Veel gemeenten blijven sinds de coronacrisis terughoudend met het korten op de bijstand. Dat blijkt uit cijfers die de NOS heeft opgevraagd bij de tien grootste gemeenten van Nederland.

Een uitkering kan een of meer maanden worden verlaagd als de gemeente vindt dat iemand zich niet aan afspraken houdt. Zo'n strafkorting is bedoeld om mensen in de juiste richting te duwen, maar kan hen ook verder in de geldproblemen brengen.

Vóór de coronacrisis werden jaarlijks in de tien grote gemeenten ruim 6500 strafkortingen opgelegd, maar in coronajaar 2020 halveerde dat aantal. Die mildere aanpak lijkt nu structureel te zijn geworden. Ook in 2024 werden er jaarlijks zo'n 3000 strafkortingen opgelegd.

Er zijn verschillende redenen om de bijstand van iemand te verlagen. In de meeste gevallen heeft het te maken met werk. Mensen doen bijvoorbeeld niet mee aan onderzoeken om passend werk te vinden of solliciteren te weinig. Of ze werken zwart wat bij, terwijl dat niet mag. Volgens de wet moeten gemeenten de bijstand soms ook korten als iemand te snel geld uitgeeft of juist te veel spaart.

Afgelopen jaren legde de overheid meer nadruk op "de menselijke maat" bij de toepassing van de Participatiewet. Die wet werd in 2015 aangenomen met het idee om mensen in de bijstand weer aan het werk te krijgen. Maar nieuw werk vinden blijkt niet voor iedereen goed haalbaar. Denk aan mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking. Of aan mensen die net gescheiden zijn of te maken hebben gehad met huiselijk geweld, een depressie of dakloosheid.

De overheid is inmiddels tot inkeer gekomen. "We hebben de afgelopen jaren gezien dat de Participatiewet niet voor iedereen werkt zoals dit zou moeten", concludeerde het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid eind 2023.

Begrip

Er is de laatste jaren ook meer begrip voor mensen met geldproblemen, ziet voorlichtingsbureau Nibud. "Voorheen heerste vaak het beeld dat het vooral de eigen schuld van mensen was." Maar volgens de organisatie hebben onder meer de corona- en energiecrisis dat idee veranderd.

Ook het toeslagenschandaal, waarbij mensen onterecht als fraudeur werden bestempeld, speelt een belangrijke rol in die omslag. Tienduizenden ouders werden gedupeerd, nadat de overheid ten onrechte had geconcludeerd dat ze hun toeslagen moesten terugbetalen.

Een nieuwe kijk op schulden is nu dus mogelijk ook terug te zien in het aantal strafkortingen dat gemeenten opleggen. De daling van 2020 kan nog uitgelegd worden door de vele bijstandstrajecten die stil kwamen te liggen. Maar vanaf 2022, ten tijde van de energiecrisis, zal waarschijnlijk ook hebben meegespeeld dat de overheid coulanter omgaat met mensen die vaak onbedoeld een foutje maken, denkt het Nibud. "Er wordt meer uitgegaan van vertrouwen, in plaats van wantrouwen."

Tegelijk zijn er grote verschillen tussen gemeenten, omdat er geen concrete landelijke richtlijn is.

Verschillende strafkortingen

Iemand kan volledig gekort worden op de bijstand, 100 procent dus, maar veel vaker gaat het om een kleiner percentage. Iemand krijgt dan bijvoorbeeld een maand lang maar 70 procent van de bijstandsuitkering. Sommige gemeenten kiezen ervoor om zo'n straf uit te spreiden over meerdere maanden.

"In plaats van 30 procent korting in één maand wordt de bijstand dan drie maanden gekort met 10 procent", laat de gemeente Amsterdam weten. Het doel is om mensen "de goede richting" in te sturen, zonder dat ze meteen in geldnood komen.

Tilburg heeft een vergelijkbare regeling en laat ook weten dat de verlaging tussentijds stopgezet kan worden "als de betreffende inwoner alsnog de gemaakte afspraken nakomt."

Meer waarschuwingen

Een gemeente kan ook een waarschuwing geven. De uitkering wordt dan niet echt verlaagd, maar de strafkorting wordt wel geregistreerd. Tot 2022 was zo'n 15 procent van alle strafkortingen een waarschuwing. Een jaar later ligt dat percentage rond de 30, een verdubbeling dus.

Dat komt vooral door Amsterdam waar het aantal waarschuwingen zelfs vertienvoudigde: van zo'n 30 waarschuwingen per jaar naar zo'n 300 vanaf 2023. Het aantal daadwerkelijke bijstandsverlagingen van de gemeente is afgenomen. Amsterdam geeft "bestaanszekerheid" als een reden om vaker een waarschuwing te geven in plaats van een boete.

Koplopers

De meeste strafkortingen worden opgelegd in Rotterdam en Den Haag. Maar bij deze gemeenten is het aantal strafkortingen ook het hardst afgenomen. Ook Nijmegen, Almere en Breda zijn voorzichtiger geworden met het opleggen van maatregelen sinds corona.

Bij de overige vijf onderzochte gemeenten is het corona-effect minder zichtbaar. Zij zijn ook wel minder strafkortingen gaan opleggen, maar de daling is lang niet zo groot als in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.

Verantwoording

Dit artikel is gebaseerd op de recentste cijfers van de tien grootste gemeenten van Nederland. Dat zijn Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Eindhoven, Groningen, Tilburg, Almere, Breda en Nijmegen.

De cijfers over strafkortingen uit voorgaande jaren kunnen met terugwerkende kracht worden aangepast, bijvoorbeeld omdat iemand een besluit van de gemeente succesvol heeft aangevochten.

Meer dan de helft van de mensen maakte zich het afgelopen jaar geen zorgen over hun financiële toekomst en bijna 80 procent was tevreden over hun geldzaken. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Inkomen, leeftijd en geslacht bepalen in hoeverre mensen zich zorgen maken en tevredenheid zijn of niet. Zo was meer dan een derde van de mensen in de laagste inkomensgroepen (38 procent) het meest ongerust over hun financiële toekomst. Het CBS zag dat hoe meer inkomen er was, hoe minder zorgen er waren.

Ouders van eenoudergezinnen waren het minst vaak tevreden. Volgens het CBS heeft dat ook te maken met hun doorgaans lagere inkomen.

Huurders die huurtoeslag ontvingen, maakten zich het vaakst zorgen (37 procent). Huiseigenaren waren dan weer minder somber (21 procent). Ook hier hebben huurders volgens het CBS gemiddeld een lager inkomen en huiseigenaren gemiddeld een hoger inkomen.

Het aantal mensen dat zich grote zorgen maakte over hun financiële toekomst nam in 2022 flink toe. Vooral de oorlog in Oekraïne en de hoge inflatie waren daarvan de oorzaak.

Maar inmiddels krabbelt die tevredenheid toch weer op. Dat komt volgens CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen doordat mensen meer geld te besteden hebben: "De cao-lonen gingen hard omhoog, net zoals het minimumloon. Daardoor gingen de meeste mensen met betaalde banen er weer op vooruit, en dat zie je nu terug in deze cijfers."

Toch blijft het consumentenvertrouwen erg laag, zegt Van Mulligen: "En dat is best gek, want we geven veel geld uit. Mensen kopen meer spullen en zijn dus meer tevreden over hun financiën, maar dat vertrouwen groeit niet."

Toekomst

De financiële tevredenheid voor aankomende jaren is volgens Van Mulligen lastig te voorspellen. Dat komt onder meer door de economische onzekerheid die is ontstaan door de handelsoorlog na het aantreden van de Amerikaanse president Trump.

"We weten dat er onzekerheid is en dat is meestal geen goed nieuws", zegt Van Mulligen. Toch wijst hij erop dat de economie nog groeit, er nog geen grote werkloosheid is en de lonen nog blijven stijgen.

Filmstudio Warner Bros. klaagt AI-plaatjesmaker Midjourney aan voor copyrightschending. Gebruikers kunnen makkelijk afbeeldingen en filmpjes genereren met beroemde superhelden en tekenfilmfiguren waar Warner Bros. het alleenrecht over heeft.

Warner Bros. laat zien dat met Midjourney een gebruiker in een oogwenk een afbeelding tevoorschijn kan toveren met beroemde cartoonfiguren. "Als een gebruiker Midjourney een simpele opdracht geeft voor een plaatje van Superman in een bepaald scenario of actie, genereert Midjourney een downloadbare afbeelding van hoge kwaliteit van het Superman-karakter waar Warner Bros. copyright op heeft."

"Superman, Batman, Wonder Woman, Bugs Bunny, and Scooby-Doo. Dit zijn enkele van de meest populaire en kostbare fictionele karakters ooit bedacht", sommen advocaten op in de aanklacht. "Zij (en vele andere) zijn eigendom van Warner Bros. Discovery. Dat betekent dat volgens de copyrightwet alleen Warner Bros. Discovery ze mag reproduceren."

150.000 dollar voor elk plaatje

In de aanklacht heeft Warner Bros. verschillende van dit soort voorbeelden opgenomen, van Superman en de Flash tot Tweety en Rick and Morty. "Zelfs een algemene opdracht als 'klassieke strijd tussen superhelden uit een comic' komt uit op karakters met copyright." Warner Bros. eist tot 150.000 dollar schadevergoeding per overtreding.

Midjourney heeft nog niet gereageerd op de claim. In juni klaagden Disney en Universal Midjourney om dezelfde reden al aan. Het bedrijf reageerde toen dat de AI alleen is getraind op publiekelijk beschikbare plaatjes en gebruikers een eigen verantwoordelijkheid hebben om rechten niet te schenden.

Schikking

De nieuwe procedure tegen Midjourney komt op de dag dat een ander AI-bedrijf, Anthropic, voor 1,5 miljard dollar schikte met een groep auteurs. Anthropic had illegaal gedownloade boeken van die schrijvers gebruikt om zijn AI te trainen, waardoor er dus geen royalty's over de gebruikte werken waren betaald.

Deze zaak wordt gezien als een mogelijk een kantelpunt in de strijd over inbreuken op het auteursrecht tussen met AI-bedrijven en journalisten, artiesten, fotografen en andere makers van originele content.

PostNL wil af van de wettelijke verplichting om post te bezorgen, maar demissionair minister Karremans weigert daarmee in te stemmen. Karremans spreekt van een juridisch spelletje. De vraag is: wie trekt er aan het langste eind?

Vanochtend werd bekend dat PostNL een rechtszaak over subsidie had verloren. Het bedrijf was naar de rechter gestapt om zo van het ministerie van Economische Zaken een subsidie van 30 miljoen euro af te dwingen. De kosten voor de postbezorging blijven maar stijgen, terwijl de hoeveelheid post sinds 2009 met 70 procent is gedaald, zegt PostNL.

De rechter oordeelde dat de situatie niet zo dringend is dat het kabinet financiële steun moet geven.

De uitspraak van de rechter was voor PostNL weer aanleiding om de minister te vragen de wettelijke bezorgplicht af te schaffen (de zogenoemde Universele Postdienst UPD). Maar de minister voelt daar dus niets voor.

Verlieslatend

Een gemakkelijke oplossing is er niet, zeggen de bonden. "Iedereen wil de krenten eruit pikken, maar niet de plichten", zegt Gerard van Rijn van de Bond van Post Personeel (BVPP). PostNL lijdt verlies op de bezorging van brieven, de pakketjesafdeling is winstgevend.

CNV-bestuurder Rob Koster noemt het voorstel van PostNL om de wettelijke bezorgplicht te schrappen dramatisch maar voorspelbaar. "Het is het gevolg van jarenlange politieke onwil om verantwoordelijkheid te nemen voor de publieke dienst. De overheid bestelt een publieke dienst, maar weigert te betalen."

Voormalig minister Beljaarts van Economische Zaken besloot eerder dat PostNL per 1 juli volgend jaar maximaal 48 uur de tijd krijgt om een brief te bezorgen in plaats van 24 uur, zoals nu nog het geval is. Maar volgens PostNL is dat niet voldoende om de financiële malaise op te lossen. Minister Karremans houdt vast aan deze afspraak en aan voortzetting van de bezorgplicht, schrijft hij aan de Tweede Kamer.

Maarten Pieter Schinkel, hoogleraar Economie aan de Universiteit van Amsterdam, pleit ervoor dat het hele postsysteem op de schop gaat. "Het brievennetwerk moet worden losgeknipt en vervolgens door de overheid worden aanbesteed, samen met UPD. Dat kan landelijk of regionaal en PostNL hoeft dan niet te bieden", zegt hij.

Dit kan volgens Schinkel worden vergeleken met hoe het spoor in Nederland is geregeld: ProRail is de beheerder van het spoor en de NS en regionale vervoerders mogen via een aanbesteding het spoor gebruiken. In zo'n soort scenario komt de infrastructuur (brievenbussen, de sorteermachines en de busjes) rond de post in overheidshanden en kan de uitvoering aanbesteed worden aan PostNL of een andere partij als DHL of UPS.

Volgens Schinkel is het wel essentieel dat de wettelijke eisen afgezwakt worden, want anders is het voor geen enkele partij erg aantrekkelijk om de bezorging van brieven over te nemen. Maar ook met lagere eisen kan het nodig zijn dat er vanuit de overheid financiële steun komt, zegt hij. Volgens Schinkel is het voordeel daarvan dat het bedrijf dat voor de postbezorging de minste subsidie nodig heeft, de aanbesteding wint. Al met al vindt hij dat de postwet terug naar de tekentafel moet.

Vakbondsbestuurder Van Rijn van de BVPP wil ook naar een ander systeem. Hij wil aan de wettelijke eisen sleutelen. PostNL moet nu 95 procent van de post binnen 24 uur bezorgen. "Je zou dat plafond ietsje lager kunnen leggen en dan voor elke procent dat ze boven de norm presteren een vergoeding geven. Dat is een heel ander systeem. Op die manier stimuleer je ook de kwaliteit", zegt Van Rijn.

De vakbonden roepen op om snel overleg in te plannen. Ze willen dat PostNL, de overheid en de bonden gezamenlijk in overleg gaan. PostNL laat weten zich te beraden op vervolgstappen.

Het wordt voorlopig duurder voor Nederlandse bedrijven om hun varkensvlees te verkopen aan China. Het land maakte bekend een tijdelijk importtarief op Europese varkensproducten te gaan heffen, van tussen de 15,6 en 62,4 procent.

Deze aankondiging is de voorlopige conclusie van een onderzoek dat China vorig jaar startte naar mogelijke dumping van varkensvlees op hun markt, dus dat er vanuit de Europese Unie veel goedkoop vlees zou worden aangeboden op de Chinese markt.

'Negatieve effecten'

De Centrale Organisatie voor de Vleessector (COV), een branchevereniging voor bedrijven in de vleessector, zegt "geschrokken" te zijn door het nieuws. "Deze heffingen hebben negatieve effecten op de afzet van Nederlands varkensvlees in China", laat de vereniging weten op hun website.

Ook de Nederlandse vleesverwerker Vion, die volgens de nieuwe regels ruim 30 procent importbelasting moet betalen, wordt geraakt. Het bedrijf wil tegenover de NOS niet te reageren en sluit zich aan bij het statement van de brancheorganisatie.

Volgens branchevereniging COV gaat het grootste deel van de Nederlandse export naar andere landen in de EU. Ongeveer 15 procent ging in 2021 naar landen in Azië.

Alternatieven

Dat beeld bevestigt Robert Hoste, senior econoom varkensproductie aan de Wageningen University & Research. Er is wel een verschil tussen 'gewoon' vlees zoals karbonades en hamlappen en andere delen van een varken, zegt hij. Dan gaat het over de kop, poten en staart. "Die eerste categorie kan naar vele andere bestemmingen, maar die tweede wordt bijna alleen maar in Azië gegeten."

Die delen van het dier leverden de EU volgens de econoom vorig jaar een exportwaarde van 1,2 miljard euro op. Er zijn wel andere landen zoals de Filipijnen en Zuid-Korea waar die producten ook worden gegeten, maar China is een grote afnemer van zulke producten. "Varkensvlees is enorm belangrijk voor China."

Naast het zoeken naar andere afzetmarkten hebben verwerkers van vlees ook andere manieren om hun producten te verkopen. Zo kunnen de ingewanden nog als diervoeding worden verkocht. Reuzel en vet worden in sommige sectoren als smeermiddel ingezet. Hoste: "Maar die afzetkanalen zijn nu al in gebruik. De laatste optie is vernietigen, maar dat kost een producent vooral geld."

China kan behalve uit EU-landen als Spanje en Nederland ook varkensproducten halen uit de Verenigde Staten en Brazilië, twee grote producenten. Maar China heeft nu zelf een overschot aan varkens, zodanig dat er beleid is om het aantal moederdieren te verminderen.

Reactie EU: alle noodzakelijke stappen zetten

Het buitenlandse aanbod aan varkensvlees van de EU is volgens econoom Hoste voor China goedkoper dan het binnenlandse, omdat de Chinezen een hoge kostprijs hebben. "Dus andere landen kunnen het wat goedkoper aanbieden. Maar dat is geen dumping. Dumping gaat over verkoop onder de kostprijs om een markt te veroveren. Maar dat speelt hier niet."

Een woordvoerder van de EU laat weten dat de Europese Commissie "zijn vraagtekens zet bij het onderzoek". Volgens de Commissie zou het Chinese onderzoek op onvoldoende data zijn gebaseerd en kloppen deze heffingen niet met de regels van de Wereldhandelsorganisatie.

De Commissie zal "alle noodzakelijke stappen" zetten om de Europese vleesproducenten te beschermen tegen de heffingen.

De Chinese heffingen gaan in op 10 september.

Het grondpersoneel van KLM legt woensdag het werk neer. Vakbonden CNV en FNV hebben een staking aangekondigd omdat ze boos zijn over het cao-akkoord dat KLM heeft gesloten met kleinere vakbonden. Woensdag 10 september van 08.00 tot 10.00 uur gaat het personeel staken en een week later volgt een nieuwe staking die vier uur duurt.

In juni liep het ultimatum dat de bonden hadden gesteld af. Ze wilden toen ook al staken, maar de rechter zette daar toen een streep door. Volgens de rechtbank zou een staking leiden tot veiligheidsrisico's. De geplande staking was in de vakantieperiode en dicht op de NAVO-top in Den Haag.

FNV-bestuurder John van Dorland verwacht niet dat KLM opnieuw naar de rechter stapt. De vakbonden hebben een veiligheidsoverleg gehad met Schiphol en KLM. "Ze hebben tijd genoeg om voorbereidingen te treffen. De medewerkers blijven bij Schiphol, dus bij calamiteiten kunnen ze terug naar werk", vertelt Van Dorland.

Langer wachten

Of reizigers er veel last van gaan krijgen, is nog niet duidelijk. "Vluchten gaan aankomen en mensen moeten misschien wat langer wachten. Het zal effect hebben, maar hoe groot het effect is, moeten we afwachten", zegt Van Dorland. KLM laat in een reactie weten dat ze bezig zijn de gevolgen van de staking in kaart te brengen.

De bonden eisen koopkrachtbehoud, een zwaarwerkregeling voor alle zware beroepen en meer vaste banen. KLM zegt teleurgesteld te zijn vanwege de aangekondigde staking. "Er ligt een goed onderhandelingsresultaat op tafel. FNV en CNV zijn uitgenodigd om zich daarbij aan te sluiten", laat een woordvoerder weten.

PostNL wil af van de wettelijke verplichtingen om de post te bezorgen. Daarmee reageert het bedrijf op een uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb). Dat oordeelde vanochtend dat de overheid PostNL geen subsidievoorschot van 30 miljoen euro hoeft te betalen.

PostNL had het kabinet daarom gevraagd, omdat het bedrijf verlies lijdt op de brievenbezorging. De kosten stijgen structureel en de hoeveelheid post is met 70 procent gedaald sinds 2009. De postbezorging is daarom niet meer rendabel, zegt PostNL, maar omdat het een wettelijke taak is, kan het bedrijf er niet zomaar mee stoppen.

Het kabinet weigerde financiële steun te geven, waarop PostNL naar de rechter stapte. Volgens de voorzieningenrechter is niet gebleken "dat de financiële situatie van PostNL zo nijpend is", dat het kabinet moet overgaan tot financiële steun. Er kan volgens de rechter ook worden gekozen voor andere maatregelen, zoals versobering van de postvoorziening.

'Onhoudbare situatie'

Volgens PostNL is er nu een "onhoudbare situatie" ontstaan, omdat het verplicht is om vijf dagen per week de post op te halen uit ruim 10.000 brievenbussen en daarvan 95 procent binnen een werkdag te bezorgen. Het bedrijf heeft demissionair minister Karremans van Economische Zaken verzocht om binnen twee maanden te reageren.

PostNL vraagt in totaal om 68 miljoen euro aan overheidssteun. In deze uitspraak ging het om een voorschot van twee keer 15 miljoen euro, voor dit jaar en volgend jaar.

De rechter begrijpt de zorgen van PostNL wel, maar zegt dat het aan de minister en de wetgever is om passende maatregelen te nemen. Zo heeft minister Karremans versoepeling van de regels aangekondigd, maar volgens PostNL blijft een passende oplossing al jaren uit.

Reactie minister

Minister Karremans is niet van plan om de wettelijke verplichting bij PostNL te laten vallen. "De postdienst is belangrijk voor rouwkaarten bijvoorbeeld. Ik ga Nederlanders niet de dupe laten worden van een machtsstrijd tussen PostNL en mij", zegt hij. "PostNL zou het niet moeten laten hangen op 15 miljoen en ze hebben ook niet kunnen aantonen dat het zo nijpend is."

Volgens de minister zijn er andere oplossingen mogelijk: "Ik heb altijd gezegd dat het kabinet maatregelen kan nemen om de deadlines te verruimen. Ik heb al aangekondigd dat te willen doen en op die koers zit ik nog steeds."

Karremans besloot eerder al dat PostNL per 1 juli 2026 brievenbuspost niet langer binnen 24 uur hoeft te bezorgen, maar binnen 48 uur. PostNL zei toen al dat de verruiming van de bezorgtijd niet genoeg is om het bedrijf uit de financiële problemen te helpen.

De prijs voor een huurwoning is in juli dit jaar gestegen met gemiddeld 4,9 procent, meldt het CBS op basis van nieuwe cijfers. De stijging is lager dan een jaar geleden. Toen stegen de prijzen met 5,4 procent, de grootste gemiddelde huurverhoging in 30 jaar tijd.

Dit jaar vallen de cijfers niet veel lager uit. Met name de huurprijzen van de sociale huurwoningen in het bezit van woningcorporaties zijn hard gestegen. De corporaties hebben ongeveer twee derde van die huurwoningen in handen. Daar gaat het dit jaar om een gemiddelde prijsstijging van 5,1 procent.

Sociale huurwoningen van overige verhuurders stegen iets minder hard, met ongeveer 4,7 procent.

Vrije sector

In de vrije huursector stegen de huren minder hard dan in de sociale huursector. Daar gaat het om een stijging van 4,4 procent. Ook dat is lager dan vorig jaar, toen de vrije sectorhuur nog met 5 procent steeg.

Of een huurwoning wordt aangemerkt als sociale huurwoning of vrije sectorwoning hangt onder andere af van de prijs van de woning. Bij de start van een huurcontract moet worden bekeken hoeveel punten de woning waard is. Op basis daarvan wordt een huurprijs vastgesteld.

Komt de prijs boven de 1185 euro uit dan wordt de woning aangemerkt als vrije sector-woning. Woningen onder de 900 euro worden aangemerkt als sociale huurwoning. Als de waarde daartussen valt, wordt het huis aangemerkt als middenhuurwoning.

Huurbevriezing

Dit jaar was er sprake van dat er een huurbevriezing zou komen. De toenmalige coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB sprak af dat de huren van sociale huurwoningen in juli dit jaar en volgend jaar niet omhoog zouden gaan.

Dat leverde verzet op van de woningcorporaties. Door misgelopen huurinkomsten, zouden zij minder woningen kunnen bouwen, was hun verweer. De corporaties stapten naar de rechter om de huurbevriezing aan te vechten.

Na de val van het kabinet trok demissionair minister Keijzer de huurbevriezing in en konden de huren in de sociale sector worden verhoogd.

In Duitsland wordt vandaag de krachtigste supercomputer van Europa gepresenteerd: Jupiter. De computer kan vele honderden biljarden (vijftien nullen) berekeningen per seconde uitvoeren. Dat is vergelijkbaar met bijna een miljoen moderne smartphones, volgens het onderzoekscentrum waar Jupiter staat.

Jupiter is de op drie na krachtigste supercomputer ter wereld. In de Verenigde Staten staan drie computers die volgens een internationale standaard in staat zijn om meer dan een 1000 biljard berekeningen per seconde uit te voeren. Jupiter moet die snelheid later ook kunnen halen.

Kunstmatige intelligentie en onderzoek

Het Belgische bedrijf Textgain heeft de afgelopen maanden al gebruikgemaakt van Jupiter, vertelt directeur Guy De Pauw aan de NOS. "Om te testen of alles werkt, mogen we proefdraaien met 300.000 uur rekenkracht." Omdat Jupiter bestaat uit meerdere computers die tegelijk werken, heeft de supercomputer daar niet ook echt zoveel uur voor nodig. Grote berekeningen zijn daardoor veel sneller klaar. "We hebben nu ongeveer de helft gebruikt", zegt De Pauw.

Textgain ontwikkelt computerprogramma's om in alle officiële Europese talen scheldwoorden, dreigementen en andere haatdragende berichten op het internet te herkennen. "Een AI-programma kan dat niet vanzelf: dat moet je hem leren aan de hand van voorbeelden en instructies." Dat proces heet het trainen van AI.

"De basis maken we op Lumi, een supercomputer in Finland. De uren rekenkracht die we voor Jupiter hebben gekregen, gebruiken we om ons AI-programma bij te trainen. Daarmee maken we kleinere variaties. Bijvoorbeeld gericht op één specifieke taak, zoals het herkennen van doodsbedreigingen."

Rekenkracht van supercomputers

Supercomputers zijn niet zomaar een-op-een met elkaar te vergelijken, omdat de snelheid afhangt van het soort berekening. Een klimaatberekening is bijvoorbeeld anders dan het ontwikkelen van een AI-toepassing.

De internationale organisatie TOP500 ontwikkelde een standaard om toch een indruk te krijgen van de krachtigste computers ter wereld. Dat wordt uitgedrukt in hoeveel biljard berekeningen per seconde (petaFLOPS) de computer kan uitvoeren.

Dit soort supercomputers is vooral interessant voor wetenschappelijke berekeningen en de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, zegt Jannis Teunissen, onderzoeker bij het Centrum Wiskunde & Informatica (CWI) in Amsterdam.

"Veel onderzoekers in Nederland hebben baat bij meer rekenkracht", zegt Teunissen. "Met meer rekenkracht kun je bijvoorbeeld een grotere simulatie uitvoeren of meer details meenemen in je berekening, bijvoorbeeld als je het weer op lokaal niveau goed wil voorspellen."

"Meestal is het niet zo dat je met meer rekenkracht 'opeens' een nieuw probleem kunt oplossen. Maar een stap groter of nauwkeuriger kan wel maken dat de uitkomst nuttig is. Stel dat je wil berekenen hoe de luchtstroom langs een Formule 1-auto beweegt. Met meer details wordt zo'n simulatie nauwkeuriger en betrouwbaarder, wat kan helpen om de auto zo te ontwerpen dat hij sneller gaat."

'Laten zien dat we dit in Europa kunnen'

Voor Textgain is er naast de rekenkracht nog een voordeel. "Het onderzoekscentrum van Jupiter kent de computer van binnen en buiten. Zij kunnen dus ook meekijken naar onze code en de instellingen, waardoor we uiteindelijk minder uren rekenkracht nodig hebben. Ons AI-programma is daardoor uiteindelijk sneller 'klaar'. Al zal het nooit helemaal af zijn, we zullen het moeten blijven bijtrainen."

Waarom maakt Textgain geen gebruik van supercomputers in de VS, die nog krachtiger zijn? "Dat is ook een beetje principe", zegt De Pauw. "Ik vind het belangrijk dat we ook in Europa plekken hebben om dit soort AI-programma's te ontwikkelen. Dat we laten zien dat we dit ook in Europa kunnen bouwen en niet afhankelijk zijn van de Amerikanen."

Nederland heeft ook een supercomputer: Snellius. Die is alleen bedoeld voor niet-commercieel gebruik, zoals onderzoek. Snellius heeft volgens de laatste TOP500-meting een kracht van bijna 25 petaFLOPS, maar kan in theorie bijna 38 petaFLOPs halen.

Dit jaar ging NOS op 3 daar op bezoek, zie deze video:

Het aantal vrouwen in bestuursposities van beursgenoteerde bedrijven is dit jaar opnieuw toegenomen. Er werden 37 vrouwelijke bestuurders en commissarissen benoemd. Dat is 38 procent van het totaal aantal nieuwbenoemde bestuurders en commissarissen. Vorig jaar was dat nog 33 procent, blijkt uit de jaarlijkse Female Board Index.

De index houdt de percentages vrouwelijke bestuurders en commissarissen van de 82 Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen bij. Hoogleraar Mijntje Lückerath is de samensteller van deze lijst.

Met opnieuw een jaar van groei, ziet ze een trend. "Ik denk dat de groei gestaag doorzet met name bij de vrouwelijke bestuurders. Die hadden vorig jaar een topjaar met het aantal benoemingen, dat zet dit jaar door. En bij de vrouwelijke commissarissen ging het al veel langer goed." Van de 34 nieuwe bestuurders zijn er 9 vrouw, van de 63 nieuwe commissarissen zijn het er 28.

Volgens de hoogleraar heeft dat verschil te maken met het aanbod. Bestuurders geven dagelijks leiding aan een bedrijf en dat betekent dat ze vaak vanuit het bedrijf doorgroeien naar een bestuurdersrol. "De vijver waaruit je kan vissen voor nieuwe bestuurders is daarom ook kleiner", zegt Lückerath. Bij commissarissen die toezicht houden, kan een bedrijf ook iemand van buiten zoeken.

Wettelijk minimum

Sinds 1 januari 2022 geldt er een wettelijk quotum voor de raden van commissarissen bij beursgenoteerde bedrijven. Een derde moet vrouw zijn en een derde man. Van de 82 bedrijven in de lijst voldoen er 70 aan deze norm.

Er zit wel een onduidelijkheid in de wet. "In de wet staat dat zolang je niet voldoet aan die 33 procent vrouwen in de Raad van Commissarissen, de volgende benoeming een vrouw moet zijn. Daar is geen onduidelijkheid over", zegt Lückerath. "De onduidelijkheid zit 'm erin dat als je wel voldoet aan die 33 procent vrouwen in de RvC, mag je dan daarna een man benoemen, zelfs als je dan onder die 33 procent uitkomt?"

De hoogleraar ziet dat sommige bedrijven het zekere voor het onzekere nemen en iemand pas laten aftreden na de aandeelhoudersvergadering, zodat op die vergadering het percentage sowieso nog goed is. "Bedrijven die dat niet doen, nemen een groot risico, want dat kan betekenen dat die benoeming nietig is." Daarom is zij van mening dat er naar een oplossing moet worden gezocht om die onduidelijkheid weg te nemen.

Nu zijn er 17 bedrijven met minimaal een derde vrouwen in zowel de raad van commissarissen als in de raad van bestuur. Met 60 procent, het hoogste aandeel vrouwen in de gecombineerde raden, staat Wolters Kluwer samen met technologiebedrijf Hydratec op de gedeelde eerste plaats. ABN AMRO staat met 53 procent op de derde plaats.

Diversiteitsbeleid Trump

ASML en Philips hebben dit jaar de regels om diversiteit te bevorderen aangepast. Dat hebben ze gedaan vanwege een Amerikaanse wet van president Trump die bedrijven dwingt te stoppen met inclusie en diversiteit. De wet geldt voor bedrijven die opdrachten doen voor de Amerikaanse overheid. In andere landen blijft het ongewijzigd, benadrukken ASML en Philips.

Lückerath ziet het nieuwe beleid van Trump niet terug in de cijfers. "Ik denk dat een heleboel bedrijven zelf gemotiveerd zijn om die percentages omhoog te krijgen."

Toch ziet ze ook dat bedrijven die veel overheidsopdrachten hebben in Amerika wel worden geraakt en "in formele zin" terugkrabbelen met hun diversiteitsbeleid. Volgens haar zal het in de praktijk wel meevallen. "De weg op het gebied van diversiteit is nou eenmaal ingezet, zowel op het gebied van man-vrouwverdeling als bij alle andere vormen van diversiteit."

Een verlovingsring met een diamant die is gemaakt in een fabriek komt steeds vaker voor. De diamanten zijn niet natuurlijk, maar wel echt en steeds goedkoper. Gaat de synthetische diamant de natuurlijke vervangen? Deskundigen zetten er hun vraagtekens bij.

"Een natuurlijke diamant is miljoenen jaren geleden in de aarde gevormd met precies de juiste druk en temperatuur, waardoor het koolstof is omgezet tot diamantkristallen", zegt juwelier Paul Cieremans uit Den Haag. Dat maakt deze glimmende edelsteen zeldzaam en daar betaal je ook voor.

De prijs begint vanaf 5000 of 6000 euro per karaat, weet Cieremans: "Maar voor een kunstmatige diamant betaal je in een winkel vanaf 300 of 400 euro per karaat."

Een veel besproken lab-grown diamant van Zeeman past in dat plaatje, volgens Cieremans. De budget retailer verkoopt een hanger van tussen de 0,10 en 0,12 karaat voor 30 euro. De winkel wil met "de ronde, briljant geslepen diamant en een uitzonderlijke helderheid" de edelsteen toegankelijker maken voor een breed publiek, vermeldt de website.

Twintig procent marktaandeel

Zo'n tien tot vijftien jaar geleden zag je nog nauwelijks synthetische diamanten. Inmiddels hebben de technieken om kunstmatige edelstenen te produceren een enorme vlucht genomen, ziet Hanco Zwaan, edelstenendeskundige van Laboratorium Naturalis. "Hierdoor zakken de prijzen en wordt het product almaar populairder."

Inmiddels komt zo'n 20 procent van alle verkochte diamanten uit een fabriek, vermeldt de Federatie Goud en Zilver, de branchevereniging voor ondernemers in onder andere edelstenen.

Het verschil met een natuurlijke diamant kun je met het blote oog haast niet zien. Daar wordt steeds vaker misbruik van gemaakt, signaleert Cieremans: "Mensen proberen synthetische diamanten te verkopen als zijnde echte. Een natuurlijke diamant krijgt vaak een certificaat. Dat nummer wordt heel klein in de steen gelaserd, maar dat gebeurt ook steeds vaker bij synthetische."

Cieremans kan diamanten testen op echtheid, maar als hij het niet met zekerheid kan zeggen, stuurt hij de stenen naar een lab.

Kost veel energie

In zo'n lab controleert Zwaan diamanten op echtheid. "Synthetische diamanten hebben dezelfde hardheid en chemische eigenschappen als natuurlijke diamanten", zegt Zwaan. De stenen zijn binnen enkele weken cosmetisch 'gegroeid', onder hoge druk en hoge temperatuur in gigantische fabriekshallen, meestal in India of China. "Dat kost sloten met energie", zegt Zwaan.

Het is daarom niet vanzelfsprekend dat synthetische diamanten duurzamer of ethisch verantwoord zijn, beweert Zwaan. "Veel juwelenhuizen beweren dat lab-grown duurzamer en eerlijker is, maar het is afhankelijk van waar de stenen vandaan komen. Het kan wel waar zijn, maar dan wil ik een onderbouwing zien. Anders vraag ik me af: in hoeverre is er sprake van greenwashing?"

Bovendien moeten diamantmijnen zich steeds vaker aan allerlei strenge voorschriften houden om het delven netjes te doen, meent Zwaan. "Die mijnen zorgen bovendien voor een enorme werkgelegenheid in landen waar dat hard nodig is."

Chemische reacties

De steen die bij Zeeman te koop is, is gemaakt volgens de CVD-methode (Chemical Vapor Deposition). Hierbij wordt gebruik gemaakt van een gas waarbij allerlei chemische reacties plaatsvinden. Een andere veelgebruikte methode kost volgens Zeeman meer energie.

Juwelier Cieremans blijft alleen natuurlijke diamanten verkopen. Hij gaat ervanuit dat de synthetische diamant de natuurlijke ook niet gaat vervangen, maar dat beide stenen naast elkaar zullen blijven bestaan. "Maar dat hoop ik natuurlijk ook heel erg."

Een straatje erbij werd geopperd als een van de oplossingen voor de woningnood. ABN AMRO ziet een variant erop: een laagje erbij. Optoppen, zoals dat heet, heeft volgens onderzoek van de bank veel potentie en die wordt bij lange na nog niet volledig benut.

Uit eerder onderzoek van Stec Groep bleek dat er door optoppen tot 2030 zeker 100.000 extra woningen bijgebouwd kunnen worden. 67.000 daarvan kunnen op complexen van woningcorporaties worden gebouwd.

Optoppen houdt in dat er een extra laag op een appartementencomplex wordt gezet. De nieuwe woningen worden vaak van tevoren al gebouwd in de fabriek en dan op het dak van het complex gehesen.

Volgens ABN AMRO kan dat vooral in de steden een oplossing zijn. "Daar waar een gebouw uit meerdere woonlagen staat, kan het", vertelt vastgoedspecialist Claire van Staaij. "In de Randstad heb je veel naoorlogse wijken waar complexen met platte daken staan, dat maakt het makkelijker om te toppen."

Unaniem besluit

Na de oorlog zijn veel van dezelfde types appartementencomplexen gebouwd, vertelt Bram Hertzberger van Creative City Solutions. "In die periode hadden ze minder inzicht in hoe zwaar zo'n constructie was. Ze hebben toen met flinke overcapaciteit gebouwd. De constructie werd extra stevig gemaakt en voor het optoppen kunnen we daar nu profijt van hebben."

Volgens Van Staaij wordt optoppen pas echt interessant als er 25 extra woningen kunnen worden gebouwd. "Door het concept door te ontwikkelen kun je het in de toekomst ook met minder extra woningen interessant maken", zegt ze. Zo kunnen projecten en woningen worden gestandaardiseerd, waardoor optoppen voor ontwikkelaars makkelijker wordt.

Om zo'n verbouwing te realiseren moeten ze wel de eigenaar overtuigen, vaak een woningcorporatie of een vereniging van eigenaren (vve). Een vve overtuigen kan best ingewikkeld zijn, want niemand staat te springen om zijn of haar woning te veranderen in een bouwplaats.

Daar komt nog bij dat zo'n ingrijpende verbouwing vaak door alle bewoners moet worden goedgekeurd.

"Ik heb van nog geen enkele vve gehoord: laten we vanuit maatschappelijk belang een extra verdieping erop zetten", vertelt Hesly Bentvelsen van De OpToppers, een projectontwikkelaar gespecialiseerd in het bouwen op daken. Daarom zetten ze in op verduurzaming, want dat kan voor vve's behoorlijk duur zijn.

Om de kosten te drukken kunnen vve's de winst uit het bouwen van extra appartementen gebruiken om het hele complex te verduurzamen. Ook zonder die financiële prikkel wordt optoppen en verduurzamen gecombineerd, zodat een complex niet twee keer in de steigers moet staan.

Parkeernorm

Er zijn ook andere hobbels. Zo staan gemeenten niet altijd te springen. Met name de parkeernorm in de buurt kan een obstakel zijn bij het krijgen van groen licht voor het plaatsen van nieuwe appartementen.

Als de gemeente vasthoudt aan de parkeernorm, moet de ontwikkelaar soms tot extra parkeerplaatsen zien te komen, maar bij bestaande gebouwen is dat vaak moeilijk. "Als je er 44 woningen bovenop zet, moet je gemiddeld 66 extra parkeerplaatsen realiseren", vertelt Van Staaij van ABN AMRO.

Ingrijpend project

Ondanks die hobbels zien ontwikkelaars veel potentie in het optoppen. "Je haalt echt je voordeel uit deze manier van bouwen", vertelt Hertzberger. Doordat de woningen van tevoren zijn gemaakt, duurt het bouwen op locatie vaak maar enkele maanden. "Het ingewikkeldst zijn vaak de aanpassingen aan het gebouw, zoals het doortrekken van een trappengang of ventilatie", aldus Bentvelsen.

Steven Wayenberg van Vereniging Eigen Huis noemt optoppen "een interessante kans". "Combineer je optoppen met verduurzaming, dan sla je twee vliegen in één klap: het gebouw is opgeknapt en toekomstbestendiger."

Tegelijkertijd gaat het om een ingrijpend project, aldus Wayenberg. "Dit regel je niet even met een paar vrijwilligers, daar zijn professionele partijen voor nodig. Ook het financiële risico mag niet eenzijdig bij de bewoners terechtkomen, want dan haakt iedereen snel af."

Voormalig software-ondernemer Pieter Vos is aangehouden door de fiscale opsporingsdienst FIOD op verdenking van valsheid in geschrifte. Dat meldt NRC.

Vos wordt ervan verdacht dat hij drie jaar geleden bij de verkoop van aandelen in zijn bedrijf Rodeo Software valse informatie heeft verschaft. Hij zou een veel rooskleuriger beeld van de financiën en het klantenbestand hebben geschetst. Ondertussen spendeerde hij geld van investeerders aan grote personeelsfeesten, verschillende luxe auto's en een huis aan het Museumplein in Amsterdam.

Volgens het Openbaar Ministerie werd het onderzoek naar Vos gestart naar aanleiding van "een aangifte, een onderzoek op basis van openbare bronnen en het faillissementsverslag van de curator".

De rechter veroordeelde hem eerder dit jaar al vanwege onder meer het vervalsen van bankafschriften en het verzinnen van klantcontracten.

Google-contract

Het in 2016 opgerichte Rodeo Software werd lang gezien als een van de succesvolste start-ups van Nederland. Volgens de voormalige topman had zijn bedrijf, dat software voor projectmanagement ontwikkelde, op het hoogtepunt een jaaromzet van 56 miljoen euro. Dat zou mede te danken zijn aan een belangrijke klant: de Amerikaanse techreus Google.

Het contract met Google bestond helemaal niet, bleek eind vorig jaar na onderzoek van NRC. Ook had het bedrijf veel minder klanten dan Vos beweerde en was de omzet geen 56 miljoen euro, maar slechts 250.000 euro.

Voor externen was lange tijd niet te controleren hoe het bedrijf er werkelijk voor stond, omdat Vos als enige toegang had tot de bankrekeningen van Rodeo. Toen de voorzitter van de raad van commissarissen vorig jaar het bedrog uiteindelijk ontdekte, werd het bedrijf failliet verklaard.

Rechtszaken

Het Amerikaanse investeringsfonds PSG Equity investeerde in 2022 op basis van Vos' verzonnen cijfers 63 miljoen euro in het techbedrijf. Na het faillissement van Rodeo deed PSG aangifte tegen Vos wegens misleiding bij de aandelenverkoop. In juni veroordeelde de rechter Vos tot het terugbetalen van de 63 miljoen aan PSG.

In een andere rechtszaak dit jaar werd de voormalige Rodeo-topman veroordeeld tot het terugbetalen van 1 miljoen euro aan een andere ondernemer. Die had aan Vos een privélening voor dat bedrag verstrekt, maar het geld nooit teruggekregen.

Na verhoor door de FIOD is Vos weer vrijgelaten. De FIOD wil de naam van de aangehouden persoon tegenover de NOS niet bevestigen.

Google hoeft zijn internetbrowser Chrome niet af te stoten. Dat heeft een rechter in de Verenigde Staten besloten. Een gedwongen verkoop van de populaire webbrowser was een optie in een rechtszaak over machtsmisbruik met de Google-zoekmachine, maar de rechtbank vindt dit te ver gaan.

De Amerikaanse rechter oordeelde vorig jaar dat Google zijn machtspositie heeft misbruikt. Het bedrijf betaalde miljarden dollars om de standaard zoekmachine te zijn op smartphones. Concurrerende zoekmachines, zoals Bing van Microsoft, kregen zo geen kans.

Om dit recht te zetten wilde de Amerikaanse justitie dat Google zijn internetbrowser Chrome zou verkopen. Maar de rechter vindt nu dat de openbaar aanklager met dat verzoek "te ver" is gegaan.

Google heeft Chrome namelijk niet gebruikt om zijn macht te misbruiken, merkt de rechter op. Bovendien is onzeker hoe de verkoop zou uitwerken. "De rechtbank is gevraagd om in een glazen bol te kijken en in de toekomst te kijken", aldus de rechter, en de verkoop zou "ongelofelijk rommelig" kunnen uitpakken.

Gegevens aan concurrenten geven

De rechter vindt dat Google bepaalde gegevens over zijn zoekresultaten, en hoe mensen daarop reageren, moet delen met concurrenten. Vooral kleinere zoekmachines kunnen met de gegevens beter worden, concludeert de rechter.

Met deze informatie zouden deze zoekmachines ook beter kunnen concurreren met Google. Volgens de rechter is dat een passende maatregel, omdat Google door zijn misbruik heeft kunnen groeien en kon profiteren van de zoekgegevens.

Daarnaast zegt de rechter dat Google makers van Android-smartphones niet langer mag verplichten om de Google-zoekmachine op hun telefoons te zetten als zij ook appwinkel Play Store willen installeren, om apps te downloaden.

Dit was namelijk één van de manieren waarop Google zijn machtspositie had misbruikt. De appwinkel is cruciaal voor smartphones, omdat mensen daarmee eenvoudig apps kunnen vinden en downloaden. Telefoonmakers hadden door de verplichting geen andere keuze dan de Google-zoekmachine te installeren.

Zaak mogelijk naar Hooggerechtshof

Hoewel de dreiging Chrome kwijt te raken van tafel is, is Google niet blij met andere maatregelen die de rechter passend vindt.

"We maken ons zorgen over de impact van deze vereisten op onze gebruikers en hun privacy", schrijft het bedrijf in een verklaring. Google en de Amerikaanse justitie zeggen het oordeel nog nader te bestuderen. Ondertussen kijkt ook justitie naar vervolgstappen.

Mogelijk wordt de zaak tot op het hoogste niveau uitgevochten: het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten. Als de zaak in beroep gaat, duurt het waarschijnlijk nog jaren tot een definitieve beslissing.

Het toerisme in Nederland is zo goed als terug op het niveau van voor de coronapandemie. Het aandeel van toerisme in de Nederlandse economie keerde vorig jaar terug naar 4 procent.

Daarbij gaven toeristen vorig jaar een record uit aan een vakantie in Nederland, zo blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Vorig jaar gaven Nederlandse en buitenlandse toeristen in Nederland 111,2 miljard euro uit. Dat is bijna 6 miljard euro meer dan in 2023. Het gaat om het bedrag dat toeristen voor, tijdens en na hun reis of verblijf in Nederland uitgaven. Het CBS heeft de bestedingen gecorrigeerd voor de prijsstijgingen door de inflatie.

Traditioneel gaven Nederlandse toeristen het meest uit. Dat was vorig jaar met ruim 67 miljard euro ongeveer twee derde. Wel nemen de uitgaven van buitenlandse toeristen sneller toe. Deze groep neemt meer dan de helft de toename van bijna 6 miljard euro voor zijn rekening.

Piek

In 2019 kwam het aandeel van toerisme op de Nederlandse economie op een piek van 4,3 procent. Door de lockdowns tijdens de uitbraak van het coronavirus kelderde dat in 2020 naar iets meer dan 2 procent. Vorig jaar tikte het aandeel van toerisme op de economie de grens van 4 procent weer aan.

Dat komt mede omdat de toegevoegde waarde, de kosten versus de opbrengsten, sterker toeneemt dan de totale economie. Vooral de horeca, luchtvaart, reisbureaus en reisbemiddeling profiteren van de toeristen. Vorig jaar hadden 458.000 mensen in Nederland een baan in de toerismesector.

Steeds meer Nederlanders gaan op vakantie in eigen land, becijferde de ANWB eerder dit jaar. Dat wordt wel steeds duurder:

De bouw van Shells biobrandstoffabriek in Rotterdam gaat definitief niet door. Het bedrijf zegt in een persbericht dat onder meer de bouwkosten het project "onvoldoende concurrerend" maakt. Met andere woorden: het kost te veel en gaat te weinig geld opleveren.

Biobrandstof is een soort brandstof die gemaakt wordt uit organisch materiaal, zoals afval en planten. Dit zou een klimaatvriendelijker alternatief zijn voor fossiele brandstoffen, ook al zijn de opvattingen verdeeld over hoe schadelijk biobrandstof is voor natuur en klimaat.

'Een van de vele dingen die wij doen'

De bouw van de fabriek begon drie jaar geleden. Destijds ging het vooral over hoe belangrijk de fabriek zou worden om de klimaatdoelen te halen. "Voor mij is dit een van de vele dingen die wij doen om netto-nul te worden", zei Huibert Vigeveno, directeur duurzame energie bij Shell, destijds in een video, refererend aan de Europese doelen om klimaatneutraal te zijn in 2050.

Het bouwproject werd al vorig jaar op pauze gezet. Nu de stekker er definitief uit wordt getrokken, is de economische winstgevendheid leidend. Shell heeft rond een miljard euro geïnvesteerd in de bouw.

De fabriek op het Pernis-terrein is gedeeltelijk af, volgens een woordvoerder. Het is nog onduidelijk wat er daarmee gaat gebeuren, en of het stopzetten van de bouw tot ontslagen zal leiden.

De Finnen gaan door

Om de klimaatdoelen te halen moet de productie van biobrandstof snel omhoog. Neem de luchtvaart: daar moet minimaal 70 procent van de brandstof duurzaam zijn in 2050. Vorig jaar was dat aandeel slechts 0,3 procent.

En niet iedereen stopt ermee. Op het industrieterrein naast Shell in Rotterdam zit Neste, een Finse maker van biobrandstof. Zij geven aan dat hun plannen om uit te breiden onverminderd doorgaan. Door het uitbreiden van de fabriek in Rotterdam zijn ze van plan om hun productie van biobrandstof volgend jaar te verdubbelen.

Werkgevers in onder meer de bouw, de vleesverwerkende industrie, de logistiek en de land- en tuinbouw moeten arbeidsmigranten veel vaker in vaste dienst nemen. Nu doen bijna negen op de tien arbeidsmigranten uit vooral Oost-Europa tijdelijk werk en dat leidt tot bovengemiddeld veel arbeidsongevallen.

Dat schrijft de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) in een onderzoek naar de "werkgerelateerde veiligheid" van arbeidsmigranten.

Volgens de raad zijn er meer dan 200.000 arbeidsmigranten die werken "in een kwetsbare positie". Ze hebben vaak ongeschoolde en laagbetaalde banen, waar Nederlanders nauwelijks voor te porren zijn en die de raad samenvat als "wegwerpwerk".

Desnoods verbod op dit soort flexibel werk

Onderzoek van de Arbeidsinspectie liet vorig jaar zien dat de arbeidsmigranten vaker slachtoffer zijn van ongelukken dan hun Nederlandse collega's. Dat komt onder meer doordat zij vaak slecht Nederlands spreken, maar ook doordat werkgevers en uitzendbureaus zich bij tijdelijke krachten minder lijken te bekommeren om de veiligheid.

De OVV spreekt vijf organisaties nu concreet aan op hun verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat er veel meer vast werk komt in sectoren die structureel personeel nodig hebben. Het gaat onder meer om landbouworganisatie LTO, Bouwend Nederland en de Centrale Organisatie voor de Vleessector. Doen zij dat niet, dan moet de minister van Sociale Zaken volgens de raad een verbod instellen op flexibel werk in die sectoren waarin de problemen het hardnekkigst zijn.

"Wij richten ons in onze aanbevelingen concreet op de werkgevers", zegt OVV-voorzitter Chris van Dam. "Op de grote winkelbedrijven, de grote pakketdiensten, de tuinbouw, de bouw. Daarvan zeggen wij: dat zijn gerenommeerde Nederlandse ondernemers die echt op een andere manier met het inlenen van arbeid zouden moeten omgaan." Eerder kwam de Arbeidsinspectie tot dezelfde conclusie over het belang van vast werk.

Doodgedrukt in vuilniswagen

Van Dam stelt geschrokken te zijn van een aantal schrijnende ervaringen die in het rapport zijn opgetekend. Waaronder die van de 62-jarige Poolse man die in 2022 in het perssysteem van een vuilniswagen terechtkwam en overleed. "Heel, heel nare verhalen", aldus Van Dam.

Het rapport schetst een beeld van arbeidsmigranten die vaak geheel geïsoleerd leven van de Nederlandse samenleving, een samenleving die doordoor geen idee heeft van wat er zich rond hen afspeelt. Ze werken op plekken en tijden waarop er weinig contact is met Nederlanders, behalve met werkgevers of via medewerking van de bemiddelingsbureaus. Ze worden gehuisvest in kwetsbare wijken tussen andere migranten: sommige Haagse wijken worden gedomineerd door Oost-Europeanen die werkzaam zijn in het Westland. Of ze verblijven juist buiten de bebouwde kom in vakantieparken en 'migrantenhotels'.

En zelfs als hun iets overkomt, blijven ze veelal buiten het gezichtsveld van de meeste Nederlanders. Want dan komen zij niet in een Nederlands ziekenhuis terecht, maar gaan ze noodgedwongen terug naar hun thuisland. Arbeidsmigranten kennen over het algemeen hun rechten hier niet en weten als het nodig is de weg niet te vinden naar de zorg, de sociale zekerheid en naar instanties die hen zouden kunnen helpen.

Vaker vermoeid

De kans dat hun inderdaad iets overkomt is groter dan gemiddeld, vanwege een opstapeling van factoren. Het type werk dat zij doen, aan de onderkant van de arbeidsmarkt, is op zichzelf al risicovol. Maar bovendien spelen taalproblemen een rol en zijn arbeidsmigranten vaker vermoeid. Niet alleen door hun lange werk- en reistijden met veel nachtwerk en onregelmatige diensten, maar ook omdat hun huisvesting vaak niet goed genoeg is om echt goed uit te rusten.

Bijkomend probleem is dat ze zich ten opzichte van hun werkgever vaak in een kwetsbare positie bevinden, waardoor zij ervoor kiezen de slechte omstandigheden te accepteren. Onveilige werksituaties worden vaak niet gemeld. "Je bent zomaar vervangen door iemand anders", legt Van Dam uit. En dan ben je niet alleen je baan en inkomen kwijt, maar ook vaak je woonplek.

Arbeidsinspectie moet 'minder vrijblijvend' handelen

De OVV richt zich in zijn aanbevelingen ook op de Arbeidsinspectie, die voor een "stevigere en minder vrijblijvende aanpak" zou moeten kiezen als het gaat om de arbeidsomstandigheden van migranten. Maar daarbij is volgens de raad ook een rol weggelegd voor de verantwoordelijke minister, die de inspectie beter in staat moet stellen om dit inderdaad te doen.

In de noordelijke provincies en Limburg zijn huishoudens gemiddeld veel meer kwijt aan energie dan in de Randstad. Zo besteedt een gezin in Groningen per maand ruim 105 euro meer aan energie dan een vergelijkbaar huishouden in Utrecht. Dat blijkt uit onderzoek van adviesbureau Berenschot in opdracht van energieleverancier Essent. De verwachting is dat de verschillen alleen maar verder toenemen, mede vanwege de energietransitie.

Dit komt doordat mensen buiten de Randstad over het algemeen in grotere huizen wonen, die minder goed geïsoleerd zijn. "Die mensen zijn minder in staat om hun huis te verduurzamen", ziet Resi Becker, bestuursvoorzitter van Essent. "Daarbij speelt ook inkomen een rol. De inkomens in die provincies zijn lager". Becker spreekt van een energiekloof.

Volgens Essent ziet het er niet naar uit dat dat verschil op korte termijn verdwijnt. Ruim 40 procent van de Nederlandse huishoudens heeft in 2035 niet de middelen om te investeren in verduurzaming. Ook wordt de energiekloof groter, waarschuwt Becker. Huishoudens die niet verduurzamen gaan meer betalen, onder meer vanwege de stijgende gasprijs en oplopende belastingen.

De verwachting is dat de gemiddelde kosten voor de energierekening de komende tien jaar iets gaan afnemen, maar dat gemiddelde is een vertekend beeld. Bijna 60 procent van de huishoudens gaat er iets op achteruit, blijkt uit het onderzoek. En dus moeten er politieke oplossingen komen, vindt Becker.

"Veel mensen die recht hebben op subsidies en andere ondersteuning weten die vaak niet te vinden. Er moet één centraal loket komen voor woningverduurzaming", zegt Becker. Daarbij moet volgens haar voor de laagste inkomens 90 procent van de kosten worden vergoed.

Ook moeten er meer opties komen voor huurders om te verduurzamen. Zo wil Essent een afdwingbaar recht voor huurders om te kunnen verduurzamen, in plaats van de huidige praktijk dat ze dat alleen kunnen voorstellen aan de verhuurder.

Huren versus kopen

Tussen huishoudens met een huurwoning en huishoudens met een koopwoning zijn de verschillen groot, blijkt uit het onderzoek. Huurders zijn doorgaans een groter deel van het inkomen kwijt aan de energierekening. Dat komt doordat ze over het algemeen een lager inkomen hebben.

30 procent van de particuliere huurders leeft in energiearmoede, wat betekent dat meer dan 10 procent van het inkomen naar energie gaat. Zij zijn afhankelijk van investeringen van particuliere verhuurders. Ze hebben zelf weinig mogelijkheden om te verduurzamen en dat maakt deze groep kwetsbaar voor hogere energielasten.

Van alle Nederlandse huishoudens leeft 6,1 procent in energiearmoede, meldde het CBS deze zomer. Opvallend hierbij is dat bijna 70 procent van deze groep in een sociale huurwoning woont.

Dat goud nog nooit zo duur is geweest, verandert het werk in de juwelierszaken. Veel klanten schrikken van de prijzen, zeggen juweliers tegen de NOS. Toch willen mensen volgens de juweliers nog steeds een nieuwe ketting of ring. Om dat voor elkaar te krijgen, zijn zelfs de oude trouwringen van oma en opa niet heilig meer.

"We zien steeds meer dat mensen eigen goud meenemen dat ze thuis hebben liggen", vertelt goudsmid Anoek Huisman, die een juwelierszaak runt in Schoonhoven. Tegenwoordig krijgt ze vaak de vraag of ze oude sieraden kan omsmelten om er nieuwe van te maken. "Mensen hebben gelezen dat de goudprijs hoog is, en dan gaat er een lampje branden. Een tijdje later komen ze binnen met de vraag of we toch iets leuks kunnen maken van die oude trouwringen."

Binnenlopen met goud

Goud is niet het enige edelmetaal waarvoor steeds meer geld moet worden neergelegd. De prijs van een gram zilver is ook flink omhooggegaan. Dat komt mede door de politieke onrust in de Verenigde Staten. Investeerders zien edelmetalen als veiligere beleggingsobjecten dan de dollar en daardoor stijgen de prijzen.

De prijsstijging van zilver komt ook door een stijgende vraag in fabrieken wereldwijd. Het materiaal zit in zonnepanelen, batterijen en andere technologieën die nodig zijn om te verduurzamen.

De branchevereniging voor goud- en zilversmeden herkent het beeld dat de mondiale ontwikkelingen hun weerslag vinden in de winkels. "Juweliers krijgen steeds vaker de vraag of ze bijvoorbeeld een oude broche van oma kunnen vermaken tot een ring", zegt Patrick Thio van de Federatie Goud en Zilver. "Want mensen willen ook steeds unieker zijn."

De hoge goud- en zilverprijzen kunnen ook goed uitpakken voor de portemonnee van consumenten. "We hebben steeds meer mensen die hier binnenlopen en geld willen in ruil voor hun goud", zegt goudsmid Ab Rikkoert in Schoonhoven, ook wel bekend als de zilverstad van Nederland.

En binnenlopen met oude sieraden kan de moeite waard zijn. Goudsmeden zijn in een jaar tijd bijna 50 procent meer gaan betalen voor een gram goud, zeggen ze tegen de NOS.

Niet duurzaam

Tegenwoordig is het populair om heel dunne sieraden te dragen. Volgens Huisman komt dat vooral doordat minimalisme populair is onder jongeren. "Maar dat de prijzen nu zo hoog zijn, komt ze ook wel goed uit."

Haar vakgenoot Rikkoert denkt dat de prijzen zeker invloed hebben op welke ringen en kettingen zijn klanten graag willen. "Elke gram telt."

Maar dat is eigenlijk niet duurzaam, zeggen de smeden. Een dunne ring of ketting gaat sneller stuk. Rikkoert: "Voor de reparateur is het wel handig. Een paar jaar later zie je die klanten weer terug."

Het dagelijks leven is in augustus opnieuw duurder geworden (plus 2,8 procent) vergeleken met dezelfde maand een jaar geleden. Dat bleek vandaag uit cijfers van het CBS. En daarmee is de inflatie in Nederland nog altijd hoger dan het Europese gemiddelde. Hoe komt dat?

Het gemiddelde Europese inflatiepercentage zakt steeds verder richting de 2 procent. Dat is het streefpercentage van de Europese Centrale Bank (ECB).

Dat de inflatie in Nederland hoger is, komt volgens economen onder meer door de loonstijgingen in Nederland.

Na de Russische invasie in Oekraïne in 2022 schoot de gasprijs omhoog toen Europese landen Russisch aardgas gingen boycotten. Energie in Nederland werd fors duurder door het wegvallen van Russische importgas. De snel oplopende inflatie was voor de vakbonden aanleiding om tijdens de cao-onderhandelingen flink hogere salarissen te eisen.

Wat de inflatie ook opdrijft is de krappe arbeidsmarkt in Nederland. Om personeel te behouden en nieuwe mensen aan te trekken, bieden werkgevers hogere salarissen. "Dat betekent hogere loonkosten voor werkgevers en die kosten prijzen ze voor een deel door aan de consument", zegt Hugo Erken, econoom bij Rabobank.

Inhaalslag

In Nederland was de inflatiepiek in 2022 hoger dan in andere Europese landen. "De inhaalslag die de lonen maken was daarom ook wat hoger", zegt econoom Aggie van Huisseling van ABN AMRO. Inmiddels neemt het effect van die loongroei geleidelijk af: "In Nederland worden cao's afgesproken voor langere tijd. Dus de effecten worden steeds kleiner."

Een andere factor die meespeelt bij de hogere inflatie in Nederland zijn de huurprijzen. Die zijn hier harder gestegen dan in de rest van Europa. "De huurprijzen zijn belangrijk in de vergelijking met de rest van Europa, want die hebben een groot gewicht bij het bepalen van de inflatie", zegt ING-econoom Marcel Klok.

Bij het berekenen van de inflatie kijkt het CBS naar de prijzen van verschillende categorieën en producten.

Veel mensen ervaren de inflatie vooral als ze naar de supermarkt gaan. De voedselprijzen zijn de afgelopen maanden flink gestegen. "Sommige stijgingen worden gedreven door internationale markten, zoals met koffie en cacao", zegt Klok. De hogere prijzen voor deze producten hangen onder meer samen met een slechte oogst of een toenemende vraag.

Ook supermarkten kampen met stijgende loonkosten en die worden doorberekend aan de klanten.

Geen makkelijke oplossing

En er is meer. Zo speelde de verhoging van de accijns op tabak in april 2024 een prijsopdrijvende rol. Ook andere verhogingen, zoals die van het collegegeld, stuwden de inflatie omhoog tot boven het Europese gemiddelde.

Een makkelijke oplossing om de inflatie te beteugelen is er niet. De Europese Centrale Bank kan de rente verhogen. Als ze dat doet wordt het voor banken duurder om te lenen en worden leningen voor consumenten duurder. Daardoor gaan klanten minder consumeren, waardoor de economie minder snel groeit. Het gevolg: de prijzen - en dus de inflatie - gaan omlaag. Maar het is niet waarschijnlijk dat de ECB de rente verhoogt, omdat het in andere Eurolanden al de goede kant op gaat met de inflatie.

Er moet dus gekeken worden naar andere opties, zegt Rabo-econoom Erken. Een verdere stijging van de loonkosten kun je temperen als de arbeidskrapte afneemt, maar dat is niet gemakkelijk, zegt hij. "Wat een belangrijke factor zal zijn, is als ondernemers inzetten op arbeidsbesparende maatregelen zoals robotisering om het gebrek aan arbeidskracht op te vangen", zegt Erken. "Je kan op twee manieren economisch groeien: meer mensen inzetten of mensen slimmer laten werken. Gezien de vergrijzing wordt dat laatste steeds belangrijker."