Het kabinet neemt een uitgebreid pakket aan maatregelen om de 'ereschuld' aan Groningen en Noord-Drenthe in te lossen. Er is in totaal ruim 22 miljard euro gereserveerd voor het oplossen van de problemen als gevolg van de gaswinning. Daarvan is 8,7 miljard voor bestaande plannen en 13,5 miljard 'nieuw geld'. Over de uitgaven wordt jaarlijks verantwoording afgelegd in een 'Staat van Groningen'.

Allereerst wordt er dertig jaar lang 250 miljoen euro per jaar geïnvesteerd in de verduurzaming, leefbaarheid en het economisch perspectief van het aardbevingsgebied. Dat is het deel van het bedrag voor de "ereschuld" waar de parlementaire enquêtecommissie gaswinning Groningen eind februari over sprak. De Kamerleden stelden dat de belangen van de Groningers stelselmatig zijn genegeerd en dat financieel gewin stelselmatig voor de belangen van de Groningers ging.

Staatssecretaris Hans Vijlbrief voor Mijnbouw en premier Mark Rutte presenteerden hun reactie op de parlementaire enquête in het Groningse dorp Garmerwolde. Rutte zei dat het kabinet de conclusies van de enquêtecommissie "zonder reserve" volledig overneemt.

Rutte gaf aan dat de ereschuld aan Groningen moet worden ingelost:

De premier bood namens het kabinet opnieuw excuses aan voor de fouten die zijn gemaakt en het "decennialang in de steek laten" van de mensen in het aardbevingsgebied. Hij stelde dat de schade van zestig jaar gaswinning niet met één pennenstreek ongedaan kan worden gemaakt en dat hij de scepsis en het wantrouwen bij de Groningers goed begrijpt. "We zullen het vooral moeten laten zien."

Een geëmotioneerde Vijlbrief zei dat het kabinet er alles aan wil doen: "De schade aan uw huizen kunnen en zullen we aanpakken. Wat betreft de geestelijke schade is dat moeilijker." Hij erkende nogmaals dat hij zich schaamt voor wat de overheid heeft veroorzaakt. Volgens hem zijn "generaties in het aardbevingsgebied ernstig tekortgedaan". "Wij kunnen ze geen tien jaar van hun leven teruggeven." Een zichtbaar aangedane Vijlbrief zei dat het kabinet "moet doen wat nodig is":

Het is onder meer de bedoeling dat Groningen zich met behulp van de investeringen gaat ontwikkelen tot de "landbouwregio van de 21ste eeuw", waar het moet gaan draaien om de duurzame productie van gezonde voeding. Verder zal bijvoorbeeld geld worden gestoken in het aantrekken van medisch specialistische opleidingen en het opzetten van 'gezondheidshuizen' waarin mensen zowel voor preventie als voor behandelingen terechtkunnen.

In totaal worden er vijftig maatregelen genomen. Het gaat dan onder meer om het vergroten van het gebied waar bewoners niet hoeven aan te tonen dat de schade die ze hebben het gevolg is van de gaswinning. Bij schades onder de 40.000 euro wordt er helemaal geen onderzoek meer gedaan naar de oorzaak; die worden in alle gevallen vergoed.

Straten, buurten en dorpen worden voortaan zoveel mogelijk in één keer aangepakt om te voorkomen dat schade bij het ene huis wel vergoed wordt en bij de buren niet. Dat is nu nog vaak het geval, tot ergernis van veel Groningers.

Ook worden in alle betrokken gemeenten 'aardbevingscoaches' aangesteld, die kunnen helpen bij problemen. Verder zal worden geprobeerd om de werkgelegenheid en de schooluitval binnen dertig jaar terug te brengen tot het landelijk gemiddelde.

Het kabinet belooft dat er "zolang als nodig is voldoende geld is om ervoor te zorgen dat alle schade wordt vergoed en dat iedereen een veilig huis heeft". Het gaat ervan uit dat ruim 22 miljard euro voldoende is om alle plannen te realiseren. Al met al is zo'n 7,5 miljard bedoeld voor de investeringen, het ereschuldgedeelte, de rest van het bedrag is voor schade-afhandeling en versterking van woningen.

Er zal in een wet worden vastgelegd dat het kabinet jaarlijks verantwoording zal afleggen over de besteding van het geld. Dat gebeurt in een 'Staat van Groningen', naar voorbeeld van de State of the Union in de Verenigde Staten. Ook is er elk halfjaar een gesprek in de provincie over de voortgang.

Vorige week lekte uit dat het kabinet ruim 20 miljard zou uittrekken. Bestuurders in de regio zeiden toen dat er 30 miljard nodig was voor de investeringen. Dat was nog los van de kosten voor schade en herstel, naar schatting 5 tot 10 miljard. Commissaris van de koning René Paas sprak over een "groot gat" tussen de wensen en het aanbod.

Staatssecretaris Hans Vijlbrief (Mijnbouw) heeft de bewoners van het aardbevingsgebied in Groningen en Noord-Drenthe in een open brief in Dagblad van het Noorden opnieuw gelijk gegeven met betrekking tot de gaswinning en de aardbevingen die daarop volgden.

Ook belooft Vijlbrief de fouten die gemaakt zijn te herstellen. "Dit is onze laatste kans om het beter te doen. Om recht te doen aan jullie verdriet en pijn. Het beleid moet menselijker, de uitvoering milder." Hij kondigt vijftig maatregelen aan.

Wat die maatregelen zijn, wordt rond 14.00 uur duidelijk, wanneer de staatssecretaris en premier Rutte het Groningse dorp Garmerwolde bezoeken. Op die plek, die jarenlang geteisterd werd door aardbevingen, zullen zij de formele kabinetsreactie geven op het eindrapport van de parlementaire enquête over de gaswinning in Groningen. Ook verschijnen de maatregelen op een speciaal ingerichte website van de overheid.

Twee maanden geleden oordeelde de parlementaire enquêtecommissie dat de jarenlange gaswinning rampzalig was voor de Groningers en dat Nederland een ereschuld aan Groningen heeft. De commissie concludeerde dat de veiligheid van Groningers decennialang ondergeschikt was aan financiële en economische belangen bij de gaswinning, en er te weinig aandacht was voor de schade en angst die de aardbevingen veroorzaakten.

Vorige week zeiden bronnen tegen de NOS dat het kabinet ruim 20 miljard euro over heeft om Groningen te compenseren voor de gaswinning. Die miljarden zijn voor "een generatielange aanpak" en moeten onder meer worden gebruikt voor infrastructuur en het bevorderen van kansengelijkheid. Van het bedrag moet ook schadeherstel en versterking van huizen worden betaald.

Bestuurders uit de regio eisen 30 miljard aan investeringen in leefbaarheid, sociale samenhang en het aardgasvrij maken van woningen. Maar de Groningers vinden dat de kosten voor schadeherstel en versterking hier los van staan. Die kosten worden geschat tussen de 5 en 10 miljard.

Het kabinet is van plan de fouten te herstellen en het vertrouwen van de Groningers terug te winnen, schrijft Vijlbrief. "Dat is niet van de een op de andere dag geregeld. We hebben nog een lange weg te gaan. Of we daarbij op de goede weg zijn, daarover blijf ik graag met u in gesprek. Want daar heb ik jullie voor nodig."

Bekijk hier hoe het Gronings gas de schatkist veel geld opleverde, maar voor inwoners van Groningen een last bleek:

Tweede Kamerleden reageren maandag op het verzoek van de NPO om de vergunning van omroep Ongehoord Nederland (ON!) in te trekken. Dat verzoek werd maandag neergelegd bij staatssecretaris Gunay Uslu, nadat de NPO een derde boete aan ON! had opgelegd, van 131.885 euro. Eerder kreeg de omroep boetes van 84.098 euro en 56.065 euro.

Volgens Kamerlid Lisa Westerveld (GroenLinks) is het hoog tijd dat de staatssecretaris ingrijpt. "Als Kamerleden ga je niet over wat journalisten en omroepen doen, schrijven of zeggen. Maar we gaan wel over de wettelijke kaders. Met het sanctierapport dat er nu is, hoop ik dat Uslu de knoop doorhakt en ON! eruit gooit."

In dat rapport, opgesteld door de Raad van Bestuur van de NPO, wordt de aanleiding van het verzoek beschreven. Hierin schrijft de NPO dat ON! "structureel de Journalistieke code NPO schendt" en, ook na twee eerdere boetes, onvoldoende bereid lijkt tot samenwerking. In een verklaring noemt ON! de nieuwe boete een "hernieuwde aanval op de vrijheid van meningsuiting."

Dat argument noemt Westerveld een "zwaktebod". "Er wordt helemaal niks verboden, het is niet alsof wij omroepen of meningen willen verbieden. Het gaat om de journalistieke kwaliteit. Als je naar het sanctierapport kijkt, zie je dat ON! op verschillende manieren lak heeft aan de journalistieke code en niet van plan lijkt zich er in de toekomst aan te gaan houden. Als je met belastinggeld een omroep overeind houdt, mogen er bepaalde kwaliteitseisen aan ten grondslag liggen. Als politici moet je zorgen dat belastinggeld goed besteed wordt."

"ON! heeft bij herhaling desinformatie verspreid, tot extreemrechtse omvolkingstheorieën aan toe," zegt D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma in een schriftelijke reactie. "Er is geen andere mogelijkheid meer dan het besluit om ON! uit het bestel te zetten."

PvdA-Kamerlid Mohammed Mohandis noemt de democratische rechtsstaat "te waardevol en kwetsbaar om niet in te grijpen wanneer nepnieuws en schadelijke theorieën worden verspreid." Hij stelde al eerder Kamervragen naar aanleiding van de derde sanctie die door de NPO werd opgelegd. Mohandis: "Er liggen sancties die zijn opgelegd door de NPO en die sancties zijn gebaseerd op onafhankelijk onderzoek. Het is niet zo ingewikkeld: wie over de schreef gaat, moet eruit. Er is een voordeur maar ook een achterdeur."

Pim van Strien van de VVD vindt het goed dat de NPO het verzoek heeft opgestuurd. "Zolang Ongehoord Nederland het patroon van systematisch delen van onjuiste info niet doorbreekt en de journalistieke code blijft overtreden, lijkt er geen plek in het publieke bestel. Toen ON toetrad, zijn ze immers wél akkoord gegaan met de spelregels verbonden aan de vergunning," zo schrijft Van Strien op Twitter.

Ongehoord Nederland-voorzitter Arnold Karskens spreekt van een "zwarte dag voor de persvrijheid in Nederland". Volgens hem wordt ON! het zwijgen opgelegd. "De handelwijze van het NPO-bestuur zou je kunnen verwachten in een dictatuur, maar zeker niet in ons land".

Ook Forum voor Democratie is kritisch over het besluit van NPO. "Kritische journalisten worden monddood gemaakt", zo schrijft de partij op Twitter. De partij zegt "pal voor de persvrijheid" te staan en gaat Kamervragen stellen. Volgens Wybren van Haga, fractievoorzitter van Belang voor Nederland, ligt onafhankelijke media in Nederland onder vuur. PVV-Kamerlid Martin Bosma noemt het mogelijke intrekken van de vergunning "totale waanzin". "Het tegengeluid wordt weer verder ingeperkt."

Staatssecretaris Uslu gaat om juridisch advies vragen naar aanleiding van het verzoek en stuurt deze week nog een brief naar de Kamer.

Het plan van het kabinet om het stikstofprobleem aan te pakken loopt opnieuw vertraging op. Het lukt niet om de regeling die ertoe moet leiden dat de grootste uitstoters van stikstof worden uitgekocht op tijd rond te krijgen. Dat bevestigen bronnen in Den Haag na een bericht van RTL Nieuws.

Het was de bedoeling dat de zogeheten piekbelastersregeling deze maand al klaar zou zijn, maar het wordt op z'n vroegst eind mei, zeggen ingewijden. Het blijkt lastiger dan gedacht om Brussel te overtuigen van de noodzaak van de regeling.

Ongeveer 3000 bedrijven, agrarisch en industrieel, moeten het aanbod krijgen om te stoppen, te verhuizen of zodanig te vernieuwen dat de uitstoot rigoureus vermindert. Ze krijgen daarvoor tot 120 procent van de marktwaarde van de onderneming, zo is het plan.

Maar daarvoor is wel toestemming van de EU nodig, omdat het plan raakt aan de strenge regels voor staatssteun. De regeling werd in november al aangekondigd, zou eerst in januari al klaar zijn. maar dat werd later eind april. Deze maand zou er een loket opengaan waar de boeren en ondernemers zich konden melden voor wat het kabinet een "woest aantrekkelijk" aanbod noemt.

Minister Van der Wal moet van Brussel eerst nog een aantal technische vragen beantwoorden voordat er een oordeel gegeven kan worden. De kans is volgens bronnen klein dat de regeling alsnog afgekeurd wordt. Bronnen in Brussel zeggen dat het de bedoeling is dat er in de eerste week van mei definitief groen licht komt. In Den Haag streeft men er nu naar de regeling eind mei open te stellen.

De aanpak van de piekbelasters is essentieel voor het oplossen van de stikstofimpasse, waardoor veel bouwplannen in ons land stilliggen. Premier Rutte zei eerder deze maand nog dat hij de stikstofaanpak wil versnellen en dat hij daar de uitkoopregeling voor nodig heeft.

Tegelijkertijd besloot het kabinet het stikstofbeleid verder op een laag pitje te zetten, totdat de nieuwe provinciebesturen zijn gevormd. De kans is groot dat de grote winnaar BBB in veel provincies in het bestuur komt en die partij is zeer kritisch over het beleid. Coalitiepartner CDA heeft aangegeven over enige tijd te willen heronderhandelen over de stikstofaanpak van Rutte IV.

De NS mag met ingang van 2025 gaan variëren met de prijzen van treinkaartjes, bijvoorbeeld voor reizen in de spits of op bepaalde trajecten. Dat staat in een brief van staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur) aan de Tweede Kamer. Of er een apart tarief komt voor de spits staat overigens nog niet vast.

Een spitsheffing kan ertoe leiden dat het minder druk wordt in de ochtend- en avondspits en het reizigersverkeer beter over de dag wordt verspreid. De NS krijgt ook de mogelijkheid om op drukke trajecten hogere prijzen te vragen, zodat er geld komt om meer of langere treinen in te zetten. Aan een spitsheffing worden wel voorwaarden verbonden, zegt de staatssecretaris.

Voor reizen buiten de spits kunnen treinreizigers al jaren een kortingsabonnement aanschaffen. Nu krijgt de NS dus de mogelijkheid om reizen in de spits duurder te maken.

Het kabinet bekijkt daarnaast of de NS meer financiële steun nodig heeft om het hoofdrailnet, de belangrijkste spoorverbindingen in Nederland, de komende jaren goed te kunnen uitvoeren.

Tot 2025 lopen er afspraken met de NS, maar voor de periode daarna moeten nieuwe afspraken worden gemaakt voor een nieuwe vergunning. De NS is nog altijd niet hersteld van het verlies dat tijdens de coronaperiode is ontstaan. Om het bedrijf weer financieel gezond te maken, is staatssecretaris Heijnen bereid om in de nieuwe vergunning op bepaalde momenten af te zien van een vergoeding voor het hoofdrailnet. Ook is subsidie een optie.

De staatssecretaris benadrukt wel dat hiervoor eerst nog meer onderzoek nodig is. Na de zomer legt zij de Kamer een definitief plan voor de nieuwe vergunning voor. Nu betaalt de NS voor de vergunning 80 miljoen euro per jaar.

Nog steeds reizen er minder mensen met de trein dan voor de coronapandemie. Ook de gestegen kosten van energie, personeel, materieel en onderhoud spelen de NS parten. "Dit heeft geleid tot een financieel tekort dat vraagt om oplossingen", schrijft Heijnen aan de Kamer. Ze schrijft dat ook bekeken zal worden "hoe de dienstregeling wordt aangepast aan een veranderende vervoersvraag". Dat betekent in de praktijk dat er mogelijk op rustigere momenten minder treinen zullen gaan rijden.

De staatssecretaris benadrukt dat de NS door moet gaan met kostenbesparingen en schrijft ook dat het nog niet duidelijk is welke maatregelen noodzakelijk zijn om het financiële tekort te dekken. Volgens Europese richtlijnen moeten de afspraken over nieuwe concessies voor 25 december van dit jaar worden gemaakt.

Reizigersvereniging Rover noemt de berichten over de spitsheffing zorgelijk. "Een leerkracht kan niet later voor de klas gaan staan omdat de trein onbetaalbaar is geworden", zegt Rover-directeur Freek Bos. "De klimaat- en woningbouwopgave vraagt dat het gebruik van trein en bus juist moet groeien. Reizigers uit de spits jagen zorgt eerder voor het tegenovergestelde."

Bos begrijpt ook niet waarom er gesproken wordt over het verminderen van de dienstregeling. "Meer voor minder betalen, dat is het begin van een neerwaartse spiraal voor de trein", zegt hij. De reizigersvereniging wil dat het kabinet stopt met "de afbraak van het openbaar vervoer" en gaat inzetten op de groei van het aantal treinreizigers.

Minister Dennis Wiersma gaat met voormalige leidinggevenden in gesprek over zijn gedrag. Hij wil weten of hij in eerdere functies ook "te scherp en soms te fel" is geweest. Wiersma was onder meer staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Kamerlid voor de VVD.

Gisteren kwam naar buiten dat Wiersma op het ministerie van Onderwijs "geregeld door het lint ging en dat hij kon ontsteken in razernij". Een aantal ambtenaren zou om die reden zijn opgestapt.

Wiersma schrijft vandaag op Instagram dat hij hier vorig jaar al mee aan de slag is gegaan en dat het inmiddels een stuk beter gaat. "Althans, dat hoor ik van de mensen om mij heen."

Hij zegt verder dat "de signalen" uit zijn eerste periode als minister hem dus bekend zijn. "Maar misschien zijn er ook wel eerdere signalen, van langer geleden, die mij zijn ontgaan of waar ik mij voor heb afgesloten."

Hij wil nu zijn leidinggevenden in eerdere functies de gelegenheid geven om daar met hem over te spreken. "Want ik wil niets liever dan lessen trekken uit die periode."

Nederland bereidt zich "met man en macht" voor op een evacuatie van Nederlanders uit Sudan. Er zijn inmiddels 134 mensen gebeld met de vraag of zij meewillen met een door de overheid georganiseerd vertrek. Zij hebben het advies gekregen om alvast een tas in te pakken.

Het is nog niet duidelijk wanneer er een kans is om het land te verlaten. "Op dit moment is het niet mogelijk", laat het ministerie van Buitenlandse Zaken weten. "De veiligheidssituatie laat een evacuatie niet toe."

"We kunnen niet voorspellen hoe het gaat lopen. Het kan lang duren, of ineens heel snel gaan. Duidelijk is dat geen enkele optie zonder risico is."

De Nederlandse ambassadeur in Sudan, Irma van Dueren, is met medewerkers van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie in Jordanië. "Vanuit daar onderhouden ze contact met Nederlanders in Sudan en bereiden ze zich voor op alle scenario's."

In Jordanië staan ook twee C-130 Hercules-transportvliegtuigen van Defensie klaar. Verder is het Snel Consulair Ondersteuningsteam (SCOT) naar Djibouti afgereisd. Dat is een speciaal team van medewerkers van Buitenlandse Zaken dat kan helpen om Nederlanders in crisisgebieden in veiligheid te brengen.

Voor een mogelijke evacuatie komen mensen in aanmerking met de Nederlandse nationaliteit of een geldige verblijfsvergunning voor Nederland. Hun partner en kinderen tot 18 jaar mogen ook mee. "Huisdieren kunnen helaas niet mee", meldt de ambassade.

Buitenlandse Zaken gaat ervan uit dat er behalve de 134 mensen met wie inmiddels contact is geweest, nog meer Nederlanders in het land zijn. Zij krijgen het dringende verzoek om zich te registreren via de website van het ministerie.

Mensen die wel een telefoontje hebben gehad, is gevraagd alvast een tas klaar te zetten met reisdocumenten, medicatie "en andere strikt noodzakelijke spullen die niet te zwaar zijn". Bij een eventueel vertrek mogen zij alleen een "absoluut minimum aan handbagage" meenemen.

De evacués worden per vliegtuig naar een land in de buurt van Sudan gebracht. Als zij dan verder willen reizen, is dat op eigen kosten.

Ook andere landen maken zich op om ambassadepersoneel en burgers het land uit te krijgen. Onder meer de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Japan zeggen voorbereidingen te treffen. Nederland onderhoudt contact met deze landen over de veiligheidsrisico's.

Het is op dit moment onmogelijk om het land via de luchthaven in de Sudanese hoofdstad Khartoem te verlaten. Na een kort staakt-het-vuren zijn de gevechten vannacht weer hervat.

Premier Rutte is optimistisch over de kans dat het kabinet in staat is een oplossing te vinden voor een aantal complexe problemen, zoals een legere staatskas, extra klimaatplannen, de hulp aan Groningen, de stikstofimpasse en de opvang van een grotere toestroom van asielzoekers.

"We hebben in de ministerraad goed, eerlijk en intensief gesproken", zei de premier na afloop van deze wekelijkse vergadering van de bewindslieden van zijn VVD-D66-CDA-ChristenUnie-kabinet. "Het verliep in goede sfeer. Ik denk dat we eruit komen."

Deze week zijn er al allerlei extra kabinetsbijeenkomsten geweest om een akkoord te bereiken over bijvoorbeeld de begroting van volgend jaar en de klimaatplannen van minister Jetten voor Klimaat en Energie. Hij wil die plannen zo snel mogelijk naar buiten brengen, maar dat is vandaag niet gelukt doordat er onenigheid is over vooral de bijdrage die automobilisten moeten leveren.

De D66-minister denkt aan duurdere brandstof en een hogere aanschafbelasting voor benzineauto's, maar dat wil coalitiepartij VVD niet. Rutte denkt dat er volgende week een voorstel naar buiten kan komen waar alle partijen achter staan. "Ik denk dat we de laatste stappen kunnen zetten."

De gesprekken over een miljardentekort in de lopende begroting onder leiding van minister Kaag van Financiën lopen ook stroef, omdat niemand zin heeft geld te zoeken in de eigen begroting. Deze zogenoemde Voorjaarsnota moet volgende week klaar zijn, maar ondanks de extra bijeenkomsten is er nog geen zicht op een akkoord.

De Tweede Kamer is vanaf vandaag twee weken vrij, maar het kabinet werkt nog drie dagen door. Dinsdag wordt officieel bekend wat de coalitie wil uittrekken voor de compensatie van de Groningse gedupeerden van de aardbevingsschade, naar verwachting wordt dat 20 miljard euro. Rutte en staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw gaan dinsdag naar Groningen om de plannen daar te presenteren.

Woensdag is de ministerraad en dan zouden de klimaatplannen en de Voorjaarsnota naar buiten kunnen komen, denkt Rutte. Hij erkent dat er politieke meningsverschillen zijn, maar vindt dat normaal. Elke politieke partij wil zijn eigen ideeën zo veel mogelijk doordrukken. "Elke discussie raakt waar je staat als partij."

Over Haagse speculaties of het kabinet kan vallen wil Rutte niets weten. "Ik denk dat het lukt, maar het is pas gelukt als de knopen zijn doorgehakt."

Het kabinet wil de Nederlandse verzetsheld Jan Zwartendijk (1896-1976) postuum eren met de hoogste onderscheiding voor dappere daden verricht buiten een strijd, de gouden Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon. Het is in principe niet mogelijk om onderscheidingen toe te kennen aan verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog, omdat de toenmalige regering in 1951 heeft besloten om daarmee te stoppen.

Maar het kabinet wil nu kijken of er een uitzondering gemaakt kan worden. "Zwartendijk heeft duizenden Joden in de Tweede Wereldoorlog gered. Deze onderscheiding is ten volle verdiend", zegt minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken, die de uitzondering aan het regelen is. Op initiatief van D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma vroegen alle Kamerleden in februari aan het kabinet en de koning om dit bijzondere eerherstel voor de diplomaat Zwartendijk.

Als Nederlandse consul in Litouwen redde hij in de Tweede Wereldoorlog duizenden Joden. Hij verstrekte ruim 2000 Joden een Nederlands reisdocument, waarmee ze via de Sovjet-Unie naar Japan gingen en vandaar naar de Nederlandse Antillen of Suriname konden reizen, toenmalige delen van het Nederlandse koninkrijk die niet bezet waren.

Zwartendijk, die in Litouwen werkte voor Philips, dacht jarenlang dat hij door zijn optreden slechts één persoon in de Tweede Wereldoorlog had gered. Maar het waren duizenden mensen, hoorden zijn nabestaanden op de dag van zijn begrafenis.

Ze kregen toen een brief waaruit bleek dat niet slechts één persoon, maar ruim 95 procent van de duizenden Joden die Zwartendijk had geholpen de oorlog had overleefd. Het was het resultaat van een onderzoek naar mogelijke overlevenden waartoe zijn kinderen in de jaren 60 opdracht hadden gegeven aan het Simon Wiesenthal Center en het Holocaust Research Center.

De diplomaat werd door het ministerie van Buitenlandse Zaken na de oorlog zelfs berispt door het "ten onrechte" verstrekken van reisdocumenten. Vijf jaar geleden is al excuus aangeboden aan de nabestaanden en is er een monument ter ere van hem onthuld in Litouwen.

D66-Kamerlid Sjoerdsma vond dat Zwartendijk meer verdiende dan deze erkenning. "Het was een bescheiden man en hij had zelf niet veel met publieke erkenning en koninklijke onderscheidingen", aldus Sjoerdsma in februari. "Maar het heeft hem altijd zeer gestoken dat hij hiervoor een reprimande heeft gekregen."

Minister Hoekstra staat helemaal achter de actie van het D66-Kamerlid, maar het kabinet kan niet zelf beslissen of de Erepenning wordt uitgereikt. Dat doet het Kapittel voor de Civiele Orden. "Ik heb goede hoop dat ze ons verzoek honoreren", zegt Hoekstra. Het uitreiken aan de nabestaanden zou dan nog dit jaar kunnen gebeuren.

De Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon in het goud is voor het laatst in 1964 toegekend. De onderscheiding is in totaal slechts 99 keer uitgereikt.

Minister Robbert Dijkgraaf wil de komst van internationale studenten naar Nederland afremmen. De afgelopen jaren nam hun aantal sterk toe en dat leidt tot allerlei problemen. De minister voor hoger onderwijs komt nu met een reeks aan voorstellen. Zo vindt hij dat er weer meer in het Nederlands les moet worden gegeven.

Er zijn inmiddels 115.000 internationale studenten in Nederland, schrijft Dijkgraaf in een brief aan de Tweede Kamer. Dat zijn er 3,5 keer zoveel als in 2005. Op de universiteiten komt nu 40 procent van de eerstejaars uit het buitenland, in 2015 was dat nog 28 procent.

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap vindt het op zich goed dat Nederland veel buitenlandse studenten trekt. Niet alleen voor hen zelf "maar ook voor onze samenleving en kenniseconomie". Maar hij wil de stroom wel kunnen beheersen. "We hebben naast een gaspedaal ook een rem en vooral een stuur nodig", schrijft de minister, die vindt dat er nu te weinig controle is. "We hebben er te weinig vat op."

Dijkgraaf wijst erop dat er onderhand sprake is van overvolle collegezalen, een gebrek aan huisvesting en een hoge werkdruk onder docenten, en dat de toegankelijkheid van het onderwijs voor Nederlandse studenten in het geding kom. Hij vreest dat als er niet wordt ingegrepen, de kwaliteit van de hogescholen en universiteiten zo achteruit gaat "dat dit onze internationale toppositie ondergraaft".

Hij wil ten eerste dat er een centrale regie komt, waarbij breder gekeken wordt dan naar alleen naar wat een hogeschool of universiteit ermee opschiet. "Wat kunnen de maatschappij en het stelsel aan? Hoe zorgen we ervoor dat ongewenste ontwikkelingen tijdig worden gesignaleerd?", zijn vragen die gesteld moeten worden, en de minister van Onderwijs moet hier het laatste woord krijgen.

Daarnaast wil Dijkgraaf dat instellingen gemakkelijker een maximum aantal plaatsen voor buitenlandse studenten kunnen instellen, zodat Nederlandse studenten ook toegang blijven houden. Hij heeft het over een "noodcapaciteitsfixus", die kan worden ingezet bij een onverwachts groot aantal aanmeldingen van studenten van buiten Europa.

Verder wil Dijkgraaf dat het Nederlands weer uitdrukkelijk de hoofdtaal wordt in het onderwijs. Dat is op papier al zo, maar er is geen toezicht op en in de praktijk worden steeds meer lessen in het Engels gegeven. Dijkgraaf wil dat internationale studenten weer Nederlands gaan leren. Daarmee wordt de kans dat zij na hun studie in Nederland blijven ook groter.

De maatregelen die Dijkgraaf voorstelt gaan nog niet meteen in. De minister werkt nog aan nadere plannen en wetgeving, die hij liefst voor de zomer naar de Tweede Kamer wil sturen. Hij wil ook voor de zomer in overleg met hogescholen en universiteiten over zijn eerdere oproep om voorlopig te stoppen met het actief werven van buitenlandse studenten.

Eerder maakte NOS op 3 deze video over de grote hoeveelheid internationale studenten:

Minister Dennis Wiersma is soms te scherp, te fel en te veeleisend geweest tegen zijn ambtenaren. Hij zei dat voor het begin van de vergadering van het kabinet naar aanleiding van een stuk in De Telegraaf.

De Telegraaf heeft met ambtenaren van het ministerie van Onderwijs gesproken. Die zouden tegen de krant hebben gezegd dat de minister "geregeld door het lint ging en dat hij kon ontsteken in razernij". Een aantal ambtenaren zou om die reden zijn opgestapt.

De VVD'er is sinds begin vorig jaar minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs. Hij vindt achteraf dat zijn gedrag in de eerste periode van zijn ministerschap niet goed was. "Ik vraag veel van mensen en leg hun soms ook druk op. Ik heb me gerealiseerd wat dat met mensen doet en ik ben ermee aan de slag gegaan."

Wiersma erkent dat hij "per definitie altijd het goede voorbeeld moet geven en dat zijn woorden als minister soms harder aankomen dan als Dennis". Hij vindt het naar eigen zeggen erg als mensen op het ministerie in een overleg soms het gevoel hebben dat ze niet kunnen zeggen wat ze willen. Hij heeft inmiddels met velen op het ministerie over zijn stijl gepraat en doet er "elke dag zijn best voor" om die te veranderen.

Wiersma zei dat hij zich de impact van zijn stijl al in de eerste maanden van zijn ministerschap realiseerde. Maar de berichten over grensoverschrijdend gedrag in De Wereld Draait Door waren voor hem een "extra wake-upcall". De minister rekent het zichzelf aan dat hij soms over grenzen van mensen is gegaan.

Minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs vindt het heel belangrijk dat er in organisaties een veilige omgeving is. Hij betreurt het dat die er op het ministerie niet voor iedereen is geweest. Dijkgraaf zei dat er "intensief met Wiersma over de signalen" is gesproken en dat hij dat zelf ook heeft gedaan. Volgens Dijkgraaf stond Wiersma open voor de signalen en is zijn gedrag inmiddels veranderd. "Daarmee laat hij zien dat je ook als minister kunt leren van je fouten", vulde Dijkgraaf aan.

Een woordvoerder van de VVD in de Tweede Kamer noemt de gedragingen van Wiersma niet fraai. "Maar het is goed dat hij dit zelf erkent en daar met medewerkers gesprekken over voert."

Volgens premier Rutte is Wiersma "zeer geschrokken" en heeft hij zich gerealiseerd dat hij soms "te fel en hard reageert" op zijn ambtenaren en dat dit niet kan. De twee hebben hierover een gesprek gehad. Wat hij daarin als leidinggevende heeft gezegd, wil Rutte niet kwijt. Maar hij vindt dat Wiersma goed heeft gehandeld door met medewerkers in gesprek te gaan.

"Dat hij zichzelf corrigeert, is van groot belang", zei de premier over de "pijnlijke kwestie". Hij voegde daaraan toe dat hij nog volledig achter zijn keuze staat om zijn partijgenoot aan te stellen als minister in zijn vierde kabinet.

Overigens erkende Rutte in zijn wekelijkse persconferentie dat hij zelf ook weleens uit zijn slof schiet. "Wat ik weleens een enkele keer heb, en gelukkig heb ik dat behoorlijk onder controle, is dat ik als de druk oploopt weleens boos kan zijn. En dan zeg ik altijd meteen 'sorry', want ik vind het ongepast dat je dat doet. Maar het komt een enkele keer voor bij mij, dat is bekend. Ook tegen ambtenaren, en dan vind ik het van belang om dat meteen recht te zetten."

Los van Wiersma is een extern onderzoek gedaan na signalen van ongewenste omgangsvormen op het ministerie. Dat is in januari afgerond. Volgens het ministerie zijn daarbij inderdaad ongewenste omgangsvormen aan het licht gekomen, "maar niet zodanig dat er aanleiding was voor arbeidsrechtelijke consequenties". Het ministerie wil niet ingaan op details.

Het CDA-Kamerlid Jaco Geurts vertrekt uit de Tweede Kamer om waarnemend burgemeester te worden in Maasdriel. Het is de tweede CDA'er in een week die uit Den Haag vertrekt. Woensdag kondigde Kamerlid Agnes Mulder aan dat ze een nieuwe baan gevonden heeft.

Behalve de twee CDA-Kamerleden maakte deze week ook SP-Kamerlid Maarten Hijink zijn vertrek bekend. Hij vond het Kamerlidmaatschap in combinatie met zijn jonge gezinsleven erg zwaar.

De 52-jarige Geurts zat tien jaar in de Tweede Kamer en deed de laatste jaren vooral woningbouw. Eerder was hij vooral woordvoerder landbouw. Voor zijn Kamerlidmaatschap was Geurts eigenaar van een varkenshouderij in Kootwijkerbroek.

Geurts heeft via Twitter laten weten dat hij het "eervol vindt" om waarnemend burgemeester te worden in de gemeente in de provincie Gelderland. "Mijn inzet is om voor alle inwoners en de regio betekenisvol te zijn, een verbindende rol te hebben en dienstbaar te zijn aan de ontwikkelingen. Het was een voorrecht ruim 10 jaar Tweede Kamerlid te mogen zijn."

Het CDA heeft veertien zetels in de Tweede Kamer en verloor bij de afgelopen Provinciale Statenverkiezingen bijna de helft van het aantal zetels in de provincies.

In januari koos CDA-Kamerlid en voormalig staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Raymond Knops voor een andere carrière. Een paar weken daarvoor, in december 2022, maakte CDA-Kamerlid Harry van der Molen bekend dat hij een nieuwe baan had. Hij zat eerder lange tijd overwerkt thuis.

CDA-leider Wopke Hoekstra noemt Geurts een "zeer kundig Kamerlid" en wenst hem veel succes.

Als de overheid de strijd aan wil met de georganiseerde drugsmisdaad, dan moet de bescherming van kroongetuigen verbeteren. Want zonder kroongetuigen kunnen de leiders van misdaadorganisaties niet worden opgepakt en veroordeeld. Dat is de gedeelde conclusie van het kabinet en de Tweede Kamer.

Daar werd gedebatteerd over een grote zaak waar dit heel erg mislukte en de overheid faalde: de moorden op Peter R. de Vries, Derk Wiersum en Reduan, de broer van kroongetuige Nabil B.. Hij is de kroongetuige in het Marengo-proces tegen Ridouan Taghi, tegen wie levenslang is geëist. Taghi wordt in verband gebracht met de moorden.

De Kamerleden noemden het een beladen debat. "Onschuldige mensen zijn vermoord. Dat is een aanslag op onze rechtsstaat", verwoordde CDA-Kamerlid Kuik het. Als de hoeders van de rechtsstaat, zoals journalisten, advocaten, politici en rechters kunnen worden vermoord door de georganiseerde criminaliteit, wie wil deze rollen dan nog vervullen?, vroeg zij de minister.

Minister Yesilgöz verzekerde de Kamer dat zij hard werkt aan het verbeteren van het hele stelsel van bewaken en beveiligen. Daarvoor is extra geld uitgetrokken, onder meer voor extra politiemensen, auto's, apparatuur en dergelijke. Ook maakt zij nieuwe werkafspraken met alle betrokken organisaties.

De verantwoordelijkheid voor de beveiliging van ernstig bedreigde hoeders van de rechtsstaat wordt weggehaald bij het overbelaste samenwerkingsverband van OM, politie, inlichtingendiensten en gemeenten. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) neemt de coördinatie over. Die organisatie gaat nu al over de beveiliging van de leden van het Koninklijk Huis en bewindspersonen.

Het OM blijft verantwoordelijk voor de bescherming van kroongetuigen en hun gezin. Dit wel in overleg met de NCTV. Voor de andere familieleden van kroongetuigen wordt per geval bekeken wat nodig is.

In het debat werd ook gesproken over het bericht dat het OM per ongeluk een geheim adres van een andere kroongetuige heeft gedeeld met de verdachte waar hij tegen getuigde. Het OM zei dat dat geen veiligheidsrisico's had opgeleverd omdat deze persoon al langere tijd niet meer op het adres verbleef. De advocaat van de kroongetuige, Peter Schouten, is het daar niet mee eens en noemt het een blunder.

De "vergoelijkende" reactie van het OM werd door veel Kamerleden afgekeurd. SGP-Kamerlid Bisschop sprak van een "ingevreten foutencultuur". PVV-Kamerlid Helder: "Als je dit soort checks al niet maakt, hoe kun je dan verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van mensen?"

Yesilgöz gaf toe dat het OM het adres geheim had moeten houden en dat het OM ook "wat handiger had moeten communiceren". Maar zij houdt vertrouwen in "deze mensen die supergemotiveerd zijn".

Kijk hier de voorgeschiedenis van het Marengoproces terug, met als hoofdverdachte Ridouan Taghi:

VVD-Kamerlid Ulysse Ellian, die zwaar wordt beveiligd in verband met ernstige bedreigingen, woonde het debat bij. Hij is justitiewoordvoerder van zijn partij maar voerde niet het woord. Dat deed zijn collega Michon.

Advocaten Peter Schouten en Onno de Jong volgden het debat vanaf de publieke tribune. Zij zijn de voormalige advocaten van kroongetuigen Nabil B.. Eerder haalden zij fel uit naar het OM, dat volgens hen nog veel te leren heeft als het vaker kroongetuigen wil inzetten. Schouten sprak van een "giftige cocktail van naïviteit, incompetentie en arrogantie" bij het OM.

Ook Pieter-Jaap Aalbersberg, sinds 1 februari 2019 de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, was bij het debat aanwezig:

Yesilgöz is na de excuses van de overheid in gesprek met de nabestaanden. Wat zij daar bespreekt en of die gesprekken bijvoorbeeld gaan over schadevergoeding wilde zij in het debat niet zeggen. "Dat is vertrouwelijk en niet aan mij om te delen."

Een motie van wantrouwen van Denk en Groep Van Haga zal verder geen steun krijgen omdat de andere partijen het wegsturen van de minister geen oplossing vinden. Er wordt over twee weken over gestemd.

Voor de huidige kroongetuigen wordt er op korte termijn een actieplan geschreven, want zij kunnen niet wachten op de hele stelselherziening.

Ongeveer 4600 adressen rond Schiphol in de gemeenten Uithoorn, Haarlemmermeer, Aalsmeer en Amstelveen kunnen aanspraak maken op compensatie voor geluidsoverlast. Dat heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bekendgemaakt.

Het gaat om de omwonenden die tussen november 2017 en oktober 2019 bij een handhavingspunt woonden waarvan de grenswaarde voor geluid is overschreden. Deze handhavingspunten worden gebruikt om na te gaan of de geluidsnormen worden overschreden. Omdat er de afgelopen jaren al werd gevlogen volgens nieuwe regels die nog niet waren vastgelegd, werd er echter niet gehandhaafd als de grenswaarden werden overschreden.

In 2020 gaven negen omwonenden aan dat ze daardoor schade hebben geleden. Zij dienden een verzoek in tot nadeelcompensatie. Een onafhankelijke commissie heeft daarop geoordeeld dat deze manier van handhaving inderdaad hun woongenot heeft beschadigd en dat ze recht hadden op compensatie.

Het ministerie heeft het advies van de commissie overgenomen en heeft laten onderzoeken hoeveel andere omwonenden vergelijkbare omstandigheden hadden. Dat blijkt te gaan om die 4600 adressen. Zij krijgen volgende week een brief thuis met informatie over de aanvraagprocedure voor compensatie. Tussen 1 mei en 31 juli kunnen zij dan zo'n aanvraag indienen.

De hoogte van de compensatie is afhankelijk van de overschrijding van de geluidsnormen en de WOZ-waarde van het adres. Het merendeel van de bedragen zal volgens het ministerie tussen de 50 euro en 2200 euro vallen.

Op basis- en middelbare scholen wordt het predicaat "goed" of "excellent" afgeschaft. Het beloningssysteem om Nederlandse scholen te stimuleren beter onderwijs te geven, verdwijnt vanaf 1 augustus.

Minister Wiersma voor Primair en Voortgezet Onderwijs erkent dat het systeem het doel voorbijschiet en maar voor een kleine groep scholen werkt. "Dat kan de verschillen tussen scholen vergroten, zorgen voor ongewenste concurrentie en werkt kansengelijkheid tegen", schrijft de minister aan de Tweede Kamer. Hij reageert hiermee op een wens van coalitiepartij D66, die van het systeem af wil.

D66-Kamerlid Paul van Meenen vindt dat de jaarlijkse toekenning van het predicaat veel te veel een wedstrijd is geworden tussen scholen. "Weg met deze oliebollenwedstrijd", zei Van Meenen toen een meerderheid van de Tweede Kamer in februari zijn plan steunde om ermee te stoppen.

Ook scholierenorganisatie LAKS pleitte vorige week voor de afschaffing, omdat het suggereert dat sommige scholen veel beter zijn dan andere scholen. Dat is niet zo. De scholen die het label aanvragen bij de Onderwijsinspectie hoeven vaak maar op één onderdeel uit te blinken en krijgen vervolgens wel voor de hele school het predicaat "excellent".

Verder is de aanmelding vrijwillig en valt de prijs dus alleen toe aan die scholen die werk hebben gestoken in die competitie. Er is dus geen sprake van een oordeel van de Onderwijsinspectie over alle scholen in Nederland.

Minister Wiersma wil wel ander systeem verzinnen om scholen "te prikkelen boven de minimumnorm uit te stijgen". Dat moet in het najaar klaar zijn.

Nog geen maand na zijn benoeming stapt de Oekraïne-gezant van het kabinet op. De gezant, Ron van Dartel, heeft in een boek uitspraken gedaan over Oekraïne en Rusland, die bij een aantal mensen niet goed zijn gevallen.

Van Dartel werd eind vorige maand benoemd als Speciaal Gezant Bedrijfsleven en Wederopbouw Oekraïne. In die functie moest hij de betrokkenheid van het Nederlandse bedrijfsleven bij de wederopbouw in Oekraïne vergroten. Eerder was bij ambassadeur in onder meer Rusland, Servië, Polen en bij de OVSE.

In het boek Als je de lat lager legt ga je niet hoger springen van Gerard Dielessen zegt hij onder meer dat Oekraïners ook Russen zijn: "Dat moeten we niet vergeten. Dat is de realiteit". Hij vindt ook dat de steun voor president Vladimir Poetin groter is dan wordt gedacht.

Minister Liesje Schreinemacher, die zijn vertrek bekendmaakte, zegt dat Van Dartel zich realiseert dat hij door deze uitspraken niet geloofwaardig meer als gezant kan functioneren Volgens haar heeft hij zijn uitspraken gedaan na zijn pensionering, maar voor zijn aanstelling als gezant en zijn ze nu pas gepubliceerd. Het ministerie van Buitenlandse Zaken was niet op de hoogte van het gesprek met de auteur van het boek. Van Dartel legt het gezantschap met onmiddellijke ingang neer.

Schreinemacher respecteert het besluit en gaat zo snel mogelijk op zoek naar een opvolger.

Het kabinet heeft ruim 20 miljard euro over om Groningen te compenseren voor de gaswinning. Dat zeggen bronnen tegen de NOS. De miljarden zijn voor "een generatielange aanpak" en moeten voor bepaalde doelen worden gebruikt, waaronder infrastructuur en kansengelijkheid. En van het bedrag moet ook schadeherstel en versterking van huizen worden betaald.

Bestuurders uit de regio hadden 30 miljard geëist aan investeringen in leefbaarheid, sociale samenhang en het aardgasvrij maken van woningen. Maar de Groningers vinden dat de kosten voor schadeherstel en versterking hier los van staan. Die kosten worden geschat tussen de 5 en 10 miljard.

Dinsdag, toen een kabinetsdelegatie in Groningen was om te onderhandelen sprak commissaris van de koning René Paas al van een "groot gat" tussen de wens en het aanbod. Maar tot nu toe was onduidelijk hoe groot het gat was. Het verschil is de afgelopen dagen wel kleiner geworden, zeggen de bronnen.

Twee maanden geleden oordeelde een parlementaire enquêtecommissie dat de jarenlange gaswinning rampzalig was voor de Groningers en dat Nederland een ereschuld aan Groningen heeft. Premier Rutte noemde het deze week "ongelofelijk belangrijk dat we recht doen".

Morgen spreekt het kabinet over de harde conclusies van de enquêtecommissie en over de compensatie. De commissie concludeerde onder meer dat de veiligheid van Groningers decennialang ondergeschikt was aan financiële en economische belangen bij de gaswinning, en er te weinig aandacht was voor de schade en angst die de aardbevingen veroorzaakten.

Boeren zijn boos over een besluit van het kabinet over aardappelen. Aardappelen op zand- en lössgrond moeten voor 1 oktober geoogst worden en vervangen door een zogeheten vang-gewas dat veel stikstof opneemt. Laten boeren de aardappelen langer in de grond, dan mogen ze het jaar erna minder stikstof gebruiken.

Boeren hadden gehoopt dat aardappelen op de lijst van zogeheten wintergewassen zouden komen te staan. Dat zijn gewassen die pas laat in het jaar geoogst worden en daarna niet meer vervangen hoeven te worden door een vang-gewas dat nog stikstof uit de grond haalt.

Volgens landbouworganisatie LTO is de impact van de beslissing groot. "Aardappelen hebben de groei in september en oktober nodig voor een voldoende opbrengst. Het gemiddelde oogstmoment is in de afgelopen jaren ook verlaat, wat samenhangt met het veranderende klimaat."

Ook vreest LTO dat er straks in september heel veel aardappelen tegelijkertijd op de markt komen. "De capaciteit van opslag en verwerking kan voor 1 oktober niet op een rendabele manier vergroot worden."

Maar volgens de overheid is er bij aardappelen bedoeld voor de consumptie geen sprake van winterteelt: "De oogst vindt grotendeels plaats voor of uiterlijk in oktober. Deze aardappelplanten worden voor de oogst doodgespoten waardoor er minder stikstof wordt opgenomen dan bij het langzaam afsterven van de plant zou gebeuren. Daarom is het inzaaien van een vang-gewas nodig om achtergebleven voedingsstoffen op te nemen."

Stikstof zit in mest en kan uiteindelijk in het water terechtkomen. Als er minder stikstof in de grond overblijft is dat dus goed voor de waterkwaliteit. De regel geldt voor zand- en löss omdat die grondsoorten minder goed stikstof vasthouden dan klei- en veengrond. Iets meer dan de helft van alle consumptieaardappelen wordt verbouwd op zand of löss, voornamelijk in het zuidoosten van Nederland.

De Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie (VAVI) noemt het besluit dramatisch. "De lagere opbrengst zal uiteindelijk leiden tot een deuk in het inkomen van de aardappelsector, zowel telers als verwerkers", zegt VAVI-directeur Andries Middag. Frietmakers als Aviko, Farm Frites en McCain zijn lid van de VAVI. Middag verwacht dat een deel van de boeren inderdaad voor 1 oktober zal oogsten en aardappels en frieten daardoor kleiner zullen zijn.

Het deel van de boeren dat de aardappelen tot na oktober laat staan, mag dus volgend jaar minder stikstof gebruiken. Daardoor zal hun opbrengst volgens Middag volgend jaar lager zijn. Het gaat dan overigens niet om aardappelen, maar om andere gewassen als graan, uien en bieten. Want na een jaar aardappelteelt schakelt een boer altijd drie jaar lang over op iets anders.

De slagvaardigheid van de overheid staat onder druk en regering en parlement moeten scherpere keuzes maken. Daarvoor is herbezinning nodig. Dat is de kern van het verslag van de Raad van State over vorig jaar.

"Niet alles kan en zeker niet tegelijkertijd", zegt vicepresident Thom de Graaf. Hij benadrukt dat de overheid niet meer moet beloven dan kan worden waargemaakt. Volgens hem ondermijnt gebrek aan slagkracht het geloof in wat de overheid kan doen.

"Vertrouwen in de overheid is de grondslag van onze democratische rechtsstaat en rafelt dat vertrouwen, dan rafelt ook de rechtsstaat", waarschuwt de Raad, de belangrijkste adviseur van regering en parlement.

De Raad van State noemt als 'rode draden' die de slagvaardigheid van de overheid negatief beïnvloeden: complexe regels, problemen in de uitvoering, toegenomen behoefte aan maatwerk en compensatie, onvoldoende duidelijke keuzes en moeizame interactie tussen overheden. "Het wordt er bovendien niet eenvoudiger op om overheidstaken adequaat uit te voeren als er in alle delen van de arbeidsmarkt tekorten te zijn", staat in het jaarverslag.

De Raad analyseert vijf thema's die tekenend zijn voor de "complexe opgave waarvoor de overheid zich gesteld ziet": leefomgeving, jeugdzorg, asiel, toeslagen en rechtspraak.

De Graaf adviseert vaker nee te zeggen tegen maatschappelijke verlangens als de overheid die niet kan waarmaken: "Prioriteren vraagt moed, van zowel volksvertegenwoordigers als bestuurders."

Verder beveelt hij aan uitvoeringsorganisaties vaker "betekenisvol" te betrekken bij de afweging of een wens echt kan worden uitgevoerd. "Dat mag geen punt op een afvinklijstje zijn; er gaat meer niet goed in de uitvoering van overheidsbeleid dan wenselijk is".

Volgens de Raad zouden ook rechters daarin een rol kunnen spelen: "Rechters maken geen wetten, maar hun kennis van en ervaring met hoe wetten in de praktijk uitwerken, kan systematischer worden teruggekoppeld naar regering en parlement."

In het jaarverslag staat verder dat wetten zo eenvoudig mogelijk moeten zijn. Ze mogen door een stapeling van wensen en aanpassingen niet onleesbaar, onwerkbaar en onuitvoerbaar worden.

Ook wil de Raad voorkomen dat beleid centraal wordt uitgedacht zonder daarbij stil te staan bij de rol van decentrale overheden: "Nationaal beleid op terreinen als ruimte, klimaat, stikstof, woningbouw of asiel is geen solistische exercitie. Uiteindelijk staan jongeren, woningzoekenden en asielzoekers bij de gemeente aan het loket."

Nederland koopt samen met Denemarken 14 Leopard 2-A4 gevechtstanks voor Oekraïne. Minister Ollongren schrijft aan de Tweede Kamer dat de tanks bij de Duitse industrie worden aangeschaft en na revisie zo snel mogelijk aan Oekraïne worden geleverd. Dat is waarschijnlijk volgend jaar. De tanks kosten samen zo'n 165 miljoen euro en Nederland en Denemarken nemen allebei de helft voor hun rekening.

Ollongren benadrukt dat Rusland voortdurend aanvallen blijft doen op Oekraïens grondgebied: "Aan het front lijkt Rusland bereid grote verliezen te accepteren voor beperkte terreinwinst, zoals in Bachmoet. Oekraïne blijft stevig weerstand bieden tegen deze Russische agressie." Het kabinet wil Oekraïne daarin blijven steunen.

De minister wijst op de grote vuurkracht van de gevechtstanks. Eerder kocht Nederland, samen met Denemarken en Duitsland, al honderd Leopard 1-tanks voor Oekraïne.

Nederland draagt ook bij aan twee initiatieven voor de gemeenschappelijke aankoop van artilleriemunitie, waarmee 260 miljoen euro is gemoeid. Daarmee komt de totale waarde van de door Nederland aan Oekraïne geleverde steun boven de 1,5 miljard euro uit.

Vorige week publiceerde het ministerie van Defensie dit overzicht van de leveringen aan Oekraïne: