In politiek Den Haag tikken maar liefst vier tijdbommen die de regeringscoalitie onherstelbare schade kunnen toebrengen: een lege staatskas, meer asielzoekers dan het systeem aankan, de voortslepende stikstofimpasse en de langverwachte klimaatplannen. Leiden deze kwesties tot een val van het kabinet of lukt het de hoofdrolspelers om eruit te komen?

Eerst onderhandelt het kabinet deze week over het gat in de begroting. Enkele miljarden extra zijn nodig voor de oplopende rente, voor extra asielmaatregelen, voor 'Groningen' en voor klimaat. De Voorjaarsnota, waarmee wijzigingen worden aangebracht op de lopende begroting, moet volgende week af zijn, en dus loopt de spanning op.

D66-minister Kaag van Financiën ging de afgelopen tijd rond op alle ministeries om te kijken of er geld te halen viel. Als dat niet genoeg oplevert dan zijn ingrepen nodig. Na jaren van overvloed moeten er dan weer keuzes worden gemaakt in schaarste. Dat is geen leuke boodschap, zeker niet als de keuzes in het nadeel uitvallen van je achterban. Vandaar dat het kabinet er nog niet uit is.

Complicerende factor is dat de verhoudingen in het kabinet op een dieptepunt zijn beland. Vooral tussen D66 en CDA gaat weinig liefde verloren. Die partijen staan lijnrecht tegenover elkaar door het door het CDA voorgestelde openbreken van het coalitieakkoord op het thema stikstof; een heet hangijzer voor 'klimaatpartij' D66. Over dat explosieve onderwerp wordt binnenkort weer gesproken en het is de vraag of dat goed afloopt.

Het einde van deze coalitie nadert misschien wel, is een gedachte die leeft, dus laten we nu nog binnenhalen wat we kunnen. Dat zie je bijvoorbeeld bij het klimaat, het tweede grote onderwerp waarover volop wordt onderhandeld deze week.

Minister Jetten (D66) wil zijn veelomvattende plannen tegelijk met de Voorjaarsnota afhebben, zodat ze kunnen worden doorgerekend en op tijd kunnen worden ingevoerd om de klimaatdoelen te halen. Die klimaatdoelen zijn de belangrijkste reden dat D66 (nog) in het kabinet zit, maar de plannen afmaken is niet eenvoudig, want alles is weer onderhandelbaar geworden nu 'stikstof' is gaan schuiven.

Jettens voorstellen voor duurdere brandstof en hogere aanschafbelasting voor benzineauto's - onderdeel van het klimaatpakket - stuitten direct op verzet. De burger opzadelen met dure benzine, ligt vooral 'autopartij' VVD zwaar op de maag. En ook wat betreft vliegtaks en vleestaks vindt de D66-minister de andere liberale coalitiepartij tegenover zich .

In de klimaatplannen staat verder dat het elektrificeren van het Nederlandse wagenpark sneller moet. Dat kun je zien als een zegen voor het milieu, maar ook als een ramp voor de schatkist. Een auto met een batterij levert geen cent brandstofaccijns op. Dat scheelt miljarden aan inkomsten, die je zou kunnen compenseren met de eerder genoemde hogere lasten voor brandstofauto's. Maar dat is dus zeker geen uitgemaakte zaak.

En dan is er nog de asielproblematiek. De vooruitzichten zijn niet gunstig, want er komen duizenden asielzoekers meer dan eerder gedacht. En de instroom was al groter dan het systeem aankon, bleek vorig jaar toen honderden asielzoekers buiten moesten slapen.

Dat nooit weer, klonk het toen (nu al wat minder stellig), maar een oplossing is er niet. Ergens de komende weken moet het kabinet er wat op hebben bedacht, zei premier Rutte vorige week. Ondertussen is de coalitie ook hierover nog steeds ernstig verdeeld.

Grofweg staan VVD en CDA tegenover D66 en CU. Waarbij Rutte (als VVD-leider) afgelopen najaar heeft beloofd aan zijn partijgenoten dat hij de instroom substantieel gaat terugdringen. Terwijl D66 en vooral de ChristenUnie vooral niet door een morele ondergrens, zoals zij die zien, willen gaan.

Als laatste is er nog de heikele kwestie Groningen. Het kabinet werkt aan compensatie voor de gaswinning, maar komt daar voorlopig nog niet uit met de Groningers. En ergens na het mei-reces dat morgen begint, wacht premier Rutte nog een - ongetwijfeld zwaar - debat over het rapport van de parlementaire enquêtecommissie over de aardbevingsschade.

Genoeg 'tijdbommen' die het voortbestaan van de coalitie kunnen bedreigen dus. Een val van het kabinet is ook iets waar rekening mee wordt gehouden op verschillende ministeries. Er gaan e-mails rond waarin rekening wordt gehouden met een drukke zomer "en wellicht geen kerstvakantie" voor ambtenaren vanwege een kabinetswissel.

De komende weken zullen leren of een van de tikkende tijdbommen ook echt afgaat. Want hoewel er voor de coalitiepartijen redenen zijn om er de brui aan te geven, zijn er zeker ook redenen om dat niet te doen. Al is het maar omdat verkiezingen niet aantrekkelijk zijn voor partijen die er alle vier niet gunstig voorstaan in de peilingen.

De Tweede Kamer praat na het meireces, over drie weken, verder over het stikstoffonds, waarmee het kabinet boerenbedrijven wil uitkopen en laten verduurzamen. Het debat van vandaag liep zo ver uit, dat minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) niet meer aan het woord is gekomen.

Het debat begon om 11.30 uur, maar negen uur later hadden alleen de Kamerleden nog maar hun zegje gedaan. Als doorgegaan was met de eerste termijn van het kabinet, was het zonder twijfel nachtwerk geworden. Een meerderheid vond dat niet verstandig en daarom wordt het debat nu over het meireces getild.

Dat gebeurde op voorstel van het CDA, dat aandrong op meer tijd voor een zorgvuldige wetsbehandeling. De andere coalitiepartijen waren het daarmee eens, net als de BBB en een aantal andere oppositiepartijen.

Vandaag werd wel duidelijk dat er nog lang niet voldoende steun is voor de komst van het fonds, waar ruim 24 miljard euro in moet komen. Voor een meerderheid in de Eerste Kamer hoopt het kabinet op steun van oppositiepartijen.

Maar BBB-leider Caroline van der Plas maakte duidelijk dat ze de wet die dit 'transitiefonds' mogelijk maakt "in deze vorm" niet zal steunen. Ze vindt dat er veel te veel geregeld moet worden met de miljarden; niet alleen de aanpak van het stikstofprobleem, maar ook de vermindering van broeikasgassen en de verbetering van waterkwaliteit hangen er vanaf.

Daarmee wordt het fonds in de ogen van Van der Plas een "duizenddingendoekje" en dat wil ze niet. Bovendien is veel te veel geld gereserveerd voor de eventueel gedwongen uitkoop van boeren.

Dat uitkopen is volgens de BBB helemaal niet doelmatig. Als het kabinet voor iedere veehouder een hypermodern stalsysteem koopt, is dat voordeliger en levert het meer stikstofwinst op, rekende Van der Plas voor.

Volgens andere partijen is dat een kortetermijnoplossing die niets oplevert voor het klimaat en de waterkwaliteit. Zij pleiten voor een integrale aanpak om de landbouw te verduurzamen.

Als het kabinet 'over links' een meerderheid wil bereiken over het fonds, zal het duidelijker moeten maken welke plannen er precies mee betaald gaan worden. Partijen als GroenLinks en de PvdA vinden dat er te makkelijk geld wordt uitgegeven, terwijl niet duidelijk is welke doelen precies gehaald moeten worden.

Daarover zitten de coalitiepartijen ook niet meer op één lijn. D66 denkt nog steeds dat het om de natuurdoelen te halen nodig is om de stikstofuitstoot in 2030 te halveren, zoals ook in het coalitieakkoord is afgesproken.

Voor met name het CDA is dat jaartal niet meer heilig, Die partij wil over enige tijd heronderhandelen over het coalitieakkoord.

Zoals het er nu naar uitziet gaat het debat over het stikstoffonds verder op woensdag 10 mei. Kamervoorzitter Bergkamp wil er dan de hele dag voor uittrekken.

Niet halveren, maar innoveren: dat is het motto van veel boeren in Nederland. In plaats van hun veestapel inkrimpen willen ze met technische uitvindingen de stikstofneerslag terugbrengen. Maar hoe kunnen boeren en de overheid er zeker van zijn dat die innovaties ook goed genoeg werken? De regering heeft nog steeds geen antwoord op die vraag.

En dat die vraag van belang is, werd de afgelopen jaren wel duidelijk in de rechtszaal. Rechters oordeelden meerdere malen dat innovaties lang niet altijd doen wat ze beloven. In de praktijk bleken technische aanpassingen, zoals emissie-arme stalvloeren, de stikstofuitstoot vaak minder te verlagen dan volgens de officiële berekeningen in proefstallen.

Tegelijkertijd kijkt de politiek met name naar de landbouw om de stikstofuitstoot in Nederland terug te dringen. In de agrarische sector wordt ongeveer 60 procent van de stikstof uitgestoten, vooral in de vorm van ammoniak, die vrijkomt uit mest van dieren.

Deze boeren geven hun vee ander voer, of proberen met de zogenoemde stikstofkraker de stikstofdamp uit de stront te trekken. Kunnen ze het uitkopen van hun bedrijf hierdoor vermijden?

Om te berekenen hoeveel stikstof een innovatie kan besparen, ging het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit lange tijd uit van metingen in proefstallen. Maar die cijfers geven geen goed beeld van een innovatie van een individuele boer, oordeelde de rechter.

Hoeveel stikstof een innovatie daadwerkelijk reduceert, verschilt namelijk sterk per boerderij. "Daarbij spelen allerlei externe factoren mee, zoals hoe goed de stal wordt schoongemaakt of welk veevoer de dieren krijgen," zegt universitair hoofddocent Omgevingsrecht Ralph Frins (Universiteit Tilburg).

Dat is een probleem. Als een boer innovaties wil inzetten om zijn stikstofuitstoot terug te brengen, moet duidelijk zijn of de innovatie ook echt effect heeft op zijn stikstofuitstoot. Anders zal de rechter er opnieuw negatief over oordelen.

Toch wil het kabinet innovatie als gedeeltelijke oplossing aanbieden aan boeren die verantwoordelijk zijn voor te veel stikstofneerslag in kwetsbare natuurgebieden. Dat zal overigens niet voor elke boer een optie zijn. Sommigen moeten alsnog hun bedrijf verplaatsen, hun bedrijfsvoering aanpassen of tegen een vergoeding helemaal stoppen met hun bedrijf.

De vraag die nu voorligt bij het ministerie is hoe er meer zekerheid kan komen over het werkelijke effect van innovaties. Hoe kan per boer met zekerheid een schatting worden gemaakt hoeveel stikstofreductie de uitvinding oplevert?

Het antwoord laat nog op zich wachten. In november kondigde de minister een regie-orgaan aan dat aan de slag gaat met de ontwikkeling en juridische houdbaarheid van verschillende innovaties. Dat orgaan is nog niet begonnen, laat het ministerie weten.

Op dit moment ziet het ministerie het laten maken van een 'passende beoordeling' als enige betrouwbare juridische weg om een emissie-arm systeem in gebruik te nemen. Een passende beoordeling is een uitgebreid onderzoek naar de effecten van de innovatie op nabijgelegen natuur. Zo'n onderzoek moet per boerderij gebeuren en is duur en tijdrovend.

En dus zoekt het ministerie naar andere manieren voor de juridische houdbaarheid van innovaties. Eigenlijk is het vrij simpel, zegt hoogleraar Omgevingsrecht Chris Backes (Universiteit Utrecht). "Het juridisch kader vereist zekerheid. Voor een natuurvergunning moet je simpelweg aantonen dat de beloofde emissiereductie met zekerheid wordt gehaald."

Toch blijft dat lastig, juist door de externe factoren die per boerderij verschillen. Daarom wil het ministerie naar een nieuw systeem toe waarin niet alleen vooraf wordt gekeken naar de beloofde emissiereductie, maar ook naar de behaalde emissiereductie achteraf.

Onderzoekers van de Wageningen Universiteit bestuderen nu hoe boeren sensoren kunnen gebruiken die live de stikstofuitstoot meten. "Als zij de afgesproken emissiereductie dan niet halen, kunnen ze makkelijker bijsturen met bijvoorbeeld ander voer," zegt de leider van het onderzoek, Albert Winkel.

Ook hoogleraar Backes pleit voor betere metingen. "Als een innovatie niet zo goed blijkt te werken als verwacht, kan je daar in de vergunning consequenties aan verbinden." Daarnaast kun je op de lange termijn met uitstootdoelen gaan werken, zoals het kabinet graag wil. "Boeren weten dan precies hoeveel zij mogen uitstoten, maar hebben zelf de vrijheid te bepalen hoe ze onder dat maximum blijven."

Uiteindelijk denken veel deskundigen dat om de stikstof- en milieuproblemen op te lossen innovaties alleen niet voldoende zijn. "Ik ben daar sceptisch over", zegt Ralph Frins. "Uiteindelijk denk ik dat het nodig is dat een deel van de boeren stopt met hun bedrijf, vrijwillig of desnoods gedwongen."

Het nieuws dat het kabinet overweegt om benzine en diesel te mengen met duurdere biobrandstof en de aanschafbelasting op benzine- en dieselauto's te verhogen roept veel reacties op. Benzine en diesel worden mogelijk zo'n 5 tot 10 cent per liter duurder. En de aanschafbelasting (bpm) wordt mogelijk verdubbeld.

Minister Jetten voor Klimaat en Energie (D66) wil hiermee bereiken dat er minder 'fossiele' kilometers gereden worden en dat meer mensen een (tweedehands) elektrische auto aanschaffen. Bij de NOS kwamen veel bezorgde reacties binnen naar aanleiding van dit nieuws.

Politiek verslaggever Marleen de Rooy: "Verschillende mailschrijvers zeggen dat veel Nederlanders zich helemaal geen elektrische auto kunnen veroorloven omdat die auto's te duur zijn. En dat zij 'nu ook nog eens extra gestraft worden met dure benzine'. Het vergroot de 'vervoersarmoede'. 'Ik heb het idee dat deze regering er alleen is voor de rijkere mensen in dit land', schreef een ander."

Een ander bezwaar is dat mensen buiten de Randstad vaak zijn aangewezen op hun auto omdat er onvoldoende openbaar vervoer is. "Hij mag ff bij ons komen wonen. Op de boerderij 5 km van het dorp." Zij hebben geen echte keuze, zeggen zij. Dat geldt ook voor mensen met gezondheidsproblemen of een beperking, die op hun auto zijn aangewezen.

Er zijn ook positievere reacties, van mensen die het op zich eens zijn met het streven van het kabinet om de klimaatdoelen te halen. Maar dan moet wel het openbaar vervoer beter en goedkoper worden, vinden ze. En elektrisch rijden zou voor iedereen betaalbaar moeten worden.

Ook deskundigen en specialisten reageren op de plannen. Volgens Martien Visser, lector energietransitie aan de Hanzehogeschool Groningen, wijzen cijfers uit dat hogere benzineprijzen er niet toe leiden dat mensen minder de auto pakken:

Autobranchevereniging Bovag onderschrijft de klimaatdoelen van het kabinet maar vindt wel dat autorijden betaalbaar moet blijven. De volledige overstap naar elektrisch rijden gaat nog lang gaat duren, zei voorzitter Han ten Broeke bij het radioprogramma Spraakmakers. "Er rijden nu 360.000 elektrische auto's in Nederland op een totaal van 9 miljoen. Dat zijn er veel minder dan mensen aannemen."

Tot die tijd moeten de alternatieven, inclusief auto's die op benzine of diesel rijden, betaalbaar blijven, vindt Ten Broeke: "Dat het kabinet nu denkt aan hernieuwbare brandstoffen is positief, maar die moeten dan niet te duur worden." Eerder stelde Bovag, samen met onder andere de ANWB en Natuur en Milieu, voor meer in te zetten op biobrandstoffen. Omdat die duurder zijn, stelde Bovag daarbij voor om de accijnzen op biobrandstoffen te verlagen.

Volgens Herman Vollebergh, hoogleraar economie en milieubeleid aan Tilburg University, kan het kabinet ook overwegen om mensen te stimuleren zuinigere benzineauto's te kopen. "De nieuwe modellen zijn allemaal zuiniger." Hij suggereerde op NPO Radio 1 een sloopregeling in te voeren, waarbij je geld krijgt als je je oude auto inlevert.

Ook de politiek vraagt zich af welke bijdrage schoner autorijden kan leveren aan het halen van de klimaatdoelen. En welke effecten dat heeft op burgers en bedrijven. En dan is autorijden nog maar een klein onderdeel van het totale pakket aan klimaatmaatregelen dat minister Jetten heeft voorgesteld.

Het kabinet en de coalitiefracties van VVD, D66, CDA en CU praten er vandaag weer over. Voor de VVD als 'autopartij' ligt de discussie gevoelig. Maar dat geldt zeker ook voor D66 als 'klimaatpartij'. Het streven is om er voor 1 mei knopen over te hebben doorgehakt.

Een kleine groep mensen krijgt een financiële tegemoetkoming omdat ze ziek zijn geworden na een vaccinatie tegen de Mexicaanse griep. Staatssecretaris Maarten van Ooijen schijft aan de Tweede Kamer dat de Staat geen aansprakelijkheid erkent, omdat het causaal verband tussen de inenting en de ziekte niet vaststaat. Daarom is er geen sprake van volledige schadevergoeding.

Maar er is toch een schikking getroffen over een tegemoetkoming, omdat het om uitzonderlijk ernstige neurologische klachten bij jonge kinderen gaat. De zaak speelt al jaren en vorige kabinetten hadden er al geld voor uitgetrokken.

Volgens Van Ooijen is een "zorgvuldig proces doorlopen", met deskundigen, ouders en kinderen. Daarbij speelt mee dat ook in andere Europese landen uitkeringen zijn en worden gedaan.

In 2009 werden in Nederland zo'n 5 miljoen mensen gevaccineerd tegen Mexicaanse griep, een ernstige griep die dodelijk kan zijn. Onder de gevaccineerden waren 600.000 kinderen. Een aantal kinderen kreeg later de ernstige en chronische slaapaandoening narcolepsie. Dat is een zeldzame aandoening in de hersenen waardoor de patiënt op elk willekeurig moment in slaap kan vallen. Of de ziekte kwam door de vaccinatie of door een andere oorzaak was niet zeker.

23 mensen stelden de Staat aansprakelijk. In een aantal van die gevallen is vastgesteld dat een "causaal verband niet is uit sluiten". Een kinderneuroloog berekende hoge percentages blijvende invaliditeit (tussen 34 en 74 procent). "De algemene indruk bij deze kinderen is dat zij, op alle terreinen van het leven, ernstig worden beperkt door narcolepsie", schrijft Van Ooijen in zijn brief.

Vanwege de privacy van deze beperkte groep wil de staatssecretaris niet zeggen hoeveel mensen geld krijgen en ook niet hoe hoog de bedragen zijn.

Minister Dennis Wiersma wil dat de overheid meer controle krijgt over de besteding van het geld in het onderwijs. Wat hem betreft krijgen de schoolbesturen minder vrijheid en wordt er beter geluisterd naar de deskundigheid van leraren. Verder moet de inspectie vaker worden ingezet en zullen er sneller bedragen worden teruggevorderd die niet goed terechtkomen.

Wiersma schrijft dit in reactie op een rapport dat hij naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Dat Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) gaat over verschillende manieren waarop de overheid de kwaliteit van het onderwijs kan verbeteren en iets kan doen tegen kansenongelijkheid tussen leerlingen.

De minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs ziet er aanleiding in voor "een fundamentele herijking van het besturingsmodel". Het huidige model, dat sinds de jaren 80 bestaat, geeft schoolbesturen veel vrijheid in de manier waarop zij omgaan met het geld dat ze van de overheid krijgen voor materiaal en personeel (de 'lumpsum-financiering').

Wiersma is hier niet meer tevreden over omdat de belangen van schoolbesturen kunnen "botsen met het grotere maatschappelijke belang". Hij vindt het voor belangrijke zaken in het onderwijs, zoals de aanpak van kansenongelijkheid en de lerarentekorten, van belang dat er niet per school, maar weer breder wordt bekeken hoe het geld wordt besteed. "Ik zie hier een rol voor een betrokken overheid", schrijft hij.

De minister wil ook bekijken of de huidige financiering vanuit de overheid op de schop kan. Hij denkt over een wettelijke mogelijkheid om er voorwaarden aan te verbinden, waardoor hij bijvoorbeeld tegen een school kan zeggen: je komt er alleen voor in aanmerking als je met een bewezen goede lesmethode werkt. De leraren die er dagelijks mee werken, weten dat volgens hem het beste, en zouden daarover gehoord moeten worden.

De minister gaat nu eerst met "iedereen in en rond het onderwijs" in gesprek en zal begin 2024 met uitgewerkte plannen komen.

Opnieuw vertrekt een Tweede Kamerlid. Gisteren kondigde SP'er Maarten Hijink aan dat hij opstapt en vandaag maakte CDA-Kamerlid Agnes Mulder bekend dat ze weggaat. Ze wordt per 1 juni directeur van werkgeversorganisatie VNO-NCW MKB Noord. Ze hoopt daar "bij te dragen aan de vitaliteit van het noorden", schrijft ze op Twitter.

Mulder voegt eraan toe dat voldoende werkgelegenheid in de regio een rode draad is geweest tijdens haar Kamerlidmaatschap. De 49-jarige Mulder is ruim tien jaar lid van de Tweede Kamer en heeft onder meer het woord gevoerd over energie, de gaswinning in Groningen en het buitenlands beleid.

Eerder was ze voor het CDA lid van Provinciale Staten in Drenthe en fractievoorzitter in Assen. Ook werkte ze voor de Kamer van Koophandel in Emmen. Op Twitter benadrukt Mulder dat ze dus teruggaat naar haar regio. "Want daar kom ik weg."

Het is nog niet helemaal zeker wie haar opvolgt in de Tweede Kamer. Waarschijnlijk wordt het Bart van den Brink, spindoctor van het CDA.

Ongerichte reclame voor online gokken is vanaf 1 juli niet meer toegestaan. Minister Weerwind voor Rechtsbescherming had al eerder aangekondigd dat er een verbod zou komen. Maar de eerder genoemde ingangsdatum van 1 januari haalde hij niet. Met het verbod komt hij tegemoet aan een wens van de Tweede Kamer.

Vanaf 1 juli zijn radio- en tv-reclames en reclame-uitingen op bijvoorbeeld bushokjes niet meer toegestaan. Het verbod is bedoeld om kwetsbare groepen als kinderen of gokverslaafden te beschermen tegen de risico's van online kansspelen. De markt voor online gokken is anderhalf jaar geleden gelegaliseerd en er zijn veel zorgen over de mogelijk negatieve gevolgen daarvan, zoals verslaving.

Reclame via internet, gerichte advertenties en directe mailings blijven onder strenge voorwaarden toegestaan. De aanbieders van kansspelen moeten kunnen aantonen dat zeker 95 procent van de reclame mensen van 24 jaar en ouder heeft bereikt. En als er reclame wordt getoond, moeten mensen kunnen aangeven dat ze die niet willen zien.

Zoals Weerwind al had aangekondigd, gaat ook sponsoring door online gokbedrijven onder het verbod op ongerichte reclame vallen. Maar voor bestaande contracten komt een overgangstermijn. Voor sponsoring van tv-programma's en evenementen loopt die tot 1 juli volgend jaar, voor sponsoring van sportclubs tot 1 juli 2025.

De plannen voor het fonds waarmee het kabinet het uitkopen en verduurzamen van boerenbedrijven wil regelen om de uitstoot van stikstof te verminderen en de natuur te herstellen, kunnen nog niet rekenen op voldoende politieke steun. Het resultaat van het Kamerdebat dat vandaag wordt gevoerd over het fonds van 24 miljard euro lijkt dan ook afhankelijk van de toezeggingen die het kabinet zal doen.

Het ziet ernaar uit dat het kabinet twee kanten op kan: toezeggingen aan ofwel linkse partijen als PvdA en GroenLinks ofwel aan de BBB. Die stellen uiteenlopende eisen op het gebied van natuur en garanties voor boeren.

Zo dreigen GroenLinks en PvdA de regeringsplannen niet te steunen als het kabinet niet met meer waarborgen voor de natuur komt. De partijen houden vast aan het jaartal 2030 voor het halen van doelen en eisen meer controle op de besteding van het fonds. De BBB van Caroline van der Plas wil juist van het jaar 2030 af en wil meer duidelijkheid en garanties voor boeren.

Het is dus de vraag naar welke kant het kabinet inhoudelijk gaat meebewegen. Tot nu toe staat het kabinet op het standpunt dat de wet die het fonds regelt los staat van de wet met reductiedoelen. In die wet staat nu 2035 als streefjaar, maar in het regeerakkoord werd afgesproken dat naar 2030 te wijzigen.

Dat de vier coalitiepartijen over dat laatste niet meer op één lijn zitten en het CDA het coalitieakkoord ergens de komende tijd wil openbreken, leidde twee weken geleden tot een motie van wantrouwen van bijna de voltallige oppositie tegen het kabinet. Over de middelen in het transitiefonds hadden de regeringspartijen tot nu toe geen onenigheid, waardoor het plan door de Tweede Kamer kan komen. Maar in de Eerste Kamer ligt dat anders: daar zullen de plannen straks sowieso steun nodig hebben van meer partijen, zoals GroenLinks en PvdA of de BBB.

GroenLinks-leider Klaver vindt dat het kabinet nu te weinig voorwaarden aan het fonds stelt en daarmee een blanco cheque geeft. "Als je miljarden uitgeeft moet je zorgen dat je aan het eind van de rit je doelen haalt: de natuur herstellen en de landbouw toekomstbestendig maken."

PvdA leider Kuiken ziet de natuur "achteruit hollen" en het bouwen van huizen zo goed als stilliggen. Ze vindt dat het kabinet de problemen niet langer voor zich uit kan schuiven en ziet het niet zitten om "lukraak 24 miljard uit te geven zonder goede bijbehorende plannen"

Wat BBB-leider Van der Plas betreft moet het kabinet ook veel duidelijker maken op welke plekken het geld terechtkomt. Ze wil meer duidelijkheid over de verdienmodellen van boeren in de toekomst. Ook moet helder worden hoeveel geld er naar innovatie kan. Zoals de plannen er nu liggen, kan de BBB ze niet steunen, zegt Van der Plas.

Volgens Klaver kan het kabinet niet meer blijven aanmodderen. "Ze zullen nu moeten kiezen, linksom of rechtsom."

Nederland heeft vanaf vandaag een volwaardige ambassade in Moldavië. Tot nu toe had de hoofdstad Chisinau alleen een ambassadekantoor, dat viel onder de ambassade in Roemenië. Nu krijgt de post in het Oost-Europese land dus een 'upgrade'.

De opening is volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken onderdeel van de versterkte inzet van Nederland in Europa, met name aan de oostgrenzen. Moldavië is een buurland van Oekraïne en sinds vorig jaar kandidaat-EU-lid. In de afgescheiden regio Transnistrië zijn Russische militairen actief.

Minister Hoekstra opent de ambassade later vandaag officieel. "Nederland heeft groot belang bij veiligheid en stabiliteit aan de oostgrens", zegt hij.

Volgens Hoekstra wil Nederland samen met andere Europese landen voorkomen dat Rusland Moldavië "op een niet-democratische wijze in zijn invloedssfeer trekt". "Het openen van een ambassade betekent vertegenwoordiging op het hoogste niveau en uitbreiding van de bezetting van de post, waarmee we de samenwerking met Moldavië kunnen intensiveren."

De eerste ambassadeur in Moldavië is Fred Duijn. Hij werkte tot vorige maand als coördinator van de Taskforce MH17, de afdeling van Buitenlandse Zaken die zich bezighoudt met de nasleep van de vliegramp in 2014. Eerder was hij plaatsvervangend ambassadeur in Marokko en Ierland.

Het kabinet en de Groningse bestuurders zijn het nog niet eens over compensatie voor de gaswinning. Tussen de wensen van bestuurders uit de regio Groningen en de plannen van het kabinet zit nog een substantieel gat, zei de commissaris van de koning René Paas na urenlang overleg dinsdagavond.

Groningen eist zeker 30 miljard aan investeringen voor langere tijd. Volgens Paas kwam het kabinet met "meer dan een appel en een ei", maar nog lang niet genoeg. Bij het overleg waren ook premier Rutte en vijf andere bewindslieden aanwezig.

Staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw zei na afloop dat er goed overleg is geweest, "maar we zijn het niet over alles eens". Volgens de staatssecretaris is "over het hele palet" gepraat: schade en versterking van huizen in het aardbevingsgebied, economisch perspectief en welzijn in de regio. "We zijn nog niet klaar. We gaan de komende dagen proberen om nog wat verder te komen."

De Groningse commissaris van de koning zei dat de voorstellen van het kabinet wel serieus zijn, maar niet voldoende. "Wij hebben bekendgemaakt wat we willen dat het kabinet biedt, wat wij verstaan onder een geloofwaardig antwoord op de ereschuld", aldus Paas. Er zit nog een "groot gat" volgens de commissaris.

Het gesprek over het toekomstperspectief van het aardbevingsgebied vond plaats in het provinciehuis in Groningen. Twee maanden geleden oordeelde een parlementaire enquêtecommissie dat de jarenlange gaswinning rampzalig was voor de Groningers en dat Nederland een ereschuld aan de provincie heeft.

Naar verwachting komt het kabinet volgende maand met een reactie op de harde conclusies van de parlementaire enquêtecommissie. Die concludeerde onder meer dat de veiligheid van Groningers decennialang ondergeschikt was aan financiële en economische belangen bij de gaswinning, en er te weinig aandacht was voor de schade en angst die de aardbevingen veroorzaakten.

Een kabinetsdelegatie van zes bewindslieden onder wie premier Rutte spreekt op dit moment met Groningse bestuurders over het toekomstperspectief van het aardbevingsgebied. Het gesprek vindt plaats in het provinciehuis in Groningen.

Naast de premier zijn ook staatssecretaris Vijlbrief en de ministers Bruins Slot, Adriaansens, De Jonge en Schouten aanwezig. Namens de regio schuiven onder anderen commissaris van de koning Paas en de Groningse burgemeester Schuiling aan. Ook voorzitter Remkes van het Nationaal Programma Groningen is bij het gesprek.

Twee maanden geleden oordeelde een parlementaire enquêtecommissie dat de jarenlange gaswinning rampzalig was voor de Groningers en dat Nederland een ereschuld aan Groningen heeft. Het gesprek in Groningen zal onder meer gaan over hoe het kabinet die ereschuld kan inlossen, aldus premier Rutte. Eerder zeiden Groningse bestuurders 30 miljard aan investeringen voor langere tijd te eisen.

Rutte zegt "vanavond nog geen grote aankondigingen te verwachten". Wel zei Rutte voor aanvang van het gesprek dat de Groningers hard zijn geraakt en zich in de steek gelaten voelen. Het is volgens hem "ongelofelijk belangrijk dat we recht doen".

Maar volgens commissaris van de koning Paas zijn de Groningse bestuurders en het kabinet nog "een eind van elkaar weg". De Groningse burgemeester spreekt van een "zoektocht" en een "puzzel" bij het inlossen van de ereschuld aan Groningen.

Naar verwachting komt het kabinet volgende maand met een reactie op de harde conclusies van de parlementaire enquêtecommissie. Die concludeerde onder meer dat de veiligheid van Groningers decennialang ondergeschikt was aan financiële en economische belangen bij de gaswinning, en er te weinig aandacht was voor de schade en angst die de aardbevingen veroorzaakten.

Staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw, die al meerdere keren erkende dat de psychische gevolgen van de gaswinning lange tijd werden onderschat door Den Haag, zegt "te weten wat mensen willen" en ook te weten "wat wij bieden". Maar hij benadrukte dat het "geen vismarkt is". "Het gaat om sociale en mentale gezondheid van mensen en om economische perspectieven."

Het rijden in een benzine- of dieselauto wordt vanaf volgend jaar mogelijk flink duurder voor particulieren. Minister Jetten voor Klimaat en Energie heeft het kabinet twee lastenverhogingen voorgelegd om de klimaatdoelen te halen. Dat bevestigen bronnen uit coalitiekringen aan de NOS. Sommige partijen in het kabinet vinden de plannen echter te ver gaan en willen dat ze worden afgezwakt.

Jetten wil verplichten om duurdere biobrandstof met gewone brandstoffen te mengen waardoor benzine en diesel zo'n 5 tot 10 cent per liter duurder worden. Dat moet leiden tot minder gereden kilometers. Deze maatregel kan al vanaf 2024 ingevoerd worden.

Verder wordt een verhoging van de aanschafbelasting op nieuwe benzine- en dieselauto's (bpm) vanaf 2025 besproken. Het gaat waarschijnlijk om een verdubbeling van de bpm per auto. Dit moet de schatkist miljarden euro's opleveren. Daar staat een lastenverlichting tegenover voor kopers van tweedehands elektrische auto's. Zakelijke leaseauto's moeten vanaf 2025 allemaal elektrisch zijn.

Het doel is uiteindelijk dat er helemaal geen 'fossiele kilometers' meer worden gereden. Daarmee komt het halen van de klimaatdoelen dichterbij.

Maar het levert tegelijkertijd een financieel probleem op: de vergroening van het wagenpark kost het kabinet geld vanwege het geven van aankoopsubsidies. Daarnaast loopt de schatkist brandstofaccijnzen mis.

Vanaf 2030 moet het verlies aan inkomsten gecompenseerd worden door het nieuw in te voeren rekeningrijden voor alle auto's. Tot die tijd moet het kabinet alternatieve inkomsten zoeken, zoals dus de verhoging van de bpm.

De voorstellen liggen politiek gevoelig, zeker voor een partij als de VVD, die doorgaans opkomt voor de belangen van automobilisten. Jetten heeft vandaag van sommige partijen in het kabinet gehoord dat de autobezitter door deze plannen te hard geraakt wordt. Die partijen vinden dat de plannen moeten worden afgezwakt.

Daar zal de komende dagen discussie over gevoerd worden binnen het kabinet. Het is de vraag hoe hoog de partijen die discussie willen laten oplopen, maar duidelijk is dat de benzinerijder niet aan maatregelen ontkomt.

Het is voorlopig nog onduidelijk of er een einde komt aan de tijdelijke huurcontracten. Een stemming over het initiatiefwetsvoorstel vandaag is opgeschort. Er is namelijk een stevige ruzie ontstaan over het initiatiefwetsvoorstel van PvdA-Kamerlid Henk Nijboer en Kamerlid Pieter Grinwis van de ChristenUnie om tijdelijke contracten af te schaffen.

De verwijten vlogen vanmiddag in de Tweede Kamer over en weer. Nijboer verdenkt woonminister Hugo de Jonge ervan de Kamerleden Jaco Geurts (CDA) en Peter de Groot (VVD) te hebben aangezet om de wet "om zeep te helpen".

De afgelopen tijd zag het ernaar uit dat een meerderheid voorstander zou zijn van de initiatiefwet van PvdA en CU. Ook het CDA en in mindere mate de VVD vonden dat tijdelijke huurcontracten tot onzekerheid en stress leiden bij de huurder, en dat de verhuurder in deze krappe woonmarkt wel een erg sterke machtspositie had.

Maar de Kamerleden van CDA en VVD kwamen op het laatste moment met een aanpassing van het wetsvoorstel: particuliere huiseigenaren die maar één huis verhuren, moeten het recht krijgen om die huurders eruit te zetten als ze het huis willen verkopen, of als er familie in wil wonen.

Het CDA-Kamerlid Geurts noemt de aantijgingen van Nijboer dat het is ingegeven door De Jonge "zeer kwalijk". Hij kwam naar eigen zeggen zelf op het idee om het voorstel te veranderen en de minister heeft daar volgens hem niets mee te maken. "Wij maken onze eigen afweging."

PvdA en CU zijn al dagen geïrriteerd door de onaangekondigde aanpassing, die haaks staat op het doel van de nieuwe wet. "De huurbescherming wordt sterk verminderd. Een huurder mag dan pats-boem op straat worden gezet", stelt Nijboer, die de aanpassing "destructief" noemt.

Nijboer denkt aan een vooropgezet plan, omdat De Jonge eigenlijk weinig voelt voor die nieuwe wet. De minister vreest dat in deze tijd van woningnood huiseigenaren hun lege woningen niet meer verhuren uit vrees niet meer van de huurders af te komen.

De woordvoerder van De Jonge noemt de verwijten van de PvdA "merkwaardig" en zegt dat er "uiteraard" is gesproken met zowel de initiatiefnemers als Kamerleden die zich zorgen maken. Het aanpassen van wetsvoorstellen gedurende de behandeling is "gebruikelijk", aldus De Jonge.

De afhandeling van de wet ligt nu dus even stil. De PvdA wil eerst dat alle informatie die De Jonge, zijn ambtenaren of zijn politiek assistent naar de betrokkenen Kamerleden Jaco Geurts en Peter de Groot hebben gestuurd, ook naar de complete Tweede Kamer gaat.

Het is niet zeker of De Jonge aan dit verzoek gaat voldoen en of de twee initiatiefnemers dan verder willen met de afhandeling van hun wet.

Zonder wachttijd het vliegtuig pakken bij een chique terminal op Schiphol-Oost, als het aan Schiphol ligt is dit binnenkort voorbij. Schiphol-topman Ruud Sondag heeft aangekondigd dat de luchthaven vanaf eind 2025 een verbod wil op privéjets. Dat zou geluidhinder en overlast beperken. Verschillende luchtvaartexperts betwijfelen of zo'n verbod haalbaar is.

"Ik zie een verbod op korte termijn niet gebeuren, juridisch gezien wordt het een ontzettend lastig verhaal'', zegt luchtvaartdeskundige Joris Melkert. Ook hoogleraren lucht- en ruimterecht, Steven Truxal en Pablo Mendes De Leon, bevestigen dat een verbod moeilijk te realiseren valt doordat Nederland is gebonden aan wereldwijde verdragen.

Onder privévluchten vallen onder andere zakenvluchten, vakantievluchten voor privépersonen en het regeringstoestel. Greenpeace en Extinction Rebellion voeren al langere tijd actie tegen dit soort vluchten. Er is met name kritiek op privévluchten die worden gebruikt naar vakantiebestemmingen.

Volgens Schiphol geldt dit voor 30 tot 50 procent van de privévluchten. Critici vinden dat er naar vakantiebestemmingen voldoende commerciële vluchten en zelfs treinen beschikbaar zijn. Sondag lijkt nu gehoor te geven aan hun kritiek. Volgens de Schiphol-topman zorgen privévliegtuigen namelijk voor onevenredig veel geluidsoverlast en CO2-uitstoot per passagier.

Volgens de branche valt het wel mee met de uitstoot. "De zakelijke luchtvaart vormt maar een klein onderdeel van de totale luchtvaart en daarmee veroorzaken wij maar een klein deel van de totale CO2-uitstoot", zegt Robert Baltus van de EBAA, de branchevereniging van privévliegers.

De toegevoegde waarde van zakelijke vluchten is twee miljard euro per jaar, zegt Baltus. "Schiphol is de grootste Nederlandse luchthaven voor de zakelijke luchtvaart en er zijn veel grote bedrijven in de regio. Als je zakelijke vluchten vanaf Schiphol verbiedt, heeft dat een gigantische impact op ons vestigingsklimaat." Een rechtszaak sluit de branche niet uit als het voorstel van Schiphol daadwerkelijk beleid wordt.

Luchtvaartdeskundige Joris Melkert zegt dat privévliegtuigen per passagier een stuk vervuilender zijn, maar totaal gezien zijn ze maar verantwoordelijk voor een klein deel van de CO2-uitstoot op Schiphol.

Maar wie gebruiken er nou eigenlijk privévliegtuigen? Dat weet Niels Noorlander. Als broker koppelt hij privévliegtuigen aan klanten.

De branche maakt zich zorgen. Toch is de kans dat privévliegtuigen vanaf 2025 niet meer welkom op Schiphol zijn volgens experts klein. "Volgens het internationale Luchtvaartverdrag van Chicago uit 1944 moeten landen hun luchthavens openstellen voor vliegtuigen uit andere landen. Dit verdrag geldt ook voor privévliegtuigen", zegt hoogleraar lucht- en ruimterecht Steven Truxal.

Een luchthaven kan volgens het Luchtvaartverdrag het aantal vliegbewegingen op grond van geluidhinder alleen verminderen na het doorlopen van een zogeheten balanced approach-procedure. "Daarbij moeten omwonenden, luchtvaartondernemingen, de luchthaven en andere betrokken partijen in het proces meegenomen worden", zegt emeritus hoogleraar lucht- en ruimterecht Pablo Mendes De Leon.

Zo verloor het kabinet op 5 april dit jaar nog de rechtszaak over de krimp van Schiphol. Hierbij ging het niet om privévliegtuigen maar over het schrappen van 40.000 commerciële vluchten. Hierbij werd de balanced approach-procedure niet gevolgd en volgens de rechter had het kabinet dit wel moeten doen.

Schiphol kan volgens Mendes De Leon niet eenzijdig een besluit nemen. Verder mag een luchthaven het aantal vliegbewegingen pas inperken als andere alternatieven tegen geluidhinder niet voldoende blijken te werken.

Mendes De Leon is kritisch op Schiphol: ''Schiphol wekt met hun aangekondigde plannen de illusie voor de omwonenden: dit gaan we wel even voor jullie regelen. Uiteindelijk heeft de luchthaven hier niet de bevoegdheid voor." Ook de Europese Commissie moet de procedure beoordelen en beslissen of er genoeg juridische grondslag is om privévliegtuigen te weren.

Minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat, staat wel positief tegenover de plannen van Schiphol. "Overigens zal niet alles van de een op de andere dag gerealiseerd zijn, er zijn de nodige juridische punten. Het vergt een nader gesprek met Schiphol'', aldus de minister.

De partijen die overleggen over het landbouwakkoord hopen medio mei een akkoord te hebben. Dat zeiden ze in een persmoment in Hierden. Gisteren en vandaag stonden er twee onderhandeldagen op het programma waarin zo'n vijftig partijen, waaronder het ministerie, landbouworganisaties en natuurbeheer, tot een akkoord probeerden te komen.

De partijen lieten weten dat het moeilijke gesprekken zijn, maar dat er nog altijd vertrouwen is in een akkoord. "De gesprekken zijn op het scherpst van de snede en soms heel pittig. We staan soms echt ver uit elkaar, maar iedereen ziet het belang van het akkoord", zegt minister Adema van Landbouw. "We gaan doorpraten de komende tijd."

Volgens land- en tuinbouworganisatie LTO gaan de onderhandelingen best goed, maar worden er te veel rondjes gedraaid. "Er moet nu echt een concreet stuk op tafel komen. Het kabinet is aan zet", zegt voorzitter Sjaak van der Tak. De organisatie wil in de week van 8 mei duidelijkheid hebben over de definitieve tekst van het landbouwakkoord.

Ook minister Adema richt zich nu op die datum. "Is het makkelijk? Nee. Komen we eruit? Ik hoop het en verwacht het ook. De partijen aan tafel zijn gemotiveerd, dus geklapt is het zeker niet. Ik heb er nog vertrouwen in." Volgens de partijen die aan tafel zitten zijn de grootste pijnpunten in de onderhandeling met name landbouwgrondgebruik, wat de ketenpartijen gaan doen, het verdienmodel van de boer en mest.

Al sinds december praat het kabinet met meerdere organisaties over de toekomst van de boeren. Om de natuur te beschermen en te herstellen wil het kabinet de stikstofneerslag in 2030 flink hebben teruggedrongen. Ook moeten zo'n 3000 'piekbelasters' een aanbod krijgen in ruil voor het terugbrengen van hun uitstoot.

Tegelijkertijd wil het kabinet met een plan komen voor boeren die willen verduurzamen of verplaatsen. Daarvoor moet het landbouwakkoord de basis vormen. Het kabinet liet eerder weten dat het "zo nodig met eigen beleid" zou komen, als het niet zou lukken om tot een akkoord te komen.

De onderhandelingen over het landbouwakkoord verliepen al maanden stroef. Vorige maand trok boerenbelangenorganisatie Agractie zich bijvoorbeeld terug uit het overleg over het akkoord.

Vorig jaar stapte Henk Staghouwer op als minister van Landbouw. Het lukte hem niet om een concreet plan te maken voor de toekomst van de landbouw. Hij werd opgevolgd door Piet Adema, die besloot op advies Johan Remkes om om tafel te gaan met alle betrokken partijen.

Gemeenten en het kabinet hebben na lang onderhandelen een principeakkoord bereikt over het geld dat de komende jaren beschikbaar is voor de uitvoering van de jeugdzorg. Nu dat conflict uit de wereld is, moeten er nog wel inhoudelijke afspraken worden gemaakt over hoe de slecht functionerende jeugdzorg verbeterd moet worden.

Staatssecretaris Maarten van Ooijen (VWS) schrijft aan de Tweede Kamer dat de voorgenomen bezuinigingen de komende twee jaar worden "verzacht". In 2024 en 2025 blijft er in totaal 385 miljoen euro meer beschikbaar dan eerst de bedoeling was.

Hij noemt het akkoord "een belangrijke stap naar verbetering van de jeugdzorg". Het is volgens Van Ooijen nu aan alle betrokkenen om overeenstemming te bereiken over de inhoud van de hervormingen van de jeugdzorg.

Er is al jaren veel te doen over de zorg aan jongeren en kinderen die met problemen kampen. In 2015 werd de uitvoering van die zorg overgedragen aan de gemeenten. De verwachte verbeteringen bleven uit.

De kosten liepen op, de wachtlijsten werden langer en hulpverleners werden geconfronteerd met veel administratieve lasten. Die problemen zijn nog steeds niet opgelost, Het gevolg is dat kinderen niet of te laat de zorg krijgen die ze nodig hebben, constateerde de Algemene Rekenkamer vorige week nog in een snoeihard rapport.

Over het principeakkoord over de financiering is anderhalf jaar onderhandeld. De gemeenten, verenigd in de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) liepen te hoop tegen de ingeboekte bezuinigingen voor de komende jaren. De gesprekken over de noodzakelijke hervormingen kwamen er zelfs door stil te liggen.

De VNG is blij dat het akkoord er nu ligt, maar waarschuwt voor al te veel euforie. "Hoewel deze overeenstemming een belangrijke eerste stap is, moeten we ons realiseren dat er nog veel werk te doen is om de jeugdzorg in Nederland te verbeteren."

Aanvankelijk was het de bedoeling dat er vanaf dit jaar 374 miljoen euro per jaar zou worden bezuinigd, oplopend tot 570 miljoen in 2025. De afgesproken verzachting betekent dat de bezuinigingsopgave de komende twee jaar niet stijgt, maar 374 miljoen euro blijft.

Cathalijne Dortmans, die namens de VNG onderhandelde, spreekt over een "pauzeknop op de bezuinigingen" die nu ingedrukt is. "Het is belangrijk dat we deze hobbel nu hebben kunnen nemen. Gemeenten kunnen nog verschillende verbeteringen doorvoeren waarmee we hopelijk ook die bezuinigen kunnen realiseren."

Ook de zorgverleners in de jeugdzorg vinden het goed dat het conflict tussen het kabinet en de gemeenten nu uit de wereld is, maar ze hebben nog steeds zorgen. Zo zouden ze het veel logischer vinden dat er eerst gekeken wordt naar de benodigde maatregelen om de jeugdzorg te verbeteren en daar vervolgens een passend budget bij wordt bepaald. "Nu is de volgorde opnieuw andersom."

De gemeenten en het kabinet hebben afgesproken dat er een commissie van deskundigen wordt ingesteld, die advies kan uitbrengen tijdens de uitvoering van de hervormingen. Als de gemeenten toch meer geld kwijt zijn aan de jeugdzorg dan afgesproken, dan kan die commissie om advies worden gevraagd.

Nu het principeakkoord gesloten is, moeten de afzonderlijke gemeenten er nog wel mee instemmen. Zij buigen zich erover op 14 juni.

Nu de hobbel over de financiën genomen is, kan er volgens de staatssecretaris "binnen afzienbare tijd" overeenstemming worden bereikt met de hulpverleners en de jongeren zelf over de inhoudelijke verbeteringen.

Van Ooijen wil vooral dat de kinderen met de ernstigste problemen veel sneller de hulp krijgen die ze nodig hebben. Nu gaat er ook veel aandacht naar minder zware gevallen en dat gaat soms ten koste van de kwetsbaarste kinderen.

Inmiddels krijgt een op de zeven kinderen enige vorm van jeugdzorg. Van Ooijen vindt dat geen goede ontwikkeling, maakte hij twee weken geleden duidelijk in een opiniestuk in het AD.

Hij wil een "maatschappelijke dialoog" starten over de vraag of de gang naar een hulpverlener wel altijd nodig is. Problemen waar jongeren veel mee kampen, zoals eenzaamheid, kunnen misschien ook wel op een andere manier opgelost worden.

Die oproep leidde tot veel reacties, ook van de staatssecretaris zelf. "Ik heb helaas berichten gekregen van kinderen die zichzelf snijden, die anorexia hebben en die zich aangesproken voelden. Ik wil heel duidelijk tegen deze kinderen zeggen: dit gaat niet over jullie. Sterker nog: voor deze kinderen moet die hulpverlener juist sneller beschikbaar zijn."

Van Ooijen wil de lucht klaren over zijn bedoelingen:

SP'er Maarten Hijink vertrekt uit de Tweede Kamer. De 39-jarige politicus stopt om meer tijd vrij te maken voor zijn privéleven, zo laat hij via Twitter weten.

Hij zegt dat hij met plezier zeventien jaar in de Tweede Kamer heeft gewerkt. "Tegelijkertijd grijpt dit werk hard in op je gezinsleven." Hijink was meer dan zes jaar Kamerlid. Daarvoor was hij voorlichter van SP-leider Emile Roemer en persoonlijk medewerker van het Kamerlid Agnes Kant.

Hijink was woordvoerder Zorg en voerde in coronatijd de vele debatten met het kabinet over de pandemie. Hij wordt deze week al opgevolgd door Jimmy Dijk, die op dit moment fractievoorzitter is van de SP in de gemeenteraad van Groningen en ook lid is van het dagelijks bestuur van de partij.

De hoge werkdruk in de Tweede Kamer is een veelbesproken onderwerp de afgelopen tijd. Het VVD-Kamerlid Ockje Tellegen vertrok in oktober 2022 definitief na een burn-out.

De laatste jaren zijn veel politici ziek geworden door overbelasting, zoals fractievoorzitter Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren, het Kamerlid Pieter Omtzigt en Harry van der Molen van het CDA. Zij kwamen na een rustperiode wel weer terug.

Het is niet nodig nu te onderzoeken of rechters extra eisen moeten stellen aan belangenorganisaties die rechtszaken beginnen tegen de staat. Minister Weerwind voor Rechtsbescherming schrijft aan de Tweede Kamer dat rechters sinds 2020 al over extra wettelijke mogelijkheden beschikken om te toetsen of een belangenclub voldoende representatief is.

Een meerderheid van de Tweede Kamer vroeg in februari op initiatief van SGP-Kamerlid Stoffer om rechters extra eisen te laten stellen aan organisaties die zaken tegen de staat beginnen. Verschillende rechtszaken tegen het kabinet over het klimaat- en stikstofbeleid waren aanleiding voor de SGP om met het voorstel te komen.

Bij het indienen van zijn voorstel zei SGP-Kamerlid Stoffer klimaatbeleid een "zaak van de politiek en niet van de rechter" te vinden. Hij vindt het ongezond dat "activistische, gesubsidieerde organisaties" met rechtszaken de bouw van huizen kunnen tegenhouden of bedrijven waar duizenden mensen werken kunnen "platleggen". Stoffer noemde Urgenda en Mobilisation for the Environment als voorbeelden.

Het voorstel kreeg een Kamermeerderheid, maar minister Weerwind voor Rechtsbescherming schrijft de Kamer dat hij het niet overneemt.

Volgens Weerwind is juist in 2020 in de wet vastgelegd om de zogeheten representativiteit extra te toetsen. Weerwind zegt jaarlijks met alle personen en organisaties die met de wet te maken hebben te overleggen en te evalueren. Volgens hem wordt "algemeen erkend" dat rechters de representativiteit van belangenorganisaties indringend toetsen.

In 2025 wordt de betreffende wet weer geëvalueerd, tot die tijd ziet Weerwind geen aanleiding om iets te veranderen, aldus de minister in de brief aan de Kamer.

Vooral Kamerleden en ambtelijk leidinggevenden maken zich schuldig aan grensoverschrijdend gedrag in de Tweede Kamer. En dat gedrag wordt onvoldoende aangepakt. Dat komt naar voren uit onderzoek door de Universiteit Utrecht naar sociale veiligheid in de Kamer.

Ruim een derde van de Kamerleden en medewerkers in het Kamergebouw die meededen aan het onderzoek, heeft last van roddelen, pesten, discriminatie of ander grensoverschrijdend gedrag door andere mensen in de Kamer. De onderzoekers spreken van "een grote minderheid".

Volgens hen wijst dit erop dat het meer is dan een reeks incidenten. "Het onderzoek wijst op dieperliggende patronen en mechanismen die concrete en aanhoudende risico's vormen."

Deelnemers aan het onderzoek zeggen onder meer dat ze zijn geconfronteerd met kleinerende opmerkingen, zwartmaken, discriminatie, sabotage, pesten, schelden en schreeuwen. Ook druk om iets te doen dat tegen de regels ingaat of niet integer is komt voor, net als bedreiging en (seksuele) intimidatie.

Aan het onderzoek hebben 428 ambtenaren, 173 fractiemedewerkers en 38 Kamerleden meegedaan. De meest genoemde bron van grensoverschrijdend gedrag was de ambtelijke leiding. Ruim een kwart wordt aan hoge ambtenaren toegeschreven, terwijl ze maar 4 procent van het personeelsbestand uitmaken.

Kamerleden worden door de deelnemers ook in ruim een kwart van de gevallen als dader genoemd. Zij maken 9 procent uit van de mensen die werken in de Kamer.

Uit het onderzoek blijkt ook dat zowel de sociale veiligheid van melders als die van beklaagden onvoldoende is geborgd. "Er lijkt een zekere terughoudendheid te zijn (...) om grensoverschrijdend gedrag te melden, en angst voor negatieve gevolgen of een gebrek aan vertrouwen in meldkanalen speelt daarin mee", aldus het rapport.

Volgens de onderzoekers schiet het beleid rond ongewenste omgangsvormen tekort. "Onder meer doordat het onvoldoende breed en zichtbaar gedragen en voorgeleefd wordt door presidium en andere Kamerleden, en de ambtelijk leidinggevenden." Het presidium is de dagelijkse leiding van de Kamer, met voorzitter Bergkamp aan het hoofd.

Bergkamp besloot tot het onderzoek nadat zij veel signalen had ontvangen van ongewenst gedrag binnen de Tweede Kamer.