Sinds begin dit jaar mogen de ruim 1,4 miljard inwoners van China na een lange lockdown weer reizen naar het buitenland. Maar naar Nederland doen ze dat veel minder dan voorheen. In Giethoorn, de Zaanse Schans en Amsterdam zijn weinig Chinese toeristen te bekennen, blijkt uit een rondgang van de NOS.

In Giethoorn hadden ze dit voorjaar rekening gehouden met een stroom bezoekers uit het Aziatische land. "De boten gaan normaal met Pasen het water in. Nu deden we dat iets eerder, omdat we dachten dat ze misschien al zouden komen", zegt Ronald de Boer van de plaatselijke ondernemersvereniging. "Maar ze komen slechts mondjesmaat."

En het ziet er niet naar uit dat het deze zomer veel beter wordt, want er zijn nog niet veel boekingen vanuit China gedaan. Voor Giethoorn is dat niet een heel groot probleem. "De Chinese bezoekers zijn voor ons een extraatje", zegt De Boer. "Ze komen vaak doordeweeks, wanneer het rustig is, waardoor we ook in rustige tijden omzet draaien."

Ook de Designer Outlet Roermond was voor de coronacrisis een geliefde bestemming bij Chinezen, die ze vaak aandeden op reis van Amsterdam naar Parijs of Düsseldorf. En Chinese toeristen gaven relatief veel geld uit.

"Een derde van onze Chinese bezoekers reisde met georganiseerde busreizen", zegt outletmanager Rudolf van Gompel. "En twee derde waren individuele reizigers. Dat zijn vaak zakenreizigers die meer te besteden hebben en waar wij ons ook vooral op richten."

En juist die tweede categorie laat volgens Van Gompel zijn gezicht weer langzaam zien in Roermond. "Deze mensen zijn minder afhankelijk van traditionele reisbureaus, die afgelopen jaren hun capaciteit hebben afgebouwd. Ze kunnen dus makkelijker zelf hun visum regelen en een vlucht boeken."

Op de Zaanse Schans zijn weinig bussen met Chinezen te bekennen. Maar daar zijn ze er niet rouwig om. "Ik zou het redelijk spannend vinden als er nu nog heel veel Chinese toeristen naar hier waren gekomen", zegt directeur Maarten van der Meer. "Het is hier namelijk hartstikke druk."

Waar de Aziatische toeristen wegbleven, kwamen er in de coronacrisis veel meer toeristen uit buurlanden. Ook Nederlanders bezochten weer massaal hun eigen erfgoed. "Zij voelden zich wellicht de afgelopen jaren niet helemaal meer de doelgroep van de Zaanse Schans, omdat het zo'n grote internationale toeristenattractie was geworden", zegt Van der Meer.

Hij is blij met deze ontwikkeling, omdat er nu meer ruimte is voor individuele bezoekers, in plaats van busladingen vol. "In het algemeen zijn de bezoeken van touroperators korter. Individuele bezoekers bewegen zich in kleinere groepen en hebben meer ruimte om het verhaal en de historie tot zich te nemen."

Voor corona had Gassan Diamonds in Amsterdam zo'n 60.000 Chinese bezoekers per jaar. "Als we optimistisch ernaar kijken, hopen we dit jaar weer naar zo'n 10.000 te gaan. Maar dat is het maximale", zegt ceo Benno Leeser van de juwelier, die ook tours aanbiedt in een diamantfabriek.

De lage aantallen Chinese bezoekers komen volgens hem ook doordat vliegtickets nu veel duurder zijn. "Er zijn ook maar weinig vluchten. KLM vliegt bijvoorbeeld nog steeds veel minder van en naar China. Luchtvaartmaatschappijen zijn dat nu langzaam aan het veranderen." Ondertussen heeft zijn bedrijf zich meer gericht op bezoekers uit Nederland. "Die hebben ons ook mede overeind gehouden. We hebben nu een goede aanloop van Nederlanders."

Lopen we het risico dat AI, kunstmatige intelligentie, straks de mensheid vernietigt, of is dat echt overdreven? Hoewel de ontwikkelingen van AI al jaren gaande zijn, heeft de enorme versnelling een debat aangewakkerd onder wetenschappers over hoe de toekomst eruitziet.

De NOS sprak vier AI-deskundigen, die bij elkaar tientallen jaren aan kennis op dit gebied hebben. Allemaal vinden ze dat er snel regelgeving moet komen. Het feit dat het Europees Parlement daarin deze week een stap zette, vinden ze belangrijk. Ze zich allemaal zorgen over wat er nu gebeurt, al verschillen ze wel van mening over wat de meeste aandacht verdient.

Die zorgen, die horen we al langer. Van een open brief die opriep tot een 'AI-pauze', tot AI-pionier Geoffrey Hinton die zijn baan bij Google opgaf zodat hij zich vrijer kan uitspreken.

De Amerikaanse president Biden drukte de bazen van belangrijkste AI-bedrijven vorige week op het hart dat de technologie een "enorm potentieel" heeft, maar ook een "enorm gevaar".

"Er zijn nu maar negen landen die kernwapens hebben", zegt Wim Nuijten, wetenschappelijk directeur bij het AI-instituut EAISI van de TU Eindhoven. "Het is nu tijd om te kijken naar soortgelijke maatregelen voor AI."

Van de experts die de NOS sprak, maakt hij zich het meeste zorgen over de gevolgen op lange termijn. "Mijn grootste zorg is dat AI ongelooflijk heftige dingen kan doen."

Zonder een 'moreel kompas' zou AI op termijn zelfs het leven op aarde kunnen uitroeien, stelt Nuijten. "Dat geloof ik echt." De hypothese is daarbij dat AI op dat moment intelligenter en machtiger is dan de mensheid en een besluit neemt dat bedoeld of onbedoeld het leven op aarde beëindigt.

De andere experts nuanceren deze zorgen behoorlijk. Het laat zien dat de wetenschap volop in de discussie is. Jelle Zuidema, universitair hoofddocent explainable AI aan de UvA, denkt dat het alarmisme dat nu klinkt niet terecht is. "Tuurlijk zijn we een stapje verder. Maar de toekomst waarin andere intelligentie dan de mens het voor het zeggen krijgt, is nog echt heel erg ver weg."

Hij is in het gezelschap van Virginia Dignum, als hoogleraar responsible AI verbonden aan de Zweedse Umeå Universitet, en Maarten de Rijke, hoogleraar kunstmatige intelligentie aan de UvA. Zij waarschuwen alle drie vooral voor wat er nú gaande is.

"Het is erg makkelijk geworden om toepassingen boven op de AI-systemen te bouwen", zegt Dignum. "Daar heb ik de meeste zorgen over. We laten mensen toch ook niet zonder rijbewijs in een auto rijden?"

Ook klinkt er flinke kritiek op de snelheid waarmee alles wordt uitgerold, ook door de techgiganten. Zo is er een strijd gaande tussen met name Google en Microsoft om zo snel mogelijk nieuwe AI-toepassingen te presenteren.

"We zijn beland in een wereld waar die technologie wordt ontwikkeld met de maatschappij als onderzoekslab", zegt De Rijke. "Het is toch te zot dat we dit soort technologische ontwikkelingen alleen maar overlaten aan een handjevol techbedrijven." Bovendien, zegt hoofddocent Zuidema, is het nog helemaal niet duidelijk wat er mis kan gaan met de technologie.

Tegelijkertijd is óók duidelijk dat AI heel veel kansen gaat bieden en hoe dan ook tot veranderingen gaat leiden in de samenleving. Zuidema zegt ook enthousiast te zijn. "Het is een grote sprong voorwaarts. Het is een combinatie van bewondering en kritiek."

Ondanks zijn doemscenario's ziet ook grote voordelen van met name generatieve AI, die op basis van vragen zelf teksten of bijvoorbeeld afbeeldingen kan genereren. Hij denkt dan aan nieuwe manieren om kanker of alzheimer tegen te gaan of om gewassen te verbouwen.

Shell, Heineken, ING, Rabobank, Unilever, Philips, Douwe Egberts-moeder JDE Peets, Bavaria. Direct na het begin van de oorlog in Oekraïne wilden al deze grote bedrijven zo snel mogelijk weg uit Rusland. Maar ruim een jaar later heeft de een dit makkelijker gedaan dan de ander. Zo blijkt Unilever zelfs twee keer zo veel te verdienen aan zeep en voedingsmiddelen in Rusland dan voor de oorlog. Maar ja: vertrekken is "niet eenvoudig", zegt Unilever.

Na de val van de Sovjet-Unie was Rusland voor westerse bedrijven een nieuwe markt waar de bomen tot in de hemel zouden groeien. Maar voor zelfs de grootste optimist ging die economische droom definitief in rook op toen de Russische tanks de grens met buurland Oekraïne overstaken. Zo verklaarde Rabobank dat leasedochter DLL Rusland de rug toekeerde door het "barbaarse geweld" in Oekraïne.

Unilever verklaarde niet meer te investeren in of winsten te halen uit Rusland. Het bedrijf zou de Russische bevolking alleen nog van "basisproducten" voorzien. De vier fabrieken in het land bleven "alledaagse voedsel- en hygiëneproducten" produceren en leveren aan Russische consumenten. Maar voor al die ijsjes, crème en deodorant werd niet meer geadverteerd.

Follow The Money ontdekte vandaag dat de Russische Unilever-tak vorig jaar met omgerekend 108 miljoen euro toch bijna twee keer zo veel verdiende als voor de oorlog. Ook wordt in het land toch nog volop geadverteerd voor de Magnums en Cornetto's van Unilever.

Unilever herhaalt aan de NOS een verklaring uit februari waarin wordt gesteld dat er nogal wat haken en ogen aan een vertrek uit Rusland zitten. Bij sluiting zouden 3000 medewerkers zomaar op straat staan. Unilever wil de divisie daarom verkopen. "Om te voorkomen dat ons bedrijf direct of indirect in handen van de Russische staat terechtkomt, en het helpen beschermen van onze mensen", zegt een woordvoerder.

Een koper vinden is vooralsnog niet gelukt, laat staan een deal sluiten. Die reclame wordt volgens Unilever door winkeliers en andere klanten gemaakt. "Dat is contractueel vastgelegd vóór maart 2022."

De winst is volgens Unilever te verklaren door hogere omzet, vanwege inflatie en de met 18 procent gestegen waarde van de roebel in 2022. Het concern stelt dat het niet heeft geprofiteerd van de winst in Rusland. "We kunnen bevestigen dat er geen kapitaalinstroom of -uitstroom is geweest."

Heineken verklaarde zelfs helemaal uit Rusland te vertrekken. Ondertussen verscheen dit jaar het ene na het andere nieuwe biertje op de Russische markt. Kort nadat Heineken excuses had gemaakt voor de onduidelijkheid, bleek dat er op de achtergrond een koper was gevonden voor de divisie. Heineken wacht nog wel op goedkeuring door de Russische autoriteiten.

'In Rusland wordt alles altijd duurder', vertelde Russische Tatiana eerder:

Cedric Ryngaert, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Utrecht, ziet ook dat het voor het ene bedrijf makkelijker is om uit Rusland te vertrekken dan het andere. "Ik snap de spagaat wel", zegt hij over Unilever en Heineken. "Verkoop je de Russische divisie onder de prijs, of wacht je op een goed bod? En krijg je je spullen het land uit? Voor een bank met leningen is het wat eenvoudiger dan voor een bedrijf met activa. Als je die achterlaat dan bij je die kwijt."

Ryngaert benadrukt ook dat een bedrijf dat niet onder internationale sancties valt feitelijk ook helemaal niet hoeft te vertrekken uit Rusland. "Ik vind het wel een goed signaal dat de private sector toch laat zien dat ze het niet eens zijn met de Russische schending van het internationale recht," zegt de hoogleraar. "Normaal komen landen daar vaak mee weg, maar nu kraait zelfs de private sector er naar."

"Tegelijk verbaast het me wel dat al die sancties de Russische economie veel minder bijten dan gedacht. De economie zou dit jaar zelfs licht groeien." De hoogleraar vertelt ook dat de roebel weer kunstmatig hoog wordt gehouden en dat defensie veel orders plaatst. "Dus of het nou echt zo goed gaat in Rusland, dat weet ik niet."

Het Amerikaanse bankwezen blijft onverminderd dreunen op zijn grondvesten. In Europa maken de banken ondertussen de ene megawinst na de andere bekend.

"Het effect van een verminderde vorm van toezicht hebben we kunnen aanschouwen", reageert Robert Swaak, topman van ABN Amro, over de 'minibankencrisis' in de VS. "De Federal Reserve vindt dat ze voor regionale banken dezelfde regels hadden moeten handhaven als voor grote banken", vult collega Steven van Rijswijk van ING aan. "Achter die uitspraken sta ik zeker."

Want wordt PacWest Bancorp nummer vier? Nog altijd houden spaarders, beleggers en toezichthouders hun adem in. Gisteren ging die middelgrote bank uit Los Angeles zwaar onderuit op de beurs. Met weer dezelfde reden: de buffers van de bank drogen op terwijl spaarders massaal de benen nemen.

Datzelfde gebeurde sinds eind maart met Silicon Valley Bank, Signature Bank en First Republic Bank. Zij gingen de afgelopen weken failliet. PacWest vecht om te voorkomen dat het de volgende wordt. Net als Western Alliance en First Horizon Bank overigens, allemaal middelgrote banken die allemaal amper onder toezicht blijken te staan.

Vijf jaar terug schrapte president Trump de "bureaucratische rompslomp" voor kleinere Amerikaanse banken. Onder luid applaus van Republikeinen én Democraten. Die zien nu vol afgrijzen hoe regionale banken, die toch bij de dertig grootste van het land horen, als kaartenhuizen ineenstortten.

Toch was het ook in Europa niet helemaal stil. In Europa beefde het bankwezen in maart nadat de Zwitserse grootbank Credit Suisse na een bankrun omviel. Toch bleef hier de paniek beperkt.

Hoe dat kan? "Een feit is dat de Europese banken er goed voor staan sinds de kredietcrisis", zegt Swaak over het strenge centrale toezicht dat de Europese Centrale Bank (ECB) sinds de kredietcrisis voert. "In Europa zijn dezelfde spelregels voor alle banken", vat Van Rijswijk het verschil in toezicht samen. "Je moet zorgen dat het hele financiële systeem veilig is, niet slechts een deel."

Op de vraag of de twee topbankiers met de kennis van nu over de afgelopen maand in de VS blij zijn met het strenge Europese toezicht, komt geen duidelijk antwoord. Verder dan "het is goed" willen Swaak en Van Rijswijk niet gaan. Misschien mede omdat de Europese grootbanken de afgelopen jaren namelijk steen en been klaagden over het strenge toezicht.

Over de hogere buffers wordt immers nog altijd discussie gevoerd, net als nieuwe internationale voorschriften om risico's op leningen te beoordelen, het zogenoemde Basel 4. Maar de deadline om de Basel-afspraken dit jaar in Europese wetgeving te gieten lijkt niet te worden gehaald. De Nederlandse Verenigingen van Banken (NVB) meent dat de nieuwe regels de kosten van leningen zoals hypotheken laat stijgen: "En dus - op termijn - de kosten voor consumenten mogelijk ook."

Saillant detail is dat vijftien jaar na het uitbreken van de kredietcrisis de Europese bankenunie, die herhaling moet voorkomen, nog altijd niet is voltooid. Hiervoor moet nog een Europees depositogarantiestelsel komen dat het spaargeld op bankrekeningen beschermt bij faillissement. Maar noordelijke EU-lidstaten vrezen dat hun spaarders moeten betalen voor de risico's bij zwakke Italiaanse banken.

Ook het toezicht van de ECB is nog niet zo scherp als zou moeten, constateert de Europese Rekenkamer in een nieuw onderzoek. De toezichthouder meet soms met twee maten, en zou volgens de Rekenkamer strenger en sneller moeten optreden tegen banken met te veel rommelkredieten.

De Europese Centrale Bank (ECB) moet strenger en sneller optreden tegen banken met te veel rommelkredieten. Dat concludeert de Europese Rekenkamer in een uitgebreid onderzoek naar het functioneren van de centrale toezichthouder. De Rekenkamer is in het algemeen te spreken over het toezicht op Europese banken. Maar de ECB meet in bepaalde gevallen wel met twee maten, is het oordeel.

Dit gebeurt bij de aanpak van banken met te veel leningen op de balans waarop al meer dan negentig dagen niet is afgelost, zogenoemde non-performing loans. Een bank met te veel wanbetalers kan door zijn buffers zakken en omvallen als die leningen moeten worden afgeschreven. "De ECB doet goed werk. Maar we zien dat de ECB bij sommige risicovolle banken meer rigoureus had kunnen optreden", zegt Rekenkamerlid Mihails Kozlovs.

Een van de belangrijkste taken die de ECB kreeg toen die bank eind 2014 het toezicht op grote banken in eurolanden overnam van nationale toezichthouders, was het opruimen van het grote aantal rommelkredieten bij banken. Toen bestond gemiddeld ruim 7 procent van de bankbalansen uit dit soort kredieten.

Dit percentage was pas vorig jaar teruggebracht tot minder dan 2. Dat duurde volgens de Europese Rekenkamer te lang, vooral doordat de ECB de ene bank anders aanpakte dan de andere.

Banken uit het zuiden van Europa, waarbij soms een kwart van de balans bestond uit leningen van wanbetalers, kregen bijvoorbeeld langer de tijd om problemen op te lossen dan banken met weinig wanbetalers. En na het uitbreken van de coronacrisis moesten banken meer dan een jaar wachten op de beoordeling van de ECB over de risico's in hun kredietportefeuilles.

En dat duurde te lang, vindt de Rekenkamer, want in de tussentijd kan de situatie bij een bank alweer veranderd zijn. Dat het zo lang duurde komt volgens de Rekenkamer mede door een tekort aan personeel bij de ECB voor toezichthoudende taken. Ook zou er niet efficiënt genoeg worden gewerkt.

Als je werkgever je verplicht om stipt om 09.00 uur te starten met het opnemen van telefoontjes, maar om dat te kunnen moet je eerst in tien verschillende systemen inloggen en je mail lezen? Wie moet dan deze 'voorbereidingstijd' betalen? Het gerechtshof in Den Haag heeft in een zaak die hierover is aangespannen tegen een callcenter duidelijkheid gegeven: de werkgever.

In dit geval gaat het om het bedrijf Teleperformance in Zoetermeer. Een werknemer van dit callcenter stapte naar de rechter. Hij werd geacht eerder aanwezig te zijn om in te loggen, maar kreeg zijn voorbereidingstijd niet vergoed. Nu moet de Franse multinational alsnog die tien minuten werk betalen die jarenlang niet zijn uitgekeerd en dat kost het callcenter 2900 euro.

Met zo'n 3600 Nederlandse werknemers kan het bedrag dat alsnog moet worden uitgekeerd aan werknemers in de miljoenen lopen.

Dit voorbeeld staat niet op zich, zegt Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar 'loondiefstal', een overkoepelende term voor het ten onrechte te weinig salaris uitkeren.

Dit komt op allerlei manieren voor. "We zien geregeld zaken bij de rechter over bijvoorbeeld vakantiedagen of inschaling, waarbij discussie is op welk niveau mensen moeten instromen in een schaal", ziet Verhulp. Hij zegt dat het bij de Zoetermeerse zaak "vrij evident" is dat er betaald moet worden.

Hoe vaak dit soort situaties exact voorkomen is lastig te zeggen én lastig te onderzoeken, zegt Verhulp. "Je moet dan een representatieve steekproef doen, waarbij je heel veel gegevens nodig hebt van mensen. Maar het zal in elke sector weleens voorkomen."

Elly Heemskerk, bestuurder callcenters van FNV, is opgetogen over de uitspraak. Het is de tweede keer in korte tijd dat een lid van de vakbond via de rechter een achterstallige betaling weet af te dwingen bij Teleperformance, dat wereldwijd ruim 420.000 werknemers heeft en vorig jaar 645 miljoen euro winst boekte. Eerder dit jaar verplichtte de rechter het bedrijf al om achterstallige bonussen die geschrapt waren alsnog te betalen.

De uitspraak over de voorbereidingstijd maakt veel los, merkt Heemskerk. Zij ziet dat meer werknemers nu met hun eigen verhaal komen over tijd die aan het werk besteed wordt, maar niet wordt uitbetaald. "Denk bijvoorbeeld aan mensen die zich moeten omkleden of een systeem moeten opstarten. Ook het wisselen van kleding hoort bij de werktijd."

Verhulp heeft wel een advies aan mensen die vermoeden dat ze wellicht te weinig uitgekeerd krijgen. "Laat je loonstrook eens in de zoveel tijd controleren door iemand van de vakbond of van je rechtsbijstandsverzekering." De hoogleraar benadrukt dat lang niet alle werkgevers met opzet te weinig betalen: sommige cao-afspraken zijn complex.

Toch ziet de vakbond de cao wel als het juiste middel om dit te regelen, zegt Heemskerk. "We gaan deze uitspraak van de rechter meenemen bij de komende cao-onderhandelingen. We regelen liever collectief een vergoeding dan dat we allemaal rechtszaken gaan aanspannen." Maar mensen die zich met soortgelijke verhalen melden bij de vakbond, kunnen op ondersteuning rekenen, zegt de vakbond.

De cao in de callcenter-sector loopt eind dit jaar af. Dus voor 1 januari moet er een nieuwe overeenkomst liggen.

De ongeveer 125.000 schoonmakers in het land krijgen er de komende tijd 12 procent loon bij. De werkgevers hebben hierover afspraken gemaakt met de vakbonden FNV en CNV, zo hebben de drie partijen bekendgemaakt. De schoonmakers eisten een nieuwe cao, omdat met de huidige afspraken pas over een jaar 1,5 procent loon erbij zou komen.

De aanpassing was volgens de bonden nodig omdat schoonmakers "keihard getroffen worden door de torenhoge inflatie". Al in september werd bij de werkgevers aangedrongen op een nieuwe cao. "We krijgen dagelijks signalen van mensen die nu nauwelijks kunnen rondkomen", zegt onderhandelaar Jan Kampherbeek van CNV Vakmensen in een reactie op het akkoord.

Afgesproken is dat het personeel er in november 3,5 procent bij krijgt. In januari komt er 3 procent bij en in juni volgend jaar nog eens 5,5 procent. Daarmee komt de totale verhoging dan uit op 12 procent.

In meer sectoren wordt stevig onderhandeld over hogere lonen om de gestegen prijzen te compenseren. In bijvoorbeeld de distributiecentra van Albert Heijn werd enige tijd gestaakt tot het personeel er 10 procent bij kreeg. President Klaas Knot van De Nederlandsche Bank (DNB) waarschuwde dit weekend voor een spiraal van nog hogere prijzen als de loonstijging boven de 6 tot 7 procent uitkomt.

ChatGPT verraste niet alleen grote techbedrijven, maar ook beleidsmakers. In Europa wordt al ruim twee jaar gewerkt aan wetgeving omtrent AI (kunstmatige intelligentie), maar er was geen rekening gehouden met de snelle ontwikkelingen, bijvoorbeeld dat er zoiets zou kunnen zijn als generatieve AI, een systeem dat zelf tekst of beelden creëert.

Omdat die technologie nu al - en de komende jaren helemaal - een grote impact kan hebben op de samenleving, heeft het Europees Parlement nu een begin gemaakt om dat te veranderen. De twee commissies die de wet behandelden, hebben ingestemd met een aangepaste versie van het voorstel dat wél ook over ChatGPT gaat. Daarbij is het heel bijzonder dat dit gebeurt terwijl generatieve AI zich volop aan het ontwikkelen is. Vijf vragen over deze wet.

De AI Act (Wet op Kunstmatige Intelligentie) is heel breed ingestoken. Het overkoepelende idee is om AI-systemen onder te verdelen in risicogroepen. Zie het als een piramide: bovenin zitten systemen die zo'n groot risico met zich meedragen dat ze verboden worden. Een groter deel van de wet gaat over AI-systemen die worden bestempeld als 'hoog risico'.

Daarnaast wordt er gewerkt met een keurmerk. Net zoals dat gebeurt met medicijnen en chemicaliën betekent dit dat 'hoog risico'-AI-systemen alleen toegelaten worden op de Europese markt als ze aan bepaalde zaken voldoen. Omdat de ontwikkelingen snel gaan, is er in de wet flexibiliteit ingebouwd zodat er zaken later aangepast of toegevoegd kunnen worden.

In het voorstel van de Europese Commissie wordt een aantal AI-systemen bij voorbaat al verboden. Het gaat bijvoorbeeld om systemen die het gedrag van mensen beoordelen en het gebruik van realtime biometrische identificatie, denk aan gezichtsherkenning door opsporingsdiensten, zoals bij het zoeken van een verdachte.

Het parlement wil verder gaan en bijvoorbeeld ook emotieherkenning door politie, aan de grens en op het werk en in het onderwijs verbieden. Een andere belangrijke maatregel is het verbieden van criminaliteits- en fraudevoorspellingen op basis van profilering (denk aan wat er gebeurde bij de toeslagenaffaire).

Kort samengevat gaat het om toepassingen die impact kunnen hebben op de rechten die je als mens hebt, maar ook op gezondheid. Dat omvat dus ontzettend veel. Het gaat om systemen die de politie kan gebruiken bij het opsporen van verdachten, die cv's van sollicitanten kunnen scannen of helpen bij de beveiliging van een kernreactor of watervoorzieningen.

Al dat soort systemen worden onderwerpen aan strenge eisen. Ze mogen bijvoorbeeld niet discrimineren, ze moeten transparant zijn over wat er gebeurt en toezichthouders moeten kunnen zien wat er onder de motorkap plaatsvindt. Een risicoanalyse wordt verplicht.

Er komt in de wetgeving een aparte plek voor wat foundation models worden genoemd. Zie het als het fundament waarop bijvoorbeeld ChatGPT, maar ook beeldgenerator Midjourney is gebaseerd. Hier overeenstemming over bereiken was nog een hele klus, zegt GroenLinks-Europarlementariër Kim van Sparrentak, een van de onderhandelaren. Ze spreekt van "een gevecht" om sterke verplichtingen voor dit soort toepassingen te krijgen.

De uitkomst, een compromis, is dat de regels bijna net zo streng worden als voor toepassingen die onder 'hoog risico' vallen. De reden dat bijvoorbeeld ChatGPT niet standaard hieronder valt, is omdat niet elk systeem dat tekst of een afbeelding genereert automatisch ook extra risico met zich meebrengt, legt Van Sparrentak uit. Wel zegt ze dat het makkelijker was geweest als dit wel was gebeurd; ze noemt de regels nu "iets vrijblijvender".

Opvallend genoeg kan ze nog niet zeggen wat de wet specifiek zal betekenen voor OpenAI's ChatGPT. "Het bedrijf is totaal niet transparant, we weten niet wat ze doen." Ze wijst erop dat er vanaf volgend jaar wel al een transparantieverplichting komt voor de techbedrijven.

Het simpele antwoord: dat is het nog niet. Dit is de eerste stap in een proces dat de komende maanden verdergaat. Maar wel een belangrijk moment, omdat voor het eerst in de wetgeving wordt ingegaan op de modellen waarop generatieve AI is gebaseerd.

Volgende maand volgt een plenaire stemming in het Europees Parlement. Daarna beginnen de onderhandelingen met de Raad van de Europese Unie, waarin alle lidstaten zijn vertegenwoordigd. De verwachting is dat de wet begin volgend jaar af is. De implementatie duurt dan nog twee jaar.

Op Schiphol na hebben bijna alle Nederlandse luchthavens in het eerste kwartaal van dit jaar meer passagiers verwerkt dan vóór de coronapandemie. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

In de eerste drie maanden van dit jaar reisden ruim 14 miljoen passagiers via de vijf grootste vliegvelden: Schiphol, Eindhoven, Maastricht Aachen, Rotterdam The Hague en Groningen Eelde.

Het overgrote deel, ruim 12 miljoen, vloog via Schiphol. Toch zit de luchthaven volgens het CBS nog niet op het niveau van het eerste kwartaal van 2019. Eindhoven, Rotterdam en Maastricht Aachen verwerkten voor het eerst wel meer passagiers dan vóór de coronapandemie.

In vergelijking met het eerste kwartaal van afgelopen jaar reisden er bijna 40 procent meer passagiers via de nationale luchthavens.

Bij Maastricht Aachen Airport was de stijging ten opzichte van 2019 het opvallendst: daar was volgens het CBS sprake van een ruime verdubbeling.

Rotterdam The Hague verwerkte volgens het statistiekbureau bijna 30 procent meer passagiers en Eindhoven Airport had 7 procent meer reizigers. Groningen Airport Eelde en Schiphol blijven achter, via die laatste luchthaven reisden ruim 20 procent minder mensen.

Er werd meer gevlogen, maar de vliegtuigen zaten nog net niet zo vol als in 2019. Het CBS berekende dat er een gemiddelde bezettingsgraad was van 76 procent: van elke 100 stoelen waren er 76 bezet. Dat was vier jaar geleden nog 2 procent hoger.

Ook bij het vrachtvervoer via de twee beschikbare luchthavens, Maastricht en Schiphol, was een afname te zien. Bij Maastricht viel iets meer dan de helft van het vrachtvervoer weg in vergelijking met vorig jaar.

Schiphol verloor een kleiner aandeel: 9 procent. Net als bij passagiers wordt ook het grootste deel van dit vervoer uitgevoerd door Schiphol.

De betalingsachterstanden bij energiebedrijven zijn verdubbeld de eerste drie maanden van dit jaar. Volgens branchevereniging Energie-Nederland heeft de stijging vooral te maken met de hoge energieprijzen.

Er waren al langer zorgen dat de hoge energieprijzen zouden leiden tot meer betalingsproblemen. Veel mensen betalen maandelijks een te laag termijnbedrag voor hun energie, waardoor ze aan het einde van het jaar fors moeten bijbetalen. Een deel van de aflopende jaarafrekeningen viel het eerste kwartaal van dit jaar bij mensen op de deurmat.

Doordat de energieprijzen eind vorig jaar zo hoog waren, zijn de betalingsachterstanden ook groter geworden. De openstaande bedragen stegen bij verschillende leveranciers tussen de 20 en 50 procent. Het aantal aanmaningen groeide met meer dan 30 procent.

Hoeveel het aantal huishoudens met betalingsachterstanden is opgelopen, is volgens Energie Nederland lastig te zeggen. Energiebedrijven hebben verschillende definities van wat een betalingsachterstand is, zegt een woordvoerder.

De verwachting van Energie-Nederland is wel dat de betalingsachterstanden weer zullen afnemen door het prijsplafond en het Tijdelijk Noodfonds Energie. Maar doordat de betalingsachterstanden deels zijn ontstaan voor deze hulpmaatregelen, zal het effect pas volgend kwartaal in de cijfers terug te zien zijn, denkt de branchevereniging.

"Het kan voor mensen al gauw in de honderden euro's lopen als je nu een jaarafrekening hebt gekregen waarvoor voor een groot deel nog geen prijsplafond gold," bevestigt voorzitter Cora van Nieuwenhuizen. "Afhankelijk van de grootte van je gezin of hoe goed je huis geïsoleerd is, kan dat behoorlijk in de papieren lopen."

De energieprijzen en tarieven dalen inmiddels ook al weer een tijdje, maar dat neemt de zorgen van Van Nieuwenhuizen nog niet weg. "De ergste pieken zijn ervanaf, maar de prijzen zijn nog steeds veel hoger dan we een aantal jaren geleden gewend waren."

Daarbij is het volgens haar ook niet zeker dat de prijzen blijven dalen. "Niemand weet hoe de energieprijzen zich de komende tijd gaan ontwikkelen. Als de economie in China weer aantrekt bijvoorbeeld krijgen we weer meer competitie voor LNG en dat is ook prijsopdrijvend. De energiecrisis is nog niet voorbij."

ING heeft een van de beste kwartalen van de laatste jaren achter de rug. In de eerste drie maanden van het jaar werd er 1,6 miljard euro winst gemaakt, ruim 270 procent meer dan een jaar eerder. Toen moest de bank nog ruim 800 miljoen euro opzij zetten vanwege de Russische inval in Oekraïne.

Net als andere banken profiteert ING de afgelopen maanden van de marges die het op de rentetarieven maakt. Aan de ene kant betalen mensen met leningen fors meer rente aan de bank dan een paar jaar geleden. Aan de andere kant is ING veel minder kwijt aan rente op spaargeld. De spaarrente loopt weliswaar op, maar niet zo hard als de rente op leningen.

De rentemarge leverde de bank 4 miljard op, bijna 700 miljoen meer dan een jaar geleden. Gisteren meldde concurrent ABN Amro al een winststijging van 77 procent. Ook in 2022 maakten banken meer winst dankzij de hogere rentes op leningen en relatief lage spaarrentes.

ING gaat voor 1,5 miljard eigen aandelen inkopen. Daar profiteren doorgaans aandeelhouders van, omdat de koers van het ING-aandeel erdoor wordt opgedreven.

Ook luchtvaartmaatschappij KLM moet deze zomer een aantal vluchten schrappen. Het gaat om vluchten van KLM Cityhopper, de naam waaronder KLM naar bestemmingen binnen Europa vliegt. Dat heeft een woordvoerder van KLM bevestigd na berichtgeving in De Telegraaf.

Om welke vluchten het gaat is nog niet bekend. De geschrapte vluchten staan over enkele maanden op het vertrekschema. KLM denkt alle klanten om te kunnen boeken als dat nodig is.

KLM moet de vluchten schrappen omdat er problemen zijn met de motoren van vijf nieuwe toestellen van het type Embraer E195. Daardoor kunnen die niet worden ingezet. Van dat type heeft KLM Cityhopper er vijftien. Om de uitval van de vijf toestellen op te vangen worden andere toestellen langer geleaset. Volgens KLM is de veiligheid niet in gevaar.

De luchtvaartmaatschappij overlegt met de Braziliaanse vliegtuigbouwer Embraer om de technische problemen op te lossen. KLM-directeur Marjan Rintel is deze week speciaal afgereisd naar Brazilië.

Afgelopen tijd moest KLM-dochter Transavia ook al meerdere vluchten schrappen. De maatschappij had last van pech met een aantal vliegtuigen. Doordat er weinig onderdelen beschikbaar zijn, moesten enkele vliegtuigen langer aan de grond blijven voor gepland onderhoud.

Google heeft het startsein gegeven voor misschien wel de belangrijkste inhaalslag en verandering in de geschiedenis van het bedrijf. Hoewel het zichzelf al jaren een 'AI-first' bedrijf noemt, moet dat nu meer dan ooit duidelijk worden voor gebruikers. Met als belangrijkste wapenfeit: een nieuwe manier van zoeken. De concurrentie - met Microsoft en OpenAI voorop - is groot.

Hoewel Google inmiddels bestaat uit heel veel verschillende diensten, blijft de zoekmachine een onmisbaar onderdeel. Al is het alleen maar omdat die jaarlijks honderden miljarden advertentiedollars oplevert. Het is een stukje extreem waardevol digitaal vastgoed.

En laat het nou net die zoekmachine zijn, die met de komst van ChatGPT en integratie met Bing opeens geduchte concurrentie heeft.

Het antwoord van Google kwam vanavond: een nieuwe experimentele manier om te zoeken (die losstaat van de door Google gelanceerde chatbot Bard).

Het begint, zoals altijd, met een zoekopdracht. In plaats van dat je de bekende blauwe linkjes ziet aangevuld met informatieblokjes afkomstig van bijvoorbeeld Wikipedia, verschijnt er een nieuw groot veld dat een groot gedeelte van de zoekmachine als het ware overneemt. Daarin wordt een antwoord op de vraag gegeneerd, die het bedrijf Search Generative Experience noemt.

Daarbij wordt er gelinkt naar een aantal websites, daarin zit als het ware het 'bewijs' dat de inhoud klopt, legde Google aan techsite The Verge uit. Het heeft daarnaast een kenmerk van een chatbot: je kunt ook vervolgvragen stellen. Maar dan wel in een jasje van Google. Het lijkt daarmee minder op de conversatie-modus zoals ChatGPT en Microsoft Bing die wel hebben. En, het blijft Google, ook in deze versie van de zoekmachine zitten advertenties.

De zoekgigant doet het rustig aan met deze grote verandering. Gebruikers moeten er voorlopig voor kiezen om mee te doen aan dit experiment en moeten in de VS wonen. Maar uiteindelijk moet het voor iedereen die Google gebruikt beschikbaar komen.

Daarnaast geeft het niet standaard antwoord op vragen in de nieuwe vorm, maar alleen als het systeem denkt dat het relevant is. Op gezondheidsvragen en vragen over financiën komen sowieso alleen traditionele antwoorden. En het mag geen persoonlijkheid hebben: geen antwoorden vanuit de ik-vorm.

Een andere belangrijke boodschap van Google was dat AI als een rode draad door allerlei diensten loopt. Het bedrijf kondigde eerder al aan dat generatieve AI ook wordt geïntegreerd in de kantoor-apps van het bedrijf en concurreert ook op dat vlak met Microsoft.

Een dienst die vandaag ook aandacht kreeg, was Google Foto's. Daarin kun je straks foto's bewerken alsof je in Photoshop bezig bent. Het meest tot de verbeelding sprekende voorbeeld, was een foto waarop een kleuter ballonnen vastheeft, alleen niet alle ballonnen zijn zichtbaar. Met een nieuwe bewerkings-optie wordt dat alsnog mogelijk.

De inhaalslag waar Google mee bezig is, is heel belangrijk voor het bedrijf. Hoewel het bedrijf toonaangevend is op het gebied van onderzoek naar kunstmatige intelligentie, lukte het na de lancering van ChatGPT niet direct om de wereld ervan te overtuigen hier een leidende rol in te kunnen spelen. Zeker omdat het bedrijf blunderde tijdens de lancering van chatbot Bard. Ook kwam Bard slecht uit de verf in een vergelijking met Bing en ChatGPT.

In de demonstraties die Google gaf aan The Verge en The Washington Post, was de nieuwe experimentele zoekmachine op kleine foutjes te betrappen. Zo had het een mening over zangeres Adele en maakte het fouten in een recept om chocoladekoekjes te maken.

Nederlandse banken onderzoeken of er een basisbankrekening kan komen voor bedrijven die eerder geweigerd zijn voor een zakelijke bankrekening. Een basisbankrekening bestaat sinds 2001 en is bedoeld voor mensen die geen gewone bankrekening kunnen openen.

In 2021 bleek uit onderzoek van KRO-NCRV-programma Pointer dat sekswerkers en exploitanten bij vrijwel geen enkele Nederlandse bank een hypotheek of zakelijke rekening kunnen krijgen. Banken zijn bang dat ze dan uitbuiting en mensenhandel faciliteren. Het programma bekeek de acceptatiecriteria en voorwaarden van veertien banken.

Beroepsgroepen die veel betalingen in contanten ontvangen, kunnen zelden aangeven waar het geld vandaan komt en worden daarom door een bank geweigerd. De Nederlandsche Bank (DNB) becijferde eerder dat in 2021 banken 2700 keer een klant weigerden.

Mensen die geen gewone betaalrekening kunnen openen kunnen een basisbankrekening krijgen. Banken en hulpverleningsinstanties hebben in 2001 afgesproken dat iedereen in Nederland ouder dan 18 jaar met een bekend verblijfadres een betaalrekening moet kunnen openen. Zo wordt voorkomen dat mensen maatschappelijk worden buitengesloten. Met een basisrekening kunnen dezelfde betalingen gedaan worden als met een gewone betaalrekening. Mensen met een basisbankrekening kunnen alleen niet roodstaan, geen gebruik maken van een creditcard of een spaarrekening openen.

De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) verwacht in juli een eerste voorstel in samenwerking met Betaalvereniging Nederland klaar te hebben. Klanten die betrokken zijn geweest bij financiële criminaliteit of zich hebben laten gebruiken voor witwaspraktijken komen niet in aanmerking voor een basisrekening.

Een derde van de ruim 2000 kant-en-klare woningen die minister De Jonge heeft besteld om de meest acute woningnood op te lossen, is of nog niet gebouwd of staat in de opslag te verstoffen. Niet elke gemeente wil ze namelijk hebben, zo blijkt uit een brief aan de Tweede Kamer.

De flexwoningen stuiten vaak op "not in my backyard-gedrag", zegt de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening in gesprek met de NOS. "Er is veel bezwaar- en beroepgedoe."

Toch wil De Jonge zich niet laten ontmoedigen om plek te vinden voor mensen die dringend een huis nodig hebben: "Een locatie voor flexwoningen vinden, is altijd lastiger dan je denkt. Maar we hebben geen keuze. De nood is zó groot. Er moeten woningen bijkomen en dit is de snelste manier. Ik zeg tegen buurten waar de boze buurman in de pen wil klimmen: maak het recht op uitzicht nooit belangrijker dan het recht op een woning."

Volgens De Jonge staan veel woningzoekenden "te springen" om een huis, ook als ze er maar tijdelijk terechtkunnen. "Mensen op de wachtlijst voor een sociale woning, mensen die in scheiding liggen, statushouders, Oekraïners. Ze zijn voor iedereen die snel een dak boven zijn hoofd nodig heeft. Daarom zeg ik tegen alle bezwaarmakers: accepteer dat je zelf ook een keer met spoed een woning nodig hebt."

De bouw van flexwoningen stuit vaak op weerstand van omwonenden, ontdekte Nieuwsuur vorig jaar:

De minister krijgt bijval van gedeputeerde Rob van Muilekom van de provincie Utrecht. Hij maakte in december afspraken met gemeenten om 1500 flexwoningen in zijn provincie neer te zetten, maar merkt in de praktijk dat dit niet overal even gemakkelijk gaat. "Er worden dingen gerealiseerd, zoals in Bunnik. Maar je ziet ook weerstand waarbij een gemeente door spanningen in de gemeenteraad locaties terugtrekt."

Van Muilekom spreekt van een "bijzonder fenomeen" in de woningmarkt: "Iedereen wil dat er woningen bijkomen, maar niet in de eigen omgeving. Mensen zetten vooral de hakken in het zand als ze verrast zijn, bijvoorbeeld over wie er komen wonen. Maar het zijn gewone woningzoekenden, zoals mensen die lang op een wachtlijst staan voor een betaalbare huurwoning."

In het plan van minister De Jonge moeten eind volgend jaar 37.500 flexwoningen in het land zijn neergezet. Die zouden desnoods na enkele jaren elders herplaatst kunnen worden, zodat op de eerste locatie bijvoorbeeld vaste woningen gebouwd kunnen worden. Voor het hele project reserveerde de minister 300 miljoen euro en bestelde hij zelf ruim 2000 flexwoningen.

Van de 37.500 geplande kant-en-klare huizen zijn er dit jaar nog maar 3400 geplaatst. Van de 2000 flexwoningen die het Rijk zelf bestelde, hebben er 714 nog geen bestemming. Tientallen daarvan staan op dit moment in de opslag van het rijk, de rest is nog niet gebouwd.

De tijdelijke woningen zijn volgens De Jonge nodig omdat nieuwbouw te lang duurt. Omdat steeds meer kopers door de gestegen hypotheekrente terugkrabbelen, hebben projectontwikkelaars in een jaar tijd minstens 4694 te bouwen koopwoningen uit de verkoop gehaald, zo bleek recent uit cijfers van makelaarsvereniging NVM en databedrijf Brainbay.

Wel erkent de minister dat zijn plan om eerst flexwoningen te kopen om daarna locaties te zoeken ongewoon is. "Maar als gemeenten eerst een locatie kiezen, een vergunning afgegeven en dan opdracht geven om de flexwoningen te laten maken dan ben je zo een of twee jaar bezig."

Die tijd is er niet, zegt De Jonge. "Daarom heb ik fabrieken alvast opdracht gegeven, zodat ze aan de slag kunnen. Locaties vinden is weerbarstiger door praktisch gedoe. Door bezwaar en beroep, of omdat de woningen niet passen op de fundering die er ligt. In Delft is het in paar maanden gefikst. Dus het kan wel."

Wat als er op een eiland nauwelijks nieuwe huizen meer bij mogen worden gebouwd omdat het grootste gedeelte beschermd Natura2000-gebied is? En er om de schaarse ruimte die er is een competitie gaande is tussen eilanders, ondernemers en de toerismesector? Het zijn prangende vragen waar de gemeente Vlieland mee worstelt, en dus is er van alle betrokken partijen creativiteit nodig.

De problematiek is ook de andere Waddeneilanden niet onbekend. Vandaag en gisteren maakten koning Willem-Alexander en koningin Máxima daarom een tour langs de eilanden. Het bezoek staat in het teken van de leefbaarheid op de Waddeneilanden en de complexiteit van de problemen die daarbij een rol spelen.

Wethouder Roel de Jong van Volkshuisvesting: "We hebben een heel kleine oppervlakte om te bouwen, met steeds meer eenpersoonshuishoudens waardoor er meer woningen nodig zijn, en een economie waardoor we veel mensen moeten huisvesten tijdens het toerismeseizoen."

Als we inzoomen op Vlieland: de 1280 eilanders ontvingen vorig jaar 213.545 toeristen, dat zijn zo'n 167 toeristen per inwoner per jaar. Toerisme is dan ook veruit de grootste inkomstenbron voor het eiland. Ongeveer de helft van de woningen zijn woonhuizen, de andere helft is voor de verhuur. Eilanders zijn zich daar bewust van, en vaak ook financieel van afhankelijk. Maar het betekent inmiddels dat er voor Vlielanders zelf steeds minder huizen overblijven.

Komt er een woonhuis vrij, dan zijn er twee partijen die daarom concurreren: bewoners en ondernemers. Die laatste groep zoekt plekken om hun personeel te kunnen huisvesten. Met name in het toeristenseizoen zijn er veel extra handjes nodig. Het is ingewikkeld, tijdsintensief en eigenlijk niet te doen om personeel elke dag van het vasteland naar het eiland te laten pendelen, een vakantiewoning tijdelijk huren is duur.

Wethouder de Jong omschrijft het probleem terwijl hij voor een woning op het eiland staat: "Dit huis is eigenlijk bedoeld voor permanente gezinsbewoning, maar is door een ondernemer opgekocht om personeel in te huisvesten. Die ondernemer kan ook niet anders, want die moet z'n personeel ergens kwijt. Maar het betekent wel dat er weer een permanente bewoning uitvalt in de schaarse woonruimte die we hebben."

Met name voor jonge Vlielanders wordt het steeds lastiger om een huis te vinden. Waar in 2000 nog 40 procent van de inwoners onder de 30 was, is dat nu nog 32 procent. Volgens de gemeente zou dat in werkelijkheid nog lager kunnen liggen, omdat veel jonge Europese arbeidskrachten daar seizoenswerk doen en zich bij vertrek niet allemaal uitschrijven.

De wethouder wil juist ook starters aantrekken, want jonge gezinnen zijn nodig om voorzieningen als de basisschool draaiende te houden. En ook die heeft grote moeite om huisvesting te vinden voor personeel.

De NOS ging langs bij basisschool de Jutter op Vlieland. Directeur Cees Visser heeft moeite met het vinden van woningen voor zijn personeel en wil daarom twee tiny houses bouwen op het eigen terrein.

Volgens wethouder De Jong is er nog zo'n 1 procent van het eiland bebouwbaar. Bij veel nieuwbouw moet er eerst wat anders gesloopt worden. En bouwen is duur. "Bouwmateriaal moet van het vasteland komen en sowieso is het leven hier duurder. Je kan hier niet zomaar een huis kopen met een modaal inkomen."

Er staan op het eiland nu zo'n 300 mensen op een wachtlijst voor permanente bewoning van een huurwoning. Dat is veel voor een eiland met zo weinig bewoners. Hoe groot de huisvestingvraag van ondernemers is, is volgens de wethouder moeilijk in cijfers te vangen. Hij denk dat het om een aantal honderden plekken gaat.

De toerismesector legt dus door die extra handjes extra druk op de woningmarkt, maar zorgt er aan de andere kant voor dat mensen een inkomen hebben en dat voorzieningen op het eiland kunnen blijven bestaan. De Jong: "Toeristen gaan niet in de permanente woningen wonen, die concurrentie is er niet. Maar die om ruimte wel."

Olieconcern Shell kan niet meer aangeklaagd worden voor een olielek in 2011. Een grote groep personen en gemeenschappen had Shell willen aanklagen vanwege de schade die de gelekte olie veroorzaakte, maar volgens de hoogste civiele rechtbank van het Verenigd Koninkrijk is de zaak verjaard.

Op 20 december 2011 lekte een hoeveelheid die overeenkomt met 40.000 vaten ruwe olie weg bij het Bonga-olieveld, 120 kilometer voor de kust van de Nigerdelta in Nigeria.

Het olielek heeft volgens de groep, bestaande uit 27.800 personen en 457 gemeenschappen, langetermijnschade aangericht. Zij zeggen dat de overgebleven olievlek hun land en waterwegen heeft vervuild en landbouw, visserij, drinkwater, mangrovebossen en religieuze heiligdommen heeft aangetast.

Hierdoor geldt de normale verjaringstermijn van zes jaar niet, zeiden ze. Daarin ging het hooggerechtshof niet mee. Shell zegt zelf dat er aan land geen schade is veroorzaakt door de gelekte olie. De olie zou op zee al zijn opgeruimd.

Shell is vaker aangeklaagd voor olielekkages in Nigeria. Het gerechtshof in Den Haag bepaalde vorig jaar dat Shell aansprakelijk is in zo'n zaak. Het oliebedrijf moest vier gedupeerde Nigeriaanse boeren een schadevergoeding betalen. Die zaak was aangespannen door de vier boeren, gesteund door Milieudefensie.

Shell zei tijdens dat proces dat de lekkages werden veroorzaakt door inwoners en lokale bendes, die moedwillig gaten maken in de leidingen om olie te stelen. Ook zei het moederbedrijf van Shell dat het niet rechtstreeks verantwoordelijk is, omdat de dagelijkse leiding in handen is van dochterbedrijf Shell Nigeria.

Het gerechtshof oordeelde dat het "de meest waarschijnlijke hypothese" is dat oliedieven de lekkages veroorzaken, maar omdat hard bewijs daarvoor ontbrak, is het oliebedrijf toch aansprakelijk gesteld. De vier boeren en hun gemeenschappen kregen toen 15 miljoen euro van Shell.

De toestemming die de Europese Commissie aan de Duitse overheid heeft gegeven om luchtvaartmaatschappij Lufthansa te steunen, was onrechtmatig. Lufthansa kreeg 6 miljard euro staatssteun in coronatijd om overeind te blijven. Het Europees Hof van Justitie heeft een besluit waarin de Europese Commissie die toestemming gaf nietig verklaard.

De Europese Commissie heeft fouten gemaakt bij de besluitvorming, oordeelt het Gerecht, het onderdeel van het Europees Hof van Justitie dat zaken tegen EU-instellingen behandelt.

De zaak was aangespannen door de vliegmaatschappijen Ryanair en Condor, die vinden dat zij benadeeld zijn. De maatschappijen zijn op een groot aantal bestemmingen rechtstreekse concurrenten van elkaar, betoogden zij.

Tijdens de coronapandemie leden alle luchtvaartmaatschappijen onder de beperkende maatregelen, waardoor er maandenlang geen vluchten konden worden uitgevoerd. Om overeind te blijven trokken overheden miljarden uit. De Duitse overheid vroeg voor de staatssteun aan Lufthansa eerst goedkeuring bij de Europese Commissie.

Volgens het hof had de commissie voordat ze toestemming gaf onder meer beter moeten uitzoeken of Lufthansa ook op de markt geld had kunnen krijgen in plaats van van de overheid. Ook is er niet genoeg gedaan om ervoor te zorgen dat concurrenten niet benadeeld werden.

Er zaten in het steunpakket wel maatregelen om oneerlijke concurrentie tegen te gaan, maar die waren niet goed genoeg. Lufthansa werd weliswaar gedwongen om slots (rechten voor stijgen en landen) op vliegvelden weg te geven aan andere vliegmaatschappijen, maar gevestigde concurrenten konden die niet makkelijk genoeg bemachtigen en moesten er bovendien voor betalen.

Al met al oordeelde de rechter dat de Europese Commissie dus nooit toestemming had mogen geven voor het pakket zoals de Duitse overheid het in 2020 voorstelde.

De gevolgen van de uitspraak zijn vooralsnog onduidelijk. Lufthansa wijst erop dat het alle steun al heeft terugbetaald en de uitspraak verder eerst gaat bestuderen.

Volgens een woordvoerder van het Europese Hof van Justitie kan de uitspraak gevolgen hebben voor de hele Lufthansa-groep, dus ook voor andere maatschappijen die eronder vallen.

Maar de Europese Commissie kan eerst nog in beroep tegen de uitspraak. Het hele dossier moet weer opnieuw worden bekeken, zegt de woordvoerder.

Dit veroorzaakt juridische onzekerheid voor Lufthansa, omdat er nu geen goedkeuring is voor de regeling. En die onzekerheid is schadelijk voor het bedrijf.

De Europese Commissie zegt in een reactie dat ze de uitspraak eerst gaat bestuderen en zich beraadt op vervolgstappen.

De onrust in de bankenwereld lijkt weinig effect te hebben op ABN Amro. De bank maakte in de eerste drie maanden van het jaar 523 miljoen euro winst, 77 procent meer dan een jaar eerder.

De bank profiteert van de snel gestegen rente. Daardoor verdient ABN Amro meer aan nieuwe leningen. Ook de rente op spaargeld loopt op, maar in een minder snel tempo.

De hoogste baas van de bank, Robert Swaak, zegt dat de spaarrente door verschillende factoren wordt bepaald. "Wij kijken onder meer naar hoeveel geld we nodig hebben voor het verstrekken van leningen, het spaargedrag van klanten en spaarrentes van onze concurrenten."

Volgens Swaak heeft het recente omvallen van drie banken in de Verenigde Staten laten zien hoe belangrijk vertrouwen in een bank is. Hij spreekt van een sterke positie van de bank.

De beurskoers van ABN Amro zakte na het omvallen van de Amerikaanse Silicon Valley Bank en de problemen bij het Zwitserse Credit Suisse met zo'n 15 procent. Vanochtend opende het aandeel zo'n 5 procent hoger.

Ahold Delhaize heeft opnieuw een goed kwartaal gedraaid. Het supermarktconcern maakte 561 miljoen euro winst in de eerste drie maanden van dit jaar. Dat maakte het bedrijf bekend in de kwartaalcijfers.

De winst is met 15 miljoen euro toegenomen in vergelijking met hetzelfde kwartaal vorig jaar. Ahold Delhaize is het moederbedrijf van onder andere Etos, Albert Heijn, en Bol.com in Nederland. In de Verenigde Staten is het bedrijf vooral met supermarktketens aan de oostkust actief.

De toegenomen winst komt vooral van de VS, zegt Frans Muller, topman van Ahold. "Ik begrijp dat deze cijfers voor veel mensen moeilijk te bevatten zijn, maar de winst in Europa is echt flinterdun." In Europa zijn de winstmarges gedaald, door onder meer toegenomen energiekosten en stakingen in België. Volgens Muller zijn de marktomstandigheden in Europa "bijzonder uitdagend".

De goede resultaten komen vooral door de sterke Amerikaanse markt, zegt Muller. "Meer dan 60 procent van de omzet en ruim 70 procent van de winst komen uit de Verenigde Staten. We hebben geluk dat de Amerikaanse tak sterk blijft."

Muller wijst naar de prijsinflatie in de VS, die op 8 procent zit. "In Europa zitten we nog in de dubbele cijfers." In Europa is Ahold Delhaize winstgevendheid verloren, zegt de topman. "Het Europese resultaat staat onder druk, daar maken we ons zorgen over. De Amerikaanse tak vangt het nu op."

De stakingen van afgelopen weken bij de distributiecentra van Albert Heijn zitten niet in deze cijfers, want dat gebeurde in het tweede kwartaal van dit jaar. Muller: "We zijn erg blij dat er een onderhandelingsresultaat is, de distributie is weer op orde en klanten zijn weer in oorspronkelijke omvang bij ons terug. Natuurlijk heeft een staking van zo'n lange duur omzet en winst gekost, we concentreren ons nu eerst op het op orde brengen, daarna gaan we uitzoeken wat dit heeft betekend."

Bedrijven als Ahold Delhaize worden beschuldigd van graaiflatie, het fenomeen dat prijzen onnodig worden verhoogd en bedrijven daardoor flinke winst maken over de rug van consumenten. Daar maakt Ahold Delhaize zich volgens de topman niet schuldig aan. "We zien dat onze klanten het moeilijk hebben en we zitten aan het eind van de keten. Het sentiment is: in de supermarkten worden boodschappen duurder, maar dat is een eenvoudig beeld."

Zo probeert Albert Heijn met de huismerken bepaalde producten betaalbaar te houden. "De stijging hebben we niet volledig doorberekend en dat zie je ook, die producten hebben een aanzienlijk aandeel gewonnen." Het prijsverschil tussen huismerken en A-merken is volgens Muller groter geworden.

Volgens Muller zakken grondstofprijzen van bijvoorbeeld graan, koffie en glas. "Wij eisen dan van onze grootleveranciers dat zij ook hun deel bijdragen daarin en naar beneden gaan met de prijzen." De prijsdaling kan volgens Muller in de tweede helft van dit jaar bij sommige producten te zien zijn. Dat is afhankelijk van de prijs van grondstoffen.