Nicolien van Vroonhoven staat komende verkiezingen toch niet op de kandidatenlijst van Nieuw Sociaal Contract. Ze ziet daarvan af, nu de NSC-leden haar van plaats 2 naar plaats 4 hebben gezet. De stemming van de leden ziet ze als "een duidelijk signaal".

"Het was een jaar van vechten, verlies en teleurstellingen", zegt Van Vroonhoven. "Ik begrijp dat de leden van mening zijn dat ik daar medeverantwoordelijk voor ben, al hoopte ik met de rest van de ploeg de weg omhoog weer terug te vinden."

Van Vroonhoven volgde eerder dit jaar Pieter Omtzigt op als fractievoorzitter. Daarna maakte ze na enige aarzeling bekend ook als lijsttrekker mee te willen doen aan de verkiezingen. Twee maanden later begon ze daar openlijk weer over te twijfelen.

Toch terug

Ze besloot uiteindelijk toch definitief geen lijsttrekker te worden en zelfs de Haagse politiek helemaal te verlaten. Oud-minister Eddy van Hijum nam haar rol als lijsttrekker over.

Tot ieders verrassing prijkte een paar maanden later de naam van Van Vroonhoven toch weer achter Van Hijum op de NSC-kandidatenlijst. "Om te laten zien waarom we dit zijn begonnen", zo zei Van Vroonhoven. "Het werk is nog niet af."

Maar de leden van haar partij zien dat anders. Zij zorgen er dus voor dat Van Vroonhoven, twee plekken op de lijst zakt. Het is de enige verschuiving in de lijst die de leden hebben doorgevoerd. Hanneke Boerma, die een paar maanden voor NSC staatssecretaris van Buitenlandse Handel was, trok zichzelf terug van de lijst.

Van Vroonhoven blijft wel in Kamer

Van Vroonhoven blijft wel in de Tweede Kamer. Daar krijgt ze vanaf morgen gezelschap van Van Hijum, die dan als nieuw Kamerlid wordt geïnstalleerd. De oud-minister van Sociale Zaken vervangt Diederik Boomsma, die vanwege zijn vertrek naar JA21 zijn zetel opgaf.

"Ik ben blij dat Van Vroonhoven haar werk als Kamerlid de komende weken gewoon doorzet", zegt Van Hijum. "Zij heeft onder moeilijke omstandigheden leidinggegeven aan de fractie en verdient daar alle waardering voor."

Ewald Engelen, de echtgenoot van Marianne Thieme -oprichter van de Partij voor de Dieren- staat op de lijst van de nieuwe dierenpartij Vrede voor Dieren (VvD). Naast Engelen staat ook de oud-voorzitter Ruud van der Velden van de Partij voor de Dieren op de kandidatenlijst van de nieuwe partij, die in wezen een afsplitsing is van de Partij voor de Dieren.

Van der Velden staat op nummer drie, hoogleraar financiële geografie Engelen op vijf. Lijsttrekker is Pascale Plusquin, jaren Statenlid in Limburg en een van de oprichters van de nieuwe partij. Marianne Thieme is niet betrokken bij de nieuwe partij en heeft ook geen ambities om weer politiek actief te worden, laat ze aan de NOS weten.

Plusquin maakte een maand geleden bekend een nieuwe partij te beginnen, samen met Jurgen Suurmeijer, tot voor kort lid van de raad van advies van de Partij voor de Dieren, en Annemarie van Gelder, eerder voorzitter van de Friese afdeling van de partij.

De oprichters vinden dat de Partij voor de Dieren de pacifistische beginselen te veel verlaten heeft door open te staan voor extra investeringen in defensie. "Bij herbewapening delven dieren altijd het onderspit", zeggen ze.

Discussie in de partij

In het verkiezingsprogramma van de Partij voor de Dieren stond dat de partij tegen herbewapenen is, maar de fractie in de Tweede Kamer veranderde begin dit jaar van standpunt. Dat leidde tot flinke discussie in de partij, onder meer ook op het partijcongres in juni.

Leden van de partij discussieerden daar of extra bewapenen een noodzakelijke stap voor de Europese veiligheid is of een militaristische draai die niet bij de pacifistische grondslag van de partij hoort.

Volgens Ouwehand en de fractie zijn de tijden "zodanig veranderd" dat het helaas wel nodig is om te investeren in defensie. "Zonder een vrije rechtstaat kun je ook niet strijden voor klimaat en natuur", aldus Ouwehand.

'Kiezersbedrog'

De oprichters van de nieuwe VvD zien echter de basiswaarden in gevaar gekomen. "Dieren kunnen niet demonstreren of opinieartikelen schrijven. Wij moeten voor hen opkomen. En als je opkomt voor dieren en milieu kun je niet anders dan tegen herbewapening zijn" aldus Plusquin bij de oprichting tegen de NOS. Er is volgens haar dringend behoefte aan een partij die "exclusief voor dieren opkomt en zich niet laat afleiden door geopolitieke vraagstukken".

Ruud van der Velden, oud voorzitter van de Partij voor de Dieren, nu nummer drie op de lijst van de nieuwe partij: "In die geopolitieke vraagstukken staan dieren nooit centraal. De wapenwedloop wordt als enige optie tegen oorlogsdreiging gepresenteerd maar dat is het niet. Eerst worden die ellendige wapens op dieren uitgetest, daarna wordt door de oorlog hun leefklimaat vernield. Wij willen inzetten op praten en een staakt het vuren."

Thieme, oprichter van de Partij voor de Dieren, sprak in maart in een opiniestuk in Trouw van kiezersbedrog. Door het nieuwe defensie-standpunt van de partij was er geen pacifistische partij meer die ook voor dieren opkomt en waren sommige mensen in haar ogen "dakloos" geworden.

In die zin vindt ze de nieuwe partij logisch, zegt ze vandaag tegen de NOS. Maar ze ziet de VvD eerder als "aanvulling dan als afsplitsing" van de Partij voor de Dieren en hoopt dat beide partijen geen concurrenten worden maar goed kunnen samenwerken.

De Fryske Nasjonale Partij (FNP) doet definitief mee aan de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober. Dat is de uitkomst van een stemming op een ledenvergadering in Franeker. 56 procent van de ongeveer 1300 leden stemde voor verkiezingsdeelname, meldt Omrop Fryslân.

Het is voor het eerst dat de partij meedoet aan Tweede Kamerverkiezingen. Lijsttrekker en oud-NSC-Kamerlid Aant Jelle Soepboer spreekt van een "historisch besluit". Hij zegt dat de partij zich wil profileren als "de partij voor de regio's". Soepboer zegt binnen en buiten Friesland campagne te gaan voeren.

Dat de regionale partij zou meedoen, was voor de stemming geen uitgemaakte zaak. Zo vond partijveteraan Durk van der Schaaf dat deelname aan de verkiezingen te duur is, vooral omdat hij niet verwacht dat de partij in de Kamer komt. Andere leden waren bang voor tweespalt binnen de partij of voelden zich door het bestuur voor een voldongen feit gesteld.

Veertien nieuwelingen

Inmiddels hebben zich 54 partijen geregistreerd voor de Kamerverkiezingen. Daaronder zijn veertien partijen die dat voor het eerst hebben gedaan. Drie daarvan zijn regionale partijen: behalve de FNP ook Oos Limburg en Lokaal Brabant.

Die laatste partij besloot op een ledenvergadering toch niet mee te doen. De leden van Oos Limburg moeten nog een besluit nemen.

Thierry Baudet, medeoprichter en partijleider van Forum voor Democratie (FvD), is bij de komende Tweede Kamerverkiezingen geen lijsttrekker meer. Hij staat op plaats 2 van de kandidatenlijst. De nieuwe lijsttrekker en fractievoorzitter van de partij is Lidewij de Vos.

In een persbericht legt Baudet uit waarom hij een stapje terug doet. Hij vindt dat hij "nieuwe groei" van de partij vooral in de weg staat "door gepolariseerde meningen over mij en een al vijf jaar durende blokkade in de media". Hij noemt dat deels zijn eigen schuld. "Te veel een vrijdenker, te veel een flapuit - maar ook deels ontstaan door framing en niets gegund krijgen."

In hetzelfde persbericht zegt De Vos het een grote eer te vinden dat zij nu de aanvoerder wordt. "Ik zal deze rol als teamspeler op me nemen en samen met Thierry, Freek, Gideon, Pepijn, Ralf en de vele anderen in onze partij onze agenda van politieke vernieuwing verder brengen", zegt De Vos.

Weggelopen en geboycot

Baudet maakt de media regelmatig het verwijt dat zij hem nooit uitnodigen en dat hij wordt "geboycot". In een podcast van BNR van dit jaar zei hij dat dat komt door zijn pro-Russische standpunten en zijn standpunten tijdens de coronapandemie. Op de vraag van interviewer Wilfred Genee of het niet eerder komt door extreme uitspraken als het ontkennen van de maanlanding of de aanslagen van 9/11 door Al Qaida zei hij dat hij soms inderdaad "te openhartig" is.

Harry Mens van het programma Business Class nodigde hem twee maanden geleden vanwege zijn uitspraken "met frisse tegenzin" uit, maar Mens wilde hem toch weer een kans geven. Baudet ontkende daar dat hij antisemitisch is. Verschillende keren liep hij tijdens uitzendingen van andere media weg.

Geen grote koerswijziging

Met het nieuwe leiderschap van De Vos is er geen grote koerswijziging van de partij te verwachten, zo is uit haar woorden op te maken. "Als vrouw ben ik me elke dag bewust van de onveiligheid die mede het gevolg is van de massale immigratie. Als scheikundige weet ik hoe onzinnig het klimaat- en stikstofbeleid is. En als violist voel ik me diep verbonden met de onovertroffen Europese beschaving die wij willen behouden en versterken."

De Vos zal dinsdag worden geïnstalleerd als Kamerlid en is vanaf dan de fractievoorzitter. FvD-Kamerlid Van Houwelingen verlaat de Kamer om plaats te maken voor haar. Baudet was sinds 2017 fractievoorzitter. De Vos verving hem begin dit jaar al enkele maanden, tijdens zijn vaderschapsverlof.

Morgen organiseert de partij een presentatie van het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijst. Daar zal De Vos zich presenteren. De partij heeft de NOS laten weten vandaag geen interviews te geven. De Kamerverkiezingen zijn op 29 oktober.

PVV-leider Geert Wilders heeft de volledige kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen bekendgemaakt. Bovenin zijn bekende namen te vinden als Gidi Markuszower (plaats 5), Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma (6) en oud-asielminister Marjolein Faber (9).

Andere oudgedienden zijn oud-staatssecretaris Vicky Maeijer op plek 10, Dion Graus op plaats 18 en voormalig staatssecretaris Chris Jansen op plaats 26. Gisteren maakte Wilders al de bovenste vier namen van de lijst openbaar. Dat zijn, afgezien van hemzelf, nieuwkomers in de Haagse politiek.

Daarbij werd ook duidelijk dat partijprominent Fleur Agema zich na 22 jaar Kamerlidmaatschap niet meer verkiesbaar stelt. "Ik had het graag nog jaren gedaan, maar de omstandigheden zijn er helaas niet naar", schreef ze in een begeleidende brief, zonder die omstandigheden toe te lichten.

Ook haar partner Léon de Jong is niet meer verkiesbaar. Hij zit sinds 2017 in de Kamer en had ook van 2010 tot 2012 een PVV-zetel. De Jong spreekt op X van een moeilijke beslissing, die hij in juni heeft genomen.

De PVV-kandidatenlijst voor de Kamerverkiezingen op 29 oktober telt tachtig namen. Lijstduwer is Barry Madlener, tot deze zomer de minister van Verkeer en Waterstaat. Begin juni stapte de PVV uit de coalitie met VVD, NSC en BBB en trok Wilders zijn bewindslieden terug.

Peilingwijzer

Bij de vorige verkiezingen stonden er 45 namen op de PVV-lijst. Omdat de partij 37 Kamerzetels behaalde en in het kabinet negen bewindspersonen mocht leveren, waren de mogelijkheden voor Wilders beperkt om Kamerleden te vragen voor het kabinet. Het is niet mogelijk om de lijst na de verkiezingen aan te vullen.

De PVV staat op 29 tot 35 zetels in de laatste Peilingwijzer, een gemiddelde van de peilingen van Ipsos I&O en van Verian/EenVandaag.

Met het nieuwe voorstel van demissionair minister Van Weel lijkt zich een meerderheid af te tekenen in de Tweede en Eerste Kamer voor de aangescherpte asielwetten. De minister van Justitie en Veiligheid wil een aanpassing doen waarmee voorkomen moet worden dat hulpverlening aan mensen die illegaal in Nederland verblijven strafbaar wordt.

Voor SGP en CDA vormde strafbaarstelling van de hulpverlening het grootste bezwaar om in te stemmen met de asielwetten. Van Weel wil de asielwet nu aanpassen, zodat dit niet het geval is.

Het CDA trok de steun voor de aangescherpte asielwetten in vanwege deze kwestie. NSC en SGP stemden wel voor, maar wilden dat de Raad van State zich uitsprak over de vraag of het strafbaar is om hulp te bieden aan mensen zonder verblijfspapieren.

Raad van State

Hulp aan iemand die illegaal in Nederland verblijft zou onder het huidige wetsvoorstel gezien kunnen worden als vorm van medeplichtigheid, schreef de Raad van State vandaag. "De hulpverlener maakt het immers mogelijk dat die persoon illegaal in Nederland kan blijven."

Het antwoord van de Raad van State is voor Van Weel aanleiding om het amendement aan te passen, zodat alleen het illegale verblijf strafbaar wordt. "Ik wil vaagheid voorkomen", zei Van Weel.

Snel aanpassen

"Het CDA gaat ervan uit dat er nu zo snel mogelijk een wijzigingsvoorstel wordt ingediend waardoor de asielnoodmaatregelenwet alsnog kan worden aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer", schrijft CDA-leider Bontenbal op X.

"De regering moet de wet op dit punt zo snel mogelijk aanpassen", zegt SGP-Kamerlid Van Dijk in een reactie.

De steun van beide partijen is belangrijk om een meerderheid te halen in de Eerste Kamer, waar überhaupt nog over het wetsvoorstel moest worden gestemd.

De PVV, die het amendement over strafbaarstelling van illegalen indiende, heeft zich nog niet uitgelaten over het voorstel van Van Weel.

PVV-leider Wilders liet eerder weten geen afzwakkingen van de asielwetten te dulden. Ook de steun van de PVV voor de asielwetten waar in juli over werd gestemd hing daar van af. "Ik denk dat het amendement er niet op was gericht om een kopje soep strafbaar te maken, en ik hoop op begrip van alle partijen", zegt Van Weel hierover.

Verkiezingen

Nu Van Weel een wijziging wil doorvoeren in een wetsvoorstel dat al in behandeling is bij de Eerste Kamer, door middel van een zogeheten novelle, moet ook de Tweede Kamer opnieuw stemmen over de kwestie.

Of de wet nog voor de verkiezingen eind oktober door de beide kamers geloodst kan worden is onzeker. "Ik weet niet hoe realistisch dat is, maar ik heb wel haast", zei Van Weel.

Hij zei dat hij tijdens zijn werkbezoeken aan het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) "heel veel frustratie" ziet over hoeveel moeite er wordt gestoken in een groep die geen recht heeft op asiel. Met de aangescherpte wetten denkt hij dat dit veranderd kan worden.

Demissionair minister Wiersma van Landbouw heeft een analyse van haar stikstofplannen door kennisinstituten "misschien verkeerd verwoord", maar ze blijft erbij dat die analyse haar voorgestelde beleid in grote lijnen ondersteunt. Dat zei ze bij de inloop van de ministerraad.

Wiersma beweerde deze week in het FD dat kennisinstituten zouden hebben gesproken van "goede plannen", maar die konden zich niet vinden in die lezing. "Dat kan niet op basis van de analyse worden geconcludeerd", aldus de experts.

De kennisinstituten, waaronder het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), deelden hun conclusies over de stikstofplannen vorige maand in een presentatie met een ministeriële commissie. De inhoud daarvan werd niet direct openbaar gemaakt, omdat het ging om een vertrouwelijk gesprek. Na de woorden van Wiersma maakten de kennisinstituten de presentatie alsnog openbaar.

Wiersma zegt nu dus dat ze de analyse "misschien verkeerd verwoord" heeft. "Maar ze onderschrijven ook een hoop maatregelen. Dat probeerde ik duidelijk te maken. Natuurlijk zitten er ook kritische kanttekeningen bij, die neem je mee."

Niet realistisch

Het PBL, Deltares, het RIVM en de Wageningen Universiteit hadden geconcludeerd dat de plannen van Wiersma om Nederland uit de stikstofcrisis te leiden vele miljarden zullen kosten, maar niet concreet, haalbaar en effectief genoeg zijn om de wettelijke doelen te halen.

De totale kosten van het maatregelenpakket zijn 21,3 miljard euro tot en met 2035, maar het halen van de doelen is met het voorgestelde beleid niet realistisch volgens de kennisinstellingen.

De Ministeriële Commissie Economie en Natuurherstel (MCEN) had de kennisinstituten gevraagd om het pakket aan stikstof- en natuurmaatregelen te beoordelen. De commissie was begin dit jaar opgericht om "Nederland van het slot te halen" op het gebied van stikstof.

Ambitieus, maar niet concreet

Het pakket is omvangrijk en ambitieus, maar ook nog weinig concreet, zeggen de kennisinstellingen. Verder ontbreekt een duidelijke visie op landbouw en natuur. "Ondanks de huidige dalende trend in stikstofemissie zal zonder aanvullend beleid het MCEN-doel voor emissiereductie in de landbouw niet worden gehaald", is te lezen.

Wiersma is het niet eens met de conclusie van de experts dat er met haar plannen nauwelijks stikstofwinst wordt behaald. "Dat zie ik echt anders. Er wordt stikstof gereduceerd, alleen ligt er nu nog geen beleid. Straks wel."

Belangrijk onderdeel van de plannen is het idee van 'doelsturing'. Daarmee krijgt elke boer de ruimte om zelf te kiezen op welke manier wordt voldaan aan doelen voor emissiereductie. De kennisinstituten noemen doelsturing een goed idee, maar de maatregelen bieden volgens hen weinig garanties dat het doel van uitstootdaling op deze manier wordt gehaald.

Zo is het niet duidelijk wat er gebeurt als boeren zich niet houden aan hun reductiedoel. Bovendien is het landelijke reductiedoel in de landbouw van 42 tot 46 procent in 2035 ten opzichte van 2019 volgens de experts "onrealistisch" met doelsturing.

Inkrimpen veestapel

De kennisinstellingen wijzen erop dat in vrijwel alle studies die kijken naar het halen van de doelen op het gebied van natuurherstel, klimaat en waterkwaliteit, de krimp van de veestapel noodzakelijk is. Die krimp draagt ook bij aan het verlagen van de ammoniakemissie, die voor zo'n 90 procent uit de landbouw afkomstig is. De minister herhaalde bij de inloop van de ministerraad desondanks dat het inkrimpen van de veestapel "geen doel op zich" is.

Het reduceren van de veestapel kan wat haar betreft wel het gevolg zijn van de bestaande vrijwillige uitkoopregelingen. De experts spreken echter van "grote onzekerheid over het animo voor deelname" aan deze regelingen. Ze noemen het daarom "niet aannemelijk" dat de uitkoopdoelen van Wiersma worden gehaald.

Demissionair minister Van Weel van Justitie en Veiligheid wil de asielwet aanpassen zodat hulp aan iemand die illegaal in Nederland verblijft niet strafbaar wordt. Die hulp kan onder het huidige wetsvoorstel worden gezien als vorm van medeplichtigheid, schreef de Raad van State vandaag.

"Ik ga voorstellen om de wet op dit punt aan te passen", reageert Van Weel op het advies. Hij had het adviesorgaan van het kabinet gevraagd of hulpverlening strafbaar wordt met het huidige wetsvoorstel. "Het antwoord is eigenlijk ja." Hij wil het voorstel nu in aangepaste vorm opnieuw aan de Tweede Kamer voorleggen.

Kop soep ook strafbaar

Op basis van het huidige wetsvoorstel kan hulp als strafbaar worden gezien, schrijft de raad. "De hulpverlener maakt het immers mogelijk dat die persoon illegaal in Nederland kan blijven." Dat geldt zowel voor mensen die als vrijwilliger hulp verstrekken als mensen die dat beroepsmatig doen, aldus de raad. "Ook bij beperkte vormen van hulp, zoals het geven van een kop soep, kan al sprake zijn van medeplichtigheid."

Of er daadwerkelijk sprake is van medeplegen of medeplichtigheid hangt af van de situatie. De rechter zal dit moeten beoordelen in een concrete zaak, zegt de Raad.

Mogelijke aanpassingen

Het adviesorgaan noemde verschillende opties voor het aanpassen van de wet zodat hulpverlening niet strafbaar wordt. De eerste optie is om het strafbaar stellen van illegaal verblijf volledig te schrappen uit het voorstel. Ook kan de strafbaarstelling zelf worden aangepast. Bijvoorbeeld door illegaliteit een overtreding in plaats van een misdrijf te maken. Medeplichtigheid aan een overtreding is niet strafbaar.

In een brief aan de Tweede Kamer schrijft Van Weel dat hij ervoor kiest om hulpverlening niet strafbaar te laten zijn. "De strafbaarstelling van illegaliteit zelf houd ik in stand." Voorafgaand aan de ministerraad zei Van Weel dat hij meerdere opties zag om de wet aan te passen. Hij wil nog steeds dat de Eerste Kamer de wetten snel kan behandelen, zei hij.

Kabinetsval

Het was voor de zomer de PVV die het strafbaar stellen van illegaal verblijf in een amendement toevoegde aan de asielwetten die in stemming zouden komen. De Kamer stemde in met zowel het amendement als de aangescherpte asielwetten. Daardoor zou er een celstraf van maximaal een half jaar kunnen komen te staan op illegaal verblijf in Nederland.

"Ik denk dat het amendement er niet op was gericht om een kopje soep strafbaar te maken en ik hoop op begrip van alle partijen", zegt Van Weel gevraagd naar de steun van de PVV en andere partijen.

In juni stapte de PVV uit de coalitie met VVD, NSC en BBB omdat die laatste drie partijen niet van plan waren hun akkoord open te breken voor strenger asielbeleid.

Aanscherping asielwetten

Bij de stemming stemde NSC voor de aanscherping van de asielwetten, maar de toen nog coalitiepartij worstelde met het strafbaar stellen van het helpen van mensen in de illegaliteit. "Medemenselijkheid of het schenken van een kom soep mag natuurlijk nooit strafbaar zijn", zei NSC-Kamerlid Boomsma hierover. Het CDA trok de steun voor de aanscherping van de asielwetten in vanwege deze kwestie.

NSC en SGP wilden dat de Raad van State zich uitsprak over de vraag of het strafbaar is om hulp te bieden aan mensen zonder documenten. "De regering moet de wet op dit punt zo snel mogelijk aanpassen, want dit is voor de SGP onaanvaardbaar", zegt SGP-Kamerlid Van Dijk nu. De steun van de SGP is belangrijk om een meerderheid te halen in de Eerste Kamer, waar nog over het wetsvoorstel moet worden gestemd.

Terugtrekken uit samenleving

Drie inspecties stuurden in juli een brief naar demissionair minister Van Weel waarin ze hem waarschuwden voor de gevolgen van het strafbaar stellen van illegaal verblijf in Nederland. Een van hun zorgen is dat mensen die hier illegaal verblijven zich helemaal uit de samenleving zullen terugtrekken. Daarmee worden ze nog kwetsbaarder als ze bijvoorbeeld geen aangifte kunnen of durven te doen. Ook zouden ze zorg kunnen gaan mijden.

Het plan om illegaliteit strafbaar te stellen verdeelt de Nederlandse politiek al jaren.

VVD-Kamerlid Eric van der Burg gaat met NSC en Partij voor de Dieren om tafel, omdat hij twee keer boos is uitgevallen. Dat gebeurde tijdens het debat over Gaza, dat vorige week vrijdag plaatsvond nadat de NSC-bewindslieden bekendmaakten uit het demissionaire kabinet te stappen.

Tijdens het debat schold Van der Burg NSC-fractiemedewerkers uit voor "teringlijers", zo bevestigt hij aan NU.nl. Van der Burg heeft daarna met NSC contact gezocht. Volgende week gaan ze met elkaar om tafel.

Van het debat circuleert ook een andere video met Van der Burg. Daarop lijkt hij Partij voor de Dieren-leider Esther Ouwehand uit te schelden. Van der Burg bevestigde een paar dagen later aan RTL Nieuws dat hij haar daar inderdaad "kutwijf" noemde.

Een woordvoerder van de Partij voor de Dieren laat weten dat Van der Burg gisterenavond ook Ouwehand heeft gevraagd om volgende week met hem in gesprek te gaan. Zowel Van der Burg als de VVD reageerde niet op vragen van de NOS over de twee incidenten.

Slecht in zijn vel

"Ik was gewoon een sukkel", zei hij voor de camera's van RTL Nieuws over zijn uitval tegen Ouwehand. "Je hoort je gewoon netjes te gedragen en dat heb ik afgelopen vrijdag, in een woordenwisseling die ik met haar had, niet gedaan. Dat was dom, dat soort dingen moet ik niet zeggen."

Aan NU.nl laat het VVD-Kamerlid weten dat hij die dag heel erg slecht in zijn vel zat. "Collega's zeggen de ergste dingen. Zoals dat ik een genocide vergoelijk en dat ik bloed aan m'n handen heb. Ik krijg ook veel foto's van dode kinderen opgestuurd. Dat gaat je allemaal niet in de koude kleren zitten."

Van der Burg staat op nummer 5 van de VVD-kandidatenlijst voor de komende Kamerverkiezingen. In het kabinet-Rutte IV was hij als staatssecretaris van Justitie en Veiligheid onder meer verantwoordelijk voor de invoering van de spreidingswet.

Het datalek bij Clinical Diagnostics, een laboratorium dat in opdracht van Bevolkingsonderzoek Nederland onderzoek deed naar baarmoederhalskanker, is nog groter dan gedacht. Dat laat de instantie vrijdagochtend weten.

Deze week meldde het laboratorium aan Bevolkingsonderzoek Nederland dat de gegevens van nog eens minimaal 230.000 vrouwelijke deelnemers zijn buitgemaakt. Dat komt boven op het aantal van de 485.000 slachtoffers dat eerder deze maand naar buiten kwam.

Clinical Diagnostics kan bovendien niet uitsluiten dat hackersgroep Nova de gegevens van alle vrouwen heeft kunnen inzien. Daarom houdt Bevolkingsonderzoek Nederland er nu rekening mee dat de gegevens van alle deelnemers zijn gestolen.

In totaal gaat het om 941.000 vrouwen die sinds 2017 meededen aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Voor 226.000 vrouwen is niet vastgesteld dat hun gegevens zijn gestolen, maar de vrees is van wel.

Het gaat daarbij om onder meer testuitslagen, bsn's en adressen. E-mailadressen en telefoonnummers deelde Bevolkingsonderzoek Nederland niet, maar andere zorgverleners die samenwerkten met het laboratorium deden dat mogelijk wel.

Vervelende boodschap

De gegevens van de 941.000 vrouwen staan overigens nog los van de gegevens die door bijvoorbeeld huisartsen en diagnostische centra aan Clinical Diagnostics zijn verstrekt. Om hoeveel personen het daarbij gaat, is onbekend: het laboratorium en moederbedrijf Eurofins antwoorden al ruim tweeënhalve week niet op vragen van journalisten.

"We realiseren ons dat dit voor deelnemers van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker een zeer vervelende boodschap is", aldus Bevolkingsonderzoek Nederland in een schriftelijke verklaring.

De gegevens die door andere laboratoria zijn verwerkt, zijn niet getroffen. Bevolkingsonderzoek Nederland werkte in totaal samen met drie laboratoria. Sinds het datalek aan het licht kwam wordt het laboratorium van Clinical Diagnostics niet meer gebruikt.

Brieven

Alle 941.000 vrouwen krijgen halverwege volgende maand een brief met meer informatie, ook de vrouwen die eerder al een brief hebben ontvangen. Daarin zal ook meer informatie staan over welke gegevens precies zijn gedeeld met het laboratorium, en die dus waarschijnlijk zijn gestolen.

Hackersgroep Nova publiceerde eerder op het darkweb de persoonlijke gegevens van 53.000 mensen, ook mannen. Die gegevens waren vooral door huisartsen aan Clinical Diagnostics verstrekt. Hoewel de groep aanvankelijk dreigde alle gegevens te publiceren als Clinical Diagnostics geen 1,1 miljoen euro zou betalen, kwam die daar weer van terug. De hackers zeggen de data te hebben verwijderd, al kan dat niet worden gecontroleerd.

Nova is een relatief nieuwe hackersgroep, waarschijnlijk afkomstig uit Rusland. Net als veel andere Russische hackersgroepen valt Nova netwerken van bedrijven en organisaties aan om geld te verdienen. De hackers stelen zoveel mogelijk data en zetten daarna het bedrijfsnetwerk op slot; slachtoffers moeten doorgaans miljoenen euro's betalen om het netwerk van het slot te halen en te voorkomen dat de data worden gepubliceerd.

Hoewel de politie en de Autoriteit Persoonsgegevens oproepen om niet te betalen, doen bedrijven dat vaak toch, vooral als persoonsgegevens van klanten zijn gestolen. Als die gegevens worden gepubliceerd, kunnen klanten slachtoffer worden van phishing. De KNVB betaalde hackers twee jaar geleden om te voorkomen dat paspoorten van spelers zouden worden gepubliceerd.

PVV-leider Wilders heeft de eerste vier namen van de kandidatenlijst bekendgemaakt voor de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober. Wilders heeft gekozen voor vernieuwing van de top van de kandidatenlijst. In de top vier ontbreken daarom bekende namen als Faber, Agema en Bosma.

Agema stelt zich na 22 jaar niet meer herkiesbaar, laat ze in een uitgebreide brief op X weten. "Het Kamerlidmaatschap is het mooiste dat er is en ik ga het vreselijk missen. Ik had het graag nog jaren gedaan, maar de omstandigheden zijn er helaas niet naar." Wat die omstandigheden zijn, zegt ze niet.

Wilders, die als het enige partijlid over alles in zijn eentje beslist, staat weer 1, zoals sinds 2006 steeds het geval was. Op nummer 2 staat Sebastiaan Stöteler, die ruim een jaar voor de PVV in het Europees Parlement zit en lijsttrekker was bij de Europese Verkiezingen in 2024.

De 41-jarige politicus uit Almelo werd in 2018 gemeenteraadslid in Almelo. Voor zijn vertrek naar Brussel was hij ook twee jaar lid van de Provinciale Staten van Overijssel.

Aanstaande

Nummer 3 van de kandidatenlijst is Shanna Schilder uit Volendam en nummer 4 is Annelotte Lammers uit Genemuiden.

Beiden zijn jurist. De 37-jarige Schilder werkt bij het ministerie van Bestuur, Planning en Dienstverlening op Curaçao, de 32-jarige Lammers bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Vertrouwelingen

Op de vorige kandidatenlijst stonden vertrouwelingen van Wilders op hoge plekken, zoals Agema op 2 en Gidi Markuszower op 4. Wilders zal de rest van de lijst de komende dagen bekendmaken, zo kondigt hij aan op X.

In 2023 koos Wilders ook voor een nieuwkomer op 3, Rachel van Meetelen. Ook van haar zal later pas duidelijk worden of ze in de Tweede Kamer zal blijven.

Jongeren tot 18 jaar moeten waarschijnlijk vanaf 2027 op een fatbike en een e-bike verplicht een helm op. Het demissionaire kabinet werkt aan regelgeving die in het najaar van 2026 naar de Tweede Kamer wordt gestuurd.

De Tweede Kamer wilde eigenlijk een onderscheid tussen fatbikes en andere e-bikes, maar dat is juridisch onuitvoerbaar, zegt het ministerie van Infrastructuur na verschillende onderzoeken. Ook een minimumleeftijd voor het besturen van fatbikes is juridisch ingewikkeld en zou nog jaren langer duren dan het invoeren van de helmplicht.

Het ministerie onderzoekt of het nuttig is om overlast door elektrische fietsers met een gedragsaanpak te bestrijden. De fabrikanten en verkopers van e-bikes werken aan een kwaliteitskeurmerk.

Meer hersenletsel

Uit onderzoek van VeiligheidNL in opdracht van het ministerie blijkt dat tussen 2020 en 2024 het aantal slachtoffers onder elektrische fietsers op de spoedeisende hulp is verdubbeld. In de leeftijdsgroep van 12 tot 18 jaar is het aantal bestuurders van e-bikes met hersenletsel verzesvoudigd, het aantal bestuurders van fatbikes dat op de eerste hulp belandde is toegenomen van 0 in 2020 tot 301 in 2024.

Ziekenhuizen waarschuwen al jaren voor de grotere kans op hersenletsel na een ongeval voor bestuurders van e-bikes. Afgelopen maandag nog presenteerden de artsen van Frisius MC in Leeuwarden een onderzoek waaruit blijkt dat de kans op ernstig letsel twee keer zo groot is als op een gewone fiets.

De korting op brandstofaccijns op benzine, diesel en lpg wordt per 1 januari toch nog een keer verlengd, als het aan het demissionaire kabinet ligt. Bronnen bevestigen berichtgeving daarover van De Telegraaf. Het scheelt voor benzine ongeveer "een klein kwartje".

Hoe de 1,6 miljard euro betaald wordt die de schatkist hierdoor misloopt, is nog niet bekend. Morgen komen de overgebleven ministers van het kabinet van VVD en BBB bij elkaar om verder te praten over de begroting voor Prinsjesdag.

Gisteren nam de Tweede Kamer nog een motie van JA21 aan die het kabinet tot de prijsverlaging opriep, al had minister van Financiën Heinen al laten doorschemeren dat VVD en BBB dit willen regelen. Het uitgedunde kabinet kan dus alvast rekenen op steun van een Kamermeerderheid.

Energiemarkt

De overheid verlaagde de brandstofaccijnzen in 2022 om burgers tegemoet te komen. De prijzen stegen toen erg door de onrustige energiemarkt en de rol van Rusland.

De gemiddelde benzineprijzen in Europa dalen de laatste maanden weer door de dalende olieprijs, maar benzine blijft in Nederland duur vergeleken met andere landen.

Het is druk op de publieke tribune van de Tweede Kamer bij het debat naar aanleiding van het opstappen van alle NSC-bewindslieden uit het kabinet. Dat gebeurde nadat demissionair NSC-minister Veldkamp van Buitenlandse Zaken besloot te stoppen omdat hij vanuit het kabinet geen steun kreeg voor extra maatregelen tegen Israël.

Op de tribune in de plenaire zaal van het Kamergebouw zitten aan de ene kant de journalisten, aan de andere kant de dagjesmensen, te herkennen aan een groene sticker op hun kleding.

De 23-jarige Gijs de Vries uit Hardenberg is er voor het eerst. "Waarschijnlijk ga ik het einde niet meemaken, want dan zit ik in de trein op weg naar huis." Hij noemt de huidige politieke situatie een bloedbad.

De Vries is meer dan gemiddeld geïnteresseerd in politiek, zegt hij zelf, en hij vindt dat dit kabinet er een zootje van heeft gemaakt. "Ik heb het gevoel dat ik constant naar campagne-tv zit te kijken, een soort show, waar iedereen vooral bezig is er goed op te staan voor de buitenwereld. Daarvoor zijn ze niet gekozen."

De Vries heeft zijn hoop op CDA-leider Bontenbal gevestigd, die dit in zijn ogen doorbreekt. De Hardenberger vindt hem wel constructief en redelijk.

'Veel ruzie gezien'

Volgens politicoloog Josje den Ridder van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) is het vertrouwen in de politiek de afgelopen twee jaar flink gedaald. En dat heeft alles te maken met de onderlinge verhoudingen binnen deze coalitie en de ruzies die daar het gevolg van zijn. "Want ruzie betekent afname van vertrouwen", zegt De Ridder.

Ook de 63-jarige Ellen de Groot en haar 58-jarige zus Sandra Oorschot zijn teleurgesteld. Oorschot is een fanatiek volger van debatten, meestal thuis, met een haakwerkje voor tv. "Ideale combinatie." Maar tijdens de Algemene Beschouwingen, de week na Prinsjesdag, zit ze steevast op de tribune. Ze is ermee begonnen in de coronatijd. "Toen waren de debatten informatief en stak ik er wat van op, maar nu is het vooral veel jij-bakken."

Haar zus is nu voor de tweede keer mee. Beiden vinden deze tweede 'val' van het nu demissionaire kabinet bizar en onnodig. "De afgelopen twee jaar heb ik vooral heel veel ruzie gezien," zegt Oorschot. "De inhoud leek ondergeschikt."

Ze herinnert zich nog levendig de chaos aan het begin van de tweede dag van de laatste Algemene Beschouwingen. Toen wilde de oppositie documenten inzien die Schoof weigerde te geven. "Het is amusement geworden", zegt ze. "Best leuk, maar daar is de politiek niet voor bedoeld."

Dit kabinet heeft ertoe geleid dat de zussen in oktober anders gaan stemmen. Maar al die nieuwe partijen krijgen hun stem niet. Ze kiezen iemand die in hun ogen vooruit kijkt en betrouwbaarheid uitstraalt.

Den Ridder van het SCP beaamt dat alleen met een stabiele regering het vertrouwen weer stijgt. "Kiezers hebben behoefte aan inhoud en betrouwbare politici."

Relatiemanagement

De 30-jarige Jasper woont sinds kort in Den Haag en heeft even tijd om de debatten live te volgen voordat hij aan zijn nieuwe baan begint. Politiek boeit hem heel erg en specifiek nu vanwege de situatie in Gaza. Hij was afgelopen vrijdag bij het debat en nu weer. "Als je in de zaal zit dan voel je de dynamiek, je hebt overzicht over de hele zaal, de emoties zijn bijna tastbaar, dat is op tv veel minder."

Hij is geïnteresseerd in debattechnieken, maar hij mist een constructief debat, ook vandaag weer. "Niemand durft zich echt uit te spreken, te staan voor zijn overtuigingen", vindt hij. Hij mist dat ook in het debat over Gaza.

Zelf is hij nog een zwevende kiezer, aan de linkerkant. Maar hij worstelt met het NAVO-standpunt van sommige partijen. Hij noemt het huidige kabinet een twitterkabinet, dat weinig verantwoordelijkheid neemt met kabinetsleden die elkaar niets gunnen. Hij heeft nog wel vertrouwen in de democratie, maar niet in de politici die nu aan het roer staan.

"Relatiemanagement zou niet verkeerd zijn", zegt Den Ridder, "zodat ze de persoonlijke verhoudingen goed kunnen houden en niet van ruzie naar ruzie hobbelen."

Het demissionaire kabinet kan verder. De overgebleven coalitiepartners VVD en BBB kunnen de ministerposten die vacant zijn geworden door het opstappen van NSC gaan invullen. Dat is de uitkomst van het Kamerdebat over de ontstane politieke situatie na het vertrek van NSC uit de coalitie.

Voorstellen voor andere vervolgstappen kregen geen steun. Pogingen van met name de linkse oppositiepartijen om het beleid rond Gaza en Israël bij te sturen haalden het ook niet.

Toch heeft het rompkabinet nog maar weinig bewegingsruimte, al is het maar omdat het nog maar steunt op 32 van de 150 Tweede Kamerzetels. Voor ieder voorstel zal steun moeten worden gezocht bij oppositiepartijen. Dat betekent waarschijnlijk vooral op de winkel passen, totdat er na de verkiezingen een nieuw kabinet zit.

Demissionair premier Schoof beloofde de Kamer in het debat dat zijn ploeg zich bescheiden zal opstellen. Hij wil "in nauw overleg" met de Kamer toch nog stappen zetten. Daarbij noemde hij onder meer de afwikkeling van het toeslagenschandaal, Groningen en de begroting van volgend jaar.

Maar ook andere onderwerpen mogen wat hem betreft niet stil komen te liggen. "Het zou onverantwoord zijn om op een belangrijk onderwerp als migratie en asiel een periode van stilstand in te gaan. En de oorlog in Oekraïne wacht ook niet op ons."

Verwachtingen temperen

GroenLinks-PvdA temperde meteen al de verwachtingen van de premier over samenwerking. Dat het kabinet zich niet schaart achter de door hem voorgestelde maatregelen tegen Israël, werpt volgens fractievoorzitter Timmermans "een schaduw op de samenwerking met het kabinet".

Net als afgelopen vrijdag diende GroenLinks-PvdA moties in om harder op te treden tegen de regering Netanyahu. En net als afgelopen vrijdag wees het kabinet die af en was er ook geen meerderheid in de Kamer. "Alles wat Israël doet, wordt met de mantel der liefde bedekt. Het is diep teleurstellend", verzuchtte Timmermans.

Met andere partijen pleitte GroenLinks-PvdA opnieuw voor een wapenembargo tegen Israël, een importverbod voor producten uit de bezette gebieden en het naar Nederland halen van ernstige gewonde of zieke kinderen uit Gaza. "Dat is toch het absolute minimum dat Nederland zou moeten doen", zegt Timmermans.

Verschillende fracties probeerden de VVD zo ver te krijgen de voorstellen te steunen, zodat er een meerderheid zou ontstaan. Maar fractievoorzitter Yesilgöz ging niet overstag. Zij wil eventuele sancties het liefst in Europees verband of samen met andere landen instellen.

Alternatieven

In de aanloop naar het debat opperden verschillende partijen alternatieven voor het plan van het kabinet om met alleen VVD en BBB verder te gaan. D66 pleitte ervoor om alle ministers behalve Schoof te vervangen door mensen met enige afstand tot de politiek, een nationaal kabinet. ChristenUnie en SGP stelden een lijmpoging voor om NSC weer aan boord te krijgen, maar dat bleek niet reëel.

Ook werden oppositiepartijen de afgelopen dagen gepolst of ze misschien bewindslieden wilden leveren om de afgetreden NSC'ers te vervangen. Maar niemand wil geassocieerd worden met dit 'ruziekabinet', zeker niet met de verkiezingen in aantocht.

CDA-leider Bontenbal zei in het debat dat zijn partij zich wel constructief zal opstellen tegenover het rompkabinet. Maar hij vindt dat kabinetsleden dan terughoudend moeten zijn in de aanstaande verkiezingscampagne.

De PVV wil het kabinet, waar het in juni uit stapte, eigenlijk alleen uit de brand helpen als er per directe strenge asielmaatregelen worden ingevoerd, zoals grenscontroles en het sluiten van azc's. Later in het debat zei fractievoorzitter Wilders dat hij "goede voorstellen" wel zal steunen.

Een groot deel van de oppositiepartijen is bereid het uitgedunde kabinet-Schoof van VVD en BBB te steunen. Maar de bewindslieden moeten zich wel bescheiden opstellen en niet met ingrijpende plannen komen. "U past grote bescheidenheid, u moet alleen op de winkel passen", zo vatte SP-leider Dijk een breder gedragen opvatting in de Tweede Kamer samen.

De Tweede Kamer is vandaag teruggekomen van zomerreces om te debatteren over de vraag hoe het kabinet-Schoof verder moet na het vertrek van NSC afgelopen vrijdag. Het al demissionaire kabinet bestaat nu nog maar uit twee partijen en steunt op 32 zetels. Dat is erg weinig om met enige slagkracht te besturen, is de algemene opvatting.

Chaos

De Tweede Kamer wil het kabinet niet naar huis sturen, bleek al snel tijdens het debat. Een motie van wantrouwen van Denk zal geen meerderheid halen. Dat zou de chaos alleen maar groter maken, vrezen ook verschillende oppositiepartijen.

Lees hier het liveblog en volg het debat op de voet:

Ook de grootste oppositiepartij PVV is bereid om nog voor sommige maatregelen te stemmen. De partij wil weliswaar dat er snel een strenger asielbeleid komt, maar als die wens niet wordt ingewilligd, zal de PVV zich toch "zakelijk en volwassen" opstellen, zei PVV-leider Wilders. "U kunt nergens op rekenen, maar als het kabinet met voorstellen komt waar we voor zijn, zullen we die ook steunen."

Andere oppositiepartijen, zoals GroenLinks-PvdA, het CDA, de ChristenUnie en de SP, willen zich "constructief" opstellen. Dat betekent niet dat steun meteen verzekerd is, per onderwerp bekijken de partijen wat ze gaan doen. GroenLinks-PvdA dringt weliswaar aan op harde maatregelen tegen Israël, maar "er zijn dingen die niet kunnen wachten", zei partijleider Timmermans.

Kreupel kabinet

Aan die steun zijn wel voorwaarden verbonden, laten de partijen doorschemeren, zonder heel concreet te worden. De ChristenUnie wil niet dat het kabinet heel actief wordt. "Dit is een kreupel kabinet en geen campagnekabinet", stelt CU-leider Bikker.

CDA-leider Bontenbal vraagt ook om bescheidenheid. "Ik verwacht wel terughoudendheid, een fair play van ministers", zo zei CDA-leider Bontenbal tegen VVD-leider Yesilgöz. Hij wil duidelijk niet dat de bewindslieden van VVD en BBB zich vlak voor de verkiezingen nog opvallend profileren en de Kamer dwingen om hierop te reageren. Het CDA zal goede voorstellen blijven steunen, beloofde Bontenbal.

VVD-leider Yesilgöz zegt het verzoek van Bontenbal en de andere oppositiepartijen te begrijpen en noemt het ook namens BBB een terecht punt. "Het is niet de bedoeling dat de oppositie wordt overvallen", aldus Yesilgöz. "Daar zijn onze ministers zich heel bewust van."

Israël en Gaza

In het debat gingen sommige partijen, zoals GroenLinks-PvdA, de Partij voor de Dieren, Denk en Volt, uitgebreid in op het Israël-Gaza-conflict. Het kabinet neemt volgens deze partijen te weinig maatregelen tegen Israël. Ook VVD-leider Yesilgöz kreeg veel vragen over waarom haar partij zich niet achter hardere maatregelen schaart.

Verder sprak een flink aantal partijen, zoals GroenLinks-PvdA, CDA, D66, SP, NSC en Volt, zich uit voor een zeer snelle kabinetsformatie. Een nieuw kabinet zou volgens hen voor de Kerst op het bordes moeten staan.

Demissionair asielminister Van Weel mag in schrijnende gevallen nog steeds verblijfsvergunningen verlenen. Dat oordeelt de Raad van State vandaag. Daarom moet hij alsnog de aanvraag van een Iraakse man beoordelen.

De uitspraak van de bestuursrechter is gedaan in de zaak van een Iraakse man die een verblijfsvergunning vanwege schrijnende omstandigheden had aangevraagd. De minister had die aanvraag niet behandeld, omdat hij niet meer de zogenoemde discretionaire bevoegdheid zou hebben. Die is nodig om een verblijfsvergunning in schrijnende omstandigheden te verlenen.

Zo'n verblijfsvergunning is bedoeld voor mensen die geen recht hebben om te blijven op basis van ander beleid, maar die daar toch het recht hebben om hier te blijven op humanitaire gronden.

Van Weel verwees naar een wijziging van het Vreemdelingenbesluit in 2019. Toen is de discretionaire bevoegdheid verschoven van de minister naar de directeur van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Aanvraag toch beoordelen

Desondanks oordeelt de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State dat de discretionaire bevoegdheid van de minister nog altijd in de vreemdelingenwet is vastgelegd. Een wijziging van het Vreemdelingenbesluit heeft daar geen invloed op, oordeelt de hoogste bestuursrechter in Nederland.

"Een bevoegdheid die bestaat op grond van hogere regelgeving, een wet, kan namelijk niet zomaar door lagere regelgeving, een algemene maatregel van bestuur, worden ingeperkt", aldus de Raad van State. Als Van Weel de aanvraag opnieuw wil afwijzen, volstaat dus niet als enige opmerking dat hij de bevoegdheid niet heeft.

De Tweede Kamer komt vandaag opnieuw van zomerreces terug voor een spoeddebat. Dit keer gaat het niet direct over het conflict Israël-Gaza, maar over 'de ontstane politieke situatie', zoals de Tweede Kamer het omschrijft. De fractievoorzitters van alle vijftien partijen discussiëren vanaf 10.15 uur met premier Schoof en zijn twee overgebleven vicepremiers, Hermans (VVD) en Keijzer (BBB), over de vraag hoe nu verder? En kan het land nog bestuurd worden?

Want het demissionaire kabinet-Schoof bestaat sinds een paar dagen alleen nog maar uit VVD en BBB. Vrijdagavond stapte NSC uit het kabinet vanwege onenigheid over aanvullende maatregelen tegen Israël. Begin juni was de PVV al vertrokken en viel het kabinet.

Debat live

Het debat is vanaf 10.15 uur te volgen op NPO 1, via NOS.nl en in de NOS-app. Online is het onder meer te volgen via een liveblog en op NPO Radio 1 zijn nieuwsflitsen.

Een kabinet van twee partijen is op zichzelf niet per se een probleem, zolang er maar voldoende zetels zijn om maatregelen door de Tweede Kamer te krijgen. Het kabinet-Schoof steunt nog op 32 zetels. Dat is erg weinig om met enige slagkracht het land te besturen, zeker omdat het niet uitgesloten is dat Schoof en zijn bewindslieden na de Tweede Kamerverkiezingen eind oktober nog wel even door moeten. De vorige kabinetsformatie duurde ruim zeven maanden.

Eén van de eerste sprekers in het debat vandaag is PVV-leider Geert Wilders, met 37 zetels de grootste partij. Zijn toon is doorgaans hard en hij zal premier Schoof duidelijk maken dat hij dit kabinet alleen wil steunen als er onmiddellijk een asielstop komt. Dat zit er niet in.

Aan de andere kant zullen linkse oppositiepartijen als GroenLinks-PvdA en de SP Schoof eventueel een helpende hand willen bieden, onder één duidelijke voorwaarde: het kabinet moet onmiddellijk hardere maatregelen nemen tegen Israël. Dat lukte NSC-minister Veldkamp vrijdag al niet en daarom stapte hij op. De kans is klein dat VVD en BBB nu wel een draai maken.

Weinig steun

Zoals het er nu uitziet, kan het uitgedunde kabinet-Schoof op weinig steun van oppositiepartijen rekenen, zeker met nieuwe Tweede Kamerverkiezingen in zicht. Partijen willen zich liever profileren dan zich te veel verbinden aan een noodlijdend kabinet.

De afgelopen dagen circuleerden tal van scenario's, zoals het D66-plan om een "nationaal kabinet" te vormen: een noodkabinet met nieuwe bestuurders onder leiding van Schoof. Ook werd gesproken over de aanstelling van een verkenner en de start van een mini-formatie. Verder kwam het plan langs om de NSC-posten (vijf ministers en vier staatssecretarissen) in te vullen met topambtenaren met kennis van de dossiers.

Duidelijk

Geen van deze voorstellen zal vandaag een meerderheid halen, is de verwachting. VVD en BBB voelen er ook niets voor en willen de NSC-plekken vullen met eigen mensen. Premier Schoof stuurde gisteravond nog een brief aan de Kamer waaruit duidelijk wordt dat het snel opvullen van de lege plekken volgens hem het beste is. Hij schrijft: "Het is van het allergrootste belang dat het kabinet op korte termijn weer op volle slagkracht komt en aan de slag kan met het oplossen van de urgente vraagstukken die er liggen.

De twee partijen zijn het al eens geworden over de verdeling van de ministersposten. Schoof zal de Kamer dus moeten overtuigen dat een opvulling met nieuwe VVD- en BBB-politici de beste optie is. En wat hij precies bedoelt met "urgente vraagstukken".

De premier zal misschien ook nog wel zijn irritatie laten merken over het NSC-vertrek. In zijn brief dinsdagavond laat hij dat ook nog doorschemeren. Het kabinet, ook demissionair, is verantwoordelijk voor een ordentelijk landsbestuur, vindt hij. "Het tussentijdse vertrek van bewindspersonen draagt hier niet aan bij."

Chaos

Harde verwijten zullen in de plenaire zaal vandaag zeker over en weer vliegen. "Chaos", sneerde menig Haags politicus al de laatste dagen. NSC zal door de overgebleven partijen VVD en BBB verweten worden te snel weggelopen te zijn, terwijl er nog gewerkt werd aan een plan voor een hardere aanpak van Israël. NSC zal zeggen dat het de "druppel was die de emmer liet overlopen".

Het debat staat tot 18.00 uur gepland, maar een eindtijd is eigenlijk niet te voorspellen.

De overgebleven regeringspartijen VVD en BBB zijn het eens geworden over de verdeling van de vijf vrijgekomen ministersposten. Het is alleen nog niet bekend hoe die verdeling er per partij precies uitziet en welke politici deze tijdelijke baan gaan vervullen.

In een brief aan de Tweede Kamer schrijft demissionair premier Schoof dat er overeenstemming is over de verdeling van in ieder geval de ministersposten die opgevuld moeten worden na het vertrek van NSC uit het kabinet, afgelopen vrijdag.

Onduidelijk

Hij zegt dat de Tweede Kamer hierover "zo spoedig mogelijk" wordt geïnformeerd, maar het is onduidelijk of dit vóór het Kamerdebat is dat morgenochtend begint. Er zijn ook vier staatssecretarisschappen te vergeven, en "een aantal" daarvan wordt weer ingevuld, schrijft Schoof.

In juni kregen VVD, NSC en BBB nog stevige ruzie over de verdeling van de ministersposten die de opgestapte PVV-bewindslieden hadden achtergelaten. De drie partijen wilden allemaal de asielportefeuille van PVV-minister Faber en na veel gesteggel is die post opgesplitst tussen de partijen.

Complexe situatie

Schoof zegt dat hij de afgelopen dagen niet alleen heeft gesproken met politici, maar ook met bestuurlijke en maatschappelijke vertegenwoordigers. Maandag ging Schoof naar koning Willem-Alexander om te praten over, zoals de Rijksvoorlichtingsdienst het noemt, de "complexe situatie".

Vrijdagavond stapte NSC uit het kabinet vanwege onenigheid over aanvullende maatregelen tegen Israël. Eerder was de PVV al vertrokken, waardoor alleen de VVD en BBB nog over zijn. Die hebben samen 32 zetels, bij lange na niet de 76 zetels die nodig zijn voor voldoende steun van de Tweede Kamer.

Nationaal kabinet

De afgelopen dagen kwamen oppositiepartijen, maar ook deskundigen en oud-ambtenaren, met allerlei voorstellen om een daadkrachtig kabinet te vormen. Oppositiepartij D66 pleit bijvoorbeeld voor een 'nationaal kabinet': een noodkabinet met nieuwe bestuurders onder leiding van Schoof. Andere voorstellen waren het aanstellen van een 'verkenner' die een oplossing zou moeten vinden, het aanstellen van topambtenaren om de lege posten op te vullen, en de start van een mini-formatie.

Maar de twee overgebleven partijen, VVD en BBB, zien hier weinig in en denken geschikte kandidaten te kunnen vinden om de komende tijd een ministerie te bestieren.

Schoof benadrukt dat er nog steeds een demissionair kabinet zit, dat op een aantal belangrijke terreinen nog wel wil regeren. Het gaat dan om nationale en internationale veiligheid, zoals steun aan Oekraïne, maar ook om de hersteloperatie van het toeslagenschandaal en Groningen.

Het debat is morgen live te volgen op NPO 1, NOS.nl en NPO Politiek, vanaf 10.15 uur.

Het CDA heeft de kandidatenlijst bekendgemaakt voor de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober. Op nummer 2, na lijsttrekker Bontenbal, staat de Hengelose wethouder Hanneke Steen. Ze stond in 2023 al op nummer 9 van de lijst, maar het CDA haalde toen maar vijf zetels.

Na Steen komen de Kamerleden Derk Boswijk (3), Inge van Dijk (4) en Harmen Krul (5). Het andere CDA-Kamerlid Vedder stopt na de verkiezingen, omdat haar werk een te zware wissel trekt op haar gezin, zo gaf ze eerder al aan.

Voorlichter

Op de kandidatenlijst van het CDA staan bij de eerste 20 weinig politici die al eerder in de Tweede Kamer hebben gezeten of andere Haagse ervaring hebben. Alleen Bart van den Brink (7) is zeven maanden Kamerlid geweest in 2023. Hij stond op de vorige lijst ook op plek 7, maar kwam de Kamer niet in en werd weer partijstrateeg en voorlichter.

De top 10 bestaat verder uit advocaat Jeltje Straatman (6), wethouder Judith Bühler uit Sittard (8), de Drentse gedeputeerde Henk Jumelet (9) en CNV-directeur Elles van Ark.

Een bekende nieuwkomer is EO-televisiepresentator Tijs van den Brink, die de overstap wil maken van de journalistiek naar de Haagse politiek. Hij komt op nummer 11. Een andere bekende staat op plek 50: oud-atleet en sportcommentator Gregory Sedoc is lijstduwer voor de partij.

Verantwoordelijkheid

Het CDA benadrukt in het persbericht dat gekozen is voor "een sterke lijst met mensen die midden in de samenleving staan". De kandidaten hebben volgens CDA-leider Bontenbal eerder laten zien "wat samenwerken en verantwoordelijkheid nemen betekent".

Het CDA heeft nu vijf zetels in de Tweede Kamer, maar de partij staat er goed voor in de opiniepeilingen. Volgens de Peilingwijzer van eind juli zou de partij wel eens op tussen de 21 en 25 zetels kunnen uitkomen. De Peilingwijzer berekent een gewogen gemiddelde van de zetelpeilingen van Verian/EenVandaag en Ipsos I&O.

De CDA-leden moeten de lijst nog goedkeuren. De lijst wordt in stemming gebracht tijdens het verkiezingscongres van 6 september.