Lego ziet af van het voornemen om bouwsteentjes te maken van gerecyclede petflessen. Een prototype daarvoor werd in 2021 gepresenteerd maar na twee jaar van testen meldt de Deense speelgoedfabrikant dat het daar niet mee doorgaat.

De meeste kunststoffen worden van ruwe olie gemaakt, zo ook het plastic dat nu nog voor Legoblokjes wordt gebruikt. Het gebruik van gerecyclede petflessen leek een alternatief, maar voor de inzet daarvan moeten extra stappen worden gezet, waarvoor extra energie nodig is.

Een woordvoerder zegt dat het zoeken naar een olievrij alternatief doorgaat. Het bedrijf wil daar tot 2025 1,1 miljard euro voor uittrekken. In 2032 moeten alle blokjes van duurzaam materiaal zijn gemaakt.

Het bedrijf bestaat dat jaar honderd jaar. Het is in 1932 opgericht door Ole Kirk Kristiansen.

Voor het eerst in vijftien jaar kun je ABN Amro echt geen staatsbank meer noemen. De bank heeft bekendgemaakt dat de overheid sinds vandaag minder dan 50 procent van de aandelen in handen heeft.

De bank is blij met de stap. "Ik ben verheugd met het bereiken van deze mijlpaal in de afbouw van het staatsbelang. Wij hebben enorme stappen gemaakt met de bank sinds de overname in 2008", zegt topman Robert Swaak.

In 2008 dreigde ABN Amro ten onder te gaan nadat de bank was overgenomen door Fortis. Het was het begin van de kredietcrisis en allerlei banken wereldwijd hadden grote financiële problemen. Op 3 oktober 2008 nam de overheid ABN Amro over om de bank te behoeden voor een faillissement.

Tot 2015 had de staat alle aandelen ABN Amro in bezit. In dat jaar werd een eerste plukje aandelen weer op de beurs verhandeld. En sindsdien is het aandelenbelang van de staat stukje bij beetje verder teruggebracht. Nu is het dus voor het eerst weer onder de 50 procent gedaald.

Demissionair minister Kaag van Financiën zei in februari al dat ze het staatsbelang naar iets onder de 50 procent wil terugbrengen. Naar welk percentage precies, is niet bekendgemaakt. Maar vooralsnog zijn er geen plannen om het belang tot veel minder dan 50 procent te verlagen.

De overheid heeft nu geen beslissende stem meer bij besluiten waarmee een meerderheid van de aandeelhouders akkoord moet gaan. De staat blijft wel veruit de grootste aandeelhouder en verwacht dat ABN Amro bij grote beslissingen blijft overleggen.

Twee jaar na de hype rond digitale eigendommen, de zogenoemde NFT's, is er van enig enthousiasme voor de technologie weinig meer over. Een investering in NFT's leek een garantie voor succes, maar de markt is volledig ingestort en het overgrote deel van de NFT's is op dit moment niets waard. Dat blijkt uit onderzoek van website dappGambl. Onder meer The Guardian schrijft over de opvallende ontwikkeling.

In 2021 werden in korte tijd miljoenen digitale kunstwerken verhandeld, soms voor veel geld. Zo kocht een zakenman in Maleisië het eerste bericht ooit op Twitter, nu X, voor bijna 2,5 miljoen euro. Het bericht was op 21 maart 2006 op het platform geplaatst door oprichter Jack Dorsey. Het was een van de eerste in het oog springende NFT-aankopen.

De situatie is inmiddels drastisch veranderd: de wekelijkse verhandelde waarde was in juli van dit jaar zo'n 80 miljoen dollar, slechts 3 procent van de waarde op het moment van de piek in augustus 2021. Van de 73.257 NFT-collecties die de website onderzocht, hebben er 69.795 op dit moment een marktwaarde van 0 ethereum. Dat betekent dat 95 procent van de mensen die in het bezit zijn van een NFT-collectie momenteel een waardeloze investering in handen hebben. Dat zijn 23 miljoen mensen.

"Dit laat het ongelooflijke risicovolle karakter zien van de NFT-markt en het onderstreept de noodzaak van zorgvuldig onderzoek voor het doen van dure aankopen", schrijft de site in de analyse.

Van alle NFT-collecties uit het onderzoek is bovendien bijna 80 procent niet verkocht. Dat betekent dat het aanbod van NFT's de vraag ruim overstijgt. "Dit aanbodoverschot creëert een kopersmarkt, waarin potentiële investeerders veeleisender worden en de stijl, zeldzaamheid en mogelijke waarde van NFT's zorgvuldig afwegen voordat een aankoop wordt gedaan." In het onderzoek wordt gesproken van een "zeer speculatieve en volatiele markt".

Daarbovenop is er nog altijd kritiek op de impact die de handel heeft op het milieu. DappGabml vond ruim 195.000 onverkochte NFT-collecties, die samen net zoveel CO2 verbruiken als 2048 huishoudens. Dat komt doordat het proces om een NFT te maken, het toevoegen van een item aan de blockchain, veel elektriciteit vergt.

Hoewel de hype is verdwenen en veel NFT's nu niets waard zijn, denkt dappGambl nog steeds dat NFT's een toekomst hebben. Daartoe moet de technologie historisch relevant zijn, bijvoorbeeld door NFT's te maken van Pokémonkaarten van de eerste editie. Ook kan een NFT op zichzelf een kunstwerk zijn of een praktische toepassing hebben, zoals in de gamewereld.

NOS op 3 maakte twee jaar geleden deze explainer over NFT's:

Opnieuw steekt een techbedrijf veel geld in een AI-startup. Dit keer is het Amazon, dat om te beginnen 1,25 miljard dollar (omgerekend 1,17 miljard euro) neerlegt voor een belang in Anthropic. Het bedrijf heeft z'n eigen chatbot ontwikkeld, genaamd Claude, waarbij sterk de nadruk wordt gelegd op het ontwikkelen van veilige kunstmatige intelligentie.

Het investeringsbedrag van Amazon kan nog verder oplopen naar 4 miljard dollar. Wat Anthropic met het geld precies gaat doen, is niet bekendgemaakt. De kans is groot dat in ieder geval een deel van het geld gebruikt gaat worden voor het financieren van rekencapaciteit in datacenters van Amazon. Anthropic gaat de datacenters van de techgigant als 'primaire' plek gebruiken.

Klanten van Amazons clouddienst, Amazon Web Services, krijgen daarnaast toegang tot de toekomstige taalmodellen van Anthropic. Hun wordt 'vroege toegang' beloofd tot 'unieke functionaliteiten'.

Anthropics chatbot Claude is vooralsnog alleen beschikbaar in de VS en in het Verenigd Koninkrijk.

De deal laat ook zien hoe snel het kan gaan: in februari van dit jaar kwam via de Financial Times een soortgelijke deal naar buiten tussen Anthropic en Google. De zoekgigant bleek eind vorig jaar 300 miljoen dollar te hebben geïnvesteerd voor 10 procent van de aandelen. Overigens zegt de start-up dat er "niks veranderd is" aan de afspraken met Google.

Hoewel Amazon bereid is tot 4 miljard dollar te investeren, is de deal nog altijd klein vergeleken met de samenwerking tussen OpenAI en Microsoft. De softwaregigant investeerde tot nu 13 miljard dollar in de maker van ChatGPT. Belangrijk verschil: OpenAI werkt exclusief met Microsoft voor datacentercapaciteit, Anthropic niet met Amazon.

Anthropic werd in 2021 opgericht door voormalig medewerkers van OpenAI, die het bedrijf te commercieel vonden worden en hun eigen bedrijf een 'AI-veiligheidslab' noemen.

De angst dat hun uitvinding misbruikt kan worden is groot. Een verslaggever van The New York Times, die een aantal weken bij Antropic doorbracht voor een verslag, verwoordde dit door zichzelf te vergelijken met een culinair verslaggever die naar een nieuw geopend restaurant gaat, om vervolgens met medewerkers te praten die het alleen maar willen hebben over voedselvergiftiging.

Ze zijn dus heel bang bij Anthropic dat hun chatbot uit de bocht vliegt. Om dat te voorkomen hebben ze Constitutional A.I. ontwikkeld. Het systeem krijgt een set regels, een grondwet zogezegd, waaraan het zich moet houden. Een tweede systeem moet de uitvoering hiervan vervolgens vervolgens controleren en waardig bijsturen.

Koopjesketen Big Bazar geeft de strijd op. Het winkelbedrijf staakt het verzet tegen faillissementsaanvragen. Dat laat de advocaat van het bedrijf weten.

Al weken hangt het lot van Big Bazar aan een zijden draad. Via de rechtbank probeerde het bedrijf extra tijd te krijgen om afspraken met schuldeisers te maken. Vanmiddag strandde opnieuw zo'n poging. De rechtbank Leeuwarden wees de verzoeken van Big Bazar voor de derde keer af.

Verschillende schuldeisers vragen morgen opnieuw het faillissement aan. En Big Bazar gaat zich daar niet meer tegen verzetten. Als morgen de rechter één van de faillissementsaanvragen toekent, valt het doek voor de winkelketen definitief.

"We hebben gevochten, maar weten waar de grens ligt en die is bereikt", aldus de advocaat van de winkelketen. "De directie had graag de kans gekregen om Big Bazar te laten bestaan in afgeslankte vorm. Het is nu aan de curator."

Zorgmedewerkers die drie jaar geleden in de eerste coronagolf covid kregen en langdurige klachten ontwikkelden (long covid), kunnen zich vanaf vandaag aanmelden bij het ministerie van Volksgezondheid voor een compensatievergoeding.

Langdurig zieke zorgmedewerkers krijgen een eenmalige bedrag van 15.000 euro, als compensatie voor inkomensverlies door arbeidsongeschiktheid. Ze moeten wel voldoen aan allerlei voorwaarden en de benodigde documenten en verklaringen kunnen overleggen.

Volgens minister Helder van Volksgezondheid gaat het om een groep van circa 1000 mensen, voor wie 33 miljoen euro beschikbaar is. Het loket sluit op 23 oktober.

De compensatieregeling van het kabinet kwam er na lang aandringen door de vakbonden. De FNV is blij dat er nu eindelijk een regeling is, maar noemt de regeling karig, voor te weinig mensen en met veel haken en ogen.

De regeling is alleen voor zorgmedewerkers in zorginstellingen, die in de eerste coronagolf (maart tot en met juni 2020) intensieve zorg verleenden aan covid-patiënten, toen zelf ziek werden en long covid kregen.

De regeling is niet voor het ondersteunend administratief en technisch personeel in de zorg of voor zorgmedewerkers die later covid kregen en daar nog steeds de gevolgen van ondervinden.

Bij een aanvraag moeten soms wel negen documenten worden ingeleverd. Dat zijn onder meer een werkgeversverklaring en het medisch onderzoeksverslag van de verzekeringsarts. Dat kan problematisch worden als de medische diagnose van long covid pas later is gesteld en er tijdelijk weer gewerkt is.

Ook moet er een UWV-keuringsverklaring voor de Wia-arbeidsongeschiktheidsuitkering worden ingeleverd. Dat kan lastig zijn omdat het UWV kampt met lange wachtlijsten voor die keuring.

De FNV heeft moeite met de strenge aanmeldprocedure. "Het is een onhaalbare administratieve drempel. Documenten zijn soms niet beschikbaar en er is te weinig tijd, waardoor mensen onterecht buiten de boot dreigen te vallen", zegt FNV-bestuurder Kitty Jong.

Piloten van KLM leggen vanochtend toch niet hun werk voor een uur stil voor een betere cao. Vakbond VNV had de korte staking aangekondigd, maar KLM meldt dat er gisteravond toch een akkoord is bereikt.

Volgens de luchtvaartmaatschappij zijn de vakbond en KLM het 'op hoofdlijnen' eens geworden. De komende dagen moet het akkoord verder worden uitgewerkt.

Ook moeten de leden van de pilotenvakbond nog akkoord gaan met de nieuwe cao. "We zijn blij dat we uiteindelijk, in constructief overleg, dit resultaat hebben kunnen bereiken", schrijft de luchtvaartmaatschappij op haar website.

VNV had de actie aangekondigd omdat de cao-onderhandelingen erg moeizaam verliepen. VNV eiste een loonsverhoging van gemiddeld 6 procent per jaar, terwijl KLM niet meer dan 5 procent bood. De piloten willen ook betere arbeidsomstandigheden, waaronder meer flexibiliteit in het rooster. Of de piloten hun zin hebben gekregen, is niet bekend gemaakt.

De piloten waren van plan het werk tussen 11 en 12 uur stil te leggen. Hierdoor zouden ongeveer vijftien vluchten op Schiphol vertraging oplopen.

Met een nipte meerderheid stemde de Tweede Kamer donderdag bij de Algemene Politieke Beschouwingen voor een extra verhoging van het minimumloon met 1,7 procent. Wat betekent dit concreet?

Het minimumloon is nu 12,79 euro per uur. Met de verhoging wordt dat 13,50 euro.

De werkelijkheid is iets ingewikkelder, want de hoogte van het minimumloon is gekoppeld aan je leeftijd en het aantal uren dat je werkt. Zo is het uurloon voor een 19-jarige die 36 uur per week werkt anders dan dat van een 21-plusser met een 40-uurscontract. Vanaf 21 jaar stijgt het uurloon niet meer mee met de leeftijd.

Nieuw is dat vanaf 2024 een minimumuurloon wordt ingevoerd. Er geldt dan altijd een vast minimumuurloon voor iedereen die 21 jaar of ouder is. Dit vervangt dan de huidige vaste minimummaand-, week- en daglonen.

In deze tabel van de Rijksoverheid zijn die verschillen te zien. Let wel op dat de bedragen nog niet zijn aangepast aan het besluit van donderdag.

De nieuwste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek gaan over 2021. Toen waren er 439.000 banen waarin maximaal het minimumloon werd verdiend. In ruim de helft van de gevallen ging het om banen voor jongeren.

Ook uitzendkrachten en mensen met een migratieachtergrond in verschillende sectoren verdienen vaker een minimumloon, blijkt uit eerder onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB).

Hier kun je op twee manieren naar kijken. In relatief kleine sectoren als vervoer en posterijen is het aandeel werknemers dat het minimumloon verdient het hoogst.

Grotere beroepsgroepen, waar het aandeel lager is, maar in absolute zin veel meer mensen met een minimumloon werken, zijn de horeca en winkels.

Een andere sector waar meer dan gemiddeld mensen werken voor een minimumloon is de uitzendbranche.

Natuurlijk gaan mensen die het minimumloon verdienen erop vooruit, maar de stijging heeft ook invloed op andere inkomensgroepen. Het minimumloon is gekoppeld aan de AOW en de bijstand. Die stijgen mee.

Daarnaast bleek uit hetzelfde CPB-rapport dat de lonen net boven het minimumloon ook omhoog gaan: in de praktijk stijgen die mee. En dat is best een grote groep: ongeveer 20 procent van de werknemers heeft volgens het CPB een loon dat niet hoger is dan 125 procent van het minimum.

De staking bij de drie grootste Amerikaanse autoconcerns breidt zich uit. In 38 fabrieken, verspreid over twintig staten, legden werknemers vrijdag het werk neer. President Biden kiest openlijk de kant van de stakers en brengt dinsdag een bezoek aan Michigan, een staat met een grote auto-industrie.

De staking begon vorige week. Op de eerste dag van de staking legden 13.000 werknemers hun werk neer uit onvrede over het salaris en de arbeidsomstandigheden. Inmiddels doen bijna 19.000 mensen mee.

De staking wordt georganiseerd door vakbond UAW. Die vertegenwoordigt bijna 150.000 werknemers in de auto-industrie, daarvan neemt dus 13 procent deel aan de staking. De stakers werken bij de 'Big Three': Ford, General Motors (GM) en Stellantis (het moederbedrijf van Chrysler).

De bond eist een loonsverhoging van ten minste 36 procent in vier jaar. Andere eisen zijn automatische prijscompensatie en een vierdaagse werkweek.

Biden wees aan het begin van de staking direct op de recordwinsten die de bedrijven maken en stuurde afgevaardigden van het Witte Huis naar de fabrieken om in gesprek te gaan met werknemers.

Vakbond UAW nodigde Biden daarop uit langs te komen. De president liet op X weten de uitnodiging te accepteren. Hij wil zo zijn solidariteit met de stakers betuigen. Volgens persbureau AP heeft geen enkele Amerikaanse president dat in de afgelopen honderd jaar gedaan.

Gesprekken met de autobedrijven leverden deze week geen doorbraak op. "We erkennen dat het Ford menens is om een akkoord te bereiken," zegt vakbondsleider Shawn Fain. "Bij GM en Stellantis is het een ander verhaal." Ook zei hij toch "nog niet klaar te zijn bij Ford".

De bedrijven zeggen dat ze niet kunnen voldoen aan de eisen, omdat ze de komende jaren veel moeten investeren in de transitie naar elektrische auto's. Wel boden ze alle drie een salarisverhoging van rond de 20 procent, maar zonder aangepaste arbeidsvoorwaarden zoals de werknemers eisen. "Zoals we al weken zeggen, gaan we niet eeuwig wachten op eerlijke contracten bij The Big Three", zegt Fain.

De stakingen hebben nu al economische en politieke gevolgen. Zo ontsloeg Ford deze week 600 mensen als gevolg van de staking. Volgens Ford was dat nodig omdat er geen materiaal was, en daardoor ook niet genoeg werk.

De Duitse economie zit in een flinke dip en heeft dit jaar te maken met een krimp van 0,4 procent. Vooral het mkb is zwaar getroffen, maar ook de auto-industrie. Beide zijn de motor van de Duitse economie. De stemming onder ondernemers wordt er voorlopig niet beter op.

Ook al trekken de cijfers volgend jaar misschien iets bij, de regering onder bondskanselier Olaf Scholz (SPD) komt niet echt met een antwoord. En dat is nu net het probleem; door de weifelachtige houding van de politiek lijkt het vertrouwen van burgers en ondernemers te verdampen.

Volgens Marcel Fratzscher, president van het gerenommeerde Deutsche Institut für Wirtschaftsforschung (DIW) lijdt Duitsland vooral onder een collectief pessimisme, dat ervoor zorgt dat niemand meer een cent durft uit te geven. "Als we dat niet veranderen kunnen we makkelijk weer de spreekwoordelijke zieke man van Europa worden, zoals we dat ook waren in 2009."

Volgens Fratzscher liggen er voor de Duitse industrie en het mkb drie grote uitdagingen: "We moeten minder afhankelijk worden van China, van buitenlandse leveranciers en we moeten de energietransitie versnellen. Omdat Duitsland sinds het begin van de oorlog in Oekraïne niet meer beschikt over Russisch gas."

Duitsland leunde bij de, onder de vorige bondskanselier Merkel in gang gezette, energietransitie juist sterk op Russisch gas om de overgang naar hernieuwbare energiebronnen soepel te laten verlopen.

Bij het traditioneel sterke midden- en kleinbedrijf maken ze zich ook grote zorgen. Sommige bedrijfstakken, zoals de bouwsector, zagen de inkomsten de afgelopen maanden halveren. Bij de Firma Amroc in Maagdenburg produceren ze sinds de val van de Berlijnse Muur met veel succes gevelplaten uit houtsnippers. Voor bouwbedrijven in twintig landen in de hele wereld. Maar dit jaar stortte de markt helemaal in.

Het bedrijf heeft de afgelopen maanden ineens vijftig procent minder omzet. Volgens directeur Holger Arnold werkt het personeel nog maar twee tot drie weken per maand en verbetering is niet in zicht. "Als er niet snel maatregelen worden genomen die in ons geval de bouw weer vlottrekken, dan kunnen we ons bedrijf over een jaar sluiten."

Vorig jaar verkocht Arnold nog zo'n 7 tot 8 procent van zijn gevelplaten aan Nederland. "Maar als mijn bedrijf afhankelijk zou zijn van de export naar Nederland, zouden we nu al dicht zijn."

Niet alleen in de bouwsector vallen harde klappen, het hele midden- en kleinbedrijf klaagt over omzetdalingen van tientallen procenten. Volgens Hans-Jürgen Völz van de belangenorganisatie voor de Duitse middenstand blijkt uit een enquête dat meer dan de helft van de mkb-bedrijven overweegt uit Duitsland te verdwijnen. Vanwege het gebrek aan goede voorwaarden, teveel bureaucratie en te weinig vakkrachten.

Als dat vertrek van ondernemers daadwerkelijk doorzet, heeft niet alleen Duitsland een probleem maar zal de hele EU daarvan de gevolgen voelen, zegt Völz. "De regering moet nu snel deze ontwikkeling stoppen en signalen afgeven dat er wat gaat gebeuren op korte termijn."

Bijkomend probleem is dat de regering onder leiding van Scholz maar weinig oplossingen heeft voor de problemen. De drie regeringspartijen lijken vooral verlamd door interne onenigheid op veel terreinen.

Weliswaar kondigde Scholz een zogeheten 'Duitsland-Pakt' aan, maar de inhoud van die plannen is weinig concreet, zegt Hanco Jürgens van het Duitsland-Instituut. "Bondskanselier Scholz roept op tot eenheid en het gezamenlijk de schouders eronder zetten, maar zijn ministers blijven het onderling oneens."

Volgens Jürgens heeft de Duitse politiek andere dingen aan het hoofd dan het redden van de economie. Zoals de opkomst van de AFD. "De druk op de politiek is enorm toegenomen door de economische dip, door de oorlog in Oekraïne, het toegenomen aantal vluchtelingen en de energiecrisis. Maar de politiek is vooral nerveus geworden door de hoge peilingen van de AFD, die nu op 20 procent staat."

Piloten van KLM leggen maandag hun werk voor een uur stil, meldt vakbond VNV. Zij verwachten dat ongeveer vijftien vluchten hierdoor vertraging zullen oplopen.

De actie is een gevolg van moeizame cao-onderhandelingen tussen de vakbond en de luchtvaartmaatschappij. VNV eist een loonsverhoging van gemiddeld 6 procent per jaar, terwijl KLM 5 procent biedt. De piloten streven ook naar betere arbeidsomstandigheden, waaronder meer flexibiliteit in het rooster.

Voorzitter van de pilotenvakbond Camiel Verhagen betreurt de verwachte hinder voor reizigers. "Het overleg met KLM komt onvoldoende in beweging," zegt hij. Verhagen geeft aan dat hij openstaat voor gesprekken met KLM voordat de staking maandag begint.

Een woordvoerder van KLM laat weten dat de cockpitcrew die zich maandag tussen 11 en 12 uur op Schiphol moet melden, het werk zal onderbreken. Crew die dan al onderweg is, zal gewoon doorwerken.

KLM betreurt de actie en benadrukt dat de maatschappij zich in zal blijven zetten om tot een gebalanceerd cao-akkoord te komen. De luchtvaartmaatschappij zegt passagiers zo snel mogelijk te informeren over de gevolgen voor hun vlucht.

Inwoners van de IJmond snakten al jaren naar een rapport zoals dat vandaag door het RIVM werd gepubliceerd. Voor het eerst is er op grote schaal een direct verband aangetoond tussen de uitstoot van staalfabriek Tata Steel en de gezondheidsklachten van omwonenden.

Tientallen jaren was het de vraag hoe schadelijk de staalfabriek voor omwonenden was. De discussie daarover liep hoog op. Hieronder een aantal hoofdpunten op een rij.

De Koninklijke Hoogovens werden tussen 1920 en 1930 in de IJmond gebouwd. Dankzij deze fabriek kon Nederland zelf staal en ijzer produceren. Dat was van groot belang voor de industriële ontwikkeling en daarmee voor onze zelfstandigheid.

Maar de productie had ook een nadeel, bleek in de jaren zeventig. Onderzoekers zagen voor het eerst zeer hoge concentraties kankerverwekkende stoffen op meetpunten rond de fabriek.

Een rapport erover belandde uiteindelijk in een la. Het bestaan van het rapport kwam pas gisteren, bijna vijftig jaar later, via EenVandaag naar buiten.

Inwoners van Wijk aan Zee krijgen verschillende keren te maken met grafietregens. Omdat de Hoogovens een vergunning hebben om die uit te stoten, worden er geen stappen ondernomen. Daarop protesteren tientallen mensen bij het hoofdkantoor in Beverwijk. Het bedrijf belooft maatregelen te nemen.

Het onderzoeksprogramma Zembla maakt een uitzending over Corus, het bedrijf dat de hoogovens op dat moment in handen heeft. Corus zou te veel giftige stoffen uitstoten en in de directe omgeving zouden meer kankergevallen zijn dan op andere plekken in Nederland.

Het RIVM start een onderzoek, maar een directe link wordt nog niet gelegd.

In het gebied rond de hoogovens, inmiddels overgenomen door de Indiase staalproducent Tata Steel, dwarrelt steeds vaker zwarte stof neer op huizen, auto's en speeltoestellen. Tata Steel doet zelf onderzoek en zegt dat de grafietregens vooral bestaan uit koolstof, zwavel en metalen.

De GGD zegt dat er geen acuut gevaar is, maar adviseert inwoners wel hun handen vaker te wassen, groente te schillen en de ramen zoveel mogelijk dicht te houden. Dat leidt tot onbegrip bij omwonenden.

Het RIVM komt met een schokkend rapport: in de grafietregens zit zoveel lood, mangaan en vanadium, dat ze een risico vormen voor de gezondheid van vooral jonge kinderen.

Tata Steel belooft maatregelen te nemen om de uitstoot te verminderen. Doel is om de overlast zelfs helemaal verleden tijd te maken; het bedrijf wil overstappen op waterstof.

Een rapport van GGD Kennemerland veroorzaakt opnieuw veel onrust. De gezondheidsdienst constateert dat inwoners van de regio Haarlem en de IJmond vaker kanker krijgen dan andere Nederlanders. In Beverwijk hebben mensen 25 procent meer kans op longkanker.

Over de oorzaak blijft de GGD op de vlakte: het kan komen doordat Beverwijkers in het verleden veel rookten, maar ook is het "aannemelijk dat de luchtverontreiniging met fijnstof een rol speelt".

Het RIVM komt met een groter onderzoek, waaruit blijkt dat omwonenden vaker last hebben van hoofdpijn en misselijkheid dan elders in Nederland. Ook komen hartklachten, diabetes en longkanker vaker voor.

Het verband met de uitstoot van Tata ligt voor de hand. Toch moet er volgens het RIVM nog meer onderzoek gedaan worden om dat verband wetenschappelijk vast te stellen.

Het wantrouwen van omwonenden groeit als blijkt dat in het rapport van de GGD uit 2020 de naam van Tata Steel als mogelijke veroorzaker van het hoge aantallen kanker is geschrapt. Dat was terecht, concludeert een extern onderzoek later.

Maar bewoners vinden het niet terecht. Zij vinden dat de werkwijze van de instanties ertoe leidt dat Tata Steel nooit echt wordt aangesproken op de gezondheidsschade. Honderden omwonenden doen daarom aangifte. Ook het Openbaar Ministerie start een strafrechtelijk onderzoek.

Tata Steel zegt dat de uitstoot van kankerverwekkende stoffen sinds 2019 met de helft is teruggedrongen, maar in het stof dat neerdaalt, ziet het RIVM nog geen verbeteringen.

Ook blijkt dat het RIVM veel hogere concentraties metalen en kankerverwekkende stoffen meet, dan wat te verwachten is op basis van uitstootcijfers van Tata Steel zelf. "Wij vertrouwen Tata Steel al heel lang niet meer", zegt een van de drijvende krachten achter de rechtszaak van de omwonenden.

Tata Steel komt steeds verder in de problemen. Het RIVM concludeert dat er geen duidelijk meetbare effecten zijn van de maatregelen die Tata neemt. De omgevingsdiensten stelt de kooksfabrieken onder verscherpt toezicht.

Ook krijgt het bedrijf boetes vanwege het niet naleven van de milieuregels. De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeert intussen dat de overheid burgers veel beter moet beschermen tegen de schadelijke uitstoot van bedrijven.

En nu ligt er een nieuw rapport van het RIVM, dat voor het eerst onomstotelijk vaststelt dat er een directe link is tussen de hoogovens en de slechtere gezondheid van omwonenden.

Mensen die in de IJmond wonen, hebben meer kans om ziek te worden door de uitstoot van Tata Steel. Dat concludeert het RIVM in een omvangrijk rapport.

Het instituut zegt dat voor het eerst is gekeken naar de uitstoot van alle bedrijfsonderdelen die leiden tot gezondheidsklachten. Eerdere onderzoeken van onder andere het RIVM en de GGD gingen over een deel van het bedrijf of een deel van de uitstoot. Door ook kennis en technieken uit verschillende disciplines te combineren, ontstaat nu een nieuw beeld van de risico's om ziek te worden in de buurt van de staalfabriek.

Nog niet eerder werd op deze schaal een direct verband aangetoond. Vooral inwoners van Wijk aan Zee hebben met veel overlast te maken. Door de uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide door de fabriek leven mensen die in Wijk aan Zee wonen gemiddeld 2,5 maand minder lang. "Tata Steel levert een aanzienlijke bijdrage van die stoffen aan luchtconcentraties in de omgeving, soms met wel tientallen procenten", zegt onderzoeker Leendert Gooijer van het RIVM.

Ook inwoners van Velsen-Noord, IJmuiden, Beverwijk en Heemskerk hebben kans op een verminderde gezondheid. Bij die laatste plaats is het risico het laagst, met een halve maand kortere levensverwachting.

Het RIVM keek naar de uitstoot die Tata Steel op dit moment produceert en legde dat op de toekomstige situatie waarbij mensen levenslang worden blootgesteld aan de stoffen.

Naast de kortere levensverwachting hebben inwoners van Wijk aan Zee ook tot 4 procent meer kans op longkanker. Kinderen in plaatsen rond Tata Steel hebben meer kans op astma en de uitstoot kan volgens het onderzoeksinstituut ook leiden tot neurologische schade met IQ-verlies tot gevolg.

De directie van het bedrijf zegt in een reactie "geraakt" te zijn door de bevindingen van het RIVM. Volgens Tata Steel zijn er al veel verbeteringen doorgevoerd: "We hebben een breed pakket ingezet om dingen aan te pakken en dat is zichtbaar in dit rapport", zegt Ruth van de Moesdijk, directeur van de afdeling HSSE (Health, Safety, Security and Environment). "De uitstoot van fijnstof is de afgelopen jaren verminderd. Het rapport laat zien dat onze uitstoot voldoet aan wettelijke grenswaarden."

Tata Steel wil ook de komende jaren doorgaan met staalproductie in de IJmond. Het bedrijf wil met alle betrokken partijen in gesprek "om samen de volgende stappen te zetten".

Verantwoordelijk staatssecretaris Vivianne Heijnen vindt de uitkomsten van het rapport niet acceptabel: "Dat er zoveel gezondheidsverlies is op basis van de activiteiten van de industrie betekent dat wij ook een zorgplicht voelen om te kijken hoe we het kunnen verbeteren."

Voor de Dorpsraad Wijk aan Zee bevestigt dit rapport de vermoedens die zij al lange tijd hadden. Zij vinden dat de politiek moet ingrijpen door een deel van de fabriek direct te sluiten.

Dat gaat de staatssecretaris niet meteen doen: "Ik snap dat mensen heel erg geschrokken zijn, maar ik hoop ook dat ze zien dat er wel stappen worden gezet."

Het kabinet gaat met een expertgroep kijken naar voorstellen op maat, om de gezondheid van omwonenden te verbeteren. Ook geeft Heijnen aan dat er nog wordt gekeken naar een rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. In reactie daarop zouden de regels voor Tata Steel strenger kunnen worden.

De huizenprijzen zijn in augustus opnieuw iets gestegen. Gemiddeld was een huis 0,6 procent duurder dan in juli, blijkt uit cijfers van het CBS en het Kadaster. Het was de derde maand op rij dat huizen iets duurder werden.

Daarvoor was er bijna een jaar lang een dalende trend, nadat de huizenprijzen in juli 2022 hadden gepiekt op het hoogste niveau ooit. Een belangrijke reden voor die daling was de stijgende rente, zegt het CBS. Huizenkopers kunnen minder lenen en dat drukte bijna een jaar lang de prijzen.

Nu er al drie maanden geen prijsdaling meer is, lijkt de markt te zijn gestabiliseerd, zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen tegen het ANP. "Bij één maand kan je nog zeggen dat er sprake is van een korte onderbreking, maar bij drie lijkt het er wel op dat de prijsdaling achter de rug is."

Doordat de prijzen lange tijd zijn gedaald ligt het prijsniveau, ondanks de recente stijgingen, nog altijd een stuk lager dan een jaar geleden. Huizen waren daardoor vorige maand nog altijd bijna 5 procent goedkoper dan in augustus 2022.

Er worden dit jaar minder woningen verkocht dan vorig jaar. In de eerste acht maanden van dit jaar waren het er 115.796, bijna 7 procent minder dan in dezelfde periode vorig jaar.

Het had er eigenlijk al lang moeten zijn: supersnel mobiel internet via 5G. Maar het is opnieuw vertraagd, bevestigde het ministerie van Economische Zaken vandaag. Oorzaak: aan de ene kant een belangenspel van allerlei bedrijven en aan de andere kant de Nederlandse Staat, die de veiling van de frequenties organiseert. Volgende maand dient er een rechtszaak die uitsluitsel moet geven.

5G is al beschikbaar in Nederland: de kans bestaat dat je het al ziet staan boven in je telefoonscherm. Het eerste 'deel' werd door de providers in juli 2020 aangezet nadat een veiling meer dan een miljard euro voor de schatkist had opgeleverd. De komende veiling levert Economische Zaken vermoedelijk opnieuw op z'n minst honderden miljoenen euro's op.

Het eerste deel leidde tot een kleinere snelheidsverbetering ten opzichte van 4G. Maar de grote stap moet nog komen, met 3,5 GHz. Dat heeft een technische reden: 5G werkt nu alleen op de 700 MHz-band, die een ver bereik heeft, maar een minder hoge snelheid. 3,5 GHz heeft minder bereik, maar wel een hogere snelheid. De gedachte was eerst dat dit 'tweede deel' vorig jaar beschikbaar zou komen, maar in mei van dat jaar werd al duidelijk dat dat niet haalbaar was.

5G op de 3,5 GHz-band betekent in de praktijk voor consumenten veel sneller internet op hun telefoon (tot 1000 Megabit, net zo snel als wat je nu vaak kunt krijgen via glasvezel), mits hun telefoon dit ondersteunt. Voor bedrijven betekent het dat ze hun eigen privénetwerk kunnen opzetten als ze meedoen aan de veiling. Een netwerk waarover ze veel meer controle hebben. In andere Europese landen is de uitrol van 3,5 GHz al veel verder.

De rechtszaak dient op 11 oktober. Er staan in totaal negen partijen tegenover de Staat. De zaak draait om het vaststellen van de kaders voor de frequentieveiling. Via de rechter hopen de afzonderlijke procespartijen invloed uit te oefenen op de voorwaarden.

Het gaat onder meer om Nederlandse providers met een eigen netwerk: VodafoneZiggo, Odido (voorheen T-Mobile) en KPN. Maar ook onder meer het Havenbedrijf Rotterdam en Schiphol zijn erbij, zij willen meer plek voor hun eigen 5G-netwerk.

Een andere procespartij is satellietbedrijf Inmarsat. Dat is gevestigd in Friese Burum en biedt vanuit daar al vijftig jaar satellietcommunicatie aan. Het is in bijzonder van belang voor de scheepvaart, het wordt ook wel '112 op zee' genoemd. Een landelijke uitrol van 5G op 3,5 GHz botst met de satellietcommunicatie die wordt verzorgd door dit bedrijf.

Het plan is dat Inmarsat verhuist naar Griekenland. Demissionair minister Adriaansens van Economische Zaken schreef vorige maand in een Kamerbrief dat de verhuizing in een "vergevorderd stadium" is. "De bouw van het satellietgrondstation is afgerond en op dit moment vinden in Griekenland de laatste configuratietesten plaats."

Bovendien heeft het bedrijf een vergunning gekregen van Griekenland om daadwerkelijk aan de slag te gaan. Deze loopt tot eind 2027 en kan daarna worden verlengd tot eind 2032. Adriaansens schrijft in de brief dat Inmarsat deze constructie niet "voldoende zekerheid" vindt geven om daadwerkelijk te verhuizen, het bedrijf wil dat het zeker is tot en met 2032.

Daar zit het probleem. De minister schrijft dat Griekenland niet een vergunning voor een dermate lange periode mag afgeven. Dat de Griekse autoriteiten "zeer blij zijn" met de komst van het satellietbedrijf en bovendien het belang onderkennen van wat het doet, neemt volgens Adriaansens niet weg dat een langere vergunning er niet in zit.

Inmarsat-directeur Gerard Luursema neemt daarmee geen genoegen. "We hebben te maken met internationale afspraken over het verzorgen van communicatie met zeelieden", zegt hij. "We moeten zeker weten dat we noodoproepen kunnen blijven faciliteren."

Ondertussen vindt de minister dat er genoeg aan is gedaan om de toekomst van Inmarsat zeker te stellen. Maar daar verzet het satellietbedrijf zich tegen, schrijft Adriaansens. Vorige maand besloot ze dat het recht van het bedrijf op de 3,5 GHz-band vervalt per 1 februari volgend jaar. Dat is een van de dingen waar het volgende maand over zal gaan.

Het ministerie van Economische Zaken kan nog niet zeggen wanneer er wel geveild gaat worden. Dat hangt af van het oordeel van de bestuursrechter. Zodra de veilingregeling officieel is gepubliceerd, heeft de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur zo'n zes maanden nodig om de veiling op te zetten.

De Tweede Kamer wil de begroting van volgend jaar voor ongeveer vier miljard euro veranderen om zo de koopkracht van burgers te ondersteunen. Moties over het verhogen van het minimumloon, het verlagen van de benzineaccijns en het niet duurder worden van treinkaartjes zijn aangenomen.

Er waren ook moties die het niet haalden. Zo sneuvelde het voorstel van PVV-leider Wilders om koning Willem-Alexander te vragen af te zien van zijn loonsverhoging van 55.000 euro voor volgend jaar.

Wilders hoopte dat regeringspartij D66 zijn voorstel zou steunen. En dat deed D66, net als oppositiepartijen SP, Volt, DENK, Partij voor de Dieren, FVD, Groep Van Haga, JA21, BIJ1 en de zelfstandige Kamerleden Pieter Omtzigt en Nilufer Gündoğan. Dat zijn samen 71 van de 150 zetels; geen meerderheid dus.

Voorstel over kabinetsformatie

Een opvallende motie die het wel haalde kwam van de SGP. De Kamer steunt een voorstel om de Raad van State snel advies te vragen of het niet beter is om een "externe" partij in te zetten bij de kabinetsformatie. Er is haast bij, want de dag na de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november, begint de formatie al.

De vorige kabinetsformatie duurde lang, in totaal 299 dagen (bijna tien maanden) en het proces verliep rommelig met de benoeming van verkenners en allerlei informateurs. De Tweede Kamer is daar ontevreden over en vraagt zich af of het in de toekomst niet anders aangepakt moet worden.

De SGP stelde gisteren in het Kamerdebat de vraag of koning Willem-Alexander niet toch een leidende rol moet spelen. De koning komt vandaag in de motie niet voor, maar dus wel een "externe" partij. Sinds 2012 wijst de Tweede Kamer zelf de informateurs en formateurs aan en niet meer het staatshoofd, zoals voorheen.

De stemmingen waren halverwege de avond al afgerond, waarmee de Algemene Beschouwingen uren eerder klaar waren dan gebruikelijk.

Koopkrachtmaatregelen

Een van de gevolgen van de stemmingen is dat het wettelijk minimumloon per 1 januari met 1,7 procent extra omhoog gaat. Nu ligt het minimum op 12,79 euro per uur. Met de verhoging gaat dat in de richting van 13,50 euro. Omdat uitkeringen en de AOW daaraan gekoppeld zijn, gaan ook die omhoog.

Daarnaast moet er meer geld naar het kindgebonden budget en de kinderopvang, zodat ouders minder hoeven bij te betalen. "Vandaag laat de Tweede Kamer zien dat we in staat zijn om ondanks alle verschillen de handen op elkaar kunnen krijgen en iets kunnen regelen voor alle mensen die al tijden moeite hebben om rond te komen", zegt fractievoorzitter Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA.

Met de plannen is twee miljard euro gemoeid, dat betaald wordt door bedrijven die voor de winst hun eigen aandelen kopen en door banken zwaarder te belasten. Ook moet het toptarief in box 2 en 3 in de belasting omhoog.

Dit pakket, op initiatief van GroenLinks/PvdA, ChristenUnie en D66, wordt in ieder geval ondersteund door een groot deel van de oppositie. Dat zijn bij elkaar 76 zetels.

Ook was er een meerderheid voor het schrappen van de aanstaande verhoging van de brandstofaccijnzen. Dat voorkomt dat de prijzen aan de pomp met zo'n 20 cent per liter stijgen. Ook de energiebelasting, die mensen betalen over de rekening voor gas en elektriciteit, moet van de Kamer met 200 miljoen euro omlaag. De motie hierover van de VVD was mede ondertekend door de PVV, SP, ChristenUnie, BBB, SGP, JA21, Denk, Groep Van Haga, Den Haan en Omtzigt, bij elkaar 79 zetels.

Fractievoorzitter Sophie Hermans van de VVD noemt het "een aanvullende stap" op het pakket dat het demissionaire kabinet op Prinsjesdag presenteerde. Dat levert voor bepaalde groepen onvoldoende op. Hermans: "Mensen met een heel normaal salaris, politieagenten, verplegers, leraren of mkb'ers die hun vaste lasten zien stijgen."

Om dat pakket van 1,4 miljard euro te betalen, moeten de meeste ministers met de stofkam door hun begroting om geld te vinden. Volksgezondheid en Sociale Zaken zijn daarbij uitgezonderd. Ook eventuele meeropbrengsten uit de verkoop van aardgas moeten ervoor aangewend worden. En als het nodig is, mag er ook geld gebruikt worden uit het Nationaal Groeifonds, dat eigenlijk bedoeld is voor innovatieprojecten van bedrijven.

De Kamer wil verder dat het kabinet meer geld uittrekt voor het openbaar vervoer. Een zeer ruime Kamermeerderheid vraagt het kabinet 300 miljoen euro beschikbaar te stellen om een stijging van de kosten van kaartjes en "verdere verschraling van het regionale openbaar vervoer door het wegvallen van haltes en buslijnen" te voorkomen. Dat moet worden betaald met geld dat nog op de plank lag bij het ministerie van Financiën.

Ook moet de voorziene prijsstijging bij de NS niet doorgaan, wat de Kamer betreft. Daarvoor moet 120 miljoen euro beschikbaar komen uit de begroting van het ministerie van Infrastructuur en het 'Mobiliteitsfonds'. De motie over het openbaar vervoer, een initiatief van ChristenUnie en GroenLinks/PvdA, is ook ondertekend door VVD, D66, CDA, PVV, SP, Volt, SGP en BBB.

Medewerkers van BCC hebben vanmorgen gehoord dat de elektronicaketen failliet is verklaard, blijkt uit een interne e-mail in handen van de NOS. De winkelketen zelf en de curator waren niet direct beschikbaar voor commentaar.

Vorige week vroeg BCC al uitstel van betaling aan, wat vaak een opmaat is naar een faillissement. Nu de rechtbank een faillissement heeft toegekend, kunnen de curatoren die de zaak onder zich hebben kijken naar een doorstart.

De winkels moeten voorlopig wel open blijven, schrijven de curatoren aan het personeel. Zo zou de kans op een doorstart of verkoop groter zijn. Of klanten hun bestelde producten nog geleverd krijgen, is niet duidelijk. Ook is er nog niets bekend over wat er gaat gebeuren met de ongeveer duizend werknemers en de ruim vijftig fysieke winkels.

BCC zei te maken te hebben met "aanhoudende en toenemende zware marktomstandigheden". In het FD zei eigenaar Witteveen dat het verdienmodel van BCC niet meer klopt. "Huur, lonen en energie zijn allemaal duurder geworden. Om geld te verdienen moet je simpelweg hogere marges maken, maar grote leveranciers weigeren in die richting te bewegen."

"Het is niet dat we iemand op de maan moeten zetten." Als kersverse staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu is Stientje van Veldhoven er in 2018 heilig van overtuigd dat het verminderen van flesjes en blikjes in het zwerfafval echt niet zo ingewikkeld is. "Linksom of rechtsom, het gaat lukken", belooft ze in een interview in Trouw.

Vijf jaar later lijkt de operatie om de jaarlijkse 1 miljard plastic flesjes weg te krijgen langzaamaan op een onmogelijke maanlanding. Inzamelende ondernemers die niet voldoende uitbetaald krijgen blijken vandaag de zoveelste kink in de kabel.

Het lijkt mis te gaan vanaf het begin. Producenten krijgen zelf een groot deel van de regie in handen om de flesjes en blikjes niet langer op straat en in de berm te laten belanden. In eerste instantie mogen ze zelf een systeem bedenken om voor 2021 jaarlijks 70 tot 90 procent plasticflesjes uit het zwerfafval te weren.

"Als de industrie in gebreke blijft, kom ik met uitbreiding van het statiegeld. En we weten uit ervaring dat dit een effectief middel is", meent de staatssecretaris. "Zie het als een wedstrijd."

Maar die wedstrijd was toen al jaren aan de gang. In 2012 wist de verpakkingsindustrie het toenmalige kabinet ervan te overtuigen het statiegeld op PET-flessen af te schaffen. Dat voornemen werd in 2015 afgeblazen omdat de belofte om plastic flessen beter in te zamelen niet werd nagekomen. Ook Van Veldhoven ontdekt in 2019 dat het beter inzamelen van kleine flesjes en blikjes niet lukt. En dus voert ze statiegeld in.

De ChristenUnie pleitte toen al voor statiegeld op blik. Dat ziet de industrie nog minder zitten dan die op flesjes. Het statiegeldsysteem uitbreiden voor alleen al flesjes zou 154 miljoen euro kosten. "Dat is veel geld voor een vermindering van 3 procent zwerfafval. Er ligt nog zoveel meer op straat. Denk aan snoepwikkels, chipszakken en patatbakjes", moppert het Afvalfonds Verpakkingen.

Het voorstel wordt afgezwakt. Er komt statiegeld op flesjes, maar niet op blikjes. De industrie wil een jaar de tijd om de inzamelautomaten gereed te krijgen. Daardoor wordt het systeem pas vanaf 1 juli 2021 actief. Na een jaar is Statiegeld Nederland tevreden over het eerste resultaat. Maar met een reductie van 80 procent blijft het achter bij het doel van 90 procent en is de missie mislukt. En dus komt er ook statiegeld op blikjes.

NOS op 3 legde eerder dit jaar uit waarom er statiegeld op blikjes zit:

Ook dit gaat niet zonder slag of stoot. De verpakkingsindustrie zegt de deadline van 1 januari 2023 niet te kunnen halen. Er zijn technische problemen en onvoldoende machines om ingeleverde blikjes plat te persen. De Inspectie Leefomgeving en Milieu (ILT) dreigt met dwangsommen, maar het uitstel komt er toch. Het statiegeld op blikjes gaat vanaf 1 april in.

Al na vijf dagen is er het eerste incident. Heineken brengt nog steeds blikjes op de markt zonder statiegeld. Er volgt een dwangsom en een justitieel onderzoek.

In steden ontstaat een jacht op blikjes en flesjes. Vuilnisbakken worden opgebroken en zakken opengescheurd en leeggeschud. Door het statiegeld neemt het zwerfvuil niet af, maar juist toe.

Steden zitten met de handen in het haar door vuilnisbakslopers:

Ruim 120 automaten in supermarkten worden gehackt. De hack en andere defecten zijn niet het enige probleem. Supermarkten worden overspoeld met blikjes die ook nog eens vol frisdrankresten zitten. Daardoor gaan machines stuk.

"Eén vieze plakbende", mopperen supermarkten over de statiegeldblikjes:

Ondertussen stokt de inzameling van flesjes. In 2022 blijkt nog maar 58 procent ingeleverd. Er zouden te weinig inzamelpunten zijn. Volgens het Afvalfonds zijn de huidige 28.000 automaten echt wel veel: "Maar kennelijk staan ze nog niet overal op de goede plek."

De inmiddels demissionair staatssecretaris Heijnen is verbijsterd. "Ronduit teleurstellend" laat ze de industrie weten. Ze wil een evaluatie. Waakhond ILT wacht daar niet op. Het Afvalfonds krijgt per brief te horen dat het in overtreding is. Er worden cijfers gevorderd over onder meer inzamelaantallen per merk, het aantal flessen dat vrijwillig onder het statiegeldsysteem valt en de hoeveelheid inzamelautomaten en andere inzamelpunten er zijn.

Begin oktober moet er een verbeterplan komen, anders dreigen maatregelen.

Verschillende supermarktondernemers zeggen dat ze van Statiegeld Nederland te weinig geld hebben gekregen voor het innemen van flesjes en blikjes. Bij het meldpunt dat het Vakcentrum, de belangenvereniging voor retailondernemers, heeft geopend hebben 31 ondernemers een melding gedaan. Statiegeld Nederland zegt dat het inmiddels weer goed loopt en wil voor 1 oktober met een vorm van compensatie komen.

Volgens het Vakcentrum kan het bedrag per ondernemer verschillen. De inschatting is dat het in de meeste gevallen gaat om enkele honderden euro's, met enkele ondernemers die aangeven boven de 1000 euro uit te komen.

Het lijkt het volgende voorval dat erop wijst dat het Afvalfonds Verpakkingen (de beheerder van Statiegeld Nederland) niet helemaal voorbereid was op de invoering van het recyclen van blikjes. Nederlanders verbruiken er jaarlijks 2,5 miljard en ze kunnen sinds 1 april worden ingeleverd.

Inleverpunten krijgen het geld terug dat ze hebben moeten betalen aan het statiegeld van blikjes en flesjes. Producenten, bijvoorbeeld frisdrankfabrikanten, dragen via het Afvalfonds statiegeld af aan Statiegeld Nederland.

Het statiegeld wordt door hun afnemers, zoals supermarkten, in rekening gebracht bij consumenten. Als die de verpakking weer inleveren, krijgen ze het geld terug. Daaromheen zit een complex systeem van transport, administratie en recycling.

Vanwege drukte keerde Statiegeld Nederland in juni tijdelijk een vaste vergoeding uit in plaats van het precieze bedrag. Het mooie weer, veel evenementen en het invoeren van statiegeld op blik leidde tot topdrukte bij de telcentra, zegt een woordvoerder: "Om de verwerking goed te laten doorlopen, ook vanwege de hygiëne, zijn de zakken met blikjes, flesjes en flessen drie weken gesorteerd zonder deze eerst per supermarkt te tellen. Voor de jaarrapportage aan de overheid is het totaal wel geteld."

Die ingestelde vaste vergoeding is volgens Statiegeld Nederland gebaseerd op de gemiddelde waarde van de zakken, plus een extra bedrag. Zo zouden ondernemers er geen last van moeten hebben, maar verschillende ondernemers zeggen dus dat ze toch een te lage vergoeding hebben gekregen.

Eén van die ondernemers is Roger Moonen, die een Spar runt in Petten. Bij hem leveren toeristen in het hoogseizoen relatief veel blikjes in en daar houdt de vergoeding van Statiegeld Nederland te weinig rekening mee, zegt hij. "Ik ben er allerminst blij mee. De maatregel is goed voor het milieu, maar het hele plan is ondoordacht." Hij denkt per dag zo'n 100 euro mis te lopen.

Ook Henry Hubers, eigenaar van een Coop-supermarkt in Vinkel, denkt geld mis te lopen. "Ik kreeg een bericht van Statiegeld Nederland dat ik gemiddeld 77 euro per week had ingeleverd, als vaste vergoeding kreeg ik 90 euro. Maar ik heb de afgelopen twintig facturen gecheckt, en ik zat telkens boven de 100 euro."

Het gaat bij Hubers om negen zakken die hij in juni heeft ingeleverd. "Dat gaat om bijna 150 euro. Dat is niet het einde van de wereld natuurlijk, maar dit hele systeem is gebaseerd op vertrouwen. Als ik een zak inlever, telt Statiegeld Nederland het en krijg ik een bedrag. Dan moet dat vertrouwen wel goed zitten."

Ondernemers zijn bang dat ze niet het hele bedrag zullen terugzien. Nu de zakken niet per supermarkt zijn geteld, is onmogelijk te achterhalen wat er precies in heeft gezeten, zegt het Vakcentrum.

Statiegeld Nederland gaat uit van een gemiddelde en Coop-eigenaar Huberg is bang dat de stichting daarbij kijkt naar eerdere gemiddelden en dat blikjes er niet in zijn meegenomen. Statiegeld Nederland weerspreekt dat: "De vergoeding is zorgvuldig vastgesteld."

Het Vakcentrum zegt erop te vertrouwen dat Statiegeld Nederland het uiteindelijk goed zal regelen. "Maar het zal arbitrair blijven, dus niet elke ondernemer zal 100 procent tevreden zijn."

Twee weken geleden kreeg het Afvalfonds Verpakkingen eerst een tik op de vingers van demissionair staatssecretaris Heijnen en vervolgens van de Inspectie Leefomgeving en Transport. Het Afvalfonds moest vorig jaar minimaal 90 procent van de plastic flesjes innemen en recyclen, maar bleef steken op 68 procent. Over de blikjes zijn nog geen cijfers.

Tot morgen is het meldpunt bij het Vakcentrum geopend, daarna bepaalt Statiegeld Nederland of de vaste vergoeding volstond of dat er toch moet worden gecompenseerd. Inmiddels wordt de inhoud van de ingeleverde zakken weer zoals gebruikelijk per supermarkt geteld en vergoed, zegt Statiegeld Nederland.

Een toestand van iemand die weinig of onvoldoende geld heeft om van te leven: dat is armoede volgens het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal. Toch is armoede relatief, in de wereld, Europa, Nederland en zelfs in gemeenten.

Desalniettemin is armoede één van de belangrijkste onderwerpen waarover wordt gesproken op Prinsjesdag en bij de Algemene Beschouwingen. Ter vergelijking: tien jaar terug was het geen onderwerp in de troonrede en in de Miljoenennota werd het woord slechts vijf keer genoemd. Nu komt het vijf keer voor in de troonrede en dertien keer in de Miljoenennota.

Ook in de Tweede Kamer zijn alle partijen bij de Algemene Beschouwingen eensgezind: armoede mag niet in Nederland. Ondertussen is de welvaart hier de afgelopen tien jaar alleen maar gestegen. Wat is dat dus: armoede in Nederland?

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft armoede geen vaste definitie. "Armoede in Nederland is niet te vergelijken met armoede in landen waar hongersnood en droogte heersen. Ook is armoede in het Nederland van nu heel wat anders dan armoede in het Nederland van net na de Tweede Wereldoorlog", benadrukt het onderzoeksinstituut.

In een onderzoek keek het SCP ver terug in de tijd, tot aan de 17e eeuw. Toen was Nederland het rijkste land ter wereld, maar leefden de meeste inwoners in pure armoede. De definitie van armoede verandert met de opbouw van de verzorgingsstaat na de Tweede Wereldoorlog. Er wordt een grens berekend voor "minimaal noodzakelijke goederen en voorzieningen, met de bijbehorende prijzen".

Nog altijd stijgt de welvaart in Nederland, maar er leven ook nog altijd mensen in armoede. Dat wordt berekend op basis van "financiële mogelijkheden om de minimaal noodzakelijke goederen en voorzieningen te bekostigen". Het gaat dan om koopkracht.

"Iemand is arm wanneer hij onvoldoende inkomen heeft voor bijvoorbeeld voeding of een goede woning. Hij is niet arm als hij wel voldoende inkomen heeft, maar dat aan iets anders uitgeeft", schrijft het SCP, dat heeft samengewerkt met het Centraal Planbureau en budgetinstituut Nibud.

Het SCP heeft op basis van de prijsontwikkelingen een zogeheten niet-veel-maar-toereikend-criterium vastgesteld. Daarmee wordt in kaart gebracht welk budget iemand moet hebben om de rekeningen te kunnen betalen en te kunnen meedoen in de samenleving.

Het gaat niet alleen om geld voor huur, energie, water en eten, maar ook voor verzekeringen, telefoon, tv en internet, vervoer, meubels, persoonlijke verzorging, was- en schoonmaakmiddelen, contributies en abonnementen, op bezoek gaan en bezoek kunnen ontvangen en uitjes. Voor dit jaar lag de grens op 1533 euro voor een alleenstaande en 2498 euro voor een stel met een kind.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft een andere definitie van de armoedegrens. Die is nog afgeleid van het bijstandsniveau voor een alleenstaande in 1979, toen de koopkracht voor die groep het grootst was. In 2021 stond deze grens op 1130 euro per maand voor een eenpersoons huishouden en voor een stel op 1590 euro. In 2021 hadden ruim een miljoen Nederlanders minder dan dat te besteden, waarmee ze volgens deze definitie dus in armoede leefden.

Het aantal van een miljoen mensen geldt als kritisch punt. Armoede was in de Troonrede en de Miljoenennota tien jaar terug niet tot nauwelijks meer een onderwerp. Mede door de lage werkloosheid kwam het aantal Nederlanders in armoede in 2016 zelfs onder het miljoen uit.

In 2021 kwamen door de coronapandemie weer meer dan een miljoen Nederlanders onder de armoedegrens. En van die in armoede levende mensen heeft één op de vijf een baan, bleek uit de cijfers van het SCP, CBS en Nibud.

Alleen met een serie steunmaatregelen, zoals het energieplafond, kon het aantal mensen in armoede de afgelopen twee jaar onder een miljoen worden gehouden. In augustus waarschuwden de rekenmeesters van het CPB dat het aantal mensen in armoede weer boven de miljoen uitkomt, als het kabinet geen aanvullende maatregelen zou nemen.

In Nieuwsuur waarschuwde het CPB voor een dreigende toename van armoede:

Op basis van de kabinetsplannen denkt het CPB nu dat dit aantal in 2024 lager uitkomt dan gevreesd, en wel op 830.000. Daarmee blijft het percentage in armoede levende mensen in ieder geval gelijk: 4,8 procent van de bevolking. En dat is ook het doel, constateert het CPB in een eerste doorkijkje op de Miljoenennota. Doordat huishoudens met een hoger inkomen wat moeten inleveren, gaat de koopkracht voor de laagste inkomens er wat op vooruit. Vooral de armoede onder kinderen moet volgens de raming flink dalen.

Door de hoge huren, mogelijke nieuwe prijsstijgingen van energie en de nog altijd hoge prijzen in de supermarkt, staat bij veel middeninkomens het water ook aan de lippen. Veel middeninkomens kunnen die noodzakelijke uitgaven nog wel betalen, maar houden toch steeds minder over. Economen van de Rabobank vinden daarom naast armoedebestrijding ook de brede koopkrachtontwikkeling belangrijk.