Het kabinet zet 100 miljoen euro apart om te voorkomen dat bedrijven van "strategisch belang" via investeringen of overnames in handen komen van ongewenste eigenaren. Het plan is gisteren, op Prinsjesdag, gepubliceerd door het ministerie van Economische Zaken.

Bij 'ongewenste eigenaren' wordt er vrij snel gekeken naar China en ook Rusland. Met name China is druk bezig een technologische grootmacht te worden, iets wat met argusogen wordt gevolgd door het Westen. In een Kamerbrief van minister Adriaansens wordt het geld omschreven als "laatste redmiddel" bij risico's voor de nationale veiligheid als wetgeving of een investering van andere partijen geen soelaas bieden.

Het is een aanvulling op een nieuwe wet, waarmee kan worden ingegrepen als overnames de nationale veiligheid raken. "Maar als de wet niet toereikend genoeg is, kun je ook tijdelijk een bedrijfsbelang nemen", legt een woordvoerder uit.

Economische Zaken heeft afgelopen jaren al een paar keer ingegrepen. Bijvoorbeeld in 2020, toen het een lening van 20 miljoen euro gaf aan Smart Photonics. Dat is een bedrijf dat chips maakt die werken op basis van licht in aanvulling op elektriciteit, waardoor de chips sneller en zuiniger wordem. Er stond toen een Chinees bedrijf klaar om te investeren, maar dat zag het ministerie niet zitten.

Het Twentse Lionix is een ander voorbeeld. De meerderheidsaandeelhouder, die Zuid-Koreaans is, wilde aandelen verkopen. Een Chinese klant van Lionix had interesse, maar Economische Zaken greep in en kocht de aandelen.

In die twee gevallen moest het ministerie "heel veel schakelen" met het ministerie van Financiën om op korte termijn geld te krijgen voor een investering. "Nu hebben we het zo geregeld dat we voor de komende twee jaar wel middelen hebben om in te grijpen." Volgens de woordvoerder zijn er nu niet meer zorgen over potentiële overnames, maar is het bewustzijn van de risico's toegenomen. "We willen binnen Europa onze afhankelijkheid van landen buiten de EU verminderen."

Het fonds is, net als de nieuwe wet, 'landenneutraal'. Maar de voorbeelden van Smart Photonics en Lionix illustreren dat er een behoorlijke kans is dat via dit fonds overnames of investeringen door Chinese bedrijven tegengehouden zullen worden.

Het geld is niet alleen bedoeld voor techbedrijven, maar ook voor andere bedrijven die van strategische belang zijn. Naast technologie gaat het bijvoorbeeld om "essentiële leveranciers" van Defensie en van de inlichtingendiensten. De praktijk zal moeten uitwijzen waar het geld daadwerkelijk naartoe gaat.

Economische Zaken zal van investeringen het parlement op de hoogte stellen. Het geld - 50 miljoen euro dit jaar en 50 miljoen volgend jaar - wordt niet direct via het ministerie verstrekt. Het wordt gestald bij Invest-NL, een investeringsvehikel van de Nederlandse overheid.

Vanuit de industrie wordt wisselend gereageerd. Belangenorganisatie van de technologische industrie FME benadrukt dat "terughoudendheid en precisie" van groot belang zijn. "Dit moet geen vorm van verkapt protectionisme worden."

Werkgeversorganisatie VNO-NCW noemt het fonds een goede zaak. "Stel dat er in Nederland een bedrijf is met bepaalde technologieën die niet zo wenselijk zijn om naar het buitenland te gaan vanwege economische veiligheid, dan moet Nederland er wel voor kunnen zorgen dat een onderneming kan doorgroeien."

Photon Delta, brancheorganisatie van de fotonica-industrie, noemt het een "belangrijke eerste stap", maar benadrukt ook dat het geld niet voldoende zal zijn. "De waarde van de bedrijven die interesse trekken van ongewenste partijen ligt zeer waarschijnlijk een stuk hoger."

De woordvoerder van Economische Zaken spreekt van een "reëel" budget. "Je doet dit vaak samen, met bijvoorbeeld Invest-NL en institutionele beleggers. We zullen niet snel de enige financier zijn."

Het demissionair kabinet wil nieuwe regels invoeren om dividendstrippen, een vorm van belastingontwijking, tegen te gaan. Beleggers moeten voortaan zelf aantonen dat zij recht hebben op teruggave van dividendbelasting. Experts verwachten dat de nieuwe regels geen einde zullen maken aan de fraude.

De fraude heeft de Belastingdienst in de loop der jaren naar schatting 26 miljard euro gekost. Onlangs werd in Nederland een eerste verdachte opgepakt. Het OM doet ook onderzoek naar de betrokkenheid van ABN Amro.

Voor het dividendstrippen worden ingewikkelde constructies gebruikt. Zo gaat dat in zijn werk:

Met de huidige regels kan dividendstrippen niet goed worden aangepakt. De Belastingdienst moet bewijzen dat iemand die dividenden ontvangt eigenlijk geen recht heeft op vermindering of teruggaaf van dividendbelasting. Omdat er vaak buitenlandse partijen betrokken zijn en transacties op de beurs plaatsvinden, is dat in de praktijk lastig.

In het nieuwe voorstel wordt de bewijslast dus omgedraaid: als je aanspraak wilt maken op een belastingvermindering moet je zelf aantonen dat je daadwerkelijk gerechtigd bent tot de opbrengst van die aandelen. Dit wordt de "uiteindelijk gerechtigde" genoemd.

Hoe vaak dividendstrippen in Nederland voorkomt is moeilijk te zeggen. In een brief aan de Tweede Kamer schreef staatssecretaris Van Rij van Financiën vorig jaar dat het kabinet signalen heeft ontvangen dat pensioenfondsen nog steeds betrokken zijn bij deze vorm van belastingontduiking.

Een belangrijk signaal daarvoor is dat de handel in aandelen rond de dividenddatum, waarop bedrijven dividend uitkeren aan hun aandeelhouders, in Nederland nog altijd hoog is. Terwijl die pieken duidelijk zijn afgenomen in landen die de wet al eerder hebben aangescherpt, zoals Duitsland.

Hieronder zie je het verschil tussen de totale waarde van uitgeleende aandelen in Nederland en Duitsland. In Duitsland werden eerder maatregelen ingevoerd en namen de pieken af, terwijl die pieken in Nederland bleven bestaan:

Jan van de Streek, hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit Leiden, uit zijn twijfels over de effectiviteit van de voorgestelde maatregelen. Hoewel hij de omkering van de bewijslast als een stap vooruit ziet, vreest hij dat het slechts "dweilen met de kraan open" zal zijn.

Van de Streek wijst erop dat de term "uiteindelijk gerechtigde" vaag is en ruimte biedt voor ontwijkende constructies. Bovendien twijfelt hij of de Belastingdienst voldoende capaciteit heeft om de door bedrijven ingenomen bewijsposities te onderzoeken, aangezien er niet wordt voorzien in extra capaciteit voor de vele boekenonderzoeken die het voorstel met zich meebrengt.

Van de Streek vraagt zich af waarom Nederland niet het voorbeeld Duitsland volgt. Daar heb je alleen recht op teruggave van de dividendbelasting als je de aandelen ten minste 45 dagen in bezit hebt.

Ook Judith de Boer, strafrechtadvocaat met kennis van dividendstrippen, is kritisch. Zij zegt dat de regels het iets makkelijker maken om gevallen van dividendstrippen op te sporen en achteraf te bewijzen, maar dat de kern van het probleem hier niet mee wordt aangepakt.

De Boer zegt dat de maatregelen niet leiden tot een wijziging van de heffingsgrondslag voor de dividendbelasting. "In plaats van dat de kern van het probleem wordt aangepakt, wordt vooral gekeken naar de bestrijding achteraf en worden de administratieve lasten opgevoerd. Een doekje voor het bloeden, in mijn optiek."

Vorige week zijn er ook Europese regels om misbruik en fraude rondom dividendbelasting tegen te gaan aangekondigd. Die hebben ook als doel om de procedures voor het verminderen van onterecht betaalde dividendbelasting te stroomlijnen.

Maanden aaneen rondvaren op zee in barre omstandigheden, zonder salaris en soms zelfs zonder eten en drinkwater. Het overkomt steeds meer zeelieden, zoals de bemanning van een schip uit de vloot van een Nederlands bedrijf. Dat blijkt uit een database van in de steek gelaten zeelieden van de Internationale Arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties (ILO).

Zeelieden krijgen het predicaat 'verlaten' wanneer een scheepseigenaar minstens twee maanden fundamentele verplichtingen niet meer nakomt, zoals het uitbetalen van lonen. Afgelopen twintig jaar zaten zo'n 10.000 verlaten zeelieden vast aan boord van schepen, soms wel meer dan een jaar.

De zeevarenden kunnen vaak niet zomaar het schip af. Soms is er geen geld voor vliegtickets naar huis, of is de bemanning bang dat ze kunnen fluiten naar hun achterstallige loon als ze het schip verlaten en ze op een zwarte lijst belanden.

De International Transport Workers' Federation (ITF) is de belangrijkste reddingsboei voor verlaten zeelieden. Vrijwel alle schepen waarvan bij de VN bekend is dat de eigenaar de bemanning in de steek heeft gelaten, zijn daar in beeld. De internationale vakbondsfederatie registreerde alleen al dit jaar zo'n vijftig schepen met verlaten zeelieden.

Het aantal geregistreerde schepen met verlaten bemanning nam de afgelopen jaren toe:

"De Internationale Maritieme Organisatie maakt zich grote zorgen over de toename van verlaten schepen en hun bemanning", schreef Jan Engel de Boer dit voorjaar in een blog. Hij werkt als jurist bij de VN-organisatie en is leidinggevende bij het IMO Seafarer Crisis Action Team. Samen met andere internationale organisaties werkt hij aan strengere richtlijnen voor scheepseigenaren.

Maar landen waar veel schepen geregistreerd staan moeten dan wel meewerken. En dat is niet altijd vanzelfsprekend. Veel scheepseigenaren kiezen voor gemaksvlaggen - flags of convenience - van landen als Panama, Liberia of de Maagdeneilanden, die weinig urgentie lijken te voelen bij deze problematiek. "Ik krijg vaak geen reactie als ik de autoriteiten in die landen benader over een casus", zegt Sandra Bernal van de ITF. "Dat speelt in Palau, Liberia, Sierra Leone."

Een voorbeeld van zo'n schip dat onder de vlag van Sierra Leone vaart, is de Breadbox Harrier. Dat schip behoort tot de vloot van een Nederlands bedrijf: Breadbox Shipping uit Rotterdam.

De zeventienkoppige bemanning trok dit voorjaar aan de bel bij de vakbondfederatie ITF over de barre omstandigheden aan boord. De leefruimten op het vrachtschip zijn zwaar verouderd, salarissen worden niet betaald en voor de kust van Senegal dreigde het proviand op te raken.

Breadbox-directeur Joris Bakker zegt desgevraagd te balen van de situatie. "Wij hebben dit schip voor drie jaar gehuurd van een Turkse rederij. Ik hoor voor het eerst van deze problemen. Dit mag niet gebeuren", zegt hij.

Bakker heeft de reder gebeld en de Turkse eigenaar heeft toegegeven dat de leefomstandigheden inderdaad ondermaats waren. Die zijn inmiddels verbeterd. "Binnenkort gaat de Harrier naar een werf in Turkije om alles weer helemaal in orde te maken", zegt Bakker.

De betalingsproblemen zouden alleen spelen bij de twaalf Syrische bemanningsleden. "Het ging mis door bancaire problemen, doordat Syrië onder sancties valt." Van proviandtekort zou geen sprake zijn.

Vakbondsvrouw Bernal bevestigt dat de leefomstandigheden zijn verbeterd nadat zij aan de bel had getrokken. Het proviand is toen na twee dagen aangevuld, aldus Bernal. Ook de salarissen zijn uiteindelijk betaald, al speelden de betalingsproblemen volgens de vakbond ook bij de niet-Syrische bemanning.

"Dat verhaal over Syrië voelde als een smoesje", zegt Bernal. "Maar gelukkig reageerde de eigenaar wel op mijn mailtjes, werkte hij mee en is het uiteindelijk allemaal opgelost."

Aan boord van de Breadbox Harrier is de rust wedergekeerd. Het schip ligt op stoom naar de volgende bestemming: Kaapstad.

KLM schrapt per direct vluchten vanwege het opgelaaide geweld in enclave Nagorno-Karabach. Uit veiligheidsoverwegen vliegt de maatschappij voorlopig niet meer over Azerbeidzjan.

Vandaag zijn vijf vluchten vanaf Schiphol naar Azië geschrapt. Het gaat om toestellen die vanaf Amsterdam naar Taipei, Seoul, Hongkong, Peking of Tokio zouden vliegen. Zeker een van deze vluchten was al onderweg toen het besluit werd genomen.

Vanmiddag is KLM-vlucht KL863 naar Tokio omgedraaid boven de Zwarte Zee, zo is te zien op de website FlightRadar24. Het toestel is vervolgens teruggevlogen naar Schiphol, de plek van vertrek. Aan het begin van de avond is de Boeing geland.

Het is nog onduidelijk voor hoelang de maatregel zal gelden. "We brengen de totale impact in kaart en hopen onze klanten zo snel mogelijk te informeren over vervolgstappen", meldt de luchtvaartmaatschappij.

De MH17-ramp is een voorbeeld van wat in het uiterste geval kan gebeuren als passagiersvliegtuigen vliegen over conflictzones. De Boeing 777 van Malaysia Airlines vertrok in juli 2014 vanaf Schiphol en werd boven oorlogsgebied in Oost-Oekraïne neergehaald. Alle 298 inzittenden kwamen om het leven, onder wie 196 Nederlanders.

Na de ramp werd zware kritiek geuit op luchtvaartmaatschappijen die over Oost-Oekraïne waren blijven vliegen. Voorafgaand aan het drama had Kyiv Europese landen en luchtvaartorganisatie Eurocontrol gewaarschuwd dat de veiligheid in het luchtruim niet gewaarborgd was vanwege de Russische agressie, zo meldde RTL Nieuws in 2021. Desondanks bleef het luchtruim open.

Dankzij de kabinetsmaatregelen tegen armoede gaat de laagste inkomensgroep er volgend jaar toch nog in koopkracht op vooruit. Dat verwacht het Centraal Planbureau in de macro-economische verkenning voor Prinsjesdag. In augustus verwachtte het CPB nog dat de koopkracht van de laagste inkomens zonder nieuw beleid zou dalen en de armoede zou toenemen.

Om die lagere inkomensgroepen te steunen, verhoogt het kabinet onder meer de huurtoeslag en het kindgebonden budget. De koopkracht van de hogere inkomens gaat er vergeleken met de raming in augustus juist wat minder op vooruit, want de steun voor lagere inkomens wordt deels betaald door hogere inkomens wat meer belasting te laten betalen.

Door de maatregelen verwacht het CPB dat de koopkrachtstijging voor het gemiddelde huishouden net ietsje lager uitkomt dan in augustus geraamd: een plus van 1,8 procent in plaats van 1,9 procent.

Bekijk hier de koopkrachtverwachting voor verschillende inkomensgroepen. En swipe om die van nog meer soorten huishoudens te zien.

De energietoeslag van 1300 euro voor mensen met een lager inkomen verdwijnt volgend jaar. En daardoor dreigde de koopkracht van deze groep achteruit te gaan.

Maar het kabinet repareert dat nu dus met andere inkomensmaatregelen. Een van de belangrijkste daarvan is de huurtoeslag die omhoog gaat. De maximale huurtoeslag is volgend jaar 416 euro hoger dan dit jaar. En het kindgebonden budget wordt verhoogd: voor het eerste kind stijgt het maximale bedrag met 750 euro per jaar en voor het tweede kind met 883 euro.

Daardoor wordt een dreigende stijging van de armoede onder kinderen voorkomen. Het CPB verwacht nu een daling van het percentage kinderen in armoede van 6,2 procent dit jaar naar 5,1 procent volgend jaar. Zonder maatregelen zou dat 7 procent zijn.

De maatregelen worden deels betaald doordat het kabinet de tweede belastingschijf eerder laat ingaan. Vanaf een bruto inkomen van 75.625 euro ga je 49,5% belasting betalen. Dat zou oorspronkelijk pas bij 80.263 euro zijn.

Al met al gaan de meeste groepen er in koopkracht op vooruit. Toch zijn er volgens berekeningen van het ministerie van Sociale Zaken ook mensen van wie de koopkracht juist licht daalt volgend jaar. De koopkracht van alleenstaanden met alleen AOW daalt bijvoorbeeld met 0,3 procent.

En die van een alleenstaande op het sociaal minimum zonder kinderen daalt met 0,4 procent. Want zonder kinderen profiteer je natuurlijk niet van het hogere kindgebonden budget.

Budgetinstituut Nibud is bezorgd over het verdwijnen van de energietoeslag en noemt dat een aderlating voor de laagste inkomens. Volgens eigen berekeningen van het Nibud gaat een alleenstaande in de bijstand er 4,3 procent op achteruit, wat neerkomt op 72 euro per maand.

"Een alleenstaande in de bijstand kon dit jaar met alle tijdelijke maatregelen en zonder tegenslagen rondkomen", zegt directeur Arjan Vliegenthart. "Maar als je volgend jaar 72 euro minder kunt besteden, kom je elke maand tekort."

Het Nibud heeft voor ruim 100 voorbeeldgezinnen berekend hoeveel euro zij erbij of juist minder krijgen. Ook in deze verwachting gaan de meeste groepen erop vooruit.

Het CPB heeft ook geraamd hoe het verder met de economie gaat. De eerste helft van dit jaar kromp de economie, maar het CPB verwacht dat er over 2023 als geheel toch groei is en volgend jaar ook.

Door de koopkrachtmaatregelen blijft de armoede stabiel, eerder dreigde die nog toe te nemen in 2024. De werkloosheid stijgt volgend jaar wel licht, maar is in historisch perspectief nog altijd erg laag.

De olieprijs loopt snel op en dat heeft voor veel mensen en economieën wereldwijd gevolgen. Vanochtend kostte een vat ruwe olie voor het eerst in bijna een jaar tijd meer dan 95 dollar. Ook bij de tankstations stijgen de prijzen.

Vrijwel het hele jaar schommelde de olieprijs tussen de 75 en 85 dollar, maar de laatste weken loopt de prijs op. Er is veel vraag naar olie. Volgens het Internationale Energieagentschap was er nog nooit zoveel olie nodig als in 2023.

Het gaat om bijna 102 miljoen vaten per dag. Die hogere vraag komt onder meer doordat de Chinese economie aan het herstellen is van de coronacrisis. Die groei is weliswaar minder dan verwacht, maar leidt al met al wel tot meer vraag naar olie. Ook wordt er meer gevlogen. Daardoor hebben luchtvaartmaatschappijen meer brandstof nodig.

Aan de andere kant hebben grote olieproducerende landen juist gezegd voorlopig op de rem te trappen. Zeker tot het eind van het jaar willen Saoedi-Arabië en Rusland hun productiebeperkingen in stand houden.

Volgens Saoedi-Arabië is die beperking nodig omdat er veel onzekerheid is over de wereldeconomie en daarmee over de vraag naar olie de komende maanden. Daarbij wijst het land op de kwakkelende Europese economie en het risico dat de stijgende rentes in de VS en de EU leiden tot neergang van de economie.

De hogere olieprijs leidt tot nieuwe zorgen over de inflatie. Als olie duurder wordt, leidt dat tot hogere prijzen van allerlei spullen. Bijvoorbeeld omdat transport duurder wordt.

Dat is al terug te zien bij de benzinestations. De adviesprijs voor een liter benzine is volgens United Consumers 2,30 euro. Eind juli was benzine nog 10 cent goedkoper. De adviesprijs wordt lang niet overal gehanteerd. Bij tankstations die niet langs de snelweg liggen, is tanken doorgaans goedkoper.

De accijnzen bepalen voor het grootste deel de prijs van brandstoffen. Een meerderheid van de Tweede Kamer wil een geplande verhoging van de accijnzen per 1 januari met 21 cent tegenhouden, zo bleek gisteren.

Wetten die fraude met faillissementen moeten voorkomen, werken niet of nauwelijks. Dat concluderen onderzoeksbureau Regioplan en het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum.

Per jaar zijn er duizenden faillissementen, vooral van bedrijven en instellingen. Volgens schattingen komt bij een kwart tot een derde daarvan fraude voor.

Zo kan een bestuurder vlak voor het faillissement geld wegsluizen naar eigen rekeningen, of een bedrijfsauto ergens anders neerzetten. Schuldeisers, zoals leveranciers en personeel, kunnen daardoor minder geld opeisen.

Sinds 2017 is een curator, die door de rechtbank wordt aangesteld om het faillissement af te handelen, verplicht om onderzoek te doen naar dit soort fraude. Maar volgens de onderzoekers van Regioplan blijft dit onderzoek vaak beperkt, omdat de curator juist bij faillissementsfraude nauwelijks betaald krijgt.

Dat komt doordat ook curatoren betaald worden uit de boedel, oftewel de bezittingen die nog in een bedrijf zitten. Als die boedel zo goed als leeg is, krijgen ook de curatoren niet of slechts deels betaald.

Ander probleem is volgens de onderzoekers dat de FIOD en het Openbaar Ministerie de meldingen van curatoren nauwelijks oppikken. Daardoor zijn curatoren minder bereid om melding te doen bij verdachte transacties.

Curatoren hebben sinds 2016 ook nog een ander wapen in handen: zij kunnen voor frauderende ondernemers een bestuursverbod van maximaal vijf jaar vragen. Bij de invoering van de maatregel was de verwachting dat er tientallen van dit soort verboden per jaar zouden worden opgelegd.

Maar ook die maatregel werkt minder goed dan gedacht: tot nu toe telden de onderzoekers in totaal 46 van dit soort verboden. Ook hier speelt mee dat voor zo'n lange en ingewikkelde procedure een curator uit de boedel betaald krijgt.

Daar komt bij dat het verbod uiteindelijk makkelijk is te ontwijken. Zo kunnen frauderende ondernemers opnieuw een bedrijf starten in het buitenland, of op naam van iemand anders.

Geen enkel bedrijf wil op dit moment een nieuw windpark op zee aanleggen op de voorwaarden van de Britse overheid. Vattenfall heeft zelfs een lopend project voor de Britse kust afgebroken. Intussen lijden de windturbinefabrikanten miljardenverliezen. Het zijn drie recente ontwikkelingen waar één ding uit blijkt: het verdienmodel voor windparken op zee staat onder druk.

De kosten voor de windindustrie zijn volgens verschillende bedrijven met zeker 30 procent toegenomen. Materialen zijn veel duurder geworden, de rente op leningen is fors gestegen en de turbinefabrikanten hebben last van groeistuipen.

"Een heel gekke situatie" zegt Pieter van Oord, bestuursvoorzitter van het gelijknamige Nederlandse offshorebedrijf. "Wind op zee gaat een belangrijkste aanjager worden van de energietransitie in Noordwest-Europa. En de drie grote producenten van windturbines op zee; General Electric, Siemens Gamesa en Vestas maken allemaal grote verliezen."

Windmolens zijn nu al zo groot als de Eiffeltoren en het einde van de groei is nog niet in zicht. Door de vraag naar nog grotere windmolens krijgen fabrikanten niet de kans om de ontwikkelingskosten van de huidige turbines terug te verdienen. De brancheorganisatie van bedrijven die actief zijn in de windindustrie NWEA, probeert daarom in Nederland en de rest van Europa afspraken te maken om de groei wat af te remmen.

In de nabije toekomst moet driekwart van onze energie van windparken op de Noordzee komen. Nederland wil de komende zeven jaar naar 21 gigawatt, dat is vier keer zoveel als in de afgelopen 20 jaar is gebouwd. Europa wil dat de lidstaten haast maken vanwege aanscherping van de klimaatdoelen en om versneld onafhankelijk te worden van Russisch gas.

De situatie in het Verenigd Koninkrijk is volgens de directeur in Nederland van het Schotse SSE Renewables een signaal dat overheden zich niet rijk moeten rekenen bij de aanbesteding van windparken: "De sector heeft daar in Groot-Brittannië ook voor gewaarschuwd: pas op, de kosten zijn gestegen, dus als je die windparken op tijd wil realiseren dan zul je moeten accepteren dat je meer moet betalen," zegt directeur Jasper Vis.

Eind dit jaar komt de Nederlandse overheid met de definitieve aanbestedingsregels voor het grootste Nederlandse windpark op de Noordzee met de naam IJmuiden Ver, 62 kilometer uit de kust. Onder meer het Schotse SSE Renewables wil dit samen met pensioenfonds ABP gaan bouwen. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat zegt zich nog geen zorgen te maken over de aanleg van windparken in het Nederlandse deel van de Noordzee.

Ook Van Oord twijfelt niet over de toekomst van wind op zee. In Nederland stelt de overheid geen richtprijs voor elektriciteit vast zoals in het Verenigd Koninkrijk. Weliswaar stijgen ook hier de kosten, maar de energiebedrijven profiteren in het Nederlandse systeem ook meer van de gestegen elektriciteitsprijzen, zegt Pieter van Oord: "In het Nederlandse systeem betalen energiebedrijven de overheid voor het recht om een windpark te bouwen. Naast de kosten voor de bouw zijn ook de elektriciteitsprijzen gestegen, dus ik verwacht hier geen problemen."

Zijn bedrijf investeert een half miljard euro in de ontwikkeling van nieuwe schepen om elektriciteitskabels te leggen en de allergrootste toekomstige windmolens van 20 megawatt te kunnen installeren.

De grootste Nederlandse vakbond, FNV, eist een loonstijging van 5 tot 14 procent. Bij nieuwe cao-onderhandelingen wordt dit het uitgangspunt. Dat maakt de bond vandaag, een dag voor Prinsjesdag, bekend. Eerder noemde vakbond CNV een looneis tussen de 4 en 10 procent.

Volgens FNV is dat nodig om de opgelopen kosten voor werknemers voor boodschappen, energie en wonen te compenseren. Vicevoorzitter Zakaria Boufangacha van FNV: "Er moet in heel veel cao's nog een inflatieachterstand worden goedgemaakt. Hoewel de inflatie de afgelopen maanden is teruggelopen, is de schade er nog steeds."

De vakbondsman geeft wel aan dat de loonverhogingen in sommige sectoren harder nodig zijn dan in andere. "Daarom zal de uiteindelijke eis ook per sector of organisatie kunnen verschillen."

Een jaar geleden eiste FNV nog 12 tot ruim 14 procent extra loon. Dit was gebaseerd op de inflatie die vorig jaar in september een piek van 14,5 procent bereikte. Inmiddels loopt de inflatie terug. De energieprijzen zijn gedaald en bijvoorbeeld groente en fruit zijn niet meer zo hard in prijs gestegen.

Ook voorspelde het Centraal Planbureau onlangs dat voor een grote groep werkenden in de 2024 de koopkracht zich voorzichtig zal herstellen, mede door loonstijging in veel sectoren. Toch denkt Boufangacha dat dit onvoldoende is. "Het water staat veel mensen nog aan de lippen."

Overigens zijn de laatste inflatiecijfers niet een-op-een te vergelijken met het percentage van vorig jaar: het CBS gebruikt sinds juni een nieuwe rekenmethode waarin de prijs van nieuwe energiecontracten wordt gedempt door de bestaande.

De vakbond eist ook dat de stijging van loon voortaan gelijk moet oplopen met de inflatie, de zogenaamde automatische prijscompensatie. In België is dat zo geregeld. In Nederland geldt dit alleen voor de cao van havenarbeiders.

De provincie Zuid-Holland moet Chemours in Dordrecht stilleggen totdat duidelijk is dat die geen pfas meer uitstoot, adviseren deskundigen. De zogenoemde Provinciale Adviescommissie Leefomgevingskwaliteit (PAL) wil dat de provincie daarmee tegemoetkomt aan de grote zorgen bij de omwonenden van de fabriek.

In een brief aan het provinciebestuur schrijven de experts dat de uitstoot van pfas zo snel mogelijk naar nul moet worden teruggebracht. Uit voorzorg moet de provincie de productie bij Chemours tot die tijd stilleggen, vindt de PAL.

De PAL geeft vrijblijvend gevraagd en ongevraagd advies aan de provincie. Provinciale Staten vergaderen overmorgen over Chemours.

Over de fabriek bij Dordrecht is al jaren veel te doen. In de omgeving leven veel zorgen over de schadelijkheid van de stoffen die de fabriek uitstoot en loost in het water. De discussie kwam afgelopen zomer in een stroomversnelling nadat onderzoek van Zembla had aangetoond dat Chemours al tientallen jaren wist van de gezondheidsrisico's van pfas.

Pfas is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die vuilafstotend, waterafstotend en brandwerend zijn. De stoffen zijn niet of nauwelijks afbreekbaar. Als mensen over een lange periode kleine hoeveelheden pfas binnenkrijgen, kan dat schadelijk zijn voor het immuunsysteem en kanker veroorzaken.

Chemours zelf zei eerder dat het bedrijf de uitstoot van pfas al enorm heeft teruggedrongen en dat het overheden altijd heeft geïnformeerd over de stoffen die het produceert.

De Amerikaanse staat Californië sleept vijf grote olieconcerns, waaronder Shell, voor de rechter. De bedrijven moeten miljarden meebetalen aan de kosten die klimaatverandering veroorzaakt, stelt de openbaar aanklager.

De rechtszaak kan grote gevolgen hebben. "Als de rechter Californië gelijk geeft, is dat het einde van de winstgevendheid van oliebedrijven", zegt Mark van Baal, oprichter van Follow This, een groep beleggers die oliebedrijven probeert te dwingen hun uitstoot te verminderen.

De bedrijven die zich voor de rechter moeten verantwoorden zijn Chevron, BP, ConocoPhillips, Shell en ExxonMobil. Volgens de aanklacht weten de bedrijven sinds halverwege vorige eeuw dat hun activiteiten de aarde opwarmen, maar hebben ze daar vervolgens over gelogen. "Centraal in de zaak staan rapporten van de bedrijven zelf waaruit blijkt dat ze in de jaren 70 al wisten dat hun producten tot gevaarlijke klimaatverandering zouden leiden", zegt Dennis van Berkel, jurist van klimaatorganisatie Urgenda.

De oliebedrijven hebben het publiek daarover misleid, volgens de aanklager. Van Berkel: "Ze hebben geïnvesteerd in advertenties en rapporten die allemaal het doel hadden twijfel te zaaien over de wetenschap die zij zelf in eerste instantie hadden geproduceerd."

Volgens de aanklager hebben ze miljarden dollars uitgegeven aan het verspreiden van desinformatie over klimaatverandering. En daar zijn ze nog altijd niet mee gestopt, ziet Van Berkel. "De fossiele industrie zegt: vertrouw op ons, wij gaan naar nul uitstoot in 2050. Terwijl ze tegelijkertijd aangeven dat ze hun best doen om zoveel mogelijk olie op te pompen."

Van Baal beaamt dat. Shell verhoogt haar investeringen in duurzame energie dit jaar nauwelijks. "Ze misleiden ons nog steeds door te zeggen dat ze onderdeel zijn van de oplossing, terwijl ze massaal blijven investeren in nog meer olie en gas."

Een woordvoerder van Shell zegt tegen Nieuwsuur dat het bedrijf "volledig achter de noodzaak staat voor de samenleving om over te stappen naar een koolstofarme toekomst". Maar de rechtszaal is niet de juiste plek om klimaatverandering aan te pakken, vindt het bedrijf. Het American Petroleum Institute noemt de zaak zelfs "een enorme verspilling van belastinggeld". Klimaatbeleid is een zaak van de wetgever, en niet van rechters, zegt de branchevereniging tegen Nieuwsuur.

Maar volgens Van Berkel is dit soort rechtszaken juist hard nodig. "De olie die de bedrijven nog van plan zijn op te pompen is veel meer dan we nog mogen uitstoten. Deze bedrijven staan de energietransitie erg in de weg. Daarom moet deze zaak worden gevoerd."

Jurist Van Berkel won met Urgenda een belangrijke zaak tegen de Nederlandse staat, en dwong de overheid om de uitstoot van broeikasgassen sneller terug te dringen. In Californië is het juist de overheid die bedrijven wil aanpakken. "Deze zaak gaat echt nog een grote stap verder. In de Urgendazaak ging het erover dat de overheid een verantwoordelijkheid heeft om zijn burgers te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Deze zaak gaat over de verantwoordelijkheid voor de schade die is veroorzaakt."

Volgens Californië zijn de concerns onder meer verantwoordelijk voor overstromingen, extreme hitte en verlies van biodiversiteit. Als de rechter meegaat in de redenering, kan dat voor de oliebedrijven enorme gevolgen hebben, zegt Van Baal. "De kosten van de gevolgen van klimaatverandering zijn vele malen groter dan de winsten die ze nu maken."

Investeren in vervuilende energie is dan niet meer rendabel. "Ze zullen dan eindelijk investeren in duurzame energie. Ze staan nu op de rem terwijl we hun miljarden en hun kennis keihard nodig hebben om te investeren in duurzame energie."

Californië wil dat er een fonds komt waar de fossiele bedrijven geld in storten voor maatregelen om met de impact van klimaatverandering om te gaan. Er is een kans dat de schadevergoedingen zo hoog worden, dat de concerns failliet gaan, zegt Van Baal. "Dat is een heel groot risico dat ze over zichzelf hebben afgeroepen."

De afgelopen jaren nemen klimaatorganisaties steeds vaker de juridische route:

Klimaatminister Rob Jetten wil de zogenoemde fossiele subsidie naar nul terugbrengen. Maar de industrie zegt dat het zonder fiscaal voordeel niet kan overleven in Nederland; de gevolgen voor de economie en maatschappij zouden groot zijn. Wetenschappers en activisten benadrukken op hun beurt dat de uitstoot van CO2 in stand wordt gehouden door deze fiscale overheidssteun.

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft berekend dat er jaarlijks tussen de 39,7 en 46,4 miljard euro aan fossiele subsidie wordt uitgegeven. Dat blijkt uit gelekte Prinsjesdagstukken. Dat bedrag ligt veel hoger dan de eerder berekende 4,5 miljard euro, en het is ook veel meer dan de 37,5 miljard euro die vorige week naar buiten kwam.

Nederland kent onder meer belastingvoordelen voor bedrijven die veel olie, gas en kolen gebruiken. Een bedrijf betaalt verhoudingsgewijs minder belasting als er meer energie wordt verbruikt. Het gaat dan om bijvoorbeeld de staalindustrie, kunstmestproducenten en olieraffinaderijen, maar ook om de glastuinbouw en baksteenfabrieken.

Een ander bedrijf dat veel energie nodig heeft is Nyrstar, dat metaal verwerkt en zink produceert in een fabriek in het Brabantse Budel. Volgens Jasper van Zon, hoofd externe betrekkingen bij Nyrstar, worden al de nodige stappen gezet om het energieverbruik te beperken. "Door middel van een eigen zonnepark proberen we dit al zo energieneutraal mogelijk te maken. Daarnaast passen we steeds meer onze productie aan naar gelang we meer of minder duurzame stroom opwekken."

De zinkfabrikant benadrukt het maatschappelijke belang van de productie van zink. Het wordt onder andere gebruikt voor het roestvrij maken van staalconstructies, voor auto's, medicijnen en voedingssupplementen. Nyrstar experimenteert ook met productie van kritieke grondstoffen. Het gaat dan om bijvoorbeeld germanium, nodig voor de productie van chips. Door de gespannen relatie met China dreigt germanium schaars te worden in Europa.

Boris Schellekens van Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (Somo) onderzocht eerder de hoogte van zogenoemde fossiele subsidies: "Het is fijn dat het kabinet nu transparantie geeft, maar ik maak me heel erg zorgen over het feit dat er nog steeds geen afbouwplan is. Er is beloofd voor 2025 af te bouwen, maar we lopen ver achter. In 2009 heeft het kabinet al gezegd dat er een einde gemaakt moet worden aan de subsidies."

Schellekens denkt dat het stoppen met belastingvoordelen voor grootverbruikers van energie nodig is om de industrie te laten stoppen met het gebruik van fossiele brandstof. "Onze economie wordt aan het infuus gehouden met lage tarieven. Dit is niet toekomstbestendig."

Somo denkt dat Nederland er niet slechter van wordt als bepaalde industrie verdwijnt. Zo wijzen ze op het faillissement van Aldel, de voormalige aluminiumfabrikant in Delfzijl, die door de hoge gasprijs in 2022 moest stoppen. Op die locatie zit nu Giga Storage, een bedrijf dat duurzame energie opslaat. Met die opgeslagen energie ontstaat ruimte op het drukbezette elektriciteitsnetwerk om nieuwe bedrijven aan te sluiten.

De industrie struikelt overigens over de term 'fossiele subsidie'. Hans Grünfeld van de Vereniging voor Energie, Milieu en Water (VEMW) vertegenwoordigt de belangen van de Nederlandse industrie waarin veel energie wordt verbruikt. "Subsidie is een onjuiste term. Het is natuurlijk niet bedoeld om gebruik van fossiele energie of CO2-uitstoot te bevorderen, maar om te zorgen dat klimaatmaatregelen of energiebelastingen niet leiden tot economische schade."

Als demissionair minister Jetten inderdaad het belastingvoordeel voor grootverbruikers van energie schrapt, komen veel fabrikanten in de problemen, denkt Grünfeld: "Dat zou onmiddellijk leiden tot stopzetting van de productie van veel industriële bedrijven. Dan zouden ze vertrekken uit Nederland. Daar schiet Nederland, maar ook het klimaat, niets mee op."

NOS op 3 maakte eerder deze uitlegvideo over fiscale voordelen voor grootverbruikers van energie:

Er is onrust in de gamingwereld. Ontwikkelaars zijn ontevreden over het platform Unity. Dit grote softwarebedrijf kondigde woensdag aan dat het vanaf volgend jaar een andere prijsmethode gaat hanteren. Gamestudio's kunnen op het platform nieuwe games ontwikkelen, ze kunnen daar technische hulpmiddelen gebruiken en hoeven zo dus niet alles zelf te doen.

Op dit moment betalen ontwikkelaars alleen voor een abonnement dat ze afsluiten. Voor een pro abonnement is dit ongeveer 1900 dollar per jaar. Vanaf 1 januari komt hier nog een extra bedrag bovenop: ze moeten dan gaan betalen voor elke keer dat een game wordt gedownload. Dit geldt niet voor alle gebruikers; de extra kosten worden pas in rekening gebracht vanaf een bepaalde drempel.

Bij het abonnement van Unity Pro (wat veel ontwikkelaars gebruiken) bereik je deze drempel als je game 1 miljoen keer is gedownload en 1 miljoen dollar heeft opgeleverd. Vanaf dat moment moet er extra betaald worden, van 2 tot 15 dollarcent per installatie.

Volgens Unity zelf gebruikt 61 procent van alle ontwikkelaars het platform. Met het platform zijn bijvoorbeeld de populaire games Pokemon Go, Genshin Impact en corona-hype Among Us gemaakt.

Unity benadrukte gisteren na de kritiek dat niet alle gebruikers van het platform per download gaan betalen. 90 procent van de ontwikkelaars zal er geen last van hebben, schreef het bedrijf in een post op hun blog.

Toch is het slecht nieuws, vinden game-ontwikkelaars. "Er is nu veel onrust binnen ons bedrijf," vertelt Matthijs van de Laar van ontwikkelaar Twirlbound, dat zich de afgelopen tien jaar volledig op Unity heeft gebaseerd. De games van Twirlbound halen niet vaak de drempel die tot extra betalingen zal gaan leiden, maar toch is hun vertrouwen in Unity erg beschadigd.

Ook Thomas Huster van Total Mayhem Games is gaan twijfelen aan het softwareplatform. "We worden nu geforceerd om na te denken of we wel met zo'n partij in zee willen, die vanuit het niets de spelregels verandert." Voor de spelletjesmaker is het platform enorm belangrijk. "Al onze games draaien in Unity en alles wat wij uitbrengen is ermee gemaakt. Wij zijn wel echt geschrokken."

En overstappen naar een ander platform gaat niet zomaar, vertelt Huster. "Er gaat heel veel tijd en geld zitten in het opnieuw opleiden en ontwikkelen van de vaardigheden in die engine. Het zou minstens een half jaar duren."

Het bedrijf had een paar dagen eerder een nieuwe game uitgebracht. "Deze is de eerste maand gratis, maar daarna wel betaald. De lancering was succesvol, maar nu blijkt dat het succes ook nadelige gevolgen kan hebben. Voor een kleine studio is dat wel een groot risico."

Derk de Geus is bang dat deze aankondiging van Unity mogelijk een nieuwe ontwikkeling inluidt en dat de bedragen misschien op termijn misschien nog wel omhoog gaan. Een van de games die hij voor zijn bedrijf Paladin Studios ontwikkelde werd bijna twintig miljoen keer gedownload.

"Met de nieuwe regeling van Unity zouden we dan misschien wel 4000 euro per maand moeten betalen," vertelt de game-ontwikkelaar. "Je moet je realiseren dat sommige games weinig tot geen omzet hebben, maar wel miljoenen keren geïnstalleerd worden. Dat is schadelijk voor ontwikkelaars."

Toch begrijpt hij wel dat er bij het platform iets moet gebeuren. "Unity draait veel verlies, dat vind ik problematisch. Als de tools die je gebruikt geen winst maken hebben ze misschien geen toekomst." Andere platforms kiezen voor andere betaalmanieren.

Zo vraagt concurrent Unreal 5 procent van de opbrengsten van een game, in plaats van een bedrag per installatie. Dat is beter, vindt De Geus. "Toch is het minder erg dan de meeste mensen denken," relativeert hij de stap van Unity. "Door de drempel gaat het maar voor een kleine groep gelden."

Driehonderd medewerkers van VDL Nedcar moeten op korte termijn op zoek naar ander werk. Dat bevestigt vakbond FNV. Medewerkers krijgen vandaag in een één-op-één gesprek te horen of ze voorlopig mogen blijven of moeten vertrekken. In de fabriek in Born werden in het verleden auto's voor DAF, Mitsubishi en BMW in elkaar gezet. Een nieuwe opdrachtgever heeft zich niet gemeld.

Om die reden moeten waarschijnlijk uiteindelijk 1800 mensen vertrekken, onder wie zo'n duizend uitzendkrachten. Van de achthonderd vaste krachten hebben er inmiddels tweehonderd gebruik gemaakt van een vrijwillige vertrekregeling. Wanneer de medewerkers die nu nog niet weg hoeven, duidelijkheid krijgen is nog onduidelijk. Mogelijk kan een deel van de productie worden voortgezet.

Vakbond FNV hield al rekening met een grotere ontslagronde in deze week. FNV-bestuurder Ron Peters: "Dus dit is iets positiever. Wel weten we dat er komend jaar nog een ontslagronde komt. De sfeer is verdrietig maar ook gelaten. Mensen zagen het aankomen, maar toch is het voor sommigen een hard gelag."

Medewerkers van Nedcar worden per team geïnformeerd. Vervolgens wordt hun persoonlijk verteld of ze mogen blijven of weg moeten. De medewerkers van de ochtendploeg zouden al op de hoogte zijn. Een medewerker, van wie de dienst vanmiddag begint, laat de NOS weten dat hij nog wacht op een gesprek. VDL Nedcar heeft nog geen reactie gegeven.

In de afgelopen maanden werd negen keer gestaakt voor een sociaal plan. Daaronder was ook een wilde staking. Hiermee wilde het personeel een goede ontslagregeling afdwingen.

Volgens Ron Peters van FNV Metaal worden de afspraken nu netjes uitgevoerd: "Ontslagen medewerkers worden nu keurig op de hoogte gebracht. Ze werken in principe nog vier maanden door. Ze krijgen een UWV-formulier en mogen kiezen of ze vandaag gewoon doorwerken of naar huis gaan. De meesten kiezen er toch wel voor om naar huis te gaan."

De video-app TikTok heeft een boete van 345 miljoen euro gekregen voor het schenden van de privacy van kinderen in de EU en moet binnen drie maanden aanpassingen doen. Dat heeft de Ierse privacywaakhond bekendgemaakt namens alle toezichthouders in de EU. De boete wordt opgelegd voor overtredingen gedurende vijf maanden in 2020.

Er is al jaren veel aandacht voor de manier waarop TikTok omgaat met zijn jonge doelgroep. De app is zeer populair onder jonge tieners en ook onder kinderen jonger dan dertien, die er officieel geen gebruik van mogen maken.

Aleid Wolfsen, voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens, spreekt van een heel ernstige overtreding. "De app wordt door heel veel kinderen gebruikt en dit raakt dus heel veel kinderen. De instellingen stonden niet goed en kinderen werden daardoor verleid om, op een onduidelijke manier, privacy-onvriendelijk bezig te zijn." Het onderzoek begon bij de Nederlandse toezichthouder, maar die moest het overdragen omdat TikTok zijn Europese hoofdkantoor in Ierland vestigde.

TikTok is het oneens met de beslissing en stelt dat de kritiek betrekking heeft op functies die "we hebben aangepast, lang voordat het onderzoek was begonnen". Het bedrijf overweegt vervolgstappen. De boete kan TikTok overigens met gemak betalen: de wereldwijde omzet van het moederbedrijf was afgelopen jaar volgens de Financial Times bijna 80 miljard euro.

In de kern gaat het om drie zaken waarbij de accounts van kinderen in de leeftijd van 13 tot 17 jaar volgens de Ierse toezichthouder onvoldoende waren beschermd. De eerste overtreding was dat TikTok kinderen op zo'n manier door het registratieproces loodste dat het account standaard openbaar was en dus de video's voor iedereen zichtbaar waren, niet alleen voor vrienden.

TikTok kondigde begin 2021, direct na de overtredingsperiode die de waakhond beschrijft, aan dat het vanaf dat moment de accounts van 13 tot 15-jarigen standaard op privé zette. Ogenschijnlijk onder druk van de privacytoezichthouders gaat het platform nu wel een stap verder. In een blogpost meldt het bedrijf dat later deze maand nieuwe accounts van 16- en 17-jarigen in het registratieproces standaard op privé worden gezet.

De tweede overtreding heeft te maken met een functie die Family Pairing heet. Deze maakt het voor ouders mogelijk om hun eigen account aan dat van hun kind te koppelen. Het zou ouders meer grip moeten geven op wat hun kinderen op het platform doen en op de tijd die ze er doorbrengen.

Volgens de toezichthouder verifieerde TikTok niet of de gebruiker die als 'ouder' aan een kind werd gekoppeld, ook echt een ouder van het kind was. Hierover zegt het bedrijf vandaag niks.

Family Pairing werd door TikTok in april 2020 aangekondigd. Wie als ouder wordt aangemerkt krijgt allerlei rechten. Denk aan het instellen van de hoeveel tijd die een tiener op het platform mag doorbrengen, het filteren van bepaalde woorden of hashtags en het bepalen of het account op openbaar of privé staat en of er privéberichten verstuurd mogen worden.

TikTok benadrukt vandaag dat kinderen onder de 16 sinds 2020 geen privéberichten kunnen versturen. Bij accounts van 16- en 17-jarigen is het sinds november van dat jaar niet mogelijk om privéberichten aan te zetten als de gebruiker deze reeds heeft uitstaan.

De laatste overtreding is dat de informatie die aan kinderen werd gegeven over de instellingen van hun account niet duidelijk genoeg was. Daardoor wisten kinderen niet wat de gevolgen waren als hun video's standaard op openbaar stonden. Het platform belooft verbeteringen op dit vlak.

In de VS leggen zo'n 13.000 werknemers van drie autofabrieken het werk neer om een hoger salaris en betere arbeidsvoorwaarden af te dwingen. Vakbondsleider Shawn Fain van United Auto Workers (UAW) maakte dat bekend, kort voor het aflopen van de bestaande arbeidsovereenkomsten.

De UAW vertegenwoordigt bijna 150.000 werknemers in de auto-industrie, dus de staking is vooralsnog van beperkte omvang. De vakbond dreigt met meer stakingen als de autobedrijven niet over de brug komen. De bond eist onder meer een loonsverhoging van ten minste 36 procent verdeeld over vier jaar. Andere eisen zijn automatische prijscompensatie en een vierdaagse werkweek.

Volgens vakbondsleider Fain is het voor het eerst in de 88-jarige geschiedenis van de vakbond dat werknemers gelijktijdig staken bij de 'Big Three'. Hij doelt daarmee op Ford, General Motors (GM) en Stellantis (het moederbedrijf van Chrysler), de grootste spelers in de Amerikaanse auto-industrie.

De autobedrijven zeggen dat UAW niet heeft gereageerd op hun laatste voorstellen. Ford en GM hebben een loonsverhoging van 20 procent geboden, het laatst bekende bod van Stellantis bedroeg 17,5 procent. De bedrijven noemen de vakbondseisen onredelijk. De fabrikanten vrezen voor hogere kosten omdat ze al miljarden moeten uitgeven aan de transitie naar elektrische auto's.

Vakbondsleider Fain erkent dat de looneis zeer fors is, maar hij stelt dat de fabrikanten genoeg geld hebben om het personeel beter te belonen. Volgens hem bestaat de prijs van een auto maar voor 4 tot 5 procent uit arbeidskosten. "Ze kunnen onze lonen verdubbelen en auto's niet duurder maken, en dan nog maken ze miljoenen dollars winst", zei hij tegen persbureau AP. "Wij zijn niet het probleem, de hebzucht van de fabrikanten is het probleem."

De autofabrieken die door de staking worden geraakt zijn van belang voor de productie van enkele van de meest winstgevende voertuigen van de bedrijven. Ze liggen in de staten Michigan, Missouri en Ohio, onderdeel van het Midden-Westen, dat van oudsher het centrum is van de Amerikaanse auto-industrie.

KPN mag prijsvechter Youfone voorlopig nog niet overnemen. Toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) wil eerst onderzoek doen naar de geplande overname van de telecomprovider. Voor de ACM is nu niet duidelijk of KPN de markt met goedkope belabonnementen te veel naar zich toe trekt als het Youfone inlijft.

Youfone is actief in een segment waarin goedkope en simpele mobiele bel- en internetdiensten worden aangeboden. Deze dienstverlening wordt no frills genoemd, wat zoiets als 'zonder fratsen' betekent.

Omdat KPN in dit segment al met Simyo opereert, bestaat de kans dat het met Youfone op dit gebied te groot wordt. "En daarmee de concurrentie vermindert", stelt een woordvoerder van de ACM. "Terwijl concurrentie juist goed is voor de prijs, kwaliteit en innovatie."

In juni maakte KPN bekend dat met Youfone overeenstemming was bereikt voor een overname. Het grote telecombedrijf had 200 miljoen euro over voor de snel groeiende concurrent, die toen al meer dan 540.000 klanten had. De deal was extra interessant omdat Youfone gebruik maakt van het netwerk van KPN om beldiensten aan te bieden.

De ACM zegt jaarlijks honderden fusie- en overnamemeldingen te beoordelen, waarvan slechts een aantal om nader onderzoek vragen. In maart kregen Talpa en RTL Nederland na extra onderzoek te horen dat de waakhond een voorgenomen fusie verbood, omdat zij samen te machtig zouden worden.

Een maand later kreeg Roompot wel toestemming om Landal GreenParks over te nemen, maar pas als er dertig vakantieparken aan concurrent Dormio Group zouden worden verkocht.

Na Big Bazar vecht er nu nog een grote winkelketen voor zijn voortbestaan. Maar waar de Big Bazar-winkels in een faillissementsprocedure nog open zijn, daar hield ongeveer driekwart van de filialen van elektronicaketen BCC vandaag de deuren dicht. Dit gebeurde nadat moederbedrijf Mirage uitstel van betaling had aangevraagd. Klanten tasten in het duister of ze nog terecht kunnen om bijvoorbeeld een bestelling of gerepareerde aankoop op te halen.

Zo keken veel mensen niet alleen nieuwsgierig, maar ook teleurgesteld door de ramen van de gesloten BCC aan de Bilderdijkstraat in Amsterdam. Een klant die een tegoedbon wilde verzilveren weet niet of ze hier nog wat aan heeft. "Ik had in deze winkel een energiecontract afgesloten. Daar kreeg je een waardebon van 75 euro voor, en die wilde ik vandaag opmaken", vertelt ze. "Nu zit ik met die bon."

Een andere bezoeker snapt eveneens weinig van de dichte deur. Zij kwam speciaal voor de aankoop van een stofzuiger die ze online had bekeken. "Ik had deze week nog gebeld. En toen zeiden ze nog: 'Kom maar langs'."

Door de onduidelijke situatie met wel of niet geopende zaken weten klanten niet waar zij aan toe zijn. Bijvoorbeeld als ze bij de vandaag nog geopende webshop een aankoop hebben gedaan, die ze eigenlijk in een BCC-filiaal moeten afhalen. De site belooft bijvoorbeeld nog steeds dat een online aankoop al na een uur kan worden opgehaald in een winkel.

BCC-directeur Caspar Klinkhamer laat aan de NOS weten dat vandaag "ongeveer driekwart" van de 56 filialen niet open zijn gegaan. "Dit heeft te maken met het feit dat in bepaalde winkels onvriendelijke, soms bedreigende situaties zijn ontstaan die onacceptabel zijn", bevestigt hij verhalen van personeelsleden.

Diverse medewerkers vertellen de NOS dat zij bang zijn voor agressie van klanten, zoals recent gebeurde bij vestigingen van het failliet gegane elektrischefietsenmerk VanMoof.

Ook partnerbedrijven roeren zich: zo blokkeerden medewerkers van transport- en vervoersbedrijven vanmiddag enige tijd het distributiecentrum van de keten in Almere, meldt Omroep Flevoland. Zij zijn naar eigen zeggen maandenlang niet betaald en vrezen dat ze naar hun geld kunnen fluiten als de keten failliet gaat.

De bezorgde BCC-medewerkers hebben de directie in een videogesprek te verstaan gegeven dat ze zonder een beveiliger de deuren niet te willen heropenen. Aan die eis komt BCC tegemoet. "Wij hebben in overleg met de bewindvoerders besloten beveiliging in de winkels te organiseren", reageert Klinkhamer.

Toch betekent dit niet dat klanten weer overal terechtkunnen. Volgens Klinkhamer kan de beveiliging "niet per direct" geregeld worden. "Vanaf morgen zal dat geleidelijk georganiseerd worden en maandag in alle winkels daar waar dat nodig is."

In de Bilderdijkstraat schetsen omwonenden een gemengd beeld van 'hun' BCC. Zo leest een bovenbuurvrouw verbouwereerd het briefje op de deur waarop staat dat de zaak tot nader order is gesloten.

Zij dacht juist dat het een "goedlopende" winkel was. "Maar dat is kennelijk niet waar", stamelt ze. "Ik heb hier ook wel eens wat gekocht. En je wordt er goed behandeld. Ik zou niet weten waarom dit failliet zou gaan."

Een andere buurtgenoot is weer minder verbaasd. "Ik kwam hier vaak. Voor een tv, een ijskast. Maar ja, ik vond het wel stiller worden. Heel veel personeel, weinig klanten."

In een poging de inflatie verder terug te dringen, verhoogt de Europese Centrale Bank (ECB) de rente opnieuw. Per 20 september zet de ECB de rente op 4 procent. Niet eerder stond de rente bij de bank zo hoog.

De verhoging is de tiende sinds de ECB in juli vorig jaar de negatieve rente van -0,5 procent optrok naar 0 procent. Toen de centrale bank de rente begin augustus naar 3,75 procent verhoogde, waarschuwde president Christine Lagarde dat een nieuwe stap zou volgen als bleek dat de inflatie te hoog zou blijven.

De ECB schrijft dat de prijsstijgingen minder groot worden, maar nog altijd te hoog zijn. "De inflatie blijft dalen, maar blijft naar verwachting te lang te hoog", schrijft de ECB. De doelstelling van 2 procent inflatie ligt nog buiten bereik.

In een toelichting benadrukte Lagarde dat de ECB "vastberaden" is om de inflatie op een geleidelijke manier terug te brengen naar 2 procent. "Daarom blijft de rente zo lang als nodig is hoog", zei ze, met een verwijzing naar de "whatever it takes"-uitspraak van haar voorganger Mario Draghi tijdens de kredietcrisis. Lagarde zei dat ze "zware woorden" gebruikte.

Net als na het vorige rentebesluit stelde Lagarde dat Europese lidstaten hun schulden terug moeten brengen en moeten stoppen met het steunen van bedrijven. "Anders volgt een nóg sterker monetair besluit." De steun en overheidsschulden zouden volgens haar de inflatie onnodig hoog houden.

Lagarde erkende dat er binnen de ECB wel discussie is over de rente. Een deel vindt het wel genoeg zo, terwijl anderen voor verhogingen zijn. Ze vertelde dat gisteren de hele ochtend en middag is gediscussieerd. "Niet iedereen trok dezelfde conclusie. Er waren leden die wilden pauzeren om de impact van de vorige besluiten te bekijken. Maar er was een solide meerderheid om de rente opnieuw te verhogen."

Hoewel Lagarde in het midden liet of er nog meer renteverhogingen volgen, denkt ING-hoofdeconoom Carsten Brzeski dat de piek nu wel is bereikt. Een scenario waarin de inflatie onverwacht toch weer extreem omhoog gaat noemt hij "hoogst onwaarschijnlijk".

"Voorlopig is de ECB vastbesloten de rente op het huidige niveau te houden, in afwachting van het moment dat de renteverhogingen doordringen in de economie", aldus Brzeski. "De volgende discussie zal gaan over hoe lang deze nieuwe rente wordt volgehouden. Zelfs als de deur naar verdere verhogingen openblijft, zal de verhoging van vandaag worden herinnerd als de laatste stap van de ECB in de meest agressieve rentecyclus uit de geschiedenis."

Vereniging Eigen Huis stopt per direct met hulp bij spouwmuurisolatie. De belangenvereniging vindt het niet verantwoord de service aan te bieden zolang het demissionaire kabinet geen "duidelijkheid geeft over hoe spouwmuren op korte termijn natuurvriendelijk te isoleren". Leden konden met korting een gecertificeerd bedrijf inhuren via Eigen Huis.

Aanleiding voor het besluit is een uitspraak van de Raad van State dat isolatiebedrijven beter moeten controleren op de aanwezigheid van vleermuizen en andere bedreigde diersoorten. Een inspectie met een camera is niet voldoende, de plekken waar een dier zich kan verstoppen moeten langdurig worden gemonitord.

Die natuurinspectie kost rond de 5000 euro, wat het isoleren van een gemiddelde woning vier keer duurder maakt. Bovendien leidt het tot maanden vertraging, omdat een ecoloog op verschillende momenten in het jaar de woning moet controleren. Daar komt nog eens bij dat er te weinig experts zijn om aan de vraag te voldoen.

"Dat betekent ook dat de verduurzaming van slecht geïsoleerde woningen flink zal vertragen en het energieverbruik - en dus de rekening - niet omlaag zal gaan", waarschuwt VEH-directeur Cindy Kremer. "Met de naderende winter en het verdwijnen van het prijsplafond maken wij ons daar zorgen over."

"Het wordt ons niet makkelijker gemaakt om Nederland verder te verduurzamen", beaamt ook Piet-Jan Dijkstra van Venin, de branchevereniging van isolatiebedrijven. Hij noemt het besluit van Eigen Huis jammer, maar begrijpt de redenering.

"We zullen meer richtlijnen moeten krijgen over wat we moeten doen. Op dit moment weten we door de uitspraak van de Raad van State wat we niet mogen, maar we hebben nog steeds geen duidelijk beeld van wat er dan wel moet. Dat geeft ontzettend veel onrust bij iedereen die bezig is met het verduurzamen van Nederland."

Dijkstra waarschuwde eerder al dat door strengere milieuregels de ambitie van het kabinet om in 2030 2 miljoen extra woningen te isoleren niet zal worden gehaald. "Voordat we heel Nederland in kaart hebben gebracht zijn we zeker 5 jaar verder. Wat doe je dan in de tussentijd?"

Hij zegt dat huiseigenaren bovendien niet willen opdraaien voor de extra kosten. "We hebben daar een onderzoek naar gedaan en 97 procent van de mensen zegt: 'Dan ga ik mijn woning niet verder verduurzamen'."

Vereniging Eigen Huis pleit ervoor dat gemeentes meer betrokken worden bij het proces. Er kan dan op wijkniveau bekeken worden wat de natuurrisico's zijn. Dan is alleen op bepaalde plekken verder onderzoek nodig en kunnen er bijvoorbeeld plastic klepjes worden geplaatst om vleermuizen uit de muren te houden.