan de Nederlandse pers aan het verantwoorden waarom we in Nederland willen blijven", zegt hij. "We willen in Nederland blijven. We hadden dit als excuus kunnen gebruiken om weg te gaan, maar we hebben besloten om een Nederlands bedrijf te zijn. Niemand dwingt ons. We zijn trots om hier te zijn."

Toch verlaat het bedrijf wel de Amsterdamse beurs en krijgen ze samen uiteindelijk een notering in New York. "In zo'n onderhandeling is het vaak geven en nemen", zegt Tomic. "Nederlandse chauvinistische beleggers vinden het misschien jammer als ze AkzoNobel niet meer op het koersenbord zien staan. Aan de andere kant kan het ook best zijn dat het bedrijf in Amerika hoger gewaardeerd wordt en voor een belegger die op wereldschaal kijkt, is dat belangrijker."

Betekent dit dat er mensen ontslagen worden?

Dat wordt niet uitgesloten. "We hebben misschien fabrieken op dezelfde plekken in de wereld", zegt Poux-Guillaume. "Als we groeien is dat niet erg, want dan zijn die fabrieken gewoon vol. Maar zo niet, dan hebben we misschien minder fabrieken nodig. Maar dat is nu ook al."

Het is volgens hem nog te vroeg om te zeggen hoe het zal lopen. "We hebben nog een jaar de tijd om daar samen aan te werken."

De vakbonden zijn ook geïnformeerd over de fusie maar die kunnen niet veel zeggen. "Wij weten nog niet wat het betekent voor het personeel in Nederland, maar dat gaan we natuurlijk zo snel mogelijk uitzoeken", zegt een woordvoerder van FNV.

Netflix mag niet eenzijdig de prijzen van lopende abonnementen verhogen, vindt de Stichting Bescherming Consumentenbelang. Volgens de voorzitter van de stichting Flore Kraaijeveld is dat in strijd met de EU-regels en daarom vecht zij de prijsverhogingen aan.

De organisatie begint een collectieve actie en wil compensatie voor consumenten, omdat de streamingsdienst vorige week nieuwe prijsverhogingen aankondigde. Volgens de stichting heeft de streamingsdienst sinds 2017 vier keer de prijs verhoogd. "We willen ook een signaal afgeven, zodat het bedrijf niet meer op deze manier met zijn klanten omgaat", zegt Kraaijeveld.

Een woordvoerder van Netflix zegt dat het bedrijf "alle prijswijzigingen in Nederland heeft uitgevoerd in overeenstemming met de daarvoor geldende wetgeving".

Oneerlijk

Consumenten die tussen 2013 en nu een abonnement bij Netflix hebben gehad, kunnen zich bij de actie aansluiten. Inmiddels hebben "bijna 2000" mensen zich aangemeld. "De streamingsdienst heeft meerdere keren de prijzen verhoogd, waardoor consumenten tot 75 procent duurder uit zijn", zegt Kraaijeveld.

Daarnaast is de prijswijzigingsclausule in de voorwaarden van Netflix oneerlijk, vindt de stichting. De streamingsdienst zou namelijk verplicht zijn om op een duidelijke en begrijpelijke manier de tussentijdse prijsverhogingen toe te lichten. De consumentenbelangenbehartiger stelt dat Netflix dit onvoldoende heeft gedaan. "Dat is in strijd met de Europese regels", vindt Kraaijeveld.

Autoriteit Consument en Markt bevestigt dat er aan verschillende regels moet worden voldaan om een prijswijzigingen door te voeren. Zo moet de prijswijziging duidelijk zijn uitgelegd en moet er een geldige reden zijn. Of Netflix aan deze regels heeft voldaan, kan de autoriteit niet zeggen omdat ze de zaak zelf niet heeft onderzocht.

Schikking

Kraaijeveld wil met Netflix om tafel om de mogelijkheden van een schikking te bespreken. Hier moet Netflix nog inhoudelijk op reageren.

Eerder dit jaar diende een gelijksoortige zaak in Duitsland. Daar oordeelde de rechter dat de prijsstijgingen van Netflix onrechtmatig waren. Ook in Oostenrijk was een collectieve actie tegen Netflix. Dit resulteerde in een schikking waarbij klanten gecompenseerd werden.

Of Nederlandse klanten ook een compensatie ontvangen moet nog blijken.

Het aantal storingen met grote gevolgen op het spoor is dit jaar al opgelopen tot meer dan 520. En dat is het maximum wat spoorbeheerder ProRail had afgesproken met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Aan het eind van het jaar wordt de precieze balans opgemaakt.

ProRail erkent dat het hiermee niet voldoet aan de afspraken. De spoorbeheerder ziet verschillende oorzaken voor de zogenoemde impactvolle storingen. De techniek is met 44 procent van de gevallen een grote factor. Dan gaat het over problemen met onder meer wissels en de stroomvoorziening. Een deel daarvan komt doordat niet al het onderhoud kan worden uitgevoerd, onder meer door personeelstekort.

Verwarde personen

Storingen die door anderen worden veroorzaakt, zijn met 42 procent ook een factor van betekenis. In 59 procent daarvan betreft het aanrijdingen of bijna-aanrijdingen met personen, waarvan een groot deel zelfdoding is. ProRail ziet een duidelijke toename van het aantal verwarde personen op of bij het spoor, een beeld dat ook de politie herkent.

Daarnaast zijn er nog aanrijdingen met voertuigen en andere schade door wegverkeer, incidenten met dieren en voorvallen als brand, vandalisme en koperdiefstal. Ook lopen werkzaamheden nog wel eens uit en kan het weer van invloed zijn op de situatie op het spoor.

Meer cameratoezicht

ProRail werkt aan het beperken van de problemen. Daarvoor wordt het cameratoezicht op risicolocaties uitgebreid, wordt het spoor op meer plaatsen afgeschermd en worden er betere afspraken gemaakt met aannemers om de aanrijtijd van onderhoudspersoneel te verkorten en beschadigingen sneller te herstellen. Daarnaast wordt er gekeken naar de aanpak van het onderhoud op de langere termijn.

ProRail meldt daarnaast dat het aantal treinen dat op tijd rijdt en het aantal beschikbare zitplaatsen het afgelopen jaar voldoende was. ProRail en NS zetten zich daarvoor samen in en voldoen hiermee aan de prestatieafspraken die vorig jaar zijn gemaakt met het ministerie.

Het pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW) mag officieel per 1 januari 2026 de overstap maken naar het nieuwe pensioenstelsel. Daarvoor heeft PFZW toestemming gekregen van De Nederlandsche Bank (DNB).

Met bijna 3 miljoen deelnemers is het fonds voor zorgmedewerkers het grootste pensioenfonds op ambtenarenfonds ABP na. Het belegt 253 miljard euro voor werkenden en gepensioneerden.

Mijlpaal

"Dit is een belangrijke mijlpaal in onze transitie", schrijft PFZW. "Tot eind december werken we nu verder aan de invulling van de laatste voorwaarden."

Voor de deelnemers komt het erop neer dat ze in het nieuwe jaar meer inzage krijgen in de hoogte van hun persoonlijke pensioensituatie. De grote, collectieve pensioenpotten van de fondsen worden namelijk opgeknipt in persoonlijke pensioenpotjes.

Eerder zei PFZW al dat gepensioneerden er waarschijnlijk behoorlijk op vooruitgaan in het nieuwe jaar. De kas van het fonds is dusdanig goed gevuld dat de uitkering omhoog kan, tenzij er in de laatste weken van 2025 nog grote tegenvallers komen op de beurs.

Uitstel

Uiterlijk per 2028 moeten de pensioenfondsen zijn overgestapt naar het nieuwe systeem. Naast een meer persoonlijk inzicht, wordt de hoogte van de pensioenuitkering sterker afhankelijk van de beleggingsresultaten van een pensioenfonds, en daarmee van de stand van de economie.

Van de 146 fondsen zijn er inmiddels zeven overgestapt. Naast PFZW hebben nog eens zestien fondsen toestemming gekregen om in het nieuwe jaar over te gaan. Voor zover bekend wachten nog tien fondsen op toestemming voor 2026. Veel fondsen hebben de transitiedatum uitgesteld naar 1 januari 2027.

De overstap is een flinke klus. De pensioenfondsen moeten bij DNB kunnen aantonen dat het geld van de grote pot eerlijk wordt verdeeld over de individuele potjes. Daarbij mogen bepaalde generaties niet worden benadeeld. Ook vergt de overstap veel van de ICT-afdelingen.

Mensen moeten niet blindelings vertrouwen op kunstmatige intelligentie, stelt Google-topman Sundar Pichai. Volgens hem is ook de allernieuwste AI-technologie "vatbaar voor een aantal fouten".

In een interview met de BBC zegt de topman dat er bij de ontwikkeling van AI spanningen waren tussen de snelheid waarmee de technologie werd ontwikkeld en het inbouwen van maatregelen om mogelijk schadelijke effecten te voorkomen. Hij stelt dat dat voor zijn bedrijf betekent dat het "gewaagd moet handelen, maar tegelijkertijd verantwoordelijk moet zijn".

AI in zoekmachine

Net als alle andere grote technologiebedrijven investeert Google enorme bedragen in kunstmatige intelligentie. Als antwoord op ChatGPT kwam Google begin 2023 met Gemini. Sinds mei dit jaar is dit AI-model ook geïntroduceerd in de zoekmachine van Google. Zo krijgen gebruikers tegenwoordig boven de reguliere zoekresultaten een door AI-gegenereerde suggestie of antwoord.

Daarbij worden geregeld fouten gemaakt, wat ook geldt voor andere AI-chatbots. Zo geven ze het nieuws geregeld verkeerd weer, bleek uit een onderzoek van meerdere publieke omroepen. Bij 45 procent van de antwoorden van AI-hulpen ChatGPT, Gemini, Copilot en Perplexity, ging iets mis.

Volgens Pichai moeten mensen "leren om deze hulpmiddelen te gebruiken waar ze goed in zijn en niet blindelings vertrouwen op alles wat ze zeggen".

Zeepbel

Hoewel in de techwereld een enorm vertrouwen bestaat in de potentie van kunstmatige intelligentie en er vele miljarden in worden geïnvesteerd, groeit ook de angst dat de euforie rond AI een zeepbel is die op knappen staat. In de eerste helft van dit jaar werden er tientallen miljarden geïnvesteerd in startende AI-bedrijfjes. Topman Sam Altman van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, stelde in oktober dat er "veel delen van AI zijn die een beetje bubbel-achtig aanvoelen".

Ook DNB-president Olaf Sleijpen waarschuwde gisteren dat de grote investeringen in kunstmatige intelligentie een risico zijn. Beleggers verwachten dat de investeringen in AI leiden tot hogere winsten, maar volgens Sleijpen kan dat "best tegenvallen".

Pichai stelt dat het een bijzondere tijd is met de groei van investeringen in AI, maar hij zegt ook dat er deels "een irrationeel element is" aan de explosieve groei. Hoewel hij denkt dat zijn bedrijf sterk genoeg is om te blijven bestaan, stelt hij dat "geen enkel bedrijf immuun is" als de AI-zeepbel zou knappen.

Verffabrikant AkzoNobel gaat samen verder met concurrent Axalta. Dat maken de twee bedrijven vanochtend bekend.

Het gaat om een fusie waarin de twee bedrijven als even grote partijen in stappen. In 2017 werd ook al gesproken over een fusie tussen de bedrijven. Toen mislukten de onderhandelingen.

Met de fusie moet een wereldwijde speler ontstaan in de markt van verf. Behalve huis-, tuin- en keukenverf maken de twee bedrijven ook verf voor industrie, vliegtuigen en defensiematerieel. Door het samenvoegen kan die verf op 173 plekken wereldwijd gemaakt worden.

Met verkoop in 160 landen hoopt het bedrijf een omzet te kunnen draaien van bijna 15 miljard euro. Daarnaast verwacht het verfbedrijf dat er flink kosten bespaard kunnen worden.

Hoofdkantoor

Verfmultinational AkzoNobel heeft het hoofdkantoor staan in Nederland, Axalta in de Verenigde Staten. Er komen twee hoofdkantoren, in Amsterdam en Philadelphia. AkzoNobel blijft voor de belasting een Nederlands bedrijf, maar vertrekt wel van de Amsterdamse beurs.

De huidige topman van AkzoNobel, de Fransman Greg Poux-Guillaume, wordt ook de topman van het nieuwe bedrijf. De topman van Axalta, Rakesh Sachdev, wordt voorzitter van de raad van commissarissen.

Eerder dit jaar sloot AkzoNobel nog één van hun verffabrieken, waar bekende verfmerken Flexa en Sikkens gemaakt werden. Een paar maanden daarvoor werden er 2000 banen geschrapt.

Vliegmaatschappij Ryanair is landings- en vertrekrechten op Eindhoven kwijt, omdat afgelopen zomer meermaals vluchten opzettelijk te laat waren. Dat bevestigt ACNL, de organisatie die gaat over de verdeling van de tijdslots tegen de NOS, na berichtgeving van het Eindhovens Dagblad (ED).

ACNL heeft twee vaste tijden voor vertrek en landing ingetrokken voor de Ierse budgetmaatschappij. Dat is een sanctie die zelden wordt opgelegd. Ryanair had bezwaar gemaakt tegen het besluit. Omdat de tijd begon te dringen, probeerde de maatschappij ook bij de rechter te voorkomen dat de tijdslots al verdeeld zouden worden. De verdeling voor komende zomer stond deze maand op de agenda.

De rechter ging daar niet in mee. Volgens de rechtbank woog het belang van de slotcoördinator, het tijdig en eerlijk verdelen van de schaarse capaciteit op Eindhoven Airport, zwaarder dan het belang van Ryanair. Bovendien zijn alle procedures correct doorlopen: ACNL gaf half juni al een waarschuwing waarin mogelijke sancties werden aangekondigd, en in augustus volgden de daadwerkelijke maatregelen.

De slotcoördinator constateerde dat Ryanair op Eindhoven Airport structureel te laat aankwam op twee vaste routes. In een periode van drie maanden tijdens het afgelopen zomerseizoen ging het om ruim dertig overtredingen.

Sofia en Pisa

Gemiddeld arriveerden de vluchten bijna een uur later dan gepland, waardoor ook de retourvluchten vanuit Eindhoven standaard met vertraging vertrokken. Omdat dit patroon zich tientallen keren herhaalde, concludeerde ACNL dat Ryanair bewust de geldende regels negeerde.

Het betrof de maandagavondvlucht uit Sofia en de donderdagavondvlucht uit Pisa, beide gepland rond 20.00 uur. De twee tijdslots zijn door de opgelegde sanctie nu beschikbaar voor andere maatschappijen. Ryanair zal de vluchten naar Sofia en Pisa moeten verplaatsen naar andere tijdstippen of de routes tijdelijk uit het schema moeten schrappen.

Kritiek

Er is regelmatig kritiek op Ryanair. De maatschappij wordt herhaaldelijk beschuldigd van het te zuinig tanken van de vliegtuigen, waardoor de toestellen bij uitwijksituaties in de problemen zouden kunnen komen. Ook zou Ryanair slecht betalen en slecht met zijn personeel omgaan, maar topman O'Leary heeft die beschuldigingen altijd ontkend.