Modeketen H&M heeft in Hongkong een rechtszaak aangespannen tegen ultra-fastfashionbedrijf Shein. Dat bevestigt H&M aan de NOS, na berichtgeving door Bloomberg. Volgens de Zweedse keten heeft Shein "meerdere ontwerpen" van het bedrijf gekopieerd.

H&M wil niet inhoudelijk reageren omdat de zaak onder de rechter is. Volgens Bloomberg claimt het bedrijf dat Shein onder meer zwemkleding en sweaters heeft nagemaakt, en dat het kopiëren van ontwerpen al sinds 2021 gaande is.

De zaak van H&M tegen Shein is niet de enige rechtszaak die momenteel tussen fastfashionbedrijven speelt. De concurrentie tussen de aanbieders van hippe, goedkope kleding is stevig. Zeker sinds de komst van Chinese e-commercebedrijven als Shein en Temu, die nog sneller en goedkoper kleding produceren dan de langer bestaande ketens. Het gevecht om marktaandeel lijkt zich nu uit te breiden van het internet naar de rechtbank.

Zo begon Shein eind vorig jaar een rechtszaak in de VS tegen nieuwkomer Temu. Dat platform biedt naast kleding ook speelgoed en allerlei huishoudelijke producten van Chinese makelij aan. Temu claimt nog goedkoper te zijn dan Shein. De app van het bedrijf, sinds mei ook beschikbaar in Nederland, is in de App Store de meest gedownloade gratis app.

De razendsnelle opkomst van Temu zit Shein dwars. Ook al omdat Shein onlangs aankondigde het eigen assortiment te willen uitbreiden met huishoudelijke spullen en gadgets. In de aangespannen rechtszaak beschuldigt het bedrijf Temu van het schenden van copyright en het verspreiden van 'desinformatie'. Temu zou Twitter-accounts hebben aangemaakt met de naam en het logo van Shein. Ook zou het platform Shein-producten hebben aangeboden.

Temu ontkent dat en sloeg vorige maand terug. Het bedrijf heeft bij een andere Amerikaanse rechtbank een zaak tegen Shein aangespannen omdat het de concurrent ervan beschuldigt zijn Chinese leveranciers onder druk te zetten om niet voor Temu te werken.

Uit rechtbankdocumenten is op te maken dat Shein volgens Temu leveranciers "intimideert, bedreigt, contracten laat tekenen en ongefundeerde boetes oplegt" als ze ook producten voor Temu maken. Daarmee zou Shein zowel de Chinese als de Amerikaanse mededingingswet overtreden. Shein zelf liet aan de Britse krant The Guardian weten dat de aanklacht "ongegrond" is.

Volgens econoom en bijzonder hoogleraar e-marketing Cor Molenaar, verbonden aan de Erasmus Universiteit, is het juridische steekspel tussen de fastfashionbedrijven geen toeval. Hun afzetmarkt is aan het veranderen. "Het besteedbaar inkomen in westerse landen neemt de laatste tijd af. De consument voelt financiële pijn en gaat daarom minder kopen of goedkopere producten kopen. Er valt voor modebedrijven minder winst te behalen, en dan worden ze nerveus."

Het is voor ultra-fastfashionretailers ook steeds moeilijker om onderscheidend te zijn. Ze willen hetzelfde type producten verkopen, ze hebben dezelfde distributiekanalen en willen dus ook dezelfde fabrieken aan zich binden. Omdat die fabrieken deels zelf verantwoordelijk zijn voor het ontwerpen van producten, lijken die nogal eens op elkaar (of op die van andere ontwerpers).

"Ze moeten dus andere manieren zoeken om elkaar de loef af te steken", zegt Molenaar. Een prijzenoorlog ziet hij niet snel gebeuren. De prijzen van fast fashion zijn al heel laag en omdat de vaste kosten van de bedrijven volgens Molenaar relatief hoog zijn, is er weinig marge.

Geen race to the bottom dus? Misschien niet in de webshops, maar mogelijk wel elders in de productieketen. Onderzoekers van Aberdeen University concludeerden begin dit jaar dat kledingfabrieken in Bangladesh, een land waar ook veel fast fashion wordt gemaakt, regelmatig minder betaald krijgen dan het kost om de kleding te produceren. Fabrieken gaan daarmee akkoord omdat ze hun grootste - en soms enige - fastfashionklant niet willen verliezen.

Over dat soort praktijken komt door de rechtszaken mogelijk meer duidelijkheid. Dat kan de bedrijven nog weleens in de problemen brengen. Op Shein en Temu is de laatste tijd al veel kritiek. Zo zijn er in het Amerikaanse parlement bij zowel Republikeinen als Democraten zorgen over het ontwijken van importheffingen, de veiligheid van producten, dwangarbeid, en de manier waarop de Chinese platforms met privacy omgaan.

Of de rechtsgang de bedrijven wat oplevert, is maar de vraag. Kun je de concurrent echt beschadigen met een plagiaatzaak? "Over het algemeen leiden rechtszaken niet tot snelle oplossingen", zegt Molenaar. De zaak H&M versus Shein is ook zeker geen gelopen race. "Dat er ontwerpen gekopieerd zijn is moeilijk te bewijzen."

Waarom dan toch de juridische arena kiezen? De fastfashionspelers lijken weinig andere opties te hebben. Bovendien gaat van een rechtszaak een afschrikwekkende boodschap uit, stelt Molenaar. "Ze zeggen hiermee eigenlijk: kom niet in mijn markt, want ik pak je aan. Ze willen nieuwe toetreders weren."

Hoe zeker weten we dat Nederland voldoende gas heeft als er straks een strenge winter komt? Om die vraag te beantwoorden wordt getest met het heropenen van gesloten gasproductielocaties. In Siddeburen onderzoekt de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) vanaf vandaag hoeveel tijd nodig is om die gasput weer in bedrijf te krijgen. Het gaat om voorbereidingen voor een noodsituatie: het wil niet zeggen dat de kraan weer opengaat.

De test werd enkele weken geleden aangekondigd in een Kamerbrief van demissionair staatssecretaris Vijlbrief (Mijnbouw). Op 1 oktober wil hij de gaskraan dichtdraaien en een jaar later alle gasvelden definitief sluiten. Na het zomerreces zou een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gaan, maar die moet door de kabinetsval eerst nog beslissen welke onderwerpen door de huidige Kamer nog besproken worden (al is de verwachting dat Groningen daar wel bij hoort).

In Groningen zijn nog vijf locaties waar gas wordt geproduceerd, zij het op een laag pitje. Afgelopen jaar kwam er bijna 3 miljard kuub uit de grond. Ter vergelijking: in 2013 was dat zo'n 53 miljard kuub.

Er zijn pakweg drie standen waar een gasproductielocatie nu in kan staan. Ten eerste 'de waakvlam', waarbij een klein beetje gas wordt geproduceerd. Als het nodig is, kan snel worden opgeschaald. Vergelijk het met een auto: die kan stationair draaien, klaar om gelijk te weg te rijden.

Daarnaast heb je gasproductielocaties waar de gaskraan is dichtgedraaid. Geen gasproductie dus, maar ze zijn ook nog niet definitief dicht, als een auto met een lege accu. Deze locaties kunnen weer worden opgestart - zoals in Siddeburen - maar de vraag is hoelang zoiets duurt.

In de derde stand wordt de gasproductielocatie ontmanteld en de put volgegoten met cement. De motor wordt dan uit de auto gehaald en vernietigd: het is definitief klaar. Onderaan dit artikel zie je hoe zo'n sluiting precies gaat.

In Nederland is de NAM verantwoordelijk voor de gasproductie en doet de Gasunie het gastransport. Die laatste adviseert het ministerie van Economische Zaken hoe het zit met de gasleveringszekerheid. Het ministerie beslist en is eindverantwoordelijk.

Voor komende winter gaat het goed met de gasvoorraad: de opslag is voor 88 procent gevuld. Maar bij een crisissituatie kan die, als het erg koud is, snel leeg zijn. Denk aan een kapotte pijpleiding vanuit Noorwegen, een gasopslagstoring of een probleem met de aanvoer van vloeibaar gas.

En dus adviseert de Gasunie om niet op 1 oktober 2024 alles definitief te sluiten. Sterker: de gastransporteur wil het liefst een aantal gasproductielocaties achter de hand houden. De auto met de motor aan dus. Sluit je namelijk een productielocatie, dan kan het volgens de NAM weken duren voordat die weer gas kan produceren. En dus vindt de Gasunie de risico's nu nog te groot.

Die zorgen deelt energie-expert Sjak Lomme. "De opschaling van vloeibaar gas uit de VS en Qatar zal waarschijnlijk pas over vier jaar echt gaan lopen. Daarbij zijn we nog erg afhankelijk van gas. We elektrificeren wel, maar in de winter maken we veel elektriciteit nog met behulp van gas."

Hoewel Lomme zich kan vinden in de risico's rond de leveringszekerheid, snapt hij ook de scepsis over de waakvlam. "Er is in het verleden vaker gezegd dat locaties op waakvlamniveau gas produceerden, wat achteraf meer bleek te zijn. Daar ontstond verontwaardiging over."

Terug naar Siddeburen. Het is nooit eerder getest hoelang het duurt om een locatie die al zo lang (sinds 1 april) dicht is, weer op te starten. De NAM houdt rekening met vele weken, volgens de Gasunie is het bij een crisis binnen twee weken nodig.

En eigenlijk vindt de NAM het testen een beetje onzin. "We doen dit omdat de staatssecretaris dit ons heeft opgedragen, terwijl wij al meermaals hebben aangegeven dat de resultaten niet erg bruikbaar zijn", zegt directielid Martijn Kleverlaan. "Deze tests doen we nu op onze makkelijkste locatie in de zomer. De situatie is dus niet representatief voor andere locaties en andere seizoenen."

In een reactie gaat het ministerie niet in op de verwijten van de NAM, maar wel op de gevolgen voor de leveringszekerheid: "Het klopt dat het stoppen van de Groningse gaswinning leidt tot een hoger risico voor de leveringszekerheid. Dit acht het kabinet aanvaardbaar. Gaswinning in Groningen is gevaarlijk, daarom stoppen we met winnen vanaf oktober. Dat zijn we aan Groningers verschuldigd."

Zo werkt het definitief sluiten van een gasveld:

Wie nu nog op vakantie wil en een blik naar buiten werpt, stopt de tent snel terug in de kast. Na de natte maand juli zien aanbieders van lastminutereizen naar de zon een flinke piek. Toch lopen de campings in Nederland opvallend genoeg niet leeg. Er zijn weliswaar afzeggers, maar wie eenmaal op de camping staat maakt er volgens beheerders "maar het beste van".

Zo heeft de Strandcamping Zuidduinen in Katwijk aan Zee wel wat afzeggingen, al zijn het er volgens de uitbater "maar een paar". "Sommige kampeerders gaan eerder weg, bijvoorbeeld vanwege een kapotte tent. Maar we zitten tot 20 augustus helemaal vol."

Ook camping De Vest in Enkhuizen zegt "nog aardig vol" te zitten. "Vier, vijf afzeggingen." Sommige kampeerders vinden de Hollandse zomer zelfs wel prettig: "Er komen meer Italianen dit jaar dan vorig jaar, vanwege de warmte daar. Die hebben liever regen dan de hitte."

Parken zien wel dat gasten door de hevige buien van de afgelopen dagen overstappen van een tent naar een caravan of een huisje. Europarcs, dat zowel vakantieparken met bungalows als parken met tenten beheert, zegt voor volgende week "opvallend veel" lastminuteboekingen binnen te krijgen voor huisjes. "We krijgen de indruk dat dit mensen zijn die anders naar een camping zouden gaan. Wat we niet zien is dat kampeerders opbreken. Als ze eenmaal op de camping staan maken ze er het beste van."

Ook concurrent Topparken ziet opvallend veel lastminuteboekingen voor bungalows. "Op dit moment maakt dit 20 procent uit van ons totale aantal boekingen uit de laatste zeven dagen", zegt een woordvoerder. Wel merkt Topparken een lichte daling in het aantal boekingen sinds het begin van het slechte weer. Het bedrijf stelt dat de ervaring leert dat dit weer aantrekt als het weer verbetert.

De ANWB ziet dat Nederland op nummer één staat voor lastminuteboekingen bij de organisatie, gevolgd door Frankrijk en Duitsland. Zij bieden andere reizen aan dan bijvoorbeeld TUI of Sunweb, die veel vliegvakanties naar de zon organiseren.

Hoewel vakantiegangers in eigen land vooralsnog vol lijken te houden, is er tegelijkertijd een flinke stijging in het aantal lastminutereizen naar de zon. Corendon ziet voor vertrekken in de komende twee weken een "ruime verdubbeling" ten opzichte van twee weken geleden. "Waar de lastminuteboekingen de afgelopen maand licht achterliepen ten opzichte van vorig jaar, zijn ze nu bijna twee keer zo hoog als vorig jaar in dezelfde periode", meldt een woordvoerder.

Die scherpe toename ontstond bij Corendon op 22 juli. "Toen werd voor veel consumenten duidelijk dat mooi weer in Nederland er de komende periode niet in zit. De boekingen naar Griekenland bleven eerst nog wat achter vanwege de recente bosbranden, maar zijn inmiddels ook weer flink aangetrokken."

Ook TUI merkt een piek op. "We zien de zoekvraag naar zomervakantie enorm oplopen de afgelopen weken. Vorige week zelfs nog weer ruim 30 procent hoger dan de week ervoor", aldus een woordvoerder. Sunweb ziet de afgelopen dagen een stijging van 40 procent in boekingen ten opzichte van twee weken eerder. "We merken dus zeker dat het slechte weer leidt tot veel lastminuteboekingen."

De populairste lastminutebestemmingen bij Sunweb zijn Kreta, Rhodos, Mallorca, Turkije, Kos en Zakynthos. Bij TUI kiest men voor Turkije, de Canarische Eilanden en Curaçao. Corendon merkt naast de traditionele bestemmingen in Spanje, Griekenland en Turkije de Egyptische Rode Zeekust op als opvallend populaire bestemming.

De Duitse pakketbezorger DHL verdiende in het tweede kwartaal aanzienlijk minder dan dezelfde periode een jaar eerder. De nettowinst daalde van 1,5 naar 1 miljard euro.

De dochter van Deutsche Post vervoerde minder vracht en de tarieven daalden. Daardoor ging de omzet naar beneden van 24 naar 20 miljard euro.

Wel werd er meer verdiend in zogenoemde supply chain. Dat is het beheren van voorraden en toeleveren van onderdelen voor andere bedrijven. "Dankzij een gebalanceerde portfolio en wereldwijde aanwezigheid tonen we opnieuw onze weerbaarheid," zegt bestuursvoorzitter Tobias Meyer.

In Nederland bezorgt DHL vanaf april ook enveloppen vanaf 50 gram. Die brievenbuspakjes worden bezorgd voor een lager tarief dan die van PostNL. Hoe het met die concurrentiestrijd gaat, staat niet in de kwartaalcijfers. Een woordvoerder: "Ik kan alleen zeggen dat wij in de e-commerce over de hele linie groei zien, ook in het segment brievenbuspakjes."

De grote knipperende X die Elon Musk vorige week op het hoofdkantoor van zijn sociale medium zette, is op last van de gemeente San Francisco verwijderd. Er had een vergunning voor aangevraagd moeten worden en er kwamen klachten binnen over lichtvervuiling.

Het logo is een van de belangrijkste kenmerken van de rebranding van Twitter tot X, een wijziging die Musk vorige week plotseling aangekondigde. Het metershoge symbool op het hoofdkantoor verkondigde 's avonds continu een lichtshow met de nieuwe naam van Musks bedrijf.

De gemeente San Francisco zegt dat er 24 klachten binnen zijn gekomen over de X. Buren vonden de knipperlichten te overheersend en bovendien niet passen in de omgeving. Ook waren er twijfels of het gevaarte wel veilig was.

De lichtshow van Musk is inmiddels verwijderd van het hoofdkantoor:

Eerder moest Musk ook al het verwijderen van de oude bedrijfsnaam op het pand halverwege stilleggen. Omdat zijn werknemers de omgeving niet hadden afgezet, legde de politie het werk stil tot er voldoende veiligheidsmaatregelen waren genomen voor passanten.

Daardoor bleven een tijdlang de letters "er" nog achter op het gebouw, terwijl de "Twitt" en het vogelsymbooltje al waren afgevoerd.

De prijzen zijn deze maand minder snel gestegen dan in juni, maar boodschappen doen blijft flink duurder dan een jaar geleden. Het CBS meldde vanmorgen dat de inflatie in juli 4,6 procent bedraagt, tegen 5,7 procent in juni. Maar een alledaags product als wc-papier is over een langere periode juist enorm in prijs gestegen, ziet marktonderzoeker GfK.

"De prijsontwikkeling is daar enorm", zegt retailconsultant Eric Harmsen. "In een jaar tijd is de prijs met 28 procent gestegen, van alle soorten toiletpapier."

Consumenten lijken te besparen door over te stappen naar goedkopere varianten. "Je ziet dat de omzet van vier- en vijflaags toiletpapier dit jaar afneemt", ziet Harmsen in de cijfers. "Drielaags wc-papier is stabiel en de omzet van tweelaags stijgt juist weer." Ook ziet GfK dat de verkoop van wc-papier in de discountsupermarkten stijgt.

De minder sterke inflatie is vooral het gevolg van de goedkoper geworden energie en brandstof. Maar de prijzen van voedingsmiddelen en dranken waren in juli nog altijd meer dan 10 procent hoger dan een jaar geleden.

Voor het berekenen van de inflatie telt het CBS alle prijzen bij elkaar op. Uit eerder onderzoek bleek dat producten als komkommers, aardbeien, aubergines en meloenen in de supermarkt goedkoper werden. Ook andere producten daalden in prijs, maar zijn nog altijd duurder dan een jaar geleden.

De belangrijkste oorzaak van de prijsstijging van wc-papier, zijn de gestegen energiekosten, zegt Anton van der Graaf, directeur van wc-importeur PDB Cleaning Solutions. Het belangrijke toiletproduct maken, kost namelijk veel energie. Wat verder meespeelt zijn stijgende loonkosten, de grondstof van wc-papier - pulp - is ook duurder geworden, en door de oorlog in Oekraïne is een aantal bronnen drooggevallen.

"Al met al slechte ingrediënten voor een prijs", zegt Van der Graaf. Ten slotte was er ook een kleine correctie omdat producten de jaren ervoor te goedkoop waren.

Niet alleen is de prijs van wc-papier omhooggegaan, de hoeveelheid papier op een rol is ook veranderd. "Elke rol heeft 200 of 400 vellen", zegt importeur Van der Graaf. "Maar als ik een velletje 2 centimeter korter maak, heb ik nog altijd 200 of 400 vellen, alleen het velletje is kleiner." De wc-rol bevat dan wel 20 procent minder papier, iets wat de consument niet doorheeft.

Van der Graaf zegt dat enkele fabrieken dit doen. Welke dat zijn, zegt hij niet te weten. Overigens denkt de importeur niet dat bedrijven veel verdienen aan het kleiner maken van de velletjes.

Hij ziet ook al wat prijsdalingen bij wc-papier. "Maar die staan niet in verhouding tot de prijsstijgingen." Het ging om stijgingen tot wel 40 procent.

Autofabrikant Volkswagen moet een schadevergoeding van 1500 euro betalen aan een eigenaar die eerder een tweedehandse 'sjoemeldiesel' kocht. Dat heeft een rechter in Utrecht bepaald. De consument had destijds een auto gekocht, die manipulatiesoftware bevat, waardoor de wagen schoner leek dan die daadwerkelijk was. Het is volgens de Consumentenbond voor het eerst dat een fabrikant een schadevergoeding moet betalen aan een koper van een tweedehands auto in Nederland.

Het is de derde rechtszaak in een reeks van vier procedures die zijn aangespannen door de Stichting Volkswagen Group Diesel Efficiency (VDGDES) en de Consumentenbond. In de twee zaken van eerder dit jaar werd de autofabrikant veroordeeld tot het betalen van in totaal 6000 euro schade aan de consumenten.

Eind 2015 werd duidelijk dat Volkswagen wereldwijd ruim elf miljoen auto's verkocht had met zogenoemde sjoemelsoftware. Auto's met zulke software voldoen op papier aan de uitstootnormen, maar eenmaal op de weg gaat de software uit en stoten de auto's dus in werkelijkheid meer schadelijke stoffen uit.

De aanschafprijs was daardoor te hoog in vergelijking met auto's die wel voldoen aan de uitstooteisen, en leaserijders betaalden daardoor ook te veel bijtelling. Ook is de sjoemeldiesel veel minder waard dan waarvoor de koper die gekocht heeft, en is er nauwelijks vraag naar de wagens. Met een kentekencheck kom je er namelijk gemakkelijk achter of er gesjoemeld is met de auto.

Sandra Molenaar, directeur van de Consumentenbond, wil naar eigen zeggen "korte metten maken" met de handelwijze van Volkswagen: "Ons doel is om het net om VW steeds strakker aan te trekken en het bedrijf zo te bewegen tot een gesprek over een compensatieregeling voor alle Nederlandse gedupeerden."

De rechter stelde verder vast dat het merk zich niet alleen schuldig maakt aan schade voor de consumenten, maar ook aan schade voor het milieu, zegt Dick Bouma, voorzitter van de VDGDES, de stichting die opkomt voor gedupeerden in deze rechtszaken. "De rechter veegt de vloer aan met de zogenaamde duurzame ambities die de autobouwer zegt te hebben", aldus Bouma.

Meerdere stichtingen hebben zaken aangespannen tegen autofabrikanten vanwege deze sjoemelsoftware. In 2021 besloot een Nederlandse rechter dat kopers van de sjoemeldiesels van Volkswagen, Audi, Seat en Skoda recht hebben op compensatie. De volgende rechtszaak van de reeks van vier die zijn aangespannen door de Consumentenbond en de VDGDES is in september, in Den Bosch.

Volkswagen ging eerder in beroep en stelde dat kopers van deze auto's geen financiële schade hebben geleden door de sjoemelsoftware. Dat de auto's meer uitstootten dan gemeld, betekent niet dat consumenten meer gingen betalen, redeneert het bedrijf.

De inflatie deze maand bedraagt 4,6 procent, meldt het CBS. De prijzen gaan iets minder snel omhoog dan vorige maand; in juni was de inflatie 5,7 procent.

De afname kwam vooral door de prijsontwikkelingen van motorbrandstoffen, die verder daalden. Energie, inclusief motorbrandstoffen, werd 21,6 procent goedkoper na een prijsdaling van 16,3 procent in juni.

De prijzen van voedingsmiddelen namen daarentegen wel toe. Zo bedroeg de gemiddelde prijstoename van producten in de supermarkten deze maand 11,6 procent, tegen 12,6 procent in juni. Boodschappen worden dus nog steeds duurder, maar de prijzen gaan minder snel omhoog dan vorige maand.

Het inflatiecijfer van juli geeft de prijsstijgingen weer ten opzichte van dezelfde maand een jaar geleden. Maar het cijfer is wat vertekend door een nieuwe methode die het CBS sinds vorige maand toepast.

Een jaar geleden werd de prijs van nieuwe energiecontracten gebruikt bij het vaststellen van de inflatie. Nu wordt ook gekeken naar lopende contracten. Dat levert een nauwkeuriger beeld op.

Het zou zomaar een scène uit Star Trek kunnen zijn, maar er zijn bedrijven die er heilig in geloven: asteroid mining. Verschillende ondernemingen zijn van plan om zeldzame metalen van asteroïden uit de ruimte naar de aarde te brengen. Hoe werkt dit, is het financieel haalbaar en mag dat zomaar?

Asteroïden zijn rotsachtige objecten die metaal en ijs kunnen bevatten en zich in een baan door ons zonnestelsel bewegen. De afmetingen en vormen ervan variëren aanzienlijk, van rotsblokken van 1 meter doorsnee tot dwergplaneten met een diameter van bijna 1000 kilometer.

Het zijn met name de asteroïden met metaal die commerciële partijen in het vizier hebben. Sommige van die asteroïden zijn potentieel miljarden euro's waard doordat ze platinum group metals (pgm's) bevatten, zoals platina en palladium.

Omdat ze goed bestand zijn tegen slijtage en corrosie zijn pgm's onmisbaar in veel industriële toepassingen. Ze worden gebruikt in auto's, batterijen, mobiele telefoons en medische apparatuur zoals pacemakers.

Omdat pgm's op aarde erg schaars zijn, worden er hoge prijzen voor gevraagd. Een kilo platina kost ruim 30.000 euro. De pgm's zijn afkomstig van ooit ingeslagen asteroïden en liggen over de wereld verspreid. Canada, Rusland, China en Zuid-Afrika zijn landen die over relatief veel van deze metalen beschikken. Onlangs werd er nog een "substantiële hoeveelheid" in Noorwegen gevonden.

Maar de vraag naar deze metalen is nog veel groter, zegt ruimtevaartdeskundige Erik Laan, ook docent ruimtevaartechnologie aan de Hogeschool InHolland in Delft. "Gezien de schaarste op aarde is het logisch dat we in de ruimte naar deze materialen op zoek gaan."

Alleen: hoe krijg je die metalen hier? Volgens Laan is de techniek niet het probleem. "De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA is het drie jaar geleden al gelukt, en een ruimtevaartuig van NASA is momenteel onderweg terug naar aarde met materiaal van een asteroïde."

Een NASA-missie met materiaal van asteroïde Bennu zal over twee maanden weer op aarde landen:

Maar bij die missies ging het om onderzoek. Er werden maar kleine hoeveelheden materiaal meegenomen: JAXA wist 5,4 gram asteroïdestof mee te nemen en NASA is met ruim 60 gram onderweg. Naar verwachting landt het NASA-ruimtevaartuig na een reis van zeven jaar op 24 september weer op aarde. Een commerciële partij is het nog nooit gelukt om een asteroïde te delven.

Volgens Laan is het vooral de vraag of het economisch haalbaar is. De opbrengsten van de 'vangst' moeten groter zijn dan de enorme kosten die met deze projecten gepaard gaan. En omdat missies jaren kunnen duren moeten bedrijven een lange adem hebben, zegt Laan.

Het is de afgelopen jaren wel een stuk goedkoper geworden om naar de ruimte te gaan. Bij ruimtevaartbedrijf SpaceX van Elon Musk kunnen bedrijven via het rideshare-programma een plek op de herbruikbare Falcon 9-raketten kopen.

Bovendien is er vanwege de hoge dichtheid van pgm's niet veel volume nodig om tot grote opbrengsten te komen. Een blok platina ter grootte van een koelbox is op basis van de huidige prijs ruim 10 miljoen euro waard. Het is wel belangrijk om aanwezige metalen op de asteroïde te kunnen filteren met apparatuur; het grootste gedeelte van het asteroïdemateriaal is waardeloos.

De commerciële ruimteschepen die dit mogelijk moeten maken wegen ongeveer 200 kilo. Met dat gewicht kost een ritje op de Falcon 9 tegenwoordig zo'n 1,3 miljoen euro. Dat is echter maar een fractie van de totale kosten van een delvingsmissie. Om de kosten voor onderzoek, personeel en onderhoud terug te verdienen zou het delven op grote schaal moeten plaatsvinden om rendabel te zijn.

Eén van de partijen die hiermee bezig zijn, is het in Delft opgerichte Karman+. Dit bedrijf is naar Denver verhuisd omdat er in die regio meer ruimtevaartbedrijven actief zijn en er positief op de plannen is gereageerd. Het bedrijf is van plan om een monster van een kilo terug naar aarde te brengen op een eerste missie, en haalde in maart dit jaar nog 25 miljoen dollar op voor zijn plannen.

Andere partijen die onderzoeken hoe ze kunnen gaan delven zijn AstroForge, TransAstra en Deep Space Industries. AstroForge is het verst: het bedrijf wil nog dit jaar twee verkennende missies uitvoeren om in de ruimte een sonde te testen. Voor het eind van het decennium wil het bedrijf de eerste metalen naar aarde brengen. Door heel veel kleine mijnbouw-sondes te sturen moet de operatie uiteindelijk rendabel worden.

Hoe lang het nog duurt voordat er echt winst gemaakt kan worden? TransAstra, dat raketbrandstof in de ruimte wil winnen, denkt al binnen een decennium op grote schaal actief te kunnen zijn. Deskundigen denken dat het nog wel een paar jaar langer gaat duren, maar dat het gaat gebeuren, daar twijfelen ze niet aan.

Maar zelfs als het delven van asteroïden winstgevend blijkt te zijn, is het de vraag of het zomaar is toegestaan om zeldzame metalen naar de aarde te halen. Hemellichamen zijn niemands eigendom. Er zijn wel landen, zoals Luxemburg en de Verenigde Staten, die het delven van asteroïden voor commercieel gebruik expliciet hebben goedgekeurd in hun nationale wet.

Het onderwerp staat ook op de agenda van de Verenigde Naties. Tot een algemene overeenkomst over het delven van asteroïden is het echter nog niet gekomen.

Automobilisten zullen momenteel met weinig plezier richting benzinepomp rijden. De adviesprijs voor een liter Euro95 nadert de 2,20 euro. Volgens consumentencollectief UnitedConsumers was de adviesprijs begin deze maand nog iets meer dan twee euro.

Mede door de gestage stijging van de olieprijzen gaan de prijzen aan de pomp omhoog. De olieprijzen stijgen al een week of vijf op rij, de langste rally sinds de invasie van Oekraïne door Rusland. Dat komt door toenemend optimisme over de wereldeconomie en een krapper aanbod op de oliemarkt.

Diesel kost inmiddels 1,87 euro per liter. Dat was begin juli nog 1,76 euro. Pomphouders kunnen wel afwijken van de adviesprijzen van de grote oliemaatschappijen. Adviesprijzen worden vaak gevraagd door de bemande tankstations lang de snelweg, met ook vaak een grote pompshop. Langs binnenwegen liggen vaak onbemande tankstations die soms twee dubbeltjes minder vragen voor een liter brandstof.

Paul van Selms, analist van UnitedConsumers, verwacht dat de prijzen aan de pomp waarschijnlijk nog verder gaan stijgen de komende weken. "Al blijft het wel lastig te voorspellen", voegt hij eraan toe.

De Europese Commissie gaat onderzoeken of Microsoft Europese concurrentieregels heeft overtreden met de communicatiesoftware Teams. Het bedrijf heeft het programma toegevoegd aan het bestaande softwarepakket, Office 365. De vraag is of de techgigant hiermee concurrentie buitenspel zet.

De aanvankelijke aanklacht bij de Europese Commissie kwam van Slack, een ander communicatieplatform, dat Microsoft heeft beschuldigd van een 'illegale' koppeling van Teams aan het 'marktdominante' Office 365. Omdat veel bedrijven al gebruikmaken van dat bekende kantoorsoftwarepakket, is de stap om ook Teams te gebruiken niet zo groot.

Het verontrust de commissie met name dat Teams een voordeel op de markt zou hebben omdat klanten niet kunnen kiezen of ze het programma wel of niet bij het pakket willen hebben. Consumenten krijgen het automatisch als zij Office 365 aanschaffen, waardoor andere bedrijven minder kans zouden hebben op de markt.

De aanklacht van Slack kwam tijdens de coronapandemie in juli 2020, toen de communicatieplatforms een essentiële rol speelden voor de vele thuiswerkers. Teams kreeg er toen in korte tijd miljoenen gebruikers bij. Het aantal dagelijkse gebruikers steeg van 44 miljoen in maart 2020 naar 75 miljoen in april van dat jaar.

Internet Explorer

De Europese Commissie deed al eerder onderzoek naar Microsoft in een soortgelijke zaak. Het bedrijf had webbrowser Internet Explorer toen gekoppeld aan Windows, waarmee gebruikers ook een keuze werd ontnomen. De zaak werd uiteindelijk in 2009 beslecht. Microsoft gaf haar klanten toen meer browseropties.

In 2013 kreeg Microsoft een boete van 561 miljoen euro omdat het bedrijf klanten nog steeds niet genoeg browsers aanbood.

Microsoft zegt in een reactie het werk van de Europese Commissie en hun eigen verantwoordelijkheid in de zaak zeer serieus te nemen. "We zullen blijven samenwerken met de Commissie en ons blijven inzetten voor het vinden van oplossingen die haar zorgen wegnemen."

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft, zoals verwacht, opnieuw de rente verhoogd. Vanaf 2 augustus komt er 0,25 procentpunt bij, waarmee de rente uitkomt op 3,75 procent. Dat is een evenaring van de hoogste rente ooit van de belangrijke beleidsrente van de centrale bank. In oktober 2000 stond de ECB-rente een halfjaar op 3,75 procent.

Het is al de negende keer in een jaar tijd dat de rente omhoog gaat. De nieuwe verhoging is bedoeld om de inflatie, die in de ogen van de ECB nog altijd te hoog is, te beteugelen. De ECB wil dat die uitkomt op 2 procent. In een toelichting schrijft de ECB dat de hoge inflatie weliswaar afneemt, maar dat het doel van 2 procent dit jaar niet wordt gehaald. Om de prijzen te laten dalen, wordt geld lenen daarom duurder.

Het is de vraag of de ECB het bij de 3,75 laat of de rente in september opnieuw verhoogt. "Dit kan van maand op maand veranderen. We kunnen stoppen, we kunnen verhogen", zei ECB-president Christine Lagarde op de persconferentie in Frankfurt. Daarmee verandert de toon van de ECB, wat voor de financiële markten een belangrijk signaal is.

Waar Lagarde een maand geleden verklaarde dat "er nog een weg te gaan is" om de inflatie te beteugelen, zei ze nu dat de ECB op basis van economische gegevens "zal kijken of er nog een weg is en hoe lang die is". Lagarde verwees daarbij naar eurolanden. Die moeten van de ECB hun steun aan de economie afbouwen en fiscale hervormingen doorvoeren die de economie productiever maken en overheidsschulden terugdringen. "Anders komt er een sterker monetair antwoord."

Tegen Europese burgers zei Lagarde dat de ECB vooruitgang boekt in het bestrijden van de hoge inflatie. "Ik ben er zeker van dat als mensen boodschappen doen, de tank vullen en de energierekening betalen, zij zien dat de rekening niet hetzelfde is als zes maanden geleden. Maar kraaien we victorie? Nee."

Op basis van alle gegevens besluit de ECB volgens Lagarde in september of en wat er nog moet gebeuren met de rente. Zij herhaalde dat de ECB er alles aan zal doen om de hoge inflatie "te doorbreken". "Op basis van de data en onze inschatting hiervan besluiten we in september wat we nog moeten doen. Daar kijken we met een open blik naar."

Olie- en gasbedrijf Shell heeft in het tweede kwartaal van dit jaar een stuk minder verdiend dan een jaar geleden. Onderaan de streep was de winst 3,1 miljard euro. In dezelfde tijd vorig jaar boekte Shell nog een recordwinst van 18 miljard euro. Die recordwinst kwam toen ook door het terugdraaien van eerdere afschrijvingen.

De winst daalt vooral vanwege de zakkende olie- en gasprijzen. Zo is de inkoopprijs van gas op de Amsterdamse TTF-markt nu zo'n 30 euro per megawattuur, terwijl die een jaar geleden boven de 150 euro per megawattuur was. Shell profiteerde toen flink van de gestegen prijzen. In augustus vorig jaar bereikte de handelsprijs van gas zelfs een korte piek van boven de 300 euro.

Sinds december vorig jaar daalt de gasprijs, waardoor Shell minder verdient. Ook hield het bedrijf dit kwartaal minder over aan het raffineren van olie.

Shell wil de waarde van het aandeel opkrikken en kondigde daarom vorige maand aan aandeelhouders meer te gaan belonen. Shell vindt dat het bedrijf ondergewaardeerd is ten opzichte van de concurrentie. Om dat te veranderen sneed het bedrijf in de kosten en verhoogde het dividend met 15 procent.

In het afgelopen kwartaal heeft Shell in totaal 5,6 miljard dollar aan aandeelhouders uitgekeerd, waarvan 2 miljard direct in dividend en 3,6 miljard door eigen aandelen in te kopen.

Het bedrijf kondigt nu opnieuw aan eigen aandelen in te kopen voor 3 miljard dollar de komende maanden. Daar komt, als het aan Shell ligt, later dit jaar nog 2,5 miljard dollar bij.

Vorige maand kondigde de dit jaar aangetreden bestuursvoorzitter, Wael Sawan, ook aan toch niet minder olie te gaan oppompen. In 2021 kondigde Shell nog aan dat de olieproductie jaarlijks met 1 à 2 procent zou afnemen, en dat de piek in 2019 lag. Toen stond de Nederlander Ben van Beurden nog aan het roer van het bedrijf. Shell zegt dat het reductiedoel inmiddels behaald is.

Shell heeft de overtuiging dat olie en gas ook op de langere termijn belangrijk blijven voor energie, en denkt dat de vraag naar fossiele energie alleen geleidelijk afneemt. Daarom investeert het bedrijf de komende jaren 40 miljard dollar in olie en gas, tegenover 10 tot 15 miljard dollar die geïnvesteerd wordt in koolstofarmere energieoplossingen.

Wie op de middelbare school economieles kreeg, heeft geleerd dat flinke prijsstijgingen worden afgeremd door de rente te verhogen. Dat deed de Europese Centrale Bank (ECB) in precies een jaar tijd al acht keer, en vandaag waarschijnlijk voor de negende. In de economieboeken staat immers dat consumenten en bedrijven bij een hogere rente de hand op de knip houden. En minder vraag leidt tot dalende prijzen.

Maar of je met dit antwoord nu nog een voldoende krijgt op een eindexamen, dat valt te bezien. Want hoewel de ECB de rente in een jaar tijd van 0 naar 3,5 procent bracht, stagneert de economie weliswaar, maar de inflatie is nog altijd veel te hoog. In juni stegen de prijzen in Nederland nog met 6 procent. Het zorgt ervoor dat de druk op de ECB om door te zetten hoog blijft.

"Als de ECB zó hard op de rem gaat staan, dan vraag je je af: wie gaat er uiteindelijk als eerste door de voorruit?", vraagt een bankier aan de Amsterdamse Zuidas zich af.

De naar 3,5 procent gestegen ECB-rente is in eerste instantie prettig nieuws voor spaarders. Maar voor consumenten en zeker voor bedrijven die een lening nodig hebben voor een nieuw huis of een investering wordt het moeilijker. Dat bewijst onderzoek van de ECB naar de kredietverlening bij Europese banken. Die stagneert door de stijgende rente. Maar stilgevallen is die nu ook weer niet.

Dat komt doordat de ECB-rente belangrijk is, maar niet alles bepaalt bij kredietverlening. "Dat weet je als je de economieboeken vroeger heel goed hebt doorgelezen", zegt Marieke Blom, hoofdeconoom van ING. "Een bedrijf ziet de rentekosten stijgen, maar als de omzet ook hoger is door prijsstijgingen doet dat minder pijn. En we zien nu een jaar enorme renteverhogingen, maar een inflatie die nog hoger is."

Daar komt bij dat een verandering in monetair beleid niet direct terug te zien is in de economie. Een bedrijf merkt pas wat van de hogere rente als ze een nieuwe lening afsluiten óf een oude lening moeten herfinancieren "Het duurt altijd twaalf tot achttien maanden voor je het volledige effect van een renteverhoging bij een centrale bank terugziet. De eerste van de ECB is van twaalf maanden geleden. Dus je zou de komende maanden wat meer moeten merken."

Omdat de economie onzeker is maken banken zich wel grotere zorgen over wanbetalers, zo bleek dinsdag ook uit het ECB-onderzoek naar kredietverlening. Stap voor stap merken bedrijven dat de lat om een lening te krijgen omhooggaat. Econoom Jan-Paul van de Kerke van ABN Amro wijst naar de vastgoedsector. "Als ontwikkelaars door de gestegen prijzen en rente niet genoeg kopers krijgen, dan worden projecten afgeblazen."

Directeur Peter Rikhof van overnameplatform Brookz merkt verandering, maar geen stilgevallen markt. "In het midden- en kleinbedrijf brengen investeerders voor een overname doorgaans veel eigen geld mee. Onderhandelingen duren langer en de hogere rente heeft een dempend effect. Maar we zien dat er nog steeds veel geld beschikbaar is. Uiteindelijk komen ze er wel uit."

En dus lijkt de ECB gas te blijven geven om de economie te remmen. De meeste economen rekenen vandaag op een nieuwe verhoging van 0,25 procent. "Dat is een done deal", denkt Blom van ING.

Hoofdeconoom Gilles Moëc van AXA Group hoopt dat ECB-president Christine Lagarde vandaag ook vertelt dat het voorlopig mooi is geweest. "Er ontbreekt nu nog een belangrijk element voor de ECB om de renteverhogingen na juli stop te zetten", vindt hij.

Blom durft niet te zeggen of de ECB het na vandaag bij de verwachte 3,75 procent zal laten. "Het zijn geen normale economische tijden en centrale banken willen toch op safe spelen. Lagarde moet vooral duidelijk maken dat het volledig buiten kijf staat dat de ECB de inflatie serieus bestrijdt."

Gisteravond verhoogde het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de Fed, de rente al. Die ging van 5,25 naar 5,5 procent. Dat is het hoogste niveau sinds 2001.

Er loopt een strafrechtelijk onderzoek naar de mogelijke overtreding van de nieuwe statiegeldwet door bierbrouwer Heineken. Dat bevestigt een woordvoerder van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie in Amsterdam na berichtgeving van het AD.

Het onderzoek is gestart naar aanleiding van een aangifte die milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux op 26 april deed, bevestigt het OM. In welke fase het onderzoek zich bevindt, kan de woordvoerder van het Functioneel Parket niet zeggen. "Een aangifte wordt eerst bestudeerd en dan wordt gekeken of vervolgstappen mogelijk zijn. Die zijn nu gestart." Over een lopend onderzoek wil justitie geen details kwijt.

Om zwerfafval te verminderen zijn drankproducenten sinds april verplicht om blikjes te verkopen met 15 eurocent statiegeld. Bij controle bleek dat Heineken na die datum doorging met het vullen van blikjes zonder statiegeldlogo. De Inspectie Leefomgeving en Transport tikte de bierbrouwer hierover op de vingers. Heineken sprak toen zelf van een misverstand.

Recycling Netwerk Benelux gelooft die uitleg niet, en deed eind april aangifte tegen Heineken, laat directeur Rob Buurman aan de NOS weten. "Dit is de grootste bierbrouwer van Nederland, die alle wetten precies kent. Wij denken dat Heineken bewust de wet heeft overtreden", zegt Buurman. Volgens hem mogelijk met het oog op Koningsdag. "In de schappen stonden bierblikken met statiegeld, behalve die van Heineken. Daar hoort niet alleen een boete bij, maar ook een strafrechtelijk onderzoek."

Het bericht dat dit onderzoek inmiddels is gestart, verrast Buurman enigszins, omdat hij naar eigen zeggen zelf nog niets van justitie terug had gehoord. "Ik hoorde het pas van een verslaggever van het AD. Er zal moeten blijken wat er nu gebeurt."

Heineken laat weten op de hoogte te zijn van het onderzoek en hierover contact te hebben gehad met het OM. "We kijken met vertrouwen uit naar de uitkomst van het onderzoek. We zien het als een mogelijkheid om duidelijkheid te scheppen over de verwarring die is ontstaan", schrijft het bedrijf in een reactie. Heineken zegt "er alles aan te doen om het systeem voor statiegeld op blik tot een succes te maken".

Mag Ajax een speler uit de Russische competitie kopen terwijl er allerlei sancties gelden? Die vraag is actueel nu er in Amsterdam naar verluidt serieuze interesse bestaat voor Eduard Spertsyan van FK Krasnodar en daar de nodige kritiek op komt. "Ajax moet zich ver houden van geldstromen met een Russische partij", zegt David Tomic van de Vereniging voor Effectenbezitters (VEB) bijvoorbeeld.

Dit weekend zou technisch directeur Sven Mislintat van Ajax rond de 10 miljoen euro hebben geboden op de Armeense Spertsyan, meldden verschillende transferjournalisten op Twitter. Ook voor Oekraïner en oud-profvoetballer Evgeniy Levchenko reden om te waarschuwen. "Russische clubs betalen belasting, dus alle clubs die zaken doen met Russische clubs leveren indirect een bijdrage aan de economie", zegt hij. "Die is heel erg verweven met de politiek. Dus dan steun je dus indirect de oorlog en heb je bloed aan je handen."

FK Krasnodar is een vrij jonge club uit de gelijknamige stad in het zuiden van Rusland, dichtbij de Krim en Georgië. Sergei Galitskiy, miljardair en eigenaar van retailimperium Magnit, is de oprichter en eigenaar. Galitskiy staat op de Oekraïnse sanctielijst, maar komt niet voor op de sanctielijst van de Europese Unie.

"Dat betekent dat zaken doen met die club niet is gesanctioneerd", zegt sanctierechtadvocaat Heleen over de Linden. Wel is het volgens haar belangrijk dat achter de schermen bij de club niet eigenlijk de Russische staat of personen die wél op de sanctielijst staan het voor het zeggen hebben. "Want dan gelden de sancties alsnog." De NOS heeft niet kunnen achterhalen hoe de structuur van FK Krasnodar precies in elkaar zit.

Het is aan Ajax om die structuur goed in kaart te brengen, zegt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), dat een loket heeft voor bedrijven die zaken (willen) doen in Rusland. "Ze zullen gedegen onderzoek moeten doen naar de eigendoms- en zeggenschapsstructuur van de club en onder andere moeten nagaan of er sancties gelden tegen de aandeelhouders."

Als het zover komt, kan ook het daadwerkelijk overmaken van geld ingewikkeld worden, denkt Over de Linden. "De meeste Russische banken zijn afgesloten van het internationale betalingssysteem SWIFT. Dan moet het dus bijvoorbeeld via een bank in Dubai gaan." Maar ook dat mag niet als de bank van de Russische club op de sanctielijst staat, zegt RVO.

Het is overigens niet zo dat Ajax de enige Europese club is die in oorlogstijd naar de Russische competitie kijkt voor nieuwe spelers. Vorig jaar kocht PSV Guus Til van Spartak Moskou en Feyenoord wilde de succesvol van Dynamo Moskou gehuurde Pool Szymansk graag langer voor de club behouden. Hij vertrok uiteindelijk twee weken geleden naar het Turkse Fenerbahçe. Ook is op Transfermarkt.nl te zien dat clubs uit andere Europese landen zoals Frankrijk, Italië en Portugal deze transferzomer een speler uit Rusland haalden.

Levchenko richt zijn oproep dan ook aan alle clubs. "Het is bovenal een morele kwestie", zegt hij. "Met de meeste clubs kun je wel constructies verzinnen waarbij je zaken doet met een derde partij. Maar je moet je realiseren wat het voor je imago betekent."

De in Oekraïne geboren oud-voetballer benadrukt dat hij op persoonlijke titel spreekt en hij niet neutraal naar de kwestie kijkt. Hij is ook voorzitter van de Vereniging van Contractspelers. "Met die pet op vind ik het zielig voor de spelers die daar zitten en weg willen."

Ajax laat weten nooit op transfergeruchten te reageren.

Autofabrikant Stellantis boekte een recordwinst van 10,9 miljard euro in het eerste half jaar van 2023. Het Amerikaans-Europese bedrijf is onder andere bekend van Peugeot, Opel, Jeep en Fiat. De nettowinst steeg met 37 procent. De problemen in de aanvoerketen lijken grotendeels opgelost.

Behalve dat er minder problemen waren bij de toelevering van producten, hanteerde de autofabrikant ook hogere prijzen. Daardoor kon een hogere winst worden behaald, al meldt de CEO van het bedrijf aan persbureau Bloomberg dat er in augustus nog wel wat dingen moeten worden opgelost. Hij doelt daarmee op de achterstallige bestellingen waarop sommige klanten nog steeds wachten.

Ook het Duitse automerk Porsche boekte het afgelopen half jaar een hogere winst. Met een stijging van elf procent kwam die uit op bijna 3,9 miljard euro. Vooral enkele SUV-modellen van het bedrijf liepen goed.

De afgelopen jaren kampten veel autofabrikanten met een chiptekort, waardoor in de productieketen van auto's enorme vertragingen ontstonden.

Voorlopig wordt er geen toestemming gegeven voor het winnen van metalen op de bodem van de oceaan voor batterijen van elektrische auto's. Dat hebben 36 landen, waaronder Nederland, besloten op een VN-bijeenkomst in Jamaica. Het besluit wordt naar verwachting de komende dagen bekrachtigd door alle 167 landen die deelnemen aan de conferentie.

Bedrijven, waaronder het Nederlandse offshorebedrijf Allseas, staan klaar om schaarse metalen als kobalt en nikkel te gaan winnen op 4,5 kilometer diepte in de Stille Oceaan. De meeste landen vinden dat er nog te weinig bekend is over de effecten op het zeeleven om toestemming te geven voor diepzeemijnbouw.

Al sinds 1994 wordt er in VN-verband gesproken over de voorwaarden voor diepzeemijnbouw, maar tot nu toe zonder resultaat. De meeste metalen liggen in internationale wateren. Ze zijn dus van niemand en van iedereen, vandaar dat landen in VN-verband een oplossing zoeken. Inmiddels dringt de tijd. Landen en bedrijven die een vergunning aanvragen om grondstoffen te winnen, moeten volgens het zeerecht binnen twee jaar antwoord krijgen.

Zo'n verzoek is op 9 juli 2021 gedaan door het eilandstaatje Nauru in de Stille Oceaan, voor het Canadese mijnbouwbedrijf The Metals Company, dat samenwerkt met het Nederlandse offshorebedrijf Allseas. Het gaat om de winning van zogenoemde mangaanknollen, die op 4,5 kilometer diepte los op de bodem van oceaan liggen.

De mangaanknollen worden gewonnen in de Stille Oceaan halverwege Mexico en Hawaï, in een gebied ter grootte van de helft van Europa. Deze zogenoemde Clarion-Clipperton-Zone ligt op twee breuklijnen. De kostbare metalen zijn miljoenen jaren geleden vrijgekomen bij een onderzeese vulkaanuitbarsting, afgekoeld in het oceaanwater en vervolgens in klonten zo groot als aardappels op de zeebodem terechtgekomen, waar ze nu voor het oprapen liggen.

De grondstoffen voor het maken van batterijen voor elektrische auto's moeten op 4,5 kilometer diepte worden verzameld, en de techniek om dat te doen is ontwikkeld door Nederlandse bedrijven als Koninklijke IHC en Allseas. Eind vorig jaar is Allseas er tijdens een proef als eerste in geslaagd om deze mangaanknollen naar boven te halen en op te slaan aan boord van hun schip.

Kijk hier naar de video over de eerste succesvolle winning van schaarse metalen voor batterijen in de Stille Oceaan:

Op dit moment wordt in Nederland gewerkt aan apparatuur om vanaf 2025 op grote schaal kobalt, nikkel, mangaan en koper te gaan winnen. Bedrijven zijn ondanks hoge kosten geïnteresseerd in de winning van deze metalen op de oceaanbodem. Er dreigt de komende jaren namelijk een groot tekort aan metalen voor batterijen door de toename van het aantal elektrische auto's.

Hoewel de mangaanknollen los op de bodem van de oceaan liggen, betekent dat volgens wetenschappers niet dat winning geen schade aan het zeeleven aanricht. Actiegroepen als Greenpeace verzetten zich fel tegen de diepzeemijnbouw.

Mensen kunnen niet tot 4,5 kilometer diepte duiken en er is ook geen licht op de oceaanbodem. Daarom is er inmiddels meer kennis over het heelal dan over het leven in de diepzee. Zowel offshorebedrijven als wetenschappers maken nu gebruik van robots met felle lampen om te kijken wat er op de zeebodem gebeurt. Inmiddels is bekend dat er meer leven op grote diepte is dan vroeger werd aangenomen.

Wat er allemaal leeft en in hoeverre diepzeemijnbouw blijvende schade aanricht, is onderwerp van onderzoek en discussie. Wetenschappers van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) zijn betrokken bij Europees onderzoek en reizen regelmatig naar de Stille Oceaan. De voorlopige conclusie van de onderzoekers is dat er te weinig kennis is over de effecten van diepzeemijnbouw.

Kijk hier naar beelden van het onderzoek van Nederlandse wetenschappers naar het zeeleven op 4 kilometer diepte in de Stille Oceaan:

Nederland vindt dat de tweejaarsregel voor het krijgen van antwoord op een verzoek om metalen te winnen, niet betekent dat de VN automatisch moet instemmen met het verzoek van The Metals Company en Allseas. Dat heeft het kabinet voorafgaand aan de vergadering op Jamaica al bekendgemaakt in een brief aan de Tweede Kamer.

Dat standpunt lijkt nu dus te worden overgenomen door de VN-organisatie voor diepzeemijnbouw. Daarmee blijft de besluitvorming voorlopig in internationaal juridisch drijfzand zitten. Tot ongenoegen van de fanatieke tegenstanders zoals Greenpeace, die pleiten voor een absoluut verbod, en tot teleurstelling van de bedrijven die met de winning van metalen willen beginnen.

KLM en andere vliegmaatschappijen willen dat de Hoge Raad uitspraak doet over het kabinetsbesluit dat Schiphol moet krimpen naar 460.000 vluchten per jaar. Begin deze maand oordeelde het gerechtshof in Amsterdam in hoger beroep in het voordeel van de Staat.

"De uitspraak van het gerechtshof leidt tot onduidelijkheid en daarmee onzekerheid voor reizigers en de sector. Het is in strijd met nationale, Europese en internationale regelgeving", aldus KLM. "Het is onduidelijk wanneer, hoe en op welke manier het arrest zal worden uitgevoerd en wat het betekent voor het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol. Het is voor alle betrokken partijen belangrijk dat deze duidelijkheid er komt."

Nu mogen er jaarlijks nog 500.000 vluchten landen en vertrekken op Schiphol. Het kabinet wilde dat terugbrengen naar 460.000 vluchten per jaar vanwege geluidshinder voor omwonenden. Geluidsnormen worden al jaren overschreden, maar dat werd jarenlang gedoogd. Vorig jaar zei het kabinet te willen stoppen met gedogen. En als de bestaande geluidsnormen worden gehandhaafd, blijft er nog maar ruimte over voor 440.000 vluchten per jaar. Het kabinet wil met de krimp naar 460.000 een eerste stap zetten.

De vliegmaatschappijen startten een kort geding om de vermindering tegen te houden. De eerste rechter gaf hen gelijk. Volgens Europese regels zijn er procedures die doorlopen moeten worden wanneer een luchthaven krimpt. Inspraak van verschillende partijen, bijvoorbeeld. Die procedures waren niet gevolgd dus mocht de krimp niet doorgaan, oordeelde de rechter.

Minister Harbers van Infrastructuur ging in hoger beroep tegen die uitspraak en kreeg van het gerechtshof gelijk: die zei dat die procedure in dit geval niet doorlopen hoeft te worden omdat er vanwege de overschrijding van de geluidsnormen de afgelopen jaren in feite sprake was van een illegale situatie.

Nu gaan de vliegmaatschappijen dus in cassatie tegen die uitspraak. Dat betekent dat de hoogste rechter van het land, de Hoge Raad, zich erover moet uitspreken. Wanneer de zaak bij de Hoge Raad komt is nog onduidelijk. Het kabinet wilde het krimpplan op z'n vroegst na maart volgend jaar uitvoeren.

Niet eerder kreeg Spotify er in één kwartaal zoveel nieuwe gebruikers bij, veel meer dan het streamingbedrijf had verwacht. De kanttekening daarbij is dat het vooral gaat om mensen die de app gratis gebruiken. Bovendien is het bedrijf nog altijd zwaar verlieslijdend. De cijfers komen een dag nadat het bedrijf een prijsverhoging aankondigde voor abonnees.

Het verlies kwam uit op 302 miljoen euro. Dergelijke rode cijfers schreef het bedrijf in 2020 voor het laatst, aan het begin van de coronacrisis. Alleen in 2018 was het verlies in een kwartaal nog groter. De omzet viel met 3,17 miljard euro licht lager uit dan verwacht.

Spotify verdient verreweg het meeste geld aan betalende gebruikers, maar de grootste groep die de app gebruikt doet dit nog altijd gratis; zij krijgen advertenties te horen. Sinds begint dit jaar heeft het platform in totaal meer dan een half miljard maandelijks actieve gebruikers.

Europa is voor het eerst niet meer de grootste markt voor Spotify. Die eer valt nu ten deel aan wat het bedrijf 'de rest van de wereld noemt'. Andere categorieën zijn Noord-Amerika en Latijns-Amerika. Die markten zijn ongeveer even groot. Als het aankomt op betalende abonnees, liggen de verhoudingen wél anders. Daar is Europa nog altijd veruit de belangrijkste inkomstenbron.

Spotify tastte het afgelopen kwartaal met 44 miljoen diep in de buidel om een punt te zetten achter enkele dure podcasts, zoals die van Harry en Meghan. Spotify's hoofd podcastinnovatie liet zich vervolgens uitermate kritisch uit over die twee. Podcasts zijn al enkele jaren een belangrijk onderdeel van Spotify's groeistrategie. Het bedrijf heeft er vele honderden miljoenen dollars in gepompt.

De stroppenpot liep nog verder op omdat 83 miljoen opzij moest worden gezet voor afschrijvingen op kantoorpanden door bezuiniging op personeel. Die twee bedragen samen verklaren deels het verlies.