De meeste Nederlandse ziekenhuizen zijn financieel gezond, maar hebben weinig ruimte voor noodzakelijke investeringen. Dat concludeert accountantskantoor BDO in zijn jaarlijkse rapportage over de financiële situatie van de ziekenhuissector. Van de 61 geanalyseerde ziekenhuizen scoren 55 een voldoende.

Qua financiële gezondheid scoorden ziekenhuizen in Nederland vorig jaar gemiddeld een rapportcijfer van 7,2. Allerminst een onvoldoende, maar het betekent niet dat er geen problemen op de loer liggen. Met name kleinere ziekenhuizen zijn kwetsbaar. Volgens BDO daalt het rendement van een aantal kleine ziekenhuizen naar de kritieke ondergrens van 1 procent.

Dit komt door een stapeling van snel stijgende lasten. Zo zijn de loonkosten een nog zwaardere last geworden. De cao-lonen stijgen in twee jaar tijd met meer dan 10 procent. Maar ook andere kosten, zoals energie en vastgoed, nemen snel toe vanwege de inflatie.

In het Integraal Zorgakkoord is vastgelegd dat ziekenhuizen de komende jaren fors moeten investeren in andere manieren van zorg organiseren, zoals digitalisering. De kosten daarvoor krijgen ze deels vergoed door het ministerie van Volksgezondheid, maar die fondsen zijn volgens BDO niet groot genoeg.

En omdat de rendementen mager zijn (een afname van 1,9 naar 1,6 procent), is ook daar weinig financiële ruimte. "Een duivels dilemma", zegt Vincent Eversdijk van BDO.

BDO komt met twee voorstellen. Ofwel de maatschappij draait hiervoor op door hogere premies te betalen. Ofwel, en dat lijkt BDO een realistischer scenario, ziekenhuizen zoeken samen met banken en zorgverzekeraars geld om de kosten voor het Zorgakkoord te dekken. Uiteindelijk zal dat dan ook leiden tot hogere premies.

Maar er is nog een factor die veel onzeker maakt: de Tweede Kamerverkiezingen over anderhalve maand. "Deze problematiek staat wel op de politieke agenda, maar de uitwerking ontbreekt", zegt Eversdijk. "Veel is nog onduidelijk of niet doorberekend."

Het Zorgakkoord gaat om het betaalbaar houden van de zorg, maar volgens BDO is niet afgesproken hoe dat precies moet en wie de regie moet nemen in de organisatie van heel complexe zorg of acute zorg.

Het energieverbruik per Nederlander is vorig jaar gedaald naar 154 gigajoule, het laagste niveau sinds 1970. Dat komt vooral doordat mensen minder gas verbruikten vanwege de oorlog in Oekraïne, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het jaar ervoor lag het verbruik op 173 gigajoule.

Nederland was in 2022 voor 77 procent afhankelijk van energie uit het buitenland. Sinds het openen van de Staatsmijnen in Limburg in 1906 was dat percentage niet zo hoog. Sinds deze maand is de gaskraan in Groningen dicht vanwege de aardbevingen in die regio.

Het energieverbruik per inwoner was tussen 1995 en 2010 het hoogst, en daalt ondanks de bevolkingsgroei sinds 2013 omdat woningen en auto's zuiniger werden. Ook de mildere winters spelen een rol.

Vooral na de Russische inval in Oekraïne stegen de energieprijzen flink. Als gevolg daarvan verbruikten mensen minder energie uit angst voor een hoge rekening. Inmiddels zijn de energieprijzen flink gedaald.

Tot 2018 was meer dan 90 procent van de verbruikte energie in Nederland afkomstig van fossiele brandstoffen. Het afgelopen jaar was dit 83 procent.

De totale studieschuld van huidige en voormalige studenten (1,6 miljoen mensen) is begin dit jaar opgelopen tot 28,2 miljard euro. Dat is een toename van 1,7 miljard euro ten opzichte van het jaar ervoor, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek.

De schuld loopt elk jaar op en is meer dan verdubbeld sinds de invoering van het leenstelsel in 2015. Met ingang van het huidige studiejaar is het leenstelsel gestopt en is de basisbeurs voor studenten in het hoger onderwijs teruggekeerd.

Na een jarenlange stijging is het aantal mensen met een studieschuld sinds 2021 nagenoeg gelijk gebleven. Het aantal mensen met een studieschuld van meer dan 30.000 euro neemt wel toe. Dat zijn er inmiddels ruim 330.000, oftewel 26.000 meer dan het jaar ervoor en 215.000 meer dan in 2015.

Ruim 120.000 mensen hadden een studieschuld van meer dan 50.000 euro en 1800 van hen hadden zelfs meer dan een ton schuld. Voor de helft van de mensen met een studieschuld is de schuld lager dan 10.000 euro.

De leeftijdscategorie met de grootste studieschuld is de groep tussen de 25 en de 30 jaar, die al aan het aflossen is. De schuld is daar gemiddeld 22.900 euro.

Gisteren werd bekend dat de rente op studieschuld vanaf volgend jaar meer dan vijf keer zo hoog zal zijn als nu het geval is. De rente gaat van 0,46 naar 2,56 procent, het hoogste niveau in veertien jaar tijd. De stijging is het gevolg van de gestegen rente die de overheid zelf moet betalen om geld te lenen.

De schatkist gaat vermoedelijk verlies lijden op de nationalisatie van ABN Amro. Door de gekelderde waarde van het aandeel van de bank zou het verlies uitkomen op 6,7 miljoen euro. Dat schrijft demissionair minister Kaag van Financiën aan de Tweede Kamer.

De Nederlandse overheid legde tijdens de kredietcrisis bijna 22 miljard euro neer om de Nederlandse bankdivisie van het Belgische Fortis te redden. De als ABN Amro herdoopte bank ging in 2015 naar de beurs. Sindsdien verkoopt de Staat nu en dan plukjes aandelen.

De afgelopen weken leverde de verkoop van een nieuw pakket aandelen 842 miljoen euro op, zo schrijft Kaag van Financiën aan de Kamer. Vorige maand was al bekend geworden dat de Staat het belang in de bank onder de 50 procent ging brengen.

Eerder dit jaar deed de staat ook mee aan een programma waarin ABN Amro eigen aandelen inkocht. Dit leverde de schatkist ruim 281 miljoen euro op. Hiermee is nu 9,6 miljard euro verdiend aan de verkoop van aandelen. Inclusief winstuitkeringen staat de teller nu op 15,4 miljard.

Gezien de lage waardering van banken op de beurs, vermoedt Kaag dat er verlies zal worden geleden op ABN Amro. "Om de totale kapitaaluitgaven terug te verdienen zou het gehele resterende belang tegen een koers van 28,74 euro verkocht dienen te worden. Het is niet realistisch dat een dergelijke koers op korte termijn bereikt zal worden", stelt zij.

Om nog jaren de aandelen van ABN Amro vast te houden in de hoop dat de koers flink zal stijgen vindt Kaag "onwenselijk". "De staat is geen belegger en investeert dus niet risicovol als daar geen publiek belang mee is gediend. ABN Amro is in staatshanden gekomen om de stabiliteit van het financiële stelsel te borgen en niet als investering om rendement op te maken."

De rente voor leningen van studenten wordt per 1 januari 2024 meer dan vijf keer zo hoog. De rente is nu nog 0,46 procent, maar stijgt vanaf volgend jaar naar 2,56 procent. Dit wordt ook de nieuwe rente voor mbo'ers, zij zitten nu nog op 1,78 procent. De verhoging is het gevolg van de stijgende rente die de overheid moet betalen op leningen.

Door de rentestijging moeten bepaalde groepen (oud-) studenten straks meer gaan terugbetalen. Studentenorganisaties maken zich zorgen. "Het collegegeld stijgt, de koopkrachtmaatregel wordt niet verlengd. Studenten krijgen met de ene klap na de andere te maken", zegt Demi Janssen, voorzitter van het Interstedelijk Studentenoverleg (ISO). "En nu ook oud-studenten. Dit is echt niet niks."

Bij het aflossen van studieschuld geldt er een rentevaste periode van vijf jaar. Hbo- en wo-studenten hebben sinds de invoering van het leenstelsel 35 jaar om hun schuld af te betalen. Voor mbo'ers wordt dit ook 35 jaar.

Sinds het studiejaar 2015/2016 kregen de meeste studenten geen studiefinanciering meer, vanwege de invoering van het leenstelsel. De totale studieschuld is sindsdien verdubbeld. Een deel van die zogenoemde pechgeneratie krijgt nu dus ook te maken met een flink hogere rente. Het leenstelsel is inmiddels teruggedraaid en sinds dit jaar ontvangen studenten weer een basisbeurs.

Demissionair minister Dijkgraaf van Onderwijs laat in een reactie aan de NOS weten dat hij zich kan voorstellen dat er zorgen zijn bij studenten. "Daarom willen we als kabinet studenten financiële rust bieden."

Hij wijst hierbij op de basisbeurs, de verruimde aanvullende beurs en energietoeslag voor sommige studenten. Verder benadrukt Dijkgraaf dat DUO rekening houdt met de situatie van studenten. "Heb je bijvoorbeeld weinig inkomen, dan betaal je maandelijks ook weinig terug." De minister noemt alleen geen oplossing voor de pechgeneratie.

"Onze eerste gedachte was: Hoe kan dit?' En dat is ook wat we terugkrijgen van studenten en bezorgde ouders', zegt Elisa Weehuizen van de Landelijke Studentenvakbond (LSVB) over de renteverhoging. Juist omdat de overheid aan jongeren had gecommuniceerd dat ze een voordelige lening zouden afsluiten, zo benadrukt ze.

"Studenten hadden verwacht dat de rente altijd nul zou blijven. Bij de 0,46 procent vorig jaar waren heel veel mensen al in een soort shock. Je treft hier juist de studenten mee die van de lening afhankelijk zijn geweest om hun studie en huur te bekostigen", zegt Weehuizen. "Het is heel pijnlijk voor de toegankelijkheid van het onderwijs."

Studentenorganisaties pleiten voor een plafond voor de rente op studieschuld. "Studenten leven nu ieder jaar in onzekerheid," zegt ISO-voorzitter Janssen. "Het is bijna een lootje trekken over wat voor soort rente ze krijgen."

De financiële stabiliteit in Nederland houdt zich goed ondanks de hoge inflatie, rentestijgingen en geopolitieke onrust. Toch maakt De Nederlandsche Bank (DNB) zich, in een jaarlijkse update over gezondheid van de overheidsfinanciën, zorgen over het begrotingsbeleid.

DNB-directeur Klaas Knot maakt zich zorgen over financieel slecht onderbouwde begrotingsplannen in de Tweede Kamer, het uitdelen van zogenaamd 'gratis bier', en politieke partijen die hun verkiezingsprogramma's niet laten doorrekenen.

Knot zegt in een toelichting dat de begroting niet helemaal sluitend hoeft te zijn. "Maar in de huidige vooruitzichten voldoen we niet aan de Europese begrotingsnormen," benadrukt de DNB-directeur. "Zorg voor een appeltje voor de dorst."

Volgens DNB is een spaarpot nodig voor nieuwe crises. Tijdens de coronapandemie of gasprijscrisis gaf de overheid veel extra geld uit om huishoudens en bedrijven te ondersteunen. Volgens de centrale bankdirecteur is die spaarpot op termijn onvoldoende gevuld. "Dat vinden we zeker een risico."

Knot roept op tot een koerswijziging in het Haagse financiële beleid. "Op de korte termijn zien de overheidsfinanciën er goed uit. Op middellange termijn is dat minder en op de lange termijn ziet het beeld er slecht uit."

Hogere defensiekosten, de energietoeslag en de oplopende rente stuwen de overheidsuitgaven op. Toch vindt DNB dat er juist nu oog moet zijn voor de financiële stabiliteit, ondanks die afwijkende omstandigheden.

Dat de economie zich ondanks dit alles goed houdt, verrast Knot zelf ook. "De vorige keer dat dit gebeurde zat de werkloosheid in de dubbele cijfers. De economie draait nu nog steeds op volle werkgelegenheid. Dat mensen gegarandeerd zijn van een inkomen, stut de economie. Dat is het verschil met vorige situaties."

Met renteverhogingen wil de ECB de economie afkoelen. Toch denkt Knot dat de gevolgen daarvan zullen meevallen. "De schade die je aan de economie moet toebrengen om de inflatie tegen te gaan lijkt heel klein te zijn. Maar zeker weten of het een zachte landing wordt weten we niet."

Doorgaans gaan economen ervan uit dat de economie in het slop raak als de rente stijgt. "Burgers en bedrijven moeten door de stijgende rente ruimte maken in hun financiële huishouden. Als ze die niet kunnen vinden, ziet de bank een groeiend aantal wanbetalingen."

Maar dat laatste blijft ondanks een jaar van renteverhogingen meevallen, ziet Knot. "Op het moment zien we daar helemaal niets van. Er zijn nu wel de eerste tekenen van een afkoelende economie. Op termijn moeten we dit gaan zien. Maar op het moment ziet het er helemaal niet slecht uit."

Claudia Goldin heeft de Nobelprijs voor Economie gewonnen voor haar onderzoek naar ongelijkheid tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt. Ze is de derde vrouw in de geschiedenis die deze prijs krijgt.

De Amerikaanse Goldin is hoogleraar aan Harvard University en is expert op het gebied van economische geschiedenis. Ze doet al ruim dertig jaar onderzoek naar vrouwen op de arbeidsmarkt en loonverschillen tussen de geslachten.

Goldin onderzocht het inkomen van vrouwen in de VS over een periode van meer dan twee eeuwen. Haar onderzoek geeft inzicht in de oorsprong van de loonkloof tussen mannen en vrouwen. Daarbij gaat zij in op veranderingen in wetten, maatschappelijke normen en toegang tot onderwijs voor vrouwen.

Ze onderzocht ook hoe medische vooruitgang, zoals de anticonceptiepil, vrouwen meer controle gaf over hun leven en de positieve impact die dat heeft gehad op hun arbeidsmarktpositie.

Haar recent verschenen boek Career & Family: Women's Century-Long Journey toward Equity bespreekt hoe het komt dat het dichten van de loonkloof momenteel stagneert. Ook gaat het over de invloed van ouderschap op dit verschijnsel.

Jurylid Randi Hjalmarsson onderschrijft het belang van Goldins werk. "De oorzaken van de genderkloof veranderen door de jaren heen. Men kan een ziekte niet aanpakken zonder deze eerst te identificeren."

Volgens Elise van Nederveen Meerkerk, hoogleraar economische en sociale geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, heeft Goldin als een van de eersten het thema gendergelijkheid binnen de economie prominent op de agenda gezet. "Haar onderzoek is voornamelijk gericht op de Verenigde Staten, maar haar werk heeft internationaal aanzienlijke erkenning en navolging gekregen."

Van Nederveen Meerkerk onderstreept dat Goldins invloed verder reikt dan de academische wereld. Ze heeft jarenlang voor het Amerikaanse onderzoeksinstituut NBER gewerkt en haar onderzoek heeft geleid tot concrete beleidsadviezen.

Sinds de start van de Nobelprijs voor Economie in 1969 hebben slechts twee andere vrouwen de prijs gewonnen: Elinor Ostrom in 2009 en Esther Duflo in 2019.

Goldin laat in een reactie weten dat ze zichzelf ziet als een detective. "Dat betekent dat je een vraag hebt die zo belangrijk is dat je alles zult doen om het antwoord te vinden. Bovendien gelooft een detective dat er altijd een manier bestaat om het antwoord te achterhalen, zo ben ik altijd te werk gegaan."

Ze geeft aan erg blij te zijn met de prijs en spreekt van een "aangename verassing" toen ze wakker werd met het nieuws dat ze had gewonnen.

De prijs, toegekend door de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen, heeft een waarde van ongeveer 950.000 euro en wordt uitgereikt op 10 december in Stockholm.

Vorig jaar wonnen Ben Bernanke, Douglas Diamond en Philip Dybvig de prijs voor hun bijdrage aan het begrip van financiële crises. In 2021 ontving de Nederlandse Amerikaan Guido Imbens de prijs voor zijn werk over causale relaties in de economie.

De vandaag toegekende Nobelprijs voor Economie is de laatste in de jaarlijkse reeks. Vorige week werden de winnaars van de Nobelprijzen voor Geneeskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Literatuur en Vrede al bekendgemaakt.

Sterkedrankenproducent Nolet wil branchegenoot Lucas Bols overnemen voor bijna 270 miljoen euro. Dat melden de bedrijven in een gezamenlijke verklaring. De deal moet in de eerste helft van volgend jaar zijn afgerond.

Het Amsterdamse bedrijf Bols maakt jenever sinds 1575 en ging in 2015 nog zelfstandig naar de beurs. Het bedrijf heeft, naast jenever, ook wodka, mixdranken en likeuren in het assortiment. Bekende merken zijn Pisang Ambon, Coebergh en Bokma. Nolet, in 1691 opgericht in Schiedam, is vooral bekend van jenevermerk Ketel 1, maar draait een belangrijk deel van de omzet met Ketel One-wodka.

Met Bols wil Nolet zich meer toeleggen op alcoholhoudende dranken voor cocktails. Dat is volgens de bedrijven wereldwijd een groeiende markt. "Jenever is Nederlands erfgoed", zegt Bols-topman Van Doorne. "Maar we kunnen samen Nederlands kampioen worden in de internationale cocktailmarkt."

Bols is nu nog een beursgenoteerd bedrijf. Nolet, dat al bijna 30 procent van de Bols-aandelen in handen had, wil de rest van de aandelen kopen voor 18 euro per aandeel. Als de aandeelhouders inderdaad verkopen aan Nolet, verdwijnt het bedrijf van de beurs.

De eeuwenoude Amsterdamse jeneverdistilleerder vindt de overname niet pijnlijk. Bols benadrukt dat de merknaam blijft bestaan en de werknemers kunnen blijven.

Oud-minister Tjerk Westerterp is overleden op 92-jarige leeftijd. Dat heeft zijn familie laten weten aan persbureau ANP. Westerterp, die in 1983 aan de wieg stond van de AEX-index, overleed in zijn woonplaats Ulvenhout.

Westerterp begon zijn politieke carrière in de jaren 60 als Tweede Kamerlid en Europarlementariër namens de Katholieke Volkspartij, die later opging in het CDA. Hij werd vervolgens staatssecretaris van Europese Zaken onder premier Biesheuvel en minister van Verkeer en Waterstaat in het kabinet-Den Uyl, van 1973 tot 1977.

Als minister van Verkeer stelde Westerterp - die zelf een kind had verloren bij een auto-ongeluk - het dragen van een bromfietshelm en autogordel verplicht. Westerterp werd ook bekend als pleitbezorger van het regenpak. Na de oliecrisis in de jaren 70 liet hij een wedstrijd uitschrijven voor het beste regenpak, om zo meer mensen op de fiets naar werk te krijgen.

Na zijn politieke carrière werd hij directeur van de Optiebeurs in Amsterdam en bedacht hier in 1983 de AEX-index. Dit is de belangrijkste beursindex van Nederland die de ontwikkeling weergeeft van de 25 grootste aandelen qua beurswaarden. Westerterp was begin deze eeuw ook korte tijd politiek actief voor Leefbaar Nederland.

Steeds meer jongere kinderen krijgen hun zakgeld op hun bankrekening, in plaats van contant. Dat blijkt uit onderzoek van het Nibud en de Rabobank.

Van de kinderen tussen de 8 en 9 jaar krijgt 28 procent het zakgeld volledig digitaal. Vijf jaar geleden was dat 15 procent.

Kinderen met een bankrekening leren al vroeg met geld om te gaan. Uit het onderzoek van Nibud blijkt ook dat kinderen die zakgeld krijgen, ook meer bezig zijn met geld en geldzaken, dan kinderen die geen zakgeld krijgen.

Ruim 70 procent van de jongste kinderen, de 6- en 7-jarigen, krijgt hun zakgeld nog contant. Volgens het Nibud heeft dat te maken met de tastbaarheid van contant geld. Zodra ze ouder worden, ontvangen zij het zakgeld vaker digitaal.

Ouders geven ook aan dat het makkelijker is om het zakgeld digitaal op vaste momenten over te maken. "Maar bij deze manier van geld geven aan je kind, komt wel wat kijken," zegt Nibud-directeur Arjan Vliegenthart. "Hoe werkt zo'n bankrekening, hoe betaal je digitaal? En wat zijn de risico's?"

Praten met je kinderen over wat ze (online) delen is volgens het Nibud een belangrijk punt. "Je inlogcode voor de bankapp moet geheim blijven en wanneer je gaat pinnen, scherm je jouw pincode wel goed af?", zegt Vliegenthart.

"Een volwassene kan geconfronteerd worden met bijvoorbeeld een phishingmail of een sms met het verzoek om geld over te maken, maar je kind ook", zegt Vliegenthart.

Zo kunnen criminelen via sociale media kinderen benaderen met de vraag of ze in ruil voor een bepaald bedrag hun rekening mogen gebruiken, om geld over te maken naar iemand anders. Daarmee worden ze gebruikt als geldezel.

Dit klinkt voor veel kinderen interessant, maar het is strafbaar, omdat je meewerkt aan bijvoorbeeld witwassen. Daarom zegt het Nibud dat het belangrijk is om kinderen op jonge leeftijd al bewust te maken van dit soort gevaren.

Nu praat slechts één op de vijf ouders met hun kinderen over financiële gevaren en dat is volgens het Nibud te weinig.

Het zou een sterk verhaal kunnen zijn dat je in het weekend in de kroeg vertelt. Een video gemaakt met AI waarin de baas een medewerker vraagt een geldbedrag over te maken. Het overkwam recent Ali Niknam, topman van online bank Bunq. De medewerker trapte er niet in.

"Hij kreeg een bericht van mij via WhatsApp: 'Hé, ik ben op reis, we hebben net een bedrijfsovername gedaan, we moeten snel een aanbetaling doen, want anders gaat de deal niet door'", vertelt Niknam. De medewerker kreeg een uitnodiging voor een videogesprek, waarvan het beeld vanwege een 'slechte verbinding' wat blokkerig was. Achteraf checkte de medewerker het nog eens met z'n baas en toen bleek dat het nep was.

"Het punt is dat dit de eerste keer is dat dit gebeurt", zegt Niknam. "Waarschijnlijk neemt de kwaliteit heel erg snel toe de komende maanden. Dus dit gaat alleen nog maar erger worden."

Zogeheten CEO-fraude bestaat al jaren. Maar een voorbeeld zoals dat bij Bunq, dat kent Frank Groenewegen, partner Cyber Risk bij Deloitte, nog niet uit de praktijk. Het houdt zijn klanten wel bezig. "Het is onderdeel van veel simulaties die we met het bestuur van onze klanten doen." Denk aan een filmpje met mededelingen die direct een reactie geven op de beurs, zoals een verkoop of tegenvallende resultaten.

Bunq is niet het enige voorbeeld dat deze week opdook. Ook de Amerikaanse acteur Tom Hanks, ontbijtshowpresentator Gayle King en youtuber Jimmy Donaldson waarschuwden hun miljoenen volgers voor met AI (kunstmatige intelligentie) gemaakte video's. Donaldson, bekend als MrBeast, vroeg zich bovendien af of sociale media hier wel klaar voor zijn. Hij sprak van een "serieus probleem".

Overigens werkt Hanks nu mee aan een film, Here, waarbij hij met AI wordt verjongd. Het laat zien dat de technologie momenteel aan de ene kant wordt misbruikt door kwaadwillenden, maar ook dankbaar wordt gebruikt door bijvoorbeeld de filmindustrie.

Met AI gemanipuleerde video's, die ook wel deepfakes worden genoemd, bestaan al jaren. Bekend is een video met oud-president Obama (die er inmiddels ook wel wat gedateerd uitziet). Maar met de komst van generatieve AI wordt het nóg makkelijker om ze te maken. Bovendien lijken ze steeds echter.

Economieverslaggever Lisa Schallenberg laat zien hoe het eruit ziet:

Het spreken van andere talen met AI gaat nog niet altijd foutloos, maar de ontwikkelingen gaan snel.

Vooral de stem wordt nu steeds beter, zegt Theo Gevers, hoogleraar computer vision aan de Universiteit van Amsterdam. "Deepfakes waren al goed, nu is de stem ook te klonen. Dat kan nu echt heel realistisch."

Gevers doet al jaren onderzoek naar deepfaketechnologie en de manier waarop dit soort gemanipuleerde beelden te herkennen zijn. "Detectietools zijn niet goed genoeg", zegt hij. "We lopen nu steeds achter de feiten aan. Bijna elke week komt er een nieuwe tool om iets te genereren. En dat is een probleem."

Die tools kunnen worden gebruikt voor oplichting, zoals in het voorbeeld van online bank Bunq. Maar ook bij verkiezingen. Dat gebeurde onlangs in Slowakije. Op sociale media circuleerden deepfakevideo's. In een versie lijkt het alsof de leider van de liberale PS-partij, Michal Simecka, het kopen van stemmen bespreekt met een journalist. De audio, concludeerden factcheckers van persbureau AFP na consultatie met experts, is nep.

Reden tot zorg, zou je zeggen. Toch denkt Olya Kudina, universitair docent ethiek en filosofie van technologie aan de TU Delft, dat we beter in staat zijn echt en nep van elkaar te onderscheiden dan we denken. Het feit dat ze erbij Bunq niet intrapten, noemt ze een "goed teken". In het geval van Bunq ging het in tegen de protocollen die het bedrijf hanteert. In die context was de vraag van Niknam aan zijn medewerker dus gek.

Bij youtuber MrBeast was de context wel kloppend, zegt Kudina. Hij staat erom bekend weggeefacties te doen. "Dus dat was niet verdacht en hij zag er ook echt uit. Maar ik zie in de eerste reacties dat gebruikers het verdacht vonden, omdat het watermerk op de video er anders uitzag." Beide voorbeelden laten zien dat de sociale context waarin iets wordt gezegd bij het herkennen van gemanipuleerde video's heel belangrijk is.

Tegelijkertijd wil Kudina het gevaar van deepfakes niet relativeren. Maar ze benadrukt dat mensen niet alleen zullen kijken naar de video, maar juist aan de hand van de context kunnen begrijpen of het echt of nep is.

Gehandicaptenzorgorganisaties krijgen er volgend jaar niet meer geld bij. Dat heeft de rechter bepaald, nadat bijna 60 zorgorganisaties een kort geding hadden aangespannen tegen de zorgkantoren.

Zorgkantoren sluiten de contracten voor langdurige zorg af met aanbieders van gehandicaptenzorg. Zij stellen de tarieven voor volgend jaar mede vast op basis van de financiële situatie van zorginstellingen. Over hoe slecht die situatie is, verschillen beide partijen van mening.

De gehandicaptenzorgorganisaties zeggen volgend jaar grote financiële tekorten te verwachten, waardoor de zorg in gevaar komt. Maar volgens de zorgkantoren blijkt uit hun eigen onderzoek dat de financiële situatie van de organisaties helemaal niet zo nijpend is. Daarom vinden zij de tarieven redelijk.

De rechter oordeelde dat de zorgkantoren de tarieven goed hebben onderbouwd. Daarbij speelde ook mee dat de zorgkantoren al eerder besloten om de tarieven voor volgend jaar toch iets te verhogen.

De Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland noemt de uitspraak teleurstellend. "We beraden ons de komende weken nog op een hoger beroep", zegt een woordvoerder. "Zeker is dat we graag in gesprek blijven met de zorgkantoren, om de ernst van de situatie te blijven benadrukken."

De rechter gaf de gehandicaptenzorg op twee punten wel gelijk. Het zorgkantoor van Menzis mag geen maximum aantal verblijfsdagen instellen voor bepaalde cliënten. Ook moet het zorgkantoor toestaan dat de aanbieders ook volgend jaar bezwaar kunnen maken tegen de tarieven.

Vakbond FNV wil met garnalenpeller Heiploeg een compensatie afspreken voor de medewerkers die bij het faillissement van het bedrijf in 2014 hun baan verloren.

Eerder vandaag vernietigde de Hoge Raad een uitspraak van het gerechtshof waarin werd geoordeeld dat het razendsnelle faillissement van het bedrijf in 2014 volgens de regels was. Het bedrijf ging failliet en nog dezelfde dag werd een doorstart aangekondigd. Negentig medewerkers van het concern verloren door het faillissement hun baan.

De Hoge Raad volgt met de uitspraak het advies dat eerder werd gedaan aan het Europees Hof van Justitie. Het gerechtshof moet nu met een nieuw oordeel komen.

"Nu de uitspraak er is willen we in gesprek met Heiploeg om te kijken hoe we tot een oplossing kunnen komen", zegt Eric Brouwer, bestuurder FNV Voedingsindustrie. Volgens hem hebben juridische procedures voor Heiploeg weinig zin meer. "Deze zaak speelt al heel lang. Het heeft geen zin om het nog langer te rekken."

Hij zegt nog niet een bedrag in gedachte te hebben dat Heiploeg moet gaan betalen. "We wilden niet op voorhand allerlei berekeningen maken. We willen in alle billijkheid en redelijkheid eruit komen."

Heiploeg heeft nog niet gereageerd op de uitspraak. In een soortgelijk faillissement van kinderopvangketen Smallsteps moest dat bedrijf later 11 miljoen euro betalen aan 700 ontslagen medewerkers.

Wie schuldhulp nodig heeft, kan gratis aankloppen bij de gemeente. Althans in theorie. In de praktijk is de gemeentehulp vaak traag en ontoegankelijk. Dat creëert een gat waarin commerciële schuldhulppartijen springen, met werkwijzen die soms balanceren op de rand van de wet.

Een advocaat die onderdeel was van zo'n werkwijze is nu bestraft door de tuchtrechter, blijkt uit een recente uitspraak. Het bedrijf zelf wordt bovendien strafrechtelijk vervolgd, meldt het Openbaar Ministerie.

Het betreft de samenwerking tussen de bestrafte advocaat en Actief Schuldhulp Nederland, dat de afgelopen jaren een paar duizend mensen met schulden bijstond. Die klopten aan bij het bedrijf omdat ze niet in aanmerking kwamen voor gemeentelijke schuldhulp of zo ten einde raad waren dat ze niet op hulp van de gemeente konden wachten. "Toen wij begonnen hadden gemeenten de hulpverlening totaal niet op orde", zegt Actief Schuldhulp. "Het is nu iets beter, maar nog steeds zijn de meeste gemeenten te traag."

Maar: bij kredietschulden is het verboden om je voor bemiddeling te laten betalen. "Je verdient dan geld aan de financiële ellende van andere mensen", zegt persrechter Moneta Ulrici in een toelichting op het verbod. "Die mensen zijn vaak wanhopig. En dan kom jij tegen een bepaald tarief hulp verlenen die ze elders gratis krijgen."

Vanaf het begin hield de toezichthouder Bureau Economische Handhaving (BEH) Actief Schuldhulp in de gaten. "Op aanraden van de toezichthouder hebben we toen de werkwijze met de advocaat opgezet", zegt Actief Schuldhulp.

Door een uitzondering in de wet mogen advocaten wél schuldhulp leveren tegen betaling. Het bedrijf regelde de advocaat als partner. Voor zijn hulp kreeg hij 1000 euro per maand.

De advocaat was betrokken bij zeker 222 dossiers, blijkt uit de uitspraak. Maar hij deed te weinig, volgens de persrechter. De controles en afhandeling van de klanten liet hij over aan Actief Schuldhulp. De tuchtrechter noemt die gang van zaken "bijzonder kwalijk" en heeft de advocaat geschorst.

De betrokken advocaat erkent tegen de NOS dat hij fout zat in de uitvoering. "Maar achter het werk van Actief Schuldhulp sta ik nog steeds. De gemeentelijke schuldhulp duurt te lang, daar leveren zij een oplossing voor."

De directeur van Actief Schuldhulp zegt dat hij "nooit kwade bedoelingen had". Hij noemt het "onethisch als de gemeenschap moet opdraaien voor mensen met schulden die ze vaak zelf hebben veroorzaakt". De directeur benadrukt verder dat ook de gemeentelijke schuldhulp geld kost, voor de schuldeisers en de belastingbetaler.

Het bedrijf neemt op dit moment geen nieuwe klanten meer aan.

Bjorg van Tilborg kon niet bij de gemeente terecht. De Sliedrechtse kwam naar eigen zeggen onterecht te boek te staan als fraudeur bij de Belastingdienst, de schulden stapelden zich op en door het stempel 'fraudeur' bleef de deur van de gemeentelijke schuldhulpverlening dicht, zegt ze.

"We waren al twee keer op straat beland. Ik had geen andere keus meer", zegt Van Tilborg over het moment dat ze in zee ging met Actief Schuldhulp.

Aanvankelijk leek het te werken. De deurwaarders bleven weg. Maar toen haar man na drie jaar vroeg hoeveel van de schuld van 27.000 euro was weggewerkt, bleek dat de schuld niet was afgenomen. Terwijl ze wel in veronderstelling was dat haar schulden aangepakt zouden worden.

Volgens Actief Schuldhulp is daar nooit sprake van geweest. "De familie Tilborg is vanaf dag één medegedeeld dat Schuldhulp niet mogelijk was, doordat zij al meerdere trajecten via de gemeente hadden gehad. Voor hen hebben we nadrukkelijk alleen inkomensbeheer verricht, voor zover dat kon."

Inmiddels probeert Van Tilborg haar geld terug te krijgen met hulp van een advocaat. Hij staat meerdere klanten van Actief Schuldhulp bij in hun zaken tegen het bedrijf.

Een deel van die zaken is al geschikt, volgens Actief Schuldhulp omdat dit goedkoper is dan de kosten van een rechtszaak. In de zaak van Van Tilborg zal de rechter wel met een oordeel komen. Die zal zich dan ook buigen over de vraag of commerciële partijen in het gat mogen springen dat de gemeentelijke schuldhulp laat vallen.

Heeft u ook ervaringen met commerciële schuldhulp? Of tips die te maken hebben met dit onderwerp? Mail naar bart.kamphuis@nos.nl

Big Bazar gaat korting geven op de voorraad koopjes die nu nog in de schappen liggen van filialen van de omgevallen discounter. De curator hoopt op die manier dat de klanten blijven komen terwijl er wordt gezocht naar een overnamekandidaat.

Ruim een week geleden viel het doek voor Big Bazar. Diverse verhuurders en leveranciers hadden een faillissement aangevraagd omdat de discountketen al lange tijd de rekeningen niet meer betaalde.

Door die financiële problemen werden er al enige tijd geen nieuwe voorraden meer geleverd aan Big Bazar en de schappen worden leger.

De curator meldt vandaag dat "een twintigtal gegadigden" zich tot nu toe heeft gemeld. Die zouden Big Bazar in zijn geheel of gedeeltelijk willen overnemen.

"Om de winkels interessant te houden voor gegadigden voor een doorstart vinden de curatoren het belangrijk dat de klanten van Big Bazar de winkels blijven vinden", meldt de bewindvoerder. "Aangezien het vanwege het faillissement niet mogelijk is om nieuwe voorraad in te kopen, hebben de curatoren besloten om kortingen te geven op de artikelen in de winkels."

Welke partijen interesse hebben getoond wil de curator nog niet zeggen, omdat de gesprekken in een vertrouwelijke fase zitten. Over enkele weken komt er naar verwachting duidelijkheid over een mogelijke doorstart.

Het is hoog tijd om het Nederlandse stelsel van schulden incasseren grondig te herzien. Dat stellen twee onderzoekers in een ongevraagd advies. De beroepsorganisatie van deurwaarders KBvG is het met hen eens.

Bij ruim 600.000 huishoudens zijn de schulden zo groot dat ze er zelf niet uit kunnen komen, blijkt uit de meest recente cijfers van het CBS. Het lukt al jaren niet om dit aantal naar beneden te brengen. Tegelijkertijd zijn vijf op de zes huishoudens met problematische schulden niet in beeld bij de schuldhulpverlening. Dit ondanks talloze onderzoeksrapporten, proefprojecten, steunmaatregelen en beleidsaanpassingen.

Onderzoekers Nadja Jungmann en André Moerman laten in hun advies zien tot welke uitwassen het huidige incassostelsel kan leiden, onder meer met rekenvoorbeelden. Zo voeren ze een huishouden op dat drie schulden van 750 euro heeft en dat 100 euro per maand kan aflossen. Dat huishouden loopt op tegen extra kosten van 5593,07 euro. De eerste 46 maanden betaalt het eigenlijk alleen maar af aan de kosten en nog geen cent aan de oorspronkelijke schuld.

De kern van het probleem, zo stellen de onderzoekers, is dat als een huishouden verschillende schulden heeft, de verschillende schuldeisers met elkaar concurreren om een zo groot mogelijke portie van de afloscapaciteit te bemachtigen. Het begint met vorderingen, gaat over in een dwangbevel en kan eindigen in loonbeslag.

Dat hele traject brengt in de verschillende stadia kosten met zich mee. Als het om bijvoorbeeld drie schulden gaat, kan het zijn dat al die kosten ook drie keer in rekening worden gebracht. Zo kan dus 2250 euro aan schulden uiteindelijk 5593,07 euro aan kosten veroorzaken.

"De verschillende schuldeisers hebben geen objectief zicht op wat een debiteur kan aflossen", zegt Jungmann. "En ze weten niet welke andere schuldeisers er zijn. Eigenlijk sturen ze in de mist." Het leidt er in de analyse van de onderzoekers maar al te vaak toe dat schuldeisers kiezen voor het inzetten van alle beschikbare juridische middelen om de schuld te incasseren, met dramatische kostenstijgingen als gevolg.

In het rapport 'Schulden klein houden en perspectief bieden' pleiten Jungmann en Moerman voor een nieuw incassostelsel. Daarin kan iemand met schulden een afbetalingsplan krijgen waarin alle schuldeisers naar rato worden afbetaald. Hierbij wordt vastgesteld wat de debiteur maximaal kan betalen, zonder onder het bestaansminimum te zakken.

Er bestaan al wel afbetalingsregelingen, bijvoorbeeld via de gemeentelijke schuldhulp. Maar in de praktijk zetten veel mensen met schulden die stap niet. Van alle huishoudens met geregistreerde problematische schulden maakt nog geen 5 procent gebruik van een schuldregeling met kwijtschelding.

Het onderzoek dat leidde tot dit voorstel voor een nieuw incassostelsel werd gefinancierd door de beroepsvereniging van deurwaarders KBvG. Opmerkelijk, want als het werkelijkheid wordt, zou dat het verdienmodel van deurwaarders drastisch beperken. Zij verrichten dan immers veel minder 'ambtshandelingen' zoals het betekenen van vonnissen, dagvaarden en beslagleggen.

"Toch is het huidige stelsel van schulden, vorderingen en incasso toe aan een grondige herziening", zegt KBvG-voorzitter Chris Bakhuis. "Het is belangrijk dat bij het innen van schulden de focus wordt verlegd van afzonderlijke vorderingen naar het collectieve belang van debiteur en schuldeiser. Het creëert bij beide partijen rust en overzicht."

Demissionair minister Weerwind voor Rechtsbescherming heeft het advies in ontvangst genomen, ook namens minister Schouten voor Armoedebeleid. Het advies wordt meegenomen in het 'Interdepartementale Beleidsonderzoek' naar problematische schulden dat bij de Miljoenennota werd aangekondigd. Bij dit onderzoek kijken vertegenwoordigers van verschillende ministeries naar mogelijkheden om de schuldenproblematiek in Nederland aan te pakken. In mei moet dit onderzoek zijn afgerond.

Sinds de overname van X, voorheen Twitter, door Elon Musk heeft het sociale medium ten minste 55 procent minder advertentie-inkomsten. Dat schrijft persbureau Reuters.

Het bedrijf heeft moeite met het vasthouden van adverteerders door de grillige bedrijfsvoering onder leiding van Musk. Zo onderging het bedrijf een plotselinge naamswijziging in juli dit jaar en werden in november vorig jaar bijna 3700 medewerkers ontslagen.

Volgens een ingewijde gaat ceo Linda Yaccarino van het bedrijf om tafel met de banken die Musk hebben geholpen met de financiering voor de aankoop van X om de bedrijfsplannen door te nemen.

Musk heeft eerder toegegeven dat het platform te maken heeft met dalende inkomsten door advertenties. Hij geeft activisten de schuld omdat zij de druk op zouden voeren bij bedrijven om te stoppen met adverteren op X.

Vorige week zei Yaccarino dat zo'n 1500 merken zijn teruggekeerd als adverteerders op het platform. Negentig van de honderd belangrijkste adverteerders zou in de afgelopen twaalf weken zijn teruggekomen. Yaccarino verwacht dat X in het eerste kwartaal van 2024 winst gaat maken.

De advertentieverkoop in de VS is cruciaal voor een platform als X. De advertenties daar zijn verantwoordelijk voor 90 procent van de inkomsten van het bedrijf.

Grote supermarktketens doen er weinig aan om de klant te verleiden duurzame producten te kopen. Klimaat-vriendelijk assortiment wordt vrijwel niet prominent in het zicht gelegd. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van onder andere Milieudefensie.

Bij duurzame producten gaat het om artikelen die weinig schade opleveren voor mens en milieu. Denk aan boodschappen waarvan bij de productie weinig CO2 vrijkomt en waarbij nauwelijks plastic wordt gebruikt voor verpakkingen. Vlees, vis en kaas worden daarentegen meegeteld als niet-duurzame producten.

In het onderzoek is gekeken naar in hoeverre supermarkten duurzame producten prominent aanbieden. Het gaat dan bijvoorbeeld over hoe supermarkten hun artikelen in hun schappen plaatsen. Ook is gekeken naar hoe er wordt geadverteerd op reclameborden in de winkel en in folders.

Het onderzoek resulteert voor het derde jaar in een zogenaamde Superlijst Groen. "Supermarkten maken inmiddels meer plannen dan een paar jaar geleden," vertelt Gustaaf Haan van onderzoeksbureau Questionmark, "maar concrete maatregelen in assortiment, promotie en winkelinrichting laten nog meestal op zich wachten."

De supermarkten zouden met name terughoudender kunnen zijn met het promoten van dierlijke producten, stelt het onderzoek. "Ruim 80 procent van de eiwitrijke producten in de reclamefolder is nog altijd vlees, vis of kaas. Van de kant-en-klaarmaaltijden bevat 85 procent vlees, vis of kaas."

Volgens het onderzoek bieden Ekoplaza, Lidl en Albert Heijn duurzame producten het meest prominent aan. Ook zijn zij het meest transparant over hun ambities met betrekking tot het aanbieden van duurzame producten.

Met name op het gebied van de zogeheten eiwittransitie wordt supermarkt Plus als 'achterblijver' bestempeld. "Voor het eerst rapporteren alle supermarkten behalve Plus over de verhouding tussen dierlijke en plantaardige eiwitten in de verkoop van voedsel."

Plus zegt tegen de NOS teleurgesteld te zijn over het resultaat van het onderzoek. Volgens de supermarkt doet het onderzoek geen recht aan wat Plus al doet aan het verduurzamen van het assortiment. Over het prominent aanbieden van dierlijke en plantaardige producten zegt de keten: "Plus zal aanbiedingen voor vlees, kaas en zuivel blijven doen. Wel is dit in de plannen voor 2024 aanzienlijk teruggebracht."

Milieudefensie is van mening dat supermarkten een belangrijke rol hebben in het verduurzamen van wat er in ons boodschappenmandje terechtkomt. "Supermarkten hebben een zeer machtige rol. Er zijn miljoenen consumenten en tal van voedselproducten, maar er is slechts een handjevol supermarkten."

Supermarkten kunnen daarom meer druk uitoefenen op leveranciers om voedsel duurzaam te produceren en kunnen consumenten helpen een duurzame keuze te maken. "De consument is natuurlijk vrij om te kiezen," zegt Haan, "maar de supermarkten kunnen in ieder geval stoppen om de klant niet de verkeerde kant op te duwen."

Na een periode van dalende huizenprijzen zijn nu voor het tweede kwartaal op rij de huizenprijzen weer gestegen. In het derde kwartaal van dit jaar waren de prijzen van bestaande woningen 1,7 procent hoger dan in het tweede kwartaal, zegt makelaarsvereniging NVM.

Op jaarbasis is nog wel sprake van een daling. Ten opzichte van het derde kwartaal van 2022 zijn de prijzen namelijk met 1,7 procent gedaald. De gemiddelde verkoopprijs van een woning was 422.000 euro.

NVM-makelaars verkochten in drie maanden tijd bijna 33.500 woningen. Dat waren er 2,4 procent meer dan hetzelfde kwartaal een jaar eerder, maar 1,8 procent minder dan het voorgaande kwartaal. Zo'n 70 procent van alle woningen wordt verkocht via NVM-makelaars.

"Het derde kwartaal met daarin de zomerperiode is traditioneel altijd wat rustiger qua verkopen en interesse", zegt Lana Gerssen, makelaar en voorzitter NVM-vakgroep Wonen. "Toch laten de resultaten zien dat er dynamiek in de markt zit en kopers vertrouwen hebben."

Een bestaande woning werd afgelopen kwartaal in gemiddeld 33 dagen verkocht. Dat is één dag sneller dan in het tweede kwartaal.

Gerssen constateert dat er nog steeds sprake is van grote krapte op de woningmarkt. "Dit kwartaal kan een koper gemiddeld uit 2,6 woningen kiezen, een verkrapping ten opzichte van de 2,7 in het tweede kwartaal. Daar maken we ons zorgen over want het wakkert de concurrentie tussen kopers weer aan. Zo horen we van onze leden dat kopers weer gaan overbieden."

De NVM hamert er al langer op dat er meer gebouwd moet worden om de krapte op te lossen. "In de stad, op het platteland én voor alle groepen woningzoekenden. Alleen dan komt de noodzakelijke doorstroming op gang", aldus Gerssen. Onderzoeksbureau ABF Research becijferde onlangs dat er dit jaar een tekort is van zo'n 390.000 woningen. Vorig jaar ging het nog om 315.000 woningen.

Voor het derde kwartaal op rij steeg het aantal verkochte nieuwbouwwoningen. Maar historisch gezien gaat het nog steeds om weinig woningen. NVM-makelaars verkochten ruim 5000 nieuwbouwwoningen in drie maanden tijd. Begin 2021 waren dat er nog meer dan 9000.

Lange tijd kochten mensen liever een bestaande woning dan een nieuwe, omdat nieuwbouwhuizen relatief duur zijn. Maar de laatste tijd komen er wat meer betaalbare nieuwbouwhuizen op de markt, die volgens de NVM beter aansluiten op de wensen van potentiële kopers en daarom ook sneller verkocht worden.

De NVM zegt dat de energiezuinigheid vaak de belangrijkste reden is dat mensen kiezen voor een nieuwbouwwoning.

De cao-lonen zijn in het derde kwartaal van dit jaar met 6,1 procent gestegen ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. En als je dit corrigeert voor de inflatie, die in het derde kwartaal nog maar zo'n 2,6 procent was, dan hou je de hoogste reële loonstijging van deze eeuw over, zegt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het gaat dan namelijk om een reële loonstijging van 3,4 procent.

Tot voor kort gingen de reële lonen, dus gecorrigeerd voor inflatie, nog juist omlaag. In het eerste kwartaal was daar nog sprake van. De loonstijging was toen ruim 5 procent, maar dat werd tenietgedaan door een inflatie van ruim 6 procent. Maar de afgelopen maanden is de inflatie hard gedaald. In september bedroeg die nog maar 0,2 procent. Die lage inflatie komt vooral door fors lagere energieprijzen.

In het onderwijs stegen de cao-lonen het hardst, namelijk met 8,9 procent. Daarna volgen de bedrijfstakken 'vervoer en opslag' en 'waterbedrijven en afvalbeheer'. De laagste stijging van de lonen was er in de 'verhuur en handel van onroerend goed', namelijk 2,5 procent. Daarna volgen de financiële dienstverlening en 'cultuur, sport en recreatie'.