"Ineens schoot de overtuiging in mijn hoofd", "soms moet je je hart en buik volgen" en "het was een epifaan moment".

Demissionair premier Rutte weet op zijn laatste persconferentie voor de zomervakantie zijn toehoorders te verbazen met zijn inkijkje in wat er vooraf ging aan zijn maandag aangekondigde besluit om na zeventien jaar de Haagse politiek te verlaten.

Het was zondagochtend "ergens rond elf uur" en Rutte zat met twee vrienden koffie te drinken. Het ging totaal niet over politiek, aldus Rutte, een van die twee wist volgens hem niet eens dat het kabinet was gevallen.

Toen kwam dus dat 'epifane' moment, in het woordenboek omschreven als 'plotselinge, verwarrende openbaring'. Het is een christelijk begrip, maar wordt in een niet-godsdienstige betekenis ook in de moderne literatuur gebruikt. "Ik had opeens zoiets van: ik ga stoppen en toen heb ik dat in gang gezet", legt Rutte uit. Achter zijn besluit zitten volgens hem geen diepere rationele gedachten. "Soms moet je je hart en buik volgen. Als je dat probeert te rationaliseren... Het voelt goed."

Kijk hier hoe Rutte praat over zijn besluit de Haagse politiek te verlaten

De aankondiging van zijn vertrek, maandag vlak voor het begin van het debat over de val van zijn kabinet, kwam voor bijna de hele Tweede Kamer, Ruttes eigen kabinet en de parlementaire pers als een complete verrassing. Rutte zei dat er was gespeculeerd dat hij het kabinet had laten vallen om bij de volgende verkiezingen weer lijsttrekker te kunnen worden.

"Mijn positie daaraan is volstrekt ondergeschikt. Zondag heb ik besloten dat ik niet beschikbaar ben als lijsttrekker voor de VVD bij de komende verkiezingen."

Kijk hier hoe Rutte zijn besluit maandag bekend maakte

Dat er enige verbazing is over de "ingeving" die Rutte zondagochtend bij het kopje koffie had, neemt de vertrekkende VVD-politicus voor lief. "Ja, ineens schoot de overtuiging in mijn hoofd. Ik ben ook maar een raar mannetje." Hij adviseert zijn gekozen aanpak. "Laat het nu toe. Sta open voor een ingeving."

Rutte zal tot er een nieuw kabinet is nog demissionair premier blijven. Tot 18 augustus is er geen ministerraad en gaan veel politici op vakantie.

De VVD wijst volgende week nog wel een opvolger aan voor de opgestapte minister Wiersma van Onderwijs. "Het wordt wel een vrouw", zegt Rutte met trots in zijn stem. Dan is namelijk meer dan de helft van zijn demissionaire kabinet vrouw.

ChristenUnie-prominent Carola Schouten (45) verlaat de politiek zodra er een nieuw kabinet is. Ze wil haar periode als demissionair vicepremier en minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen nog afmaken.

In een verklaring laat ze weten dat ze twaalf intensieve jaren in de Haagse politiek achter de rug heeft. "Er staat een nieuwe generatie klaar waarvan ik weet dat de ChristenUnie daar in goede en vertrouwde handen is."

Eerder deze week kondigden andere pijlers van het kabinet-Rutte IV hun vertrek al aan: Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66). Wopke Hoekstra (CDA) liet weten geen partijleider meer te willen zijn en ook geen toekomst in de Tweede Kamer te zien, maar hij sluit een terugkeer als minister niet uit. Het politieke landschap zal dus drastisch veranderen.

Schouten kwam in 2011 in de Tweede Kamer. In 2017 werd ze vicepremier en minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit in het kabinet-Rutte III. In die functie kreeg ze te maken met de stikstofcrisis en de boerenprotesten die daarop volgden.

Onlangs is haar nieuwe pensioenwet door de Eerste Kamer aangenomen. Daardoor gaat het Nederlandse pensioenstelsel grondig op de schop. Het gaat om de grootste sociale hervorming in decennia.

Ze was twee keer de secondant van toenmalig partijleider Gert-Jan Segers, bij de formatie van het kabinet-Rutte III en IV. Segers vindt dat zij "op cruciale momenten steeds het verschil heeft gemaakt". "Bij het moeilijkste werk in Den Haag en tijdens de zwaarste onderhandelingen ging Carola namens de ChristenUnie altijd voorop."

Schouten geldt binnen de ChristenUnie als een politiek zwaargewicht. In het Nederlands Dagblad maakt partijleider Mirjam Bikker "een diepe buiging" voor haar. Ze roemt Schouten als "een krachtige politica, bevlogen voor de mensen die dat het hardst nodig hebben en een voorbeeld voor veel jonge vrouwen".

Inmiddels heeft ook demissionair staatssecretaris Marnix van Rij (CDA) laten weten dat hij iets anders gaat doen. Hij zegt tegen De Telegraaf dat hij misschien wel een boek gaat schrijven.

En CDA-minister Hanke Bruins Slot van Binnenlandse Zaken wl ook niet meer op de lijst wil voor een nieuwe Tweede Kamer. Ze laat in het midden of ze wel weer minister wil worden, als ze daarvoor gevraagd wordt.

De Tweede Kamerverkiezingen worden gehouden op woensdag 22 november. Dit heeft de ministerraad besloten. De verkiezingen zijn op één dag en niet verspreid over drie dagen zoals bij de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart 2021. Destijds werd een uitzondering op de wet gemaakt vanwege de coronacrisis, nu kan dat niet.

Het aanpassen van de wet om gespreide verkiezingen mogelijk te maken, lukt niet meer op korte termijn. "Het is weer klassiek op één dag", zegt minister Bruins Slot van Binnenlandse Zaken.

Bruins Slot zegt dat de Tweede Kamerverkiezingen niet eerder dan 22 november geregeld kunnen worden. Gemeenten hebben gezegd voldoende tijd nodig te hebben om de stemlokalen op orde te krijgen. Ook moeten er voldoende vrijwilligers gevonden worden voor de stembureaus. "Stemmen is heel belangrijk in de democratie en dat moet goed, betrouwbaar en zorgvuldig gebeuren."

Het was al bekend dat het op zijn vroegst half november zou worden. En Tweede Kamerverkiezingen worden altijd op een woensdag gehouden.

De verkiezingen werden noodzakelijk na de val van het kabinet-Rutte IV vorige week vrijdag. De coalitiepartijen konden het niet eens worden over een plan om meer greep te krijgen op migratie.

Het kabinet komt vandaag voor het eerst in demissionaire staat bijeen. Na vandaag begint het reces.

Dat Rob Jetten de ambitie heeft om D66-lijsttrekker te worden, heeft hij nooit onder stoelen of banken gestoken. Twee jaar geleden, in de aanloop naar de vorige Tweede Kamerverkiezingen, wilde hij zich ook kandidaat stellen. Maar toen deed hij een stap opzij voor Sigrid Kaag. Nu doet de demissionaire minister voor Klimaat en Energie dan toch de stap naar voren.

De in Veghel geboren Jetten heeft een bliksemcarrière in de politiek gemaakt. Hij was voorzitter van de Jonge Democraten en daarna gemeenteraadslid en fractievoorzitter in de Nijmeegse gemeenteraad. In 2017 kwam hij in de Tweede Kamer, waar hij zo'n anderhalf jaar later, als 31-jarige, het stokje overnam van vertrekkend fractievoorzitter Pechtold.

Volgens Jetten is het tijd voor een nieuwe politieke generatie:

De jongste fractievoorzitter in de Tweede Kamer had als opvolger van Pechtold grote schoenen te vullen, en hij moest duidelijk erg wennen aan zijn nieuwe rol. Hij kwam aanvankelijk stijfjes over en herhaalde zo vaak achter elkaar dezelfde ingestudeerde antwoorden, dat 'Robot Jetten' een poosje zijn bijnaam werd.

De kritiek dat hij het niet in zich zou hebben, liet hij van zich afglijden. Hij bleef zich onvermoeibaar inzetten voor thema's als klimaat, Europese eenwording en de emancipatie van lhbti'ers. Ook zocht hij regelmatig de confrontatie met FVD-leider Baudet. En langzamerhand verscheen er een meer ontspannen, zelfverzekerder politicus voor de camera's. "Ik struikelde en stond op", zegt hij in zijn campagnespotje.

Voormalig VVD-fractievoorzitter Dijkhoff plakte zijn collega van D66 in 2019 het predicaat 'klimaatdrammer' op. Jetten omarmde die 'belediging' als een geuzennaam. Hij liet hem op een blauwe sweater drukken, die hij graag bij openbare gelegenheden droeg.

Op de Internationale Dag tegen Homofobie en Transfobie in 2020 las hij op Twitter een aantal haatberichten voor, die hij had ontvangen vanwege zijn seksuele geaardheid:

Intussen dacht hij na over het lijsttrekkerschap, maar na een innerlijke "zoektocht" concludeerde hij dat het op dat moment niet goed voor D66 zou zijn als er een lijsttrekkersverkiezing zou komen. Hij sprak zijn volle steun uit aan Sigrid Kaag, die al had laten weten dat zij de eerste vrouwelijke premier wilde worden.

Bij de formatie in 2021 was hij haar secondant aan de onderhandelingstafel, soms ook in zijn klimaattrui. En toen hij uiteindelijk werd gevraagd als minister, vond hij dat zeer eervol.

Een andere post had hij misschien geweigerd, zei hij. Want de rol van fractievoorzitter had hij nog wel even willen vervullen. Maar de kans om de eerste Nederlandse minister voor Klimaat en Energie te worden, wilde hij niet laten lopen. En zo kon hij op 22 januari 2022, op zijn 34ste, worden toegevoegd aan het lijstje van 'jongste ministers' ooit.

Hij zal zich het eerste jaar van zijn ministerschap anders hebben voorgesteld. Hij had de ambitie om forse stappen te zetten op het gebied van klimaat en duurzame energie en een bijdrage te leveren "aan de wereldwijde opgave onze aarde leefbaar door te geven aan volgende generaties".

Maar een maand later viel Rusland Oekraïne binnen, schoten de energieprijzen omhoog en kwam de nadruk vooral op het energiedeel van zijn portefeuille te liggen. De klimaatdrammer moest zelfs besluiten om de kolencentrales tijdelijk harder te laten draaien, terwijl hij het liefst van deze 'megavervuilers' af wilde.

Een paar maanden geleden kwam hij toch met een groot, ambitieus klimaatplan: het kabinet zou 28 miljard uittrekken voor ruim 120 klimaatmaatregelen. Daarmee zou het doel om in 2030 minstens 55 procent minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990 volgens hem ruimschoots gehaald kunnen worden.

Nu het kabinet is gevallen, is het de vraag of zijn plannen nog door de Tweede Kamer worden behandeld. Een aantal klimaatmaatregelen staat op de nominatie om controversieel verklaard te worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om het voornemen voor een lagere energiebelasting bij minder gasverbruik en subsidie voor de aanschaf van tweedehands elektrische auto's.

Jetten is de eerste in de partij die zich opwerpt als kandidaat-lijsttrekker. Andere kandidaten kunnen zich nog melden en dan komt er een lijsttrekkersverkiezing. Fractievoorzitter Jan Paternotte heeft al laten weten dat hij niet mee zal doen.

TikTok was al verboden voor ambtenaren van de Rijksoverheid, maar het is niet de enige app die ze niet op hun werktelefoon mogen hebben. Ook de app van onlinewinkel AliExpress en de chat-app WeChat - beide van Chinese makelij - zijn uit den boze. Dat melden bronnen aan de NOS.

In totaal staan tien apps op de zwarte lijst; naast vier apps uit China ook apps uit Rusland, Iran en Noord-Korea; allemaal landen die zich volgens inlichtingendienst AIVD schuldig maken aan spionage.

Twee andere bekendere apps die geblokkeerd worden zijn die van het Russische sociale netwerk VKontakte en CapCut, een app van de ontwikkelaar van TikTok om video's mee te bewerken. De andere vijf apps zijn vrij onbekend.

De vrees is dat buitenlandse overheden de apps kunnen gebruiken om bij data van klanten te komen, en die te misbruiken voor spionage. Onder meer lijsten met contactpersonen, de locatie van gebruikers en foto's en documenten op een apparaat zouden voor inlichtingendiensten interessant kunnen zijn.

NOS Stories onderzocht hoe gevaarlijk gebruik van TikTok nou precies is:

Het kabinet kondigde het verbod in maart aan; alleen TikTok werd toen bij naam genoemd. Voor veel Rijksambtenaren zijn die apps inmiddels niet meer te gebruiken. ICT-afdelingen van landelijke overheden hebben de opdracht gekregen om de apps te blokkeren, wat nog niet overal lukt.

Het is onbekend hoeveel Rijksambtenaren de bewuste apps op hun werktelefoon hadden staan. TikTok is razend populair in Nederland, vooral onder tieners en twintigers, maar de andere apps hebben in Nederland minder gebruikers.

De populairste app na TikTok is waarschijnlijk AliExpress, de Chinese marktplaats van het Alibaba-conglomeraat waar ook Nederlanders voor lage prijzen producten kunnen bestellen. VKontakte is een groot sociaal netwerk uit Rusland, maar wordt buiten de voormalige Sovjetunie weinig gebruikt.

WeChat heeft in Nederland weinig gebruikers, maar wordt gebruikt door meer dan een miljard mensen wereldwijd, hoewel verreweg de meeste gebruikers uit China komen.

De overheidsblokkade gaat in lang niet in alle gevallen goed. Een bron van de NOS meldt dat sommige ICT-afdelingen alleen de TikTok-app blokkeren, en niet de andere "problematische" apps.

Ook is het verbod soms lastig door te voeren, door technische belemmeringen. Zo is het niet altijd mogelijk om apps te verwijderen als ze al zijn gedownload. Vooral voor Android-telefoons is het verbod soms lastig door te voeren.

Uiteindelijk is de bedoeling dat alleen nog goedgekeurde apps op werktelefoons van Rijksambtenaren kunnen worden geïnstalleerd.

Het kabinet volgde met het verbod op TikTok andere Europese landen als België en het Verenigd Koninkrijk. Ook medewerkers van instituten van de Europese Unie in Brussel mogen de app niet meer gebruiken. In de Verenigde Staten mogen veel overheidsfunctionarissen de app ook niet meer gebruiken; er gaan zelfs stemmen op voor een totaalverbod.

Een woordvoerder van demissionair staatssecretaris Van Huffelen Koninkrijksrelaties en Digitalisering wil niet inhoudelijk ingaan op de zaak. TikTok verwijst naar een pagina met uitleg over hoe het gegevens verzamelt. Die is binnenkort in het Nederlands beschikbaar, belooft een woordvoerder.

Rob Jetten wil Sigrid Kaag opvolgen als lijsttrekker van D66. Het is volgens hem "tijd voor een nieuwe generatie", zegt hij in het AD.

Jetten (36) zegt "de jeugdigheid, de ervaring en de bereidheid om samen dingen op te lossen" te brengen. "Het is nodig dat er een nieuwe politieke generatie aan het roer komt, die wat minder dat verleden met zich meesleept en open en onbevangen probeert de zaken op te lossen."

De demissionair minister voor Klimaat en Energie zegt in de krant dat hij "nieuwe energie voor Nederland wil" en zichzelf te zien als iemand "die verschillen durft te overbruggen en problemen oplost". Inmiddels heeft Jetten ook een campagnespot online gezet.

Gisteren werd duidelijk dat Kaag bij de komende verkiezingen geen lijsttrekker van D66 wordt en de politiek verlaat. "Mijn werk trekt een wissel op mijn gezin", zei ze in een gesprek met Trouw. In mei deden haar dochters een oproep aan hun moeder om iets anders te gaan doen. De politica wordt zwaar beveiligd vanwege bedreigingen.

Als lijsttrekker wil Jetten "heel herkenbaar" optreden en "echt staan voor de democratische rechtsstaat, vrijheden en moreel leiderschap", zegt hij tegen de krant. Bij de inloop van de ministerraad, zei Jetten ook een gooi te willen doen naar het premierschap. "We zaten de vorige keer met Sigrid Kaag heel dichtbij. We doen mee om te winnen."

Of Jetten daadwerkelijk lijsttrekker wordt is niet zeker, want D66 organiseert lijsttrekkersverkiezingen. "Ik hoop natuurlijk op veel steun in de partij, niet alleen uit de top, maar ook van de gewone leden die straks campagne moeten voeren op straat."

Niet beschikbaar

Twee mogelijke D66-lijsttrekkers hebben inmiddels nee gezegd tegen de functie. D66-minister Ollongren van Defensie zegt achter de kandidatuur van Jetten te staan. D66-fractievoorzitter Paternotte zei donderdagavond niet beschikbaar te zijn. Hij vindt dat deze functie een te grote wissel trekt op zijn gezin met jonge kinderen.

Jetten kwam in 2017 voor D66 in de Tweede Kamer en volgde na een jaar Alexander Pechtold op als fractievoorzitter. Vorig jaar januari werd hij minister in het kabinet-Rutte IV. Voordat hij in de landelijke politiek actief werd, werkte hij bij spoorbeheerder ProRail. Ook was hij voorzitter van de jongerentak van D66 (Jonge Democraten) en zat hij namens D66 in de gemeenteraad van Nijmegen.

Fractievoorzitter Jan Paternotte van D66 stelt zich niet kandidaat voor het lijsttrekkerschap van de partij. Hij zegt dat in de RTL-talkshow Renze. Paternotte zegt dat hij als lijsttrekker te veel zou gaan missen van zijn gezin. "Hoe leuk ik dit werk ook vind."

Paternotte werd in januari 2022 de nieuwe fractieleider van de partij, nadat zowel partijleider Kaag als vice-fractievoorzitter Jetten minister was geworden. De 39-jarige politicus zegt dat D66 "veel goede mensen" heeft om wel het lijsttrekkerschap in te vullen.

"Ik ben vader van twee echt jonge kinderen en ben nu fractievoorzitter. Dat is werk waar je vier à vijf avonden per week voor op pad bent. Voor hen betekent dat dat ze mij vaak niet zien, en voor mijn vrouw betekent het dat ze er heel vaak alleen voor staat", zegt Paternotte. "Ik heb nog wel de vrijheid om in het weekend een dag te zeggen: telefoon weg. Ik hoef niet altijd aan te staan. Als je echt voor het lijsttrekkerschap gaat moet je er nog meer kunnen zijn, nog meer inzet plegen. Hoe leuk ik dit werk ook vind, ik denk dat ik dan te veel ga missen."

Eerder vandaag werd duidelijk dat Kaag bij de komende verkiezingen geen lijsttrekker van D66 wordt en de politiek verlaat. "Mijn werk trekt een wissel op mijn gezin", zei ze in een gesprek met Trouw. In mei deden haar dochters een oproep aan hun moeder om iets anders te gaan doen. De politica wordt beveiligd vanwege bedreigingen.

Paternotte zegt sinds zondag te weten dat Kaag niet doorgaat, en dat hij de afgelopen maanden al vaker gesprekken met haar daarover heeft gevoerd. De bedreigingen zijn voor hem "uiteindelijk niet de reden om te zeggen dat ik het lijsttrekkerschap niet zou willen doen", zei Paternotte in de talkshow. Over de bedreigingen zei hij: "We moeten met elkaar wakker worden en zorgen dat we dit niet normaal gaan vinden."

Onduidelijk is nog wie zich wel kandidaat gaan stellen voor het lijsttrekkerschap. Namen die genoemd worden zijn onder anderen minister Jetten van Klimaat en minister Ollongren van Defensie. Rob Jetten zou volgens Paternotte "een hele goede kandidaat" zijn. Kandidaten kunnen zich volgende week aanmelden.

Vanavond heeft ook JA21-Kamerlid Pouw-Verweij aangekondigd zich niet opnieuw kandidaat te stellen voor JA21 voor de aanstaande verkiezingen. "Ik blijf mij tot november inzetten in de Kamer op mijn dossiers", meldt ze op Twitter. Eerder dit jaar schreven diverse JA21-leden, onder wie Pouw-Verweij, dat er binnen JA21 een "gebrek aan democratie" is. De partij noemt het "erg jammer" dat Pouw-Verweij heeft besloten niet meer beschikbaar te zijn voor de lijst.

Maandag kondigde premier Rutte aan na de verkiezingen de politiek te verlaten. CDA'er Hoekstra zei die dag ook dat hij bij de komende verkiezingen niet beschikbaar is als lijsttrekker van het CDA.

Sigrid Kaag gaat niet verder als partijleider van D66. De "haat, intimidatie en bedreiging" waar ze mee te maken krijgt en de impact daarvan op haar gezin gaven de doorslag voor deze beslissing, zei ze in een verklaring. Om een beeld te krijgen van haar reden tot stoppen, dook Nieuwsuur in de reacties die Kaag ontving op haar aankondiging op Twitter.

Nieuwsuur analyseerde vandaag duizend reacties die Kaag op Twitter ontving op de aankondiging van haar vertrek. 42 procent van die reacties was positief te noemen, 58 procent negatief.

In veel berichten komen termen voorbij die populair zijn bij complotdenkers, zoals het World Economic Forum, 'tribunaal' en 'landverrader'. Veel reacties gaan over haar gezin, haar man, en zijn racistisch van toon. Ook veel negatieve berichten gaan over haar vrouw-zijn.

Uit cijfers van het ministerie van Binnenlandse Zaken bleek vorig jaar al dat vrouwelijke bestuurders meer te maken krijgen met agressie en geweld dan mannelijke: 55 procent van de vrouwen tegen 46 procent van de mannen. "Ik hoop wel dat het mensen, en vooral vrouwen en meisjes, niet weerhoudt om ook de politiek in te gaan en de nek uit te steken", zei Kaag vandaag over de verruwing van het politieke klimaat.

"We weten dat de politiek geen fijne arena is voor velen, vooral ook voor vrouwen, waar de aanvallen vaak niet politiek zijn maar ook persoonlijk van aard", zegt politiek duider Arjan Noorlander in Nieuwsuur. "Maar als je naar de afgelopen jaren kijkt heeft niemand het zo zwaar voor de kiezen gehad als Sigrid Kaag, die echt persoonlijk keihard is aangevallen."

Gerda Oskam is namens D66 lid van de commissie Nieuw Leiderschap. Zij noemt de reden van het vertrek van Kaag een nederlaag voor de democratie. "Alle drek die over haar heen is gestort, natuurlijk heeft dat zijn weerslag op haar gezin. Dus ik begrijp het heel goed, maar ik vind het verschrikkelijk."

Ook politiek Den Haag reageerde vandaag met afschuw op de reden dat Kaag de politiek verlaat. "Privé heeft ze een onacceptabel hoge prijs moeten betalen", schreef demissionair premier Mark Rutte op Twitter. CDA-leider Wopke Hoekstra schreef zich te herkennen in de impact die het heeft op haar gezin, "al waren de bedreigingen bij weinigen zo extreem als bij jou".

Wat Kaag als politica het meest kenmerkte, was haar ambitie de moraliteit terug te brengen in de politiek, zegt politiek duider Arjan Noorlander in Niewusuur. "Ze stelde zich in de campagne op als een soort anti-Rutte. Hem kennen we als een pragmatisch politicus die graag achter de schermen overlegt en visie ziet als iets smerigs. Zij wilde de moraliteit terugbrengen en de politiek weer betrouwbaar maken."

Ook politicoloog Simon Otjes, verbonden aan de Universiteit Leiden, omschrijft Kaag als een politicus van de inhoud, niet van de machtsspelletjes. "Ze had een idealistische visie van hoe je politiek zou moeten bedrijven, maar heeft toch op een aantal belangrijke punten het onderspit gedolven toen ze het machtsspel van Rutte en Hoekstra tegenkwam."

In de campagne was de belofte van verandering succesvol. Kaag won de verkiezingen flink onder de term 'nieuw leiderschap'. In de praktijk bleek het lastiger waar te maken. Noorlander: "Na de verkiezingen bleek al snel dat haar partij en de politici zich niet aan de eigen hoge standaarden kon houden."

In het beruchte 1 april-debat over Kamerlid Pieter Omtzigt en 'functie elders' distantieert Kaag zich van Rutte, maar maanden later maakt ze Rutte IV alsnog mogelijk. En vorig jaar moet Kaag diep door het stof vanwege de manier waarop ze is omgegaan met een slachtoffer van ongewenst gedrag door een prominent partijlid. "Ik neem mezelf dat kwalijk."

Deze gebeurtenissen zijn Kaag en de D66 duur komen te staan, schetst Noorlander: "Het opnieuw in een kabinet stappen met Rutte en het niet halen van de eigen standaarden hebben er bij de Provinciale verkiezingen en in de peilingen voor gezorgd dat ze flink in de min zitten. De kiezer die hoopte dat Kaag dat nieuwe leiderschap kon waarmaken, is toch teleurgesteld geraakt in haar."

De wet die de huurstijgingen in de vrije sector maximeert moet verlengd worden tot 1 mei 2027. Demissionair minister De Jonge van Volkshuisvesting schrijft aan de Tweede Kamer dat hij op die manier wil voorkomen dat zo'n 500.000 huurders volgend jaar worden geconfronteerd met forse huurstijgingen.

De wet, een initiatief van PvdA-Kamerlid Nijboer, is sinds mei 2021 van kracht. De toegestane jaarlijkse huurverhoging is daardoor beperkt tot de de gemiddelde loonstijging, plus 1 procent.

Het gaat om een tijdelijke maatregel, die op 1 mei 2024 afloopt. Uit een evaluatie blijkt volgens De Jonge dat bescherming van huurders nog steeds nodig is. Veel verhuurders hebben in 2021 en 2022 toch de huur verhoogd tot boven de wettelijke grens. Dat aantal steeg zelfs.

Dat heeft overigens niet geleid tot meer procedures bij de huurcommissie. "Een verklaring kan zijn dat huurders weinig bekend lijken te zijn met de wet", schrijft de minister in de brief. Het kan ook dat huurders de verhouding met hun verhuurder goed willen houden en daarom de verhoging maar accepteren.

De Jonge wil de wet dus verlengen tot 2027. Tegen die tijd zou een nieuwe wet van kracht moeten zijn die de zogeheten 'middenhuur' reguleert. Veel huizen in de vrije sector vallen in die categorie.

Ondertussen gaat de minister kijken hoe hij ervoor kan zorgen dat de tijdelijke wet beter wordt nageleefd en hoe hij verhuurders beter kan dwingen om zich aan de maximale huurstijging te houden.

Door de val van het kabinet is het wel de vraag of de invoering van de nieuwe doorgaat. Het kan zijn dat de Tweede Kamer het voorstel in september controversieel verklaart en tot aan de verkiezingen niet meer behandelt.

Zelfstandig Tweede Kamerlid Liane den Haan, voorheen het gezicht van 50Plus, stapt uit de politiek. Ze is bij de verkiezingen van dit najaar niet beschikbaar voor de lijst van Goud, de politieke partij die ze vorig jaar samen met anderen oprichtte.

"De huidige politiek is lelijk", schrijft ze in een verklaring op Twitter. "Opportunisme en populisme zijn aan de orde van de dag." Daarnaast zegt ze last te hebben van "(vrouwen)haat, schelden en bedreigingen".

Den Haan was bij de verkiezingen van maart 2021 lijsttrekker van 50Plus. Ze was door voorzitter Jan Nagel gevraagd, maar was nog geen lid van die partij.

Niet iedereen was blij met haar komst, want als directeur van ouderenbond ANBO had ze zich uitgesproken voor een pensioenakkoord, terwijl 50Plus zich daar juist tegen had verzet.

Bij de verkiezingen verloor 50Plus twee van haar drie zetels. Daardoor kwam Den Haan als enige vertegenwoordiger in de Tweede Kamer. Daar maakte ze na twee maanden bekend dat ze vanwege een ruzie met het bestuur als zelfstandig Kamerlid verder zou gaan. Daarmee raakte 50Plus haar laatste zetel in de Tweede Kamer kwijt.

Omdat er geen sprake was van een afsplitsing - het ging om een eenmansfractie - behield Den Haan de volledige financiering vanuit de Tweede Kamer. Ook gelden voor haar niet de beperkingen in spreektijd en stemrecht die voor afsplitsers als Omtzigt en Gündogan wel gelden.

Het landelijke partijbestuur van de VVD steunt de kandidatuur van Dilan Yesilgöz voor het lijsttrekkerschap van de VVD. De demissionaire VVD-minister liet gisteren weten dat zij Mark Rutte wil opvolgen.

Partijvoorzitter Eric Wetzels zegt vanmorgen in een verklaring aan de VVD-leden dat het lastig is om in "de grote voetsporen" van Mark Rutte te treden. "Als iemand dat kan, is het Dilan wel."

Vanaf aanstaande maandag tot en met zondag 13 augustus kunnen zich VVD'ers melden die het tegen de bestuursfavoriet willen opnemen in een lijsttrekkersverkiezing.

Oud-Kamerlid André Bosman heeft al aangekondigd dat hij de handschoen wil oppakken. Hij vindt dat de VVD-leden iets te kiezen moeten hebben.

De 46-jarige Yesilgöz is sinds vorig jaar minister van Justitie en Veiligheid. Eerder was ze staatssecretaris en Kamerlid voor de VVD. Voor haar overstap naar Den Haag was ze raadslid in Amsterdam.

De afgelopen maanden leidde Yesilgöz als minister de kabinetsonderhandelingen over migratiebeleid. Afgelopen vrijdag viel het kabinet-Rutte IV over dat onderwerp.

Het besluit om te vertrekken uit de politiek was volgens D66-leider Sigrid Kaag een worsteling. "Maar ik heb er vrede mee", zegt ze in een korte toelichting op het nieuws, dat ze gisteravond laat bekendmaakte in Trouw. Ze verlaat de politiek zodra na de verkiezingen een nieuw kabinet is gevormd.

Kaag heeft geen spijt dat ze in 2017 naar Nederland kwam voor een baan in de Haagse politiek. Ook vindt ze dat ze haar belofte voor 'nieuw leiderschap' gestand heeft gedaan.

Tijdens wandelingen met haar honden en een aantal goede vriendinnen kwam ze tot de conclusie dat het goed was om zich niet meer beschikbaar te stellen voor het lijsttrekkerschap. "Het was een worsteling tussen het nemen van verantwoordelijkheid, leiderschap en wat het vraagt van mijn gezin."

"Veel mensen zeiden: ga je alsjeblieft door? En ik ben een plichtsgetrouw mens." De oproep die haar dochters deden in het tv-programma College Tour om iets anders te gaan doen heeft wel meegespeeld, maar was volgens haar niet het beslissende moment. "Ik hoop wel dat het mensen, vooral meisjes, niet weerhoudt om in de politiek te gaan."

Ze ontkent dat ze mede vertrekt omdat het werk in de politiek haar gewoon niet zo ligt. Ze wil zichzelf geen rapportcijfer geven, maar vindt dat D66 het onder haar leiding "als team" goed heeft gedaan. "Anders hadden we geen zetels gewonnen." Spijt heeft ze niet, ze kijkt "vooral dankbaar" terug.

Kaag zegt dat haar man en kinderen blij zijn dat ze stopt. "Mijn man is blij, hij is opgelucht":

Kaag won de laatste verkiezingen met de belofte van 'nieuw leiderschap'. Volgens critici is daar weinig van terechtgekomen, maar daar is ze het niet mee eens.

"We hebben het laten zien door de inhoud. We hebben een duidelijk D66-stempel gedrukt op het coalitieakkoord. Vervolgens is het te zien in de keuze voor bewindspersonen: topmensen als Robbert Dijkgraaf en Ernst Kuipers, maar ook Gunay Uslu."

Uiteindelijk was het dus een persoonlijke afweging. "Mijn man is blij. En mijn kinderen hadden echt last van de beledigingen, bedreigingen en aantijgingen. Iedereen is een mens. Niemand wil zijn moeder elke dag beledigd zien worden."

Diverse politici reageren met begrip op het aangekondigde vertrek van D66-leider Sigrid Kaag uit de politiek, maar ze spreken ook hun afschuw uit over de reden. Kaag heeft aangegeven dat het werk een te grote wissel trekt op haar en haar gezin, mede door de vele bedreigingen aan haar adres.

"Privé heeft ze een onacceptabel hoge prijs moeten betalen", schrijft demissionair premier Mark Rutte op Twitter. "Ik bewonder haar moed en dank haar voor onze goede samenwerking in de afgelopen jaren en voor haar tomeloze inzet voor ons land." Kaag blijft voorlopig nog demissionair minister van Financiën en vicepremier.

Vooral binnen haar eigen partij is de woede groot. Volgens Kamerlid Jeanet van der Laan is er sprake van vrouwenhaat:

PVV-leider Geert Wilders, die Kaag regelmatig uitschold voor heks, heeft nog niet in directe zin gereageerd op haar vertrek. Wel schrijft hij op Twitter dat het helemaal niet nodig is om op te stappen als je bedreigd wordt. "Ik woon al bijna 20 jaar in een safehouse, kan niet alleen over straat en toch ga ik altijd maar dan ook altijd door."

CDA-leider Wopke Hoekstra, die zelf ook niet opnieuw lijsttrekker wordt, noemt het verhaal van Kaag over de impact op haar gezin "helaas herkenbaar, al waren de bedreigingen bij weinigen zo extreem als bij jou. En dat is veel meer dan jouw probleem. Het is het probleem van ons allemaal."

Kaag is al jaren op sociale media het doelwit van beledigingen en bedreigingen. Ze wordt streng beveiligd, ook omdat er vorig jaar iemand met een brandende fakkel voor haar huis stond. De man werd in hoger beroep veroordeeld tot vijf maanden cel en een contactverbod, maar de laatste tijd wordt hij weer regelmatig gesignaleerd in Den Haag, ook in het gebouw van de Tweede Kamer.

Veel politici hebben de afgelopen tijd hun zorg uitgesproken over de toenemende verruwing van het debat en de bedreigingen. Dat zou potentiële volksvertegenwoordigers en bestuurders afschrikken om zich beschikbaar te stellen. "Wie wil er nog in de politiek?"

Ook Caroline van der Plas van BBB stelde die vraag eerder. Zij kan zich het besluit van Kaag dan ook goed voorstellen:

Kaag zegt in een reactie dat haar gezin blij is dat ze stopt. "Mijn man is blij, hij is opgelucht":

De Belastingdienst ziet risico's bij de inning van 100 miljard euro aan belastinggeld, ongeveer een derde van wat de inning jaarlijks moet opbrengen, schrijft NRC. De krant kreeg na een beroep op de Wet open overheid inzage in de compliance map 2021 van de fiscus.

Daarin schrijft de dienst dat grootschalige processen als het vaststellen van aanslagen en het innen van belastinggeld niet goed verlopen en het toezicht tekortschiet. Daardoor betalen burgers en bedrijven mogelijk te weinig belasting.

Een woordvoerder van de fiscus zegt tegen de krant dat het inventariseren van risico's iets anders is dan de vraag of de gevreesde gevaren zich daadwerkelijk voordoen. Staatssecretaris Van Rij schreef vorige week aan de Tweede Kamer dat de compliance map een van de hulpmiddelen is bij het maken van keuzes voor de uitvoerings- en handhavingsstrategie. "Daarnaast helpt de compliance map ook bij het adresseren van mogelijke oplossingen voor gesignaleerde risico's."

In de stukken staat dat de Belastingdienst de risico's bij vijf soorten belastingen als hoog kwalificeert: bij de inkomensheffing en bij de omzet-, vennootschaps-, erf- en schenkbelasting. Maar er zijn ook gebreken vastgesteld bij de inning van andere vormen van belasting, zoals de loonheffing en de motorrijtuigenbelasting.

Het is al langer bekend dat de fiscus grote problemen kent door onder meer verouderde ICT, ingewikkelde wetten, personeelstekort en grote aantallen bezwaarprocedures, zoals die als gevolg van de toeslagenaffaire.

Uit de stukken blijkt verder dat burgers en bedrijven vorig jaar voor 44 miljard euro aan belastingschulden hadden uitstaan. Voor de coronacrisis was dat al 25 miljard euro.

D66-leider Sigrid Kaag wordt bij de volgende verkiezingen geen lijsttrekker voor de partij en verlaat de politiek. Dat zegt ze in een interview in Trouw. "Mijn werk trekt een wissel op mijn gezin", zegt ze tegen de krant. Kaag blijft wel nog aan als demissionair minister van Financiën.

Onverwacht komt haar vertrek niet. In mei van dit jaar deden de dochters van Kaag in het tv-programma College Tour een oproep aan hun moeder om iets anders te gaan doen, buiten de Nederlandse politiek. Kaag wordt zwaar beveiligd vanwege bedreigingen. Vorig jaar stond er nog een man met een brandende fakkel voor haar privéadres.

Bekijk hieronder de videoboodschap van de dochters en de reactie van Kaag:

"Als ik terugkijk... in 2017 kwam ik naar Nederland omdat ik echt dacht: hier kan ik iets betekenen en het goede proberen te doen. Maar het heeft te veel van hen gevraagd", zegt de vicepremier nu. "Ik vind dat ik dit niet nog een keer mag vragen van mijn gezin."

"Ik ben ook naar Nederland gekomen om mijn kinderen een basis te geven. Maar ze hebben zo'n vertekend en naar beeld van hun eigen land gekregen. Dat gun ik ze niet. Ik zou graag zien dat het voor hen weer rustig wordt. Dat ze eigen ervaringen kunnen opdoen die losstaan van wat je moeder of je vader doet of van wat mensen allemaal wel niet van hen vinden."

Kaag benadrukt dat haar vertrek uit de politiek haar eigen beslissing is en dat ze gewoon mocht aanblijven als het aan het partijbestuur lag. "Ze stonden er volledig achter als ik door had willen gaan en hebben dat alleen maar aangemoedigd." Wat Kaag nu gaat doen, weet ze nog niet.

Demissionair premier Rutte heeft veel respect voor het besluit van Kaag:

Bij D66 komen er snel lijsttrekkersverkiezingen. Volgende week kunnen de kandidaten zich melden, schrijft de krant. Onder anderen minister Jetten van Klimaat, minister Ollongren van Defensie en fractievoorzitter Paternotte zijn in beeld als opvolger van Kaag.

Voordat Kaag haar huidige ministerpost bekleedde bij Financiën, was ze minister van Buitenlandse Zaken en daarvoor minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Ze werd in 2017 actief in de Nederlandse politiek. Daarvoor vervulde ze jarenlang functies in het buitenland als diplomaat. Zo was ze speciaal gezant van de Verenigde Naties in Libanon en Syrië. Haar kinderen groeiden op in het buitenland.

Ook Rob Jetten spreekt op Twitter zijn respect uit:

Nu Kaag haar vertrek heeft aangekondigd, zitten binnen een week tijd al drie van de vier coalitiepartijen zonder leider. Maandag maakte VVD-leider Rutte bekend de politiek te verlaten na dertien jaar premierschap. Diezelfde dag liet CDA-leider Hoekstra weten dat hij niet beschikbaar is als lijsttrekker. Of hij terugkeert in de politiek, is nog onduidelijk. De nieuwe verkiezingen worden op zijn vroegst half november gehouden.

Nederland voegt zich met onder meer Hongarije, Bulgarije en Letland bij de landen die een Europees wetsvoorstel over vrouwenrechten willen afzwakken. Die opstelling wekt verbazing bij vrouwenrechtenorganisaties. De Tweede Kamer nam eerder deze maand een wet aan die verkrachting juist breder definieert. Maar Nederland vindt wetgeving over verkrachting niet een Europese zaak.

De discussie draait om een wetsvoorstel van de Europese Commissie waar de Raad van ministers zich kritisch over heeft uitgesproken. In dit eerste Europese wetsvoorstel dat specifiek over vrouwenrechten gaat, staat de aanpak van geweld tegen vrouwen centraal. Het voorstel richt zich onder andere op online wraakporno, huiselijk geweld en vrouwenbesnijdenis.

De wet zou ervoor zorgen dat elke lidstaat wetgeving moet doorvoeren die geweld tegen vrouwen strafbaar maakt. In het originele voorstel staat bijvoorbeeld dat in alle EU-landen wettelijk sprake moet zijn van verkrachting als het slachtoffer aantoonbaar niet heeft ingestemd met de seks. Bijvoorbeeld als ze bewusteloos was.

Nederland schaart zich achter het advies van de Raad van ministers om verkrachting uit het voorstel te schrappen. Daarmee sluit Nederland zich aan bij een kleine meerderheid van lidstaten die vindt dat Europa's macht niet zo ver reikt dat het landen kan opleggen hoe ze verkrachting als juridisch delict definiëren. Om die reden willen deze landen artikel 5 over verkrachting uit het wetsvoorstel halen.

Europarlementariër voor de PvdA Vera Tax vindt die uitleg onzin: "Volgens mij is er sprake van politieke onwil. Op andere onderwerpen die de wet benoemt vindt Nederland Europese regelgeving geen probleem." Met Tax is een meerderheid van de Europarlementariërs het oneens met het standpunt van de Raad. Het Parlement heeft haar bezwaren vandaag officieel vastgelegd: ze wil verkrachting in de nieuwe wet behouden en juist harder bestraffen.

Europese vrouwenrechtenorganisaties vragen al jaren om zo'n wet voor vrouwenrechten, zegt Eliana Jimeno van Women Against Violence Europe (WAVE). "Er bestaat momenteel geen wet die alle lidstaten dwingt om geweld tegen vrouwen strafbaar te maken." Ook Tax vindt dat een Europese wet meerwaarde heeft. "Slachtoffers van seksueel geweld zouden overal in Europa moeten kunnen rekenen op de wet."

Amnesty International, dat zich heeft ingezet voor de nieuwe Nederlandse wetgeving over verkrachting, is verbaasd over de opstelling van Nederland. "Het is bizar dat Nederland op nationaal niveau zo'n belangrijke stap voorwaarts zet, maar tegelijkertijd op Europees niveau zulke voortgang tegenhoudt", zegt Berber Biala-Hettinga, lobbyist voor Amnesty in Brussel.

Jimeno van WAVE hoopt dat de nieuwe Europese wet, met behoud van het verkrachtingsdelict, nog vóór juli 2024 wordt vastgesteld. Dan begint het voorzitterschap van Hongarije. "We verwachten dat het voorstel onder leiding van Hongarije verder vertraagd wordt, dus we moeten snel zijn", aldus Jimeno.

Volgens de Istanbul-conventie moet iedere lidstaat zich inzetten voor het beschermen van vrouwen- en LHBTI-rechten. Tien jaar geleden, toen de conventie werd opgezet, leek dat een vanzelfsprekend streven, maar de afgelopen jaren is dat doel steeds controversiëler gebleken.

Landen als Hongarije, Bulgarije en Letland verzetten zich tegen delen van de conventie, die ze daarom ook niet hebben ondertekend. "Deze landen willen huwelijken tussen partners van hetzelfde geslacht niet mogelijk maken. Ook vinden ze het niet juist dat de conventie over meer genderidentiteiten spreekt dan alleen man en vrouw", legt Jimeno uit.

Nederland heeft de conventie wel ondertekend. Het wetsvoorstel dat nu op tafel ligt geeft handen en voeten aan de beloften uit die conventie. Volgens Tax is het daarom extra wrang dat Nederland zich in deze Europese discussie bij de conservatieve landen aansluit. "Nu de Raad Artikel 5 heeft geschrapt, is heel moeilijk om het terug te draaien", zegt Tax.

Toch is er nog een kans. Het Europees Parlement heeft vandaag een belangrijke stap genomen om het artikel over verkrachtingswetgeving terug te krijgen in de wet. Waarschijnlijk beginnen de Commissie en Raad na het zomerreces met de onderhandelingen over het lot van Artikel 5.

Volgens Biala-Hettinga van Amnesty is dit het moment voor Nederland om nog van gedachten te veranderen. "Dit is niet het moment om voorzichtig te zijn, maar juist een kans om ambitieus te zijn en verkrachtingswetgeving EU-breed gelijk te trekken."

Het Europees Parlement heeft voor de omstreden natuurherstelwet gestemd. In de aanloop naar het debat was het spannend: de kans bestond dat de wet in zijn geheel zou worden verworpen. Maar de Europarlementariërs hebben het wetsvoorstel - zij het met opnieuw flink wat aanpassingen - toch aangenomen. Toen dat gebeurde, klonk een luid applaus uit de hoek van de linkse fracties.

Tegenstanders, de christendemocraten in het Europarlement voorop, voerden fel campagne tegen de wet. Dat die er toch gaat komen is een teleurstelling, zeggen ze, al zijn ze ook voorzichtig optimistisch. "Er is zoveel aan veranderd dat we er nu beter mee uit de voeten kunnen", aldus CDA-Europarlementariër Esther de Lange, die sterk gekant was tegen het oorspronkelijke voorstel.

De overkoepelende doelen blijven staan: in 2030 moeten herstelwerkzaamheden plaatsvinden in 30 procent van de natuurgebieden in slechte staat. In 2040 is dat 60 procent en in 2050 90 procent. Ook worden er afspraken gemaakt over de bomen en planten in steden. Een groot struikelblok voor tegenstanders was het zogenoemde verslechteringsverbod dat bepaalt dat natuur er niet op achteruit mag gaan. Dat verbod zou binnen en buiten natuurgebieden gaan gelden op plekken waar natuur en leefgebieden in slechte staat verkeren.

Het verbod was al afgezwakt, doordat van landen alleen nog een inspanning wordt gevraagd in plaats van dat ze een verplichting krijgen opgelegd. In het voorstel dat nu door het Europees Parlement is aangenomen, is de angel er nog verder uitgehaald. Het verslechteringsverbod gaat alleen gelden in gebieden waar al natuur is of wordt hersteld. Ook is het hele artikel over landbouwgrond eruit gehaald en is er een zogenoemde noodrem gekomen: zodra de voedselveiligheid, voedselvoorziening, hernieuwbare energie of volkshuisvesting in de knel komen door bepalingen in de wet, kan de wet worden stilgezet.

Ondanks alle aanpassingen zijn voorstanders opgelucht dat er überhaupt een wet is. Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks): "Na een ongekende desinformatiecampagne van rechts bleek gelukkig dat er nog altijd een meerderheid van dit parlement vatbaar is voor redelijkheid. We geven landen een duidelijke opdracht: snel aan de slag, want wachten kan niet langer."

Ook Nederlandse natuurorganisaties zijn in de eerste plaats blij dat er een wet komt. "Nu is er groen licht, zodat we echt werk kunnen maken van natuurherstel in Europa en dat is hard nodig", zegt Kirsten Haanraads van het Wereld Natuur Fonds. Volgens haar kunnen er door deze wet 'eindelijk' concrete afspraken over natuurherstel worden gemaakt.

Harm Dotinga, jurist bij de Vogelbescherming, vindt het ook goed nieuws dat het Europees Parlement de wet niet heeft verworpen. Maar hij vraagt zich wel af wat er nu nog van overblijft: "Zoals het nu is, is het een lege huls." Hij wijst erop dat ook de bepaling over de vernatting van veengebieden is verdwenen. Natte natuur is een ideale plek voor trek- en weidevogels, maar ze zijn ook belangrijk in de strijd tegen klimaatverandering, omdat uit natte veengebieden minder CO2 ontsnapt.

"Er moet nog met de landen en de commissie onderhandeld worden en hopelijk ziet de definitieve tekst er ambitieuzer uit", aldus Dotinga. Ook Eickhout vindt het jammer dat het voorstel zo is verwaterd. "Helaas was verdere afzwakking van de tekst door zo veel weerstand onontkoombaar geworden." Maar het belangrijkste staat nog overeind, denkt hij: "Een wet waarin staat dat de natuur hersteld moet worden. Hier kunnen én moeten we op voortbouwen."

De christendemocratische fractie EVP, met CDA'er Esther de Lange voorop, was de drijvende kracht achter het verzet tegen de wet. Zij maakte zich met name zorgen over de gevolgen voor de boeren en eventuele rechtszaken die op grond van deze wet zouden kunnen worden gevoerd. Die zorgen blijven, maar de christendemocraten zijn wel blij met alle aanpassingen.

"Het is een pyrrusoverwinning voor links. Veel van onze bezwaren zijn in dit voorstel meegenomen", aldus De Lange. Ook boerenbelangenorganisatie LTO blijft kritisch en is bang voor nieuwe stikstoftaferelen. "Deze wet schiet haar doel voorbij", zegt LTO-woordvoerder Edwin Michiel. Hij is blij dat de natuurdoelen voor de landbouw eruit zijn gehaald. "Het is goed dat onze zorgen gehoord zijn."

Het onderhandelen over de wet is overigens nog niet afgelopen. Het parlement gaat met dit voorstel als inzet in conclaaf met de Europese Commissie en de betrokken ministers om tot een eindtekst te komen.

Kamerlid Pieter Omtzigt sluit zich niet aan bij de BBB. Dat laat zijn woordvoerder weten. Binnen enkele weken zal hij besluiten of hij met een eigen partij aan de verkiezingen gaat meedoen.

Eerder liet Omtzigt al weten dat hij niet terug wil naar het CDA. In 2021 stapte hij uit die partij nadat er in het prille begin van de formatie van kabinet Rutte-IV over zijn positie was gesproken. Die kwestie - "positie Omtzigt, functie elders" - houdt de Haagse gemoederen tot de dag van vandaag bezig.

Na een burn-out ging Omtzigt verder als onafhankelijk Kamerlid. Vorige maand begon hij aan een tour door het land, waarin hij geïnteresseerden opriep om met concrete voorstellen te komen om maatschappelijke problemen op te lossen.

Omtzigt kreeg grote bekendheid door het boven tafel krijgen van de toeslagenaffaire, samen met oud-SP-Kamerlid Renske Leijten. In een boek deed hij in 2021 voorstellen om het vertrouwen tussen de overheid en de burgers te herstellen.

Het Kamerlid wil nog een paar weken de tijd nemen om te bepalen of hij een eigen partij begint of uit de politiek stapt. Hij heeft een grote achterban en sommige opiniepeilingen voorspellen dat hij behoorlijk wat zetels zou kunnen halen.

De volgende partijleider van het CDA moet geen minister worden, maar voorzitter van de fractie in de Tweede Kamer. Dat heeft de partijtop besloten. Scheidend politiek leider Wopke Hoekstra ging na de vorige verkiezingen wel het kabinet in als minister van Buitenlandse Zaken en dat kwam hem op kritiek te staan, omdat hij hierdoor niet zichtbaar genoeg was als CDA-leider.

Leden van de partij kunnen de komende dagen solliciteren voor de functie van lijsttrekker en dus tevens politiek leider. Na gesprekken presenteert het bestuur half augustus één kandidaat. Ook hier doet het CDA het anders dan de vorige keer, toen er een veelbesproken interne lijsttrekkersverkiezing werd gehouden nadat het bestuur verschillende kandidaten had aangedragen.

In de evaluatie werd geconcludeerd dat die verkiezing (die Pieter Omtzigt nipt verloor van Hugo de Jonge) tot wantrouwen had geleid en persoonlijke verhoudingen had beschadigd. Een lijsttrekkersverkiezing is overigens dit keer niet uitgesloten; er kunnen zich tot eind augustus tegenkandidaten melden. Als dat gebeurt, komt er een digitale stemming.

Genoemd als kanshebbers voor de nominatie worden de Kamerleden Derk Boswijk en Henri Bontenbal en de Utrechtse gedeputeerde Mirjam Sterk. Ook de naam van oud-staatssecretaris Mona Keijzer viel de afgelopen dagen, maar zij heeft tegen De Telegraaf gezegd geen interesse te hebben.

In de vandaag gepubliceerde profielschets staat dat de lijstrekker "nieuw elan" moet hebben. Ook Hoekstra en scheidend fractievoorzitter Pieter Heerma hebben de afgelopen dagen al gezegd dat het tijd is voor een nieuwe generatie binnen het CDA.

In de profielschets van de lijsttrekker staat dus ook dat de lijsttrekker "de beoogd fractievoorzitter van de Tweede Kamerfractie" is. Alleen als de partij de grootste wordt en de premier mag leveren, kan daarvan worden afgeweken. Dat het CDA de grootste wordt, is gezien de peilingen op dit moment niet waarschijnlijk.

Het CDA gaat ondertussen ook op zoek naar de andere kandidaten voor de kieslijst. Geïnteresseerden daarvoor kunnen zich nog tot eind juli melden. Naast de huidige fractievoorzitter Heerma heeft Kamerlid René Peters ook al aangegeven niet opnieuw kandidaat te zijn. Hoekstra en De Jonge willen ook niet op lijst voor de verkiezingen, die zeer waarschijnlijk in november worden gehouden.

Het CDA verloor bij de laatste verkiezingen in 2021 vier zetels en kwam toen uit op vijftien. Door het vertrek van Pieter Omtzigt niet lang daarna bleven er 14 zetels over.

Demissionair staatssecretaris Eric van der Burg van asielzaken heeft nog een sprankje hoop dat de Tweede Kamer zijn spreidingswet na de zomer behandelt. "Het zou me helpen", zei hij in het NPO Radio 1-programma Sven op 1. "Maar zo niet, dan vind ik een andere weg."

Het is zeer twijfelachtig of de veelbesproken wet, die bedoeld is om asielzoekers beter over het land te verdelen, er nog komt. Na het zomerreces, op dinsdag 12 september, besluit de Tweede Kamer welke onderwerpen controversieel worden verklaard nu het kabinet-Rutte IV is gevallen. Dat betekent dat die thema's tot er een nieuw kabinet is niet meer worden behandeld.

De spreidingswet, waarmee gemeenten desnoods gedwongen kunnen worden tot asielopvang, is van begin af aan omstreden. Ook Van der Burgs eigen partij, de VVD, heeft er lang over gesoebat. Afgelopen maandag, in het debat over de val van het kabinet, zei VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans dat ze niet verwacht dat de wet nog wordt behandeld.

In het NPO Radio 1-programma van Sven Kockelmann zei Van der Burg vandaag dat "we gaan zien wat de Kamer doet", maar dat hij "zeker" nog hoop heeft dat de wet na het reces door Tweede en vervolgens Eerste Kamer wordt aangenomen en dan op 1 januari 2024 kan ingaan. "Ik zie dat in elk geval de provincies, de gemeentes, de veiligheidsregio's, de Commissarissen van de Koning, Vluchtelingenwerk en het COA allemaal zeggen: maak de wet niet controversieel."

Van der Burg voegde daaraan toe dat hij als demissionair staatssecretaris hoe dan ook voluit doorgaat met waar hij nu ruim anderhalf jaar mee bezig is. "We moeten zorgen dat we de instroom op orde krijgen. We moeten zorgen dat we voldoende opvangplekken hebben, dus daar ga ik gewoon mee door, spreidingswet of niet."