Het Zuid-Hollandse Statenlid Debora Fernald van GroenLinks dat bij de Eerste Kamerverkiezingen niet op haar eigen partij stemde, diende in 2022 een klacht in bij haar partij over discriminatie en racisme. Haar klacht werd door de klachtencommissie van de partij grotendeels gegrond verklaard.

Fernald zegt verder tegen de NOS dat ze structureel werd genegeerd en als nieuweling in de Statenfractie ook geen begeleiding kreeg.

Eerder deze maand publiceerde Fernald een kritische column over haar behandeling binnen haar eigen partij. Daarin schrijft ze onder meer over haar ervaringen met een GroenLinks-bestuurslid in Rotterdam.

"Hij deelde mij mee dat ik geen succes zou hebben en niets zou bereiken vanwege mijn uiterlijk", schrijft Fernald over het bestuurslid. "Zo moet ik 'mijn afro-haar samenbinden en glad naar achteren dragen'. 'Dat doen al die andere zwarten die succes hebben ook'", zou het bestuurslid hebben gezegd.

GroenLinks-Statenlid Debora Fernald baarde gisteren bij de verkiezingen opzien door niet op GroenLinks, maar op Volt te stemmen. Dat kostte haar partij een zetel in de Eerste Kamer. Toen duidelijk werd dat Fernald op een andere partij had gestemd, werd ze uit de Zuid-Hollandse Statenfractie gezet.

Partijleider Jesse Klaver zegt dat Fernalds stem op Volt voor hem "geheel onverwacht" kwam. "Wat ik begreep had ze die ochtend nog gezegd op GroenLinks te stemmen. Dit is ongelooflijk balen."

Volgens Fernald heeft ze tot het laatste moment getwijfeld of ze bij de Eerste Kamerverkiezingen op GroenLinks moest stemmen. Haar fractieleden wisten van die twijfel, zegt ze tegen de NOS. Ze kreeg naar eigen zeggen onvoldoende gehoor binnen haar partij als het gaat om integriteit en vertrouwen, waarna ze besloot om op Volt te stemmen.

Fernald meldde de gewraakte uitspraken in 2020 in een informele mail aan Klaver. Dat mondde uiteindelijk uit in de procedure bij de klachtencommissie. Na onderzoek kwam er een uitspraak en zijn er aanbevelingen gedaan, laat een woordvoerder van de Kamerfractie weten.

"Het partijbestuur heeft de uitspraak van de klachtencommissie overgenomen en is met de aanbevelingen aan de slag gegaan", aldus de woordvoerder. Volgens hem is er meer geïnvesteerd in het "bekendmaken van de vertrouwenspersonen en het opleiden van onze vrijwilligers in het voorkomen en reageren op ongewenst gedrag". Het bewuste bestuurslid zou geen lid meer zijn van GroenLinks. Dat Fernald zich desondanks niet gehoord voelde noemt Klaver "heel erg".

Sinan Özkaya, voorzitter van de fractie van GroenLinks in Zuid-Holland, laat in een schriftelijke reactie weten het "ontzettend jammer" te vinden dat Fernald bij de Eerste Kamerverkiezingen niet op haar eigen partij heeft gestemd.

"De samenwerking met Debora binnen de fractie van Zuid-Holland loopt al een tijd stroef, ondanks vele pogingen om daar verbetering in te krijgen, van beide kanten", liet hij verder weten.

Nu ze uit de GroenLinks-fractie is gezet, heeft Fernald besloten om in de Zuid-Hollandse Staten zelfstandig verder te gaan, onder de naam Groep Doe Stoer.

De nieuwe pensioenwet, de Wet toekomst pensioenen, is een feit. Over een paar jaar krijgen alle werkenden die via hun werkgever voor hun pensioen sparen of gespaard hebben een nieuwe regeling. Ook voor zzp'ers die voor een pensioen sparen, gaat er wat veranderen.

Na een lange discussie in de Eerste Kamer over de grondwettelijkheid van de nieuwe pensioenwet kwamen de senatoren gisteravond laat eindelijk aan stemmen toe: 46 leden stemden voor de wet, 27 stemden tegen.

Regeringspartijen VVD, CDA, D66 en CU en oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SGP stemden voor. Oppositiepartijen SP, PVV, PvdD, 50Plus, de Fracties Nanninga, Otten en Frentrop, FvD en OSF stemden tegen.

Minister Carola Schouten (Pensioenen) noemt het "een belangrijke stap" dat de wet na 15 jaar discussie nu is aangenomen. "Met deze wet zorgen we dat ons pensioen goed geregeld blijft", zegt ze. Dat geldt volgens haar zowel voor mensen die al met pensioen zijn als voor mensen die nog werken.

Gisterochtend werd voor de deur van de Eerste Kamer nog gedemonstreerd onder leiding van SP-leider Lilian Marijnissen.

Binnen brachten tegenstanders van de wet op het laatste moment een nieuw bezwaar in. Volgens drie hoogleraren had er over de wet met tweederdemeerderheid gestemd moeten worden. Zij wezen op een bepaling in de Grondwet die zegt dat dat moet als er over het inkomen van Kamerleden wordt gestemd.

De Fractie Otten diende om die reden nog een, vooraf al kansloze, motie van wantrouwen in tegen minister Schouten. Maar die bleef erbij dat de Grondwet niet op de pensioenwet van toepassing is.

Schouten kreeg bijval van een meerderheid van de senatoren. Die vinden dat in de nieuwe pensioenwet niets is geregeld over de hoogte van het pensioen van Kamerleden en oud-Kamerleden. Dat moet de komende maanden juist nog worden besproken, zeiden zij. En pas dan is de Grondwet van toepassing. De stemmingen konden daarom toch zoals gepland doorgaan.

De overgang naar het nieuwe stelsel wordt een behoorlijke klus:

Het nieuwe pensioensysteem is volgens de voorstanders gunstiger voor mensen met flexibele banen en kortere contracten. Ook is het de bedoeling dat het eerlijker uitpakt voor jongere generaties omdat zij niet hoeven mee te betalen aan de hogere uitkeringen van oudere generaties. Daar staat meer risico en geen harde garanties over de einduitkering tegenover.

Zzp'ers mogen in het nieuwe systeem meer belastingvrij sparen voor hun pensioen. En pensioenfondsen mogen experimenteren met deelname van deze zelfstandigen aan hun werknemerspensioenfonsen.

Het is de komende maanden aan de pensioenfondsen om al hun pensioendeelnemers op de hoogte stellen van de stappen die zij nu gaan nemen en hoe zij de oude pensioenrechten willen overhevelen naar het nieuwe systeem. Dat gaat nog jaren duren.

Minister Schouten kan zich voorstellen dat veel mensen zich zorgen maken over het nieuwe stelsel. Ze benadrukt dat burgers goed voorgelicht zullen worden over de veranderingen.

Staatssecretaris Gunay Uslu (Cultuur) gaat knarsetandend akkoord met de aanpassingen die de coalitiepartijen hebben gemaakt op haar wetsvoorstel om grote streamingsdiensten als Netflix en Disney te verplichten om te investeren in Nederlandse producties.

In de Tweede Kamer zei Uslu dat ze verwacht dat er door de aanpassingen minder geïnvesteerd zal worden in films, documentaires en series dan zij wilde, "maar de wet blijft wel overeind". Ze zal haar steun aan de wet dan ook niet intrekken.

De coalitiepartijen konden het aanvankelijk niet eens worden over de plannen van Uslu om de grote streamingsbedrijven te verplichten om een percentage van hun omzet te investeren in Nederlandse producties. Twee weken geleden sloten ze onderling een deal, waardoor de eisen aan de bedrijven flink worden afgezwakt.

Zo mogen ze de helft van het geld ook steken in amusement, realitysoaps en comedyseries. In de plannen van Uslu moest er vooral geïnvesteerd worden in genres die moeilijk kunnen concurreren met grote buitenlandse producties, zoals films, dramaseries en documentaires.

De staatssecretaris vindt dat de wijziging het doel van de wet raakt, en dat die wet er "minder effectief" door wordt. Oppositiepartijen als de PVV, GroenLinks en de SP wilden weten of Uslu dan haar wetsvoorstel gaat intrekken, maar dat doet ze niet. "Dan zou er helemaal geen extra impuls meer zijn voor de sector", zei ze.

Dat de coalitiepartijen op 50 procent investeringen in films en series zijn uitgekomen, vindt Uslu wel "de ondergrens."

Uslu wil met haar wetsvoorstel vooral kleine, onafhankelijke producenten ondersteunen. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben echter afgesproken dat de investeringen maar voor 60 procent bij die onafhankelijke producenten terecht hoeven te komen.

In de Kamer zei de staatssecretaris dat ze een voorkeur heeft voor 80 procent, maar dat ze met 60 procent kan leven.

Volgende week wordt er over het wetsvoorstel, inclusief de wijzigingen, gestemd. Daarna moet ook de Eerste Kamer er nog mee instemmen.

De BoerBurgerBeweging is de grootste partij geworden in de Eerste Kamer. BBB kreeg 16 van de 75 zetels. De gezamenlijke fractie van GroenLinks en PvdA komt uit op 14 zetels, een minder dan de prognose.

De regeringscoalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie heeft 24 zetels gehaald. Dat is twee zetels meer dan de prognose na de Provinciale Statenverkiezingen in maart.

Vanmiddag mochten de nieuwe leden van de Provinciale Staten en de leden van de kiescolleges voor Caribisch Nederland en voor niet ingezetenen stemmen voor de Eerste Kamer.

Bekijk hieronder de uitslag ten opzichte van de prognose en de uitslag 4 jaar geleden:

Dankzij de extra zetels voor de coalitie heeft het kabinet voor een meerderheid 'over links' in de Eerste Kamer alleen de steun van de GroenLinks/PvdA-fractie nodig. Met een zetel minder had steun moeten worden gezocht bij nog een extra partij. Beleid kan overigens ook 'over rechts' door de Eerste Kamer worden geloodst met steun van de BBB-fractie.

De afgelopen tijd is nog flink onderhandeld over een aantal zogenoemde restzetels. Dat zijn zetels die nog van de ene naar de andere partij kunnen verschuiven, doordat Statenleden op een andere partij stemmen. Dat de coalitie er twee zetels bij heeft ten opzichte van de prognose, is het resultaat van deze onderhandelingen.

BBB, GroenLinks en PVV raakten alle drie een restzetel kwijt. Vooral het 'verlies' van GroenLinks is opvallend. Naar alle waarschijnlijkheid komt het doordat GroenLinks-Statenlid Debora Fernald in Zuid-Holland op Volt heeft gestemd, waardoor die laatste partij er een zetel heeft bij gekregen.

Partijvoorzitter Katinka Eikelenboom van GroenLinks laat in een reactie weten dat de samenwerking met het Statenlid "al langer stroef" verliep. "Het is nu gekomen tot een breuk binnen de fractie in Zuid-Holland."

Op basis van de uitslag van de Statenverkiezingen op 15 maart was al duidelijk dat BBB als nieuwkomer de grootste zou worden in de senaat. De partij kreeg in elke provincie de meeste stemmen. In totaal eindigde BBB met 138 mensen in de verschillende Staten, meer dan de nummers twee (VVD, 63) en drie (GroenLinks, 51) bij elkaar.

De uitslag van de Eerste Kamerverkiezingen is nog niet definitief; donderdag maakt de Kiesraad het resultaat officieel bekend. Op dinsdag 13 juni komt de nieuwe Eerste Kamer voor het eerst bijeen.

De komende maanden behandelt de nieuwe Eerste Kamer een aantal wetten over belangrijke onderwerpen voor het kabinet. Het gaat dan bijvoorbeeld over het stikstofbeleid of de opvang van asielzoekers, waarbij het kabinet gemeenten wil kunnen dwingen om voor opvang te zorgen. Het is nog lang niet zeker dat er voor die wetsvoorstellen meerderheden zullen komen.

De mogelijkheden ('over links' en 'over rechts') voor de coalitie:

De Tweede Kamer blijft tegen een individuele financiële tegemoetkoming voor nabestaanden van militairen en ambtenaren die in de Tweede Wereldoorlog in toenmalig Nederland-Indië werkten. Een meerderheid is het met staatssecretaris Maarten van Ooijen (VWS) eens dat een nieuwe zogeheten 'backpay'-regeling de onvrede niet kan wegnemen.

Verschillende oppositiepartijen deden voorstellen om de weduwen van KNIL-militairen en ambtenaren toch een vergoeding te geven. Bij een eerdere regeling in 2015 kregen militairen en ambtenaren die nog in leven waren een tegemoetkoming voor de inkomsten die zij waren misgelopen tijdens de Japanse bezetting. Hun nabestaanden waren daar van uitgesloten.

Vorige week dinsdag liepen de emoties op de publieke tribune van de Tweede Kamer hoog op, toen een voorstel van de PvdA en SP werd weggestemd. De gemoederen raakten zo verhit, dat voorzitter Vera Bergkamp de tribune liet ontruimen.

De stemmingen over de overige voorstellen werden een week uitgesteld. Ondertussen zouden Kamerleden contact opnemen met de boze nabestaanden om over de kwestie te praten.

Vandaag werd er hoofdelijk gestemd over twee voorstellen om toch tot een regeling voor de nabestaanden te komen, van Groep Van Haga en de PVV. Toen ook die werden verworpen, met 68 tegen 61 stemmen, werd er opnieuw geschreeuwd vanaf de publieke tribune. Ondanks herhaalde verzoeken van Bergkamp werd het niet stil en besloot de voorzitter de vergadering kort te schorsen.

Staatssecretaris Van Ooijen zegt dat hij aanvankelijk van plan was de meestal hoogbejaarde weduwen en andere nabestaanden wel te compenseren voor het loon en het pensioen dat hun dierbaren zijn misgelopen. Maar hij veranderde naar eigen zeggen van mening toen bleek dat zo'n regeling "buitengewoon ingewikkeld" zou worden om uit te voeren.

"We zouden terechtkomen in welhaast kafkaëske situaties. Mensen moeten dan gaan bewijzen dat ze inderdaad nabestaande zijn. De overheid moet dan misschien salomonsoordelen gaan uitspreken." Het noemt het een harde, verdrietige boodschap voor de gemeenschap.

Omdat individuele tegemoetkoming niet mogelijk is, wil Van Ooijen wel samen met de Indische en Molukse gemeenschap gaan kijken of er iets te doen is op collectief niveau. Bijvoorbeeld door extra cultuur-sensitieve zorg in te kopen voor verpleeghuizen waar veel mensen wonen met een Indische of Molukse achtergrond.

Ook denkt hij aan het oprichten van een monument voor KNIL-militairen en het vergroten van de kennis over die periode.

Na de Provinciale Statenverkiezingen in maart kiezen de Provinciale Staten vandaag de Eerste Kamer. De BBB-fractie en de gecombineerde fractie van GroenLinks en PvdA zijn de grootste fracties en de coalitiepartijen verliezen flink. Dat betekent dat het zogeheten 'wheelen en dealen' om aan meerderheden te komen, alleen maar zal toenemen. De Eerste Kamer wordt nog politieker dan die al was.

Bijzonder hoogleraar parlementaire geschiedenis Bert van den Braak maakt zich daar zorgen over, vertelt hij in podcast De Dag. De Eerste Kamer is volgens hem in feite politiek gewichtiger dan de Tweede Kamer, omdat wetten er gemakkelijker geblokkeerd kunnen worden. En door al het politieke geharrewar dreigt de kwaliteitscontrole te verslappen.

Maar, stelt hij, daar is ook iets aan te doen.

Reageren? Mail dedag@radio1.nl

Deze aflevering van podcast De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

De Dag: elke werkdag twintig minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en Van der Wulp: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door NOS en EenVandaag.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Bij het maken van nieuwe regels houden ministeries nog te weinig rekening met de gevolgen voor ondernemers. Dat zegt het Adviescollege toetsing regeldruk dat hierop toeziet in het nieuwe jaarverslag.

Volgens het college lukt het ministeries niet structureel om op een goede manier te berekenen wat de kosten zijn voor ondernemers bij nieuwe regels. In meer dan 70 procent van de gevallen zijn de berekeningen niet goed. Daarna past het ministerie de berekeningen na opmerkingen van het adviescollege in veel gevallen aan.

Het adviescollege pleit ervoor om in opleidingen van medewerkers van ministeries meer aandacht te besteden aan het berekenen van de regeldruk.

Het kabinet wil de regeldruk verminderen, maart dat lukt vooralsnog niet. In het afgelopen jaar is de regeldruk voor ondernemers opnieuw toegenomen. Ze zijn daardoor meer tijd en geld kwijt aan het bijhouden van bijvoorbeeld administratie.

De extra kosten voor afgelopen jaar worden geschat op 194 miljoen euro. Het is het vijfde jaar op rij dat de regeldruk is toegenomen, al is de stijging in kosten in 2022 wel lager dan in de afgelopen jaren.

Er zijn vandaag verkiezingen in Nederland, maar er mogen maar 616 mensen in het koninkrijk naar de stembus. Dat zijn de 572 leden van Provinciale Staten in de twaalf provincies, die samen met de leden van de kiescolleges voor Caribisch Nederland (19) en die voor Nederlanders in het buitenland (25) de nieuwe Eerste Kamer kiezen.

Rond 16.00 uur vanmiddag moet duidelijk zijn hoe de nieuwe senaat eruit gaat zien. De verkiezingen zijn uitgebreid te volgen bij de NOS.

Op basis van de uitslag van de provinciale verkiezingen op 15 maart is al duidelijk dat de BoerBurgerBeweging (BBB) uit het niets de grootste partij wordt in de Eerste Kamer. De regeringscoalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie verloor stevig bij die verkiezingen, en dus wordt de invloed van oppositiepartijen op het beleid alleen maar groter.

Ook nu heeft het kabinet geen meerderheid in de Eerste Kamer. Om wetten door het parlement te krijgen, hebben de kabinetten van Mark Rutte al jaren steun van oppositiepartijen nodig.

Wat er vandaag gebeurt, kan nog grote invloed hebben op de politieke besluitvorming. Al is het maar omdat er nog acht restzetels zijn te verdelen. Restzetels ontstaan bijvoorbeeld als een partij meer stemmen krijgt dan strikt noodzakelijk voor een aantal zetels, maar te weinig voor nog een extra zetel.

Over die restzetels is de afgelopen tijd stevig onderhandeld. Door afspraken te maken tussen verschillende partijen is het mogelijk om extra zetels binnen te halen voor de coalitie of de oppositie. Het is traditiegetrouw een beetje een koehandel. Sommige statenleden moeten dan vanmiddag niet op hun eigen partij stemmen, maar op een kandidaat van een andere partij. Hoe dat gaat, wordt uitgelegd in dit artikel.

Afhankelijk van welke afspraken er deze keer gemaakt zijn, kan dat betekenen dat BBB niet met 17, maar met 18 zetels binnenkomt in de Eerste Kamer. Maar er is ook heel goed een scenario mogelijk waarbij de coalitiepartijen door onderlinge afspraken een extra zetel binnenhalen.

Dat is nog lang geen meerderheid, maar het betekent wel dat het kabinet voor een meerderheid alleen nog de steun van de gezamenlijke fractie van GroenLinks en de PvdA nodig heeft. 'Over rechts' regeren kan ook, maar dan moet de regering de steun van BBB voor wetten zien te bemachtigen.

De komende maanden behandelt de nieuwe Eerste Kamer een aantal wetten over belangrijke onderwerpen voor het kabinet. Het gaat dan bijvoorbeeld over het stikstofbeleid of de opvang van asielzoekers, waarbij het kabinet gemeenten wil kunnen dwingen om voor opvang te zorgen. Het is nog lang niet zeker dat er voor die wetsvoorstellen meerderheden zullen komen.

Vanmiddag om 15.00 uur wordt er gestemd in de twaalf provinciehuizen in Nederland. Tegelijkertijd komen de kiescolleges bij elkaar op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Het is daar dan 09.00 uur in de ochtend. Het kiescollege voor niet-ingezetenen stemt op het stadhuis van Den Haag.

Het stemmen gaat, net als bij andere verkiezingen, in een stemhokje met een stemformulier en een rood potlood. In 2011 kon een D66-statenlid in Noord-Holland dat potlood niet vinden, omdat het achter een richeltje lag. Hij kleurde met zijn eigen, blauwe pen het vakje in, maar daarmee werd de stem ongeldig. Het kostte zijn partij een zetel in de senaat.

Na het stemmen worden de stemmen geteld en wordt rond 16.00 uur de uitslag gemeld. Donderdag, op 1 juni, brengt de Kiesraad de definitieve uitslag. Op dinsdag 13 juni komt de nieuwe Eerste Kamer dan voor het eerst bijeen.

Drie hoogleraren staatsrecht hebben een brandbrief gestuurd aan de Eerste Kamer met kritiek op de Wet toekomst pensioenen. Daar wordt volgens planning morgenavond over gestemd.

Volgens de hoogleraren Wim Voermans, Paul Bovend'Eert en Joost Sillen moet minister Schouten voor Pensioenen de wet intrekken en moet de Eerste Kamer de behandeling staken omdat deze naar hun mening niet voldoet aan de Grondwet.

Hun kritiek richt zich niet op het nieuwe pensioenstelsel op zich. Het gaat hen om een bepaling in de Grondwet die zegt dat als er over het inkomen van Kamerleden wordt gestemd, er een tweederdemeerderheid van de stemmen nodig is.

Volgens de hoogleraren gaat de nieuwe pensioenwet ook over het inkomen van Kamerleden en oud-Kamerleden en is de bepaling in de Grondwet van toepassing.

Bijzonder hoogleraar parlementaire geschiedenis Bert van den Braak mengde zich ook in de discussie. Hij wijst erop dat al eerder een pensioenwijziging is aangenomen die ook betrekking had op Kamerleden, die toen niet met tweederdemeerderheid is aangenomen. Dat schept volgens hem een precedent.

Schouten had dit vraagstuk al bij het maken van de wet voorgelegd aan de Raad van State en de Tweede Kamer. De minister stelt zich op het standpunt dat het om een technische wijziging in de pensioenwet gaat, waar het grondwetsartikel niet voor is bedoeld.

Een woordvoerder van Schouten laat weten dat de minister bij dit standpunt blijft.

De Wet toekomst pensioenen werd in de Tweede Kamer met een ruime meerderheid aangenomen, maar niet met een tweederdemeerderheid. Bij de hoofdelijke stemming waren 93 Kamerleden voor en 48 tegen.

Tegenstanders van de nieuwe pensioenwet in de Eerste Kamer, zoals de senatoren Tiny Kox (SP) en Martin van Rooijen (50Plus), vroegen om het advies van de hoogleraren. Zij kondigden al aan morgen een beroep te doen op het bezwaar van de hoogleraren.

Het is aan de rest van de Eerste Kamer hoe hier morgen op wordt gereageerd. Naar verwachting is er net als in de Tweede Kamer een 'gewone', dat wil zeggen geen tweederde-, meerderheid voor het nieuwe pensioenstelsel.

Het debat in de Eerste Kamer hierover begint om 10.00 uur. De stemmingen over de pensioenwet staan gepland voor morgenavond 21.25 uur.

"Ik dacht: in wat voor aparte wereld ben ik nu beland? Deze manier van onderhandelen is totaal niet transparant", zegt Marc Oudenhoven, die sinds maart Statenlid is in Noord-Brabant. De fractievoorzitter van Lokaal Brabant verbaast zich over de koehandel voor de Eerste Kamerverkiezingen, die vandaag plaatsvinden. Drie landelijke partijen klopten al bij hem aan voor zijn stem. Ze hopen hun kans op een restzetel te vergroten.

Alle 572 nieuwe Statenleden mogen hun stem uitbrengen. Ze kiezen dan in hun eigen provinciehuizen de 75 leden van de nieuwe Eerste Kamer. Van het overgrote deel van die zetels is al duidelijk naar welke partij ze gaan, maar van acht restzetels is het dat allerminst. Partijen proberen de verdeling van die zetels nog te beïnvloeden.

De provinciale partij van Oudenhoven valt onder de landelijke paraplu van Onafhankelijke Politiek Nederland (OPNL), die de afgelopen vier jaar een senator leverde onder de oude naam OSF. De provinciale OPNL-leden hebben dit keer bij elkaar opgeteld meer dan genoeg stemmen voor een zetel, maar lang niet genoeg voor twee. Ze hebben dus stemmen 'over' en daar azen andere partijen op.

"Die verzoeken komen zowel van coalitie- als oppositiepartijen", zegt Oudenhoven. "Hun mensen hier in de provincie worden als een soort verkenner naar voren gestuurd om te kijken of we afspraken kunnen maken over onze stemmen. Indirect komt zo'n vraag vanuit Den Haag."

Ook Alfred Schoenmaker van Sterk Lokaal Drenthe verbaasde zich over de vragen van twee landelijke coalitiepartijen om op hun kandidaten te stemmen. "Ik vind dat hele handelen in stemmen pervers. Het is natuurlijk niet verboden, maar ik vind het ook niet netjes."

Toch doen veel partijen eraan mee. Maar dat betekent niet dat alle acht de restzetels op het spel staan, legt Simon Otjes uit. De politicoloog van Universiteit Leiden ziet vooral twee kansen voor de coalitie. "ChristenUnie zit vrij dicht bij een extra zetel. Een partij met een vrij zekere restzetel, bijvoorbeeld D66, zou ze kunnen helpen." Dat betekent dat een D66-statenlid op de ChristenUnie zou moeten stemmen. De eerste kandidaat om een restzetel te verliezen is dan SGP.

Of dit inderdaad het plan is van de coalitie, daarover houden partijen de kaarten tegen de borst. "Ik denk dat de coalitie elkaar altijd steunt", wilde ChristenUnie-fractievoorzitter Tineke Huizinga erover kwijt tegen Nieuwsuur.

Nieuwsuur over de politieke koehandel om restzetels in de Eerste Kamer:

De coalitie kan ook een extra zetel bemachtigen door het CDA te helpen, zegt Otjes, die een spreadsheet heeft waarmee alle mogelijke verschuivingen kunnen worden becijferd. VVD heeft een "vrij zekere restzetel" en CDA heeft er geen. Een VVD'er in een provincie met genoeg stemgewicht zou op het CDA kunnen stemmen. BBB is na de SGP de volgende kandidaat om een restzetel te verliezen.

Niet elke stem van een Statenlid weegt even zwaar. Dat zit zo:

"Maar dit is wel een situatie waar de VVD risico kan lopen, als er te veel verschuift", zegt Otjes. Want het is niet uitgesloten dat oppositiepartijen onderling ook afspraken maken om restzetels te verdedigen. JA21 heeft bijvoorbeeld stemmen 'over' en zou andere rechtse partijen te hulp kunnen schieten door strategisch te stemmen.

Dit is de puur rekenkundige werkelijkheid van de koehandel. In de praktijk spelen onderlinge verhoudingen, politieke inhoud en de gunfactor ook een rol.

Heeft bijvoorbeeld de eerdergenoemde D66'er wel zin om op de ChristenUnie te stemmen? De partijen zitten samen in een coalitie in de Tweede Kamer, maar een Statenlid kan natuurlijk principiële bezwaren hebben.

Jongeren zijn steeds minder enthousiast om de politiek in te gaan vanwege bedreigingen en het verharde debat. Politieke partijen hebben mede om die reden moeite nieuwe aanwas te krijgen. Michiel Suijker, voorzitter van de jongerenpartij van de VVD, nam onlangs daarom een besluit: hij wil vanwege de verharde cultuur op dit moment niet verder in de politiek.

Suijker droomde zijn hele leven van een baan als minister. Toen hij voorzitter werd van jongerenpartij JOVD leek de rode loper uitgerold. Maar zijn blik over de verharde cultuur veranderde op het moment dat hij zelf onderwerp van gesprek werd.

Samen met wat vrienden richtte hij zich in een filmpje tot premier Rutte. Hij riep zijn partijgenoot via sociale media op om de klimaatproblemen aan te pakken. Het filmpje leidde tot nare reacties. Mensen haalden vakantiefoto's van de privéaccounts van Suijker. Ze vonden dat hij hypocriet was omdat hij voor zijn vakantiebestemmingen het vliegtuig had gepakt.

Vervolgens werden zowel Suijker als zijn vriendin bestookt met berichten. "Ik schrok er wel van. Het was beangstigend dat je zo in je privé wordt aangevallen. Het ging om politieke uitingen die juist bevorderend zouden moeten zijn, in plaats van dat ze leiden tot een aanval op jou als persoon."

Na een indringend gesprek met zijn vriendin heeft de jonge VVD'er besloten zijn politieke ambities voorlopig in de ijskast te zetten. "De droom blijft bestaan, daar wil ik niet van afwijken. Maar op dit moment voel ik me niet welkom of gewaardeerd om die baan uit te voeren."

Bedreigingen aan het adres van politici zijn helaas niets nieuws. Dat het ook enorme impact heeft op familie van die politici, maakten de dochters van Sigrid Kaag afgelopen week duidelijk in het programma College Tour. Kaag zei bij die gelegenheid ook dat ze hierdoor twijfelt of ze door wil in de politiek, maar dat ze nog geen beslissing heeft genomen.

Ook Iris Vergeer van GroenLinks werd online bedreigd nadat ze als voorzitter van jongerenorganisatie DWARS een speech hield op het partijcongres. "Een quote daarvan werd uit de context gehaald waardoor het leek alsof ik had opgeroepen de Tweede Kamer te bestormen." Toen Thierry Baudet een bericht over haar retweette, ging het volgens Vergeer helemaal los.

In de periode daarna voelde ze zich niet veilig als ze buiten de deur kwam. "Als ik in de supermarkt stond dacht ik: die man die naast me staat kan degene zijn die dit getweet heeft. Waar is hij dan nog meer toe in staat?"

De vele bedreigingen zorgen ervoor dat partijen moeilijker aan nieuwe jonge politici komen. Nick Hoekstra is als vicevoorzitter van de JOVD verantwoordelijk voor het scouten van talenten. Maar dat wordt steeds lastiger, zegt hij.

"Mensen vinden het heel leuk met politiek bezig te zijn. Maar alles wat erbij komt kijken niet: de negatieve reacties online, de haat, het verharde debat." Volgens Hoekstra kampt niet alleen de VVD met deze problemen, maar alle partijen.

Vroeger was JOVD-voorzitter Michiel Suijker niet zo onder de indruk als mensen hem op internet "bal" of "eng mannetje" noemden. Maar het incident met het vakantiefilmpje heeft alles veranderd. "Het is beangstigend dat je privé zo wordt aangevallen. Het benauwt je omdat je veiligheid en privacy in het geding komen."

Waar Suijker voorlopig nee zegt tegen een baan als Kamerlid, wethouder of minister, is Iris Vergeer van GroenLinks niét van plan haar politieke ambities terzijde te schuiven. "Ik merk dat het me juist strijdbaarder maakt. Empathie en verbinding zijn in de politiek harder nodig dan ooit."

Wel denkt ze dat de vele bedreigingen aan het adres van politici als Sigrid Kaag en Geert Wilders ertoe leiden dat minder jongeren voor het vak politicus kiezen. "En dat vind ik heel jammer. Ik heb het idee dat capabele jonge mensen dit zien en denken: daar ga ik mijn talent niet voor inzetten."

Koning Willem-Alexander zal tijdens de herdenking van de slavernij op 1 juli het woord voeren. Haagse bronnen bevestigen een bericht daarover van RTL Nieuws. Mogelijk zal hij daar zijn excuses aanbieden voor het slavernijverleden, maar dat is nog niet definitief.

Op 1 juli is het precies 150 jaar geleden dat er daadwerkelijk een einde kwam aan de slavernij. Op 19 december vorig jaar bood premier Rutte namens de Staat al zijn excuses aan voor het Nederlandse slavernijverleden. Hij zei toen dat de Nederlandse overheid jarenlang slavernij mogelijk heeft gemaakt, gestimuleerd, in stand heeft gehouden en ervan heeft geprofiteerd.

Rutte zei toen ook dat de koning op 1 juli bij de herdenking in Amsterdam (Keti Koti) aanwezig zou zijn en dat die zich zeer betrokken voelt bij het onderwerp. Veel nazaten van slaafgemaakten willen graag dat behalve de premier ook de koning excuses maakt.

Rond de verontschuldigingen van eind vorig jaar was er veel kritiek op de gang van zaken. Toen uitlekte dat 19 december de dag zou worden dat het kabinet excuses zou aanbieden, voelden organisaties van nazaten zich overvallen. Zij wilden liever 1 juli als dag van verontschuldigingen. Veel onderzoekers en nazaten waren achteraf overigens tevreden over de toon van de toespraak van de premier.

Terwijl Nederland snel vergrijst, zijn we voor de ouderenzorg echt steeds meer op onszelf aangewezen. Dat is de boodschap van minister van Langdurige Zorg, Conny Helder in Nieuwsuur. "We hebben niet de mogelijkheid om de zorg op dezelfde manier te blijven geven."

Zo'n 80 procent van de Nederlanders heeft niks geregeld voor zorg en aanpassingen die ze later als ouderen mogelijk nodig hebben, blijkt uit onderzoek van Actiz, de branchevereniging van zorgorganisaties. "Veel mensen laten het erop aankomen", zegt Helder.

Ze vindt dat zorgelijk. "Het is heel verstandig om er wel over na te denken. Je hebt nu nog het stuur in handen als je jonger bent. Waar woon je? Heb je een steile trap? Dan ben je kwetsbaar als er iets gebeurt. Goed om na te denken wat je wilt, later."

De minister wil het aantal verpleeghuisplekken - totaal 130.000 - niet verder laten groeien. "Het aantal mensen dat in de zorg werkt, stijgt niet mee met het aantal mensen dat zorg nodig heeft." Een oplossing ligt volgens haar bij het bouwen van 40.000 nieuwe verpleegzorgwoningen, maar zo erkent ze "die zijn pas in 2030 klaar".

De weg naar zelfredzaamheid van ouderen ligt alleen vol met hobbels. De ouderenzorg kampt met personeelstekort, oplopende wachtlijsten, woningtekorten en bureaucratische rompslomp. "We moeten het slimmer organiseren", vindt Helder. "Als we die verpleeghuisplekken willen handhaven, moeten we de rest anders organiseren."

Dat anders organiseren moet voor een deel komen van innovaties. De Rijksoverheid heeft tips voor ouderen gebundeld op de website www.zorgvannu.nl. Je klikt op een aandoening naar keuze aan en krijgt een aantal "innovatieve" hulpmiddelen gepresenteerd.

Maar bij veel aandoeningen geeft de website weinig handige tips: zo krijgt de oudere met dementie die graag praktische oplossingen wil om langer thuis te blijven wonen van de overheidswebsite slechts deze opties: installeer een spraakassistent en koop een robotstofzuiger ("Zo kun je jouw energie in andere dingen steken").

Wie blind of slechtziend is, krijgt naast de spraakassistent ook de tip een alarmknop en een slimme rookmelder aan te schaffen. Mensen die slecht ter been zijn en veilig thuis willen wonen, krijgen het advies om antislipsokken te kopen. Een linkje naar Bol.com is al bijgevoegd. Net als een review over de sokken, ludiek opgenomen in een zwembad. Volgens Helder is er voor de website nog wel wat werk aan de winkel. "Die is nog niet goed gevuld."

De minister reisde afgelopen week ter inspiratie voor de ouderenzorg ook nog af naar Scandinavië. "In Helsinki zag ik appartementencomplexen die door ouderen zelf zijn georganiseerd. Actief samen koken, samen schoonmaken. Ook in Nederland moeten we dat zo organiseren. Met mensen die daar ook wonen, die ouderen kunnen helpen."

Het kabinet heeft, na politieke onenigheid, een knoop doorgehakt over details van de spreidingswet. Die gaat over de verdeling van asielzoekers over alle gemeenten.

Afgesproken is onder meer dat gemeenten de komende jaren gezamenlijk maximaal 40.000 nieuwe opvangplekken moeten leveren. Dat zijn gemiddeld 115 asielzoekers per gemeente.

Gemeenten hebben vanaf 1 januari 2024 drie maanden de tijd om een plan in te dienen over hun extra opvangplekken. Het Rijk kijkt dan of dat bij elkaar opgeteld landelijk gezien genoeg is. Is er een tekort, dan krijgen de provincies ieder de opdracht om alsnog die opvangplekken bij hun eigen gemeenten te gaan zoeken.

Als dit na acht maanden nog niet gelukt is, dan maakt staatssecretaris Eric van der Burg zelf een plan dat hij dwingend kan opleggen aan provincies en gemeenten.

Gemeenten kunnen een extra beloning krijgen. Dat kan bijvoorbeeld voor opvangplekken die zij langdurig beschikbaar stellen of voor bijzondere opvang van minderjarigen.

Staatssecretaris Eric van der Burg (Justitie en Veiligheid) wilde de spreidingswet eigenlijk al dit jaar laten ingaan om een herhaling van de chaos in Ter Apel van afgelopen zomer te voorkomen. Dit werd al eerder uitgesteld naar 1 januari 2024.

Voor de komende maanden heeft Van der Burg daarom een noodplan in het leven geroepen. Gemeenten die bepaalde groepen blijven weigeren, zoals alleenstaande mannen, kunnen gedwongen worden die op te vangen. Ook worden statushouders gehuisvest in hotels, om in de asielopvang plaatsen te creëren.

De Tweede Kamer organiseert volgende week gesprekken met deskundigen en belanghebbenden ter voorbereiding op het Kamerdebat over de wet. Daarna moet de wet worden behandeld door de nieuwe Eerste Kamer, die komende dinsdag wordt gekozen.

De Raad van State uitte eerder kritiek op de wet; die zou onnodig complex uitpakken en moeilijk uitvoerbaar zijn.

"Het hoeft maar één keer mis te gaan. Ik wil eigenlijk dat ze een andere baan vindt", zegt een van de dochters van vicepremier Sigrid Kaag over de vele bedreigingen aan haar adres. In de komende uitzending van College Tour is te zien dat Kaag emotioneel op die oproep reageert.

Die druk van familie om te stoppen na dreigementen speelt bij veel meer politici, zegt onderzoeker Diana Marijnissen van het lectoraat Ondermijning van de Avans Hogeschool. Ze deed onderzoek naar de impact van bedreigingen op lokale bestuurders. "Als zij stoppen met hun functie, is de reden vrijwel altijd familieleden die zeggen dat het op een gegeven moment genoeg is geweest met de dreigementen."

"De personen in kwestie voelen dat de druk zo hoog wordt, dat ze beslissen om te stoppen. Ze zeggen dan ook: mijn naasten hebben niet gekozen voor dit werk."

Dat bestuurders steeds vaker worden bedreigd, speelt al langer. Binnen provincies, gemeenten en waterschappen steeg het aantal politici dat te maken had met agressie of geweld van 23 procent in 2014 naar 49 procent in 2022. Ook zijn de incidenten voor politici steeds heftiger. Over landelijke politici kreeg het Openbaar Ministerie zelfs nog nooit zo veel meldingen van bedreigingen als vorig jaar. Het waren er 1125, bijna twee keer zo veel als het jaar daarvoor.

Volgens het OM worden de dreigementen aan het adres van landelijke politici vaak geuit via Twitter of Instagram.

Politici durven zich daar ook steeds vaker kwetsbaar over op te stellen, zegt onderzoeker Marijnissen. "In de politiek zagen we dat eerst niet zo vaak. Het was eerder: if you can't take the heat, stay out of the kitchen. Nu zien we die kwetsbaarheid de laatste tijd wel vaker, bijvoorbeeld bij Kaag. Zij is daar heel open over, en ook haar kinderen."

Zo zei Kaags dochter Janna in een opgenomen interview dat ze zich zorgen maakt dat haar moeder eindigt als Els Borst, de oud-minister die werd vermoord door een psychiatrisch patiënt die boos was over haar euthanasiebeleid.

Kijk hier naar die boodschap van de dochters van Kaag:

En zo zijn er meer familieleden die vrezen voor hun naaste die in de politiek zit. "Er zijn met enige regelmaat situaties geweest dat de kinderen wensten dat ik een andere baan had gehad", zei minister Hugo de Jonge over de bedreigingen aan zijn adres. "Ik denk eerlijk gezegd dat er weinig families van bewindspersonen zijn die staan te juichen bij het werk dat we doen", is de conclusie van minister Wopke Hoekstra, die ook te maken heeft met bedreigingen.

Dat politici er opener over zijn of zelfs besluiten om ermee te stoppen, heeft mogelijk ook met de aard van de dreiging te maken. Vaak gaat het bij dreigementen om mensen die vanuit hun emotie reageren, zegt Marijnissen. "Het is dan een opeenstapeling van emoties, ze zitten niet lekker in hun vel en horen iets wat hen triggert en reageren dan op sociale media."

Maar soms gaat het verder dan dat. Zo zei de dochter van minister De Jonge dat ze tijdens de coronapandemie dreigbrieven thuis door de bus kregen. Of denk aan de man die Kaag thuis opzocht met een fakkel, zegt Marijnissen. "Dat is een heel ander type bedreiging, en we zien ook dat die bedreigingen in de persoonlijke sfeer veel meer impact hebben dan andere typen."

Van gestopte politici is bekend dat ze eerder over hun toekomst gingen nadenken als ze in de privésfeer werden bedreigd. "Als de dreiging nog in de zakelijke sfeer blijft, dan kun je het nog wel scheiden", zegt onderzoeker Marijnissen. "Maar als je ook bedreigd wordt in de privésfeer, vooral als je kinderen erbij betrokken worden, dan wordt het lastiger. Het is dan afhankelijk van hoe de omgeving reageert welke afweging je maakt."

Kaag denkt er in ieder geval nu niet over na, zei ze vandaag. "Er zijn geen verkiezingen en we hebben als kabinet grote stappen kunnen zetten, dus die verantwoordelijkheid voel ik ook."

De collega's van minister Sigrid Kaag in het kabinet reageerden vanmorgen voor aanvang van de ministerraad aangedaan op het bericht dat haar dochters willen dat ze snel iets anders gaat doen, omdat ze vrezen voor haar veiligheid. "Dit is zeer aangrijpend. Het overkomt haar, maar daarmee overkomt het ons allemaal, de hele democratie", zegt vicepremier Wopke Hoekstra.

Hoekstra zegt dat hij ook te maken heeft met bedreigingen. "Maar die zijn van een andere orde, want de verschrikkelijke mate waarin zij die ondervindt speelt bij mij en de meeste anderen gelukkig minder. Maar de impact is bij velen groot. Ik denk eerlijk gezegd dat er weinig families van bewindspersonen zijn die staan te juichen bij het werk dat we doen."

Ook minister Hugo de Jonge heeft thuis veel gesprekken gevoerd over de bedreigingen die hij krijgt. "Er zijn met enige regelmaat situaties geweest dat de kinderen wensten dat ik een andere baan had gehad", zegt hij. De Jonge vond het tv-fragment met de dochters van Kaag "echt verschrikkelijk" en "heel indrukwekkend" om te zien en begrijpt dat de D66-vicepremier erover nadenkt om misschien te stoppen. Hij zou dat, als hij haar was, ook serieus overwegen.

Maar hoewel zijn gezin op de eerste plaats komt, heeft De Jonge tot nu toe niet willen stoppen. "Omdat je uiteindelijk ook wilt dat het kwaad niet overwint. Dat mogen we met zijn allen niet laten gebeuren."

Minister Christianne van der Wal wil niet reageren op de vraag of haar kinderen haar weleens hebben gevraagd om te stoppen. Ze wijst erop dat ze één keer, toen ze op de stoep voor haar huis in gesprek ging met boze boeren, de 'fout' heeft gemaakt om te zeggen dat haar kinderen binnen zaten te trillen. "Daar hebben ze tot op de dag van vandaag last van, dat ik die opmerking heb gemaakt."

Daarop heeft ze besloten werk en privé strikt gescheiden te houden. "Mijn kinderen zien hun moeder aan het werk en ze zien dat er altijd sprake is van bedreiging, natuurlijk doet dat iets met ze."

Over de hartekreet van de dochters van Kaag op televisie zegt ze: "Dat komt natuurlijk enorm binnen. Dat zou mij ook enorm raken. Maar je kunt het niet vergelijken met de situatie waar ik nu in zit. Ik ga niet zwichten daarvoor, en mijn gezin ook niet."

De onlangs vertrokken ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers reageerde vanmorgen op Radio 1 op soortgelijke wijze: "Ik heb thuis tegen mijn vrouw en drie dochters gezegd, ook aan het begin toen ik Kamerlid werd: jullie hebben een vetorecht. Als het hier niet goed gaat, stop ik ermee." Hij vindt wel, net als De Jonge, dat je dat besluit zo lang mogelijk moet uitstellen. " Als je toegeeft, geef je toe aan intimidatie en chantage. Maar tegelijkertijd is het gezin het allerbelangrijkste wat je hebt."

Segers zegt dat het klimaat sinds coronatijd is verhard en dat er ook bij hem mensen voor de deur hebben gestaan, "op een hele intimiderende manier". "Ik heb veel aangiftes moeten ondertekenen. Er zijn rechtszaken geweest tegen bedreigers. Ik had nooit gedacht toen ik begon dat ik dat zou moeten meemaken."

We moeten de consequenties van het probleem niet onderschatten, zegt minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgöz:

Consumenten worden voortaan beter beschermd tegen onveilige producten van buiten Europa. De EU heeft de regels daarover aangescherpt en minister Micky Adriaansens van Economische Zaken gaat ze ook in Nederland invoeren.

Volgens haar zijn de aanpassingen nodig, omdat in landen buiten de EU niet dezelfde eisen gelden voor de veiligheid van producten en de bescherming van consumenten als in de EU. Online platforms zijn de afgelopen jaren steeds meer producten uit bijvoorbeeld China en Amerika direct aan Europese consumenten gaan verkopen. "Dit heeft niet alleen geleid tot oneerlijke concurrentie voor Nederlandse ondernemers, maar ook tot meer onveilige of illegale producten die in de EU niet verkrijgbaar of toegestaan zijn", zegt de minister.

Ze wijst er ook op dat consumenten vaak lastig met verkopers van buiten de EU in contact kunnen komen.

Binnenkort moet een fabrikant die in Europa spullen verkoopt ook in de EU een vestiging hebben óf een vertegenwoordiger die aansprakelijk is voor de veiligheid van een product. Anders mag het product niet in de EU worden verkocht. De nieuwe regels worden gehandhaafd door de Voedsel- en Warenautoriteit.

De aanscherpingen gelden zowel voor spullen die te koop zijn in fysieke winkels als voor online platforms. Daardoor moeten uiteindelijk minder producten op de markt komen die brandgevaarlijk zijn of op een andere manier schadelijk voor de gezondheid.

Als een aankoop onveilig is, moet de verkoper straks voor dezelfde prijs een veilig vervangend product aanbieden, óf de aankoop zo herstellen dat die wél veilig is óf het aankoopbedrag terugbetalen.

Twee volwassen dochters van vicepremier Sigrid Kaag hopen dat hun moeder snel iets anders gaat doen buiten de Nederlandse politiek. In een uitzending van College Tour, die zondag wordt uitgezonden, zeggen ze dat ze zich grote zorgen maken over de veiligheid van hun moeder.

"Ik maak mij zorgen dat mijn moeder eindigt zoals Els Borst", zegt dochter Janna in een eerder opgenomen interview dat Kaag te zien krijgt. Oud-minister Borst werd vermoord door een psychiatrisch patiënt die boos was over haar euthanasiebeleid.

D66-leider Kaag is al jaren het doelwit van veel bedreigingen. Vorig jaar stond een man met een brandende fakkel voor haar huis. "Het hoeft maar één keer mis te gaan", zegt dochter Janna. "Het land verdient haar niet. Ik wil eigenlijk dat ze een andere baan vindt." Haar zus Inas sluit zich daarbij aan.

Kaag reageert in de uitzending zichtbaar geëmotioneerd op de oproep van haar dochters. "We hebben het er niet vaak genoeg over. Ze maken zich zorgen en ik denk dat hun zorgen reëel zijn."

Bekijk hieronder de videoboodschap van de dochters en de reactie van Kaag:

Ze heeft zelf nog geen beslissing genomen of ze na deze kabinetsperiode nog door wil. Ze wil pas over enige tijd de knoop doorhakken. Het advies van haar dochters telt daarbij mee.

"Mijn dochters zeggen: het is mooi geweest, mam. Dat is ook een belangrijke boodschap. Ik luister altijd naar mijn dochters", zegt ze daarover.

Voordat Kaag in 2017 minister van Buitenlandse Handel werd namens D66 vervulde ze jarenlang functies in het buitenland als diplomaat. Haar dochters groeiden ook op in het buitenland.

Het aantal bedreigingen tegen kabinetsleden en Kamerleden neemt steeds verder toe. Vorig jaar kwamen er meer dan 1100 meldingen binnen bij de politie. De meeste waren gericht tegen PVV-leider Geert Wilders, de zwaarst beveiligde politicus van Nederland.

VVD en CDA willen dat Defensie de eindverantwoordelijkheid krijgt voor het bewaken en beveiligen van kabels en leidingen op de Noordzeebodem. Het kabinet onderzoekt op het moment of dit kan, maar er is nog geen knoop over doorgehakt.

"De Noordzee is eigenlijk een snelweg van pijpleidingen, internetkabels en stroomkabels en dat wordt alleen maar meer, dat is hartstikke kwetsbaar", zegt CDA-Kamerlid Harmen Krul. Hij vindt dat een strategie van het kabinet te lang duurt, zeker nu de dreiging van vijandige landen toeneemt.

Krul: "Er zijn Russische schepen die op zee heel lang op een plek blijven hangen, boven een datakruispunt. En we weten niet wat ze aftappen." Er varen schepen en bootjes rond windmolenparken, zegt ook VVD-Kamerlid Peter Valstar. "Energiekabels bij windmolens kunnen worden doorgesneden, en dan komt er geen stroom meer aan land."

Daarom heeft Defensie dit ook bekendgemaakt, zegt minister van Defensie Kajsa Ollongren. "Nederlanders moeten dit weten. Rusland heeft belangstelling voor onze windmolenparken, en niet omdat ze die zelf willen bouwen."

Die vijandige acties worden 'seabed warfare' genoemd, ofwel oorlogsvoering op de zeebodem:

De MIVD (Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) waarschuwt regelmatig voor de gevaren. Volgens de MIVD is Rusland bereid tot grootschalige en ontwrichtende sabotage op de Noordzeebodem. Het kabinet kondigde eerder aan de kustwacht vaker in te gaan schakelen, maar die heeft het heel druk. En concreet werden de maatregelen volgens critici nog niet.

VVD en CDA vinden het onverstandig dat er, zoals nu, zeven ministeries gaan over de Noordzee en de Noordzeebodem. Ook PVV en D66 roepen het kabinet op snel met een duidelijke taakverdeling en geld te komen.

Het kabinet verdedigt de werkwijze die is gekozen. Coördinerend minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat zegt dat er nu eenmaal veel ministeries en overheidsinstanties over de Noordzee gaan omdat er zo veel op zee gebeurt.

Hij belooft de Kamer dat de afspraken onderling duidelijk zijn en dat hij als minister alles in de gaten houdt. "We hebben daar al sinds jaar en dag grote belangen, dat is niet nieuw."

Defensieminister Ollongren is ondertussen bezig met het uitbreiden van de Noordzeetaken van Defensie in samenwerking met EU- en NAVO-bondgenoten. Het gaat dan bijvoorbeeld om het delen van cruciale informatie met bedrijven die op zee infrastructuur aanleggen of beheren, of het ontwikkelen van onbemande systemen die de zeebodem afspeuren.

"We doen meer aan detectie, aan opsporing. Maar daar kan ik verder geen details over prijsgeven."

De parlementaire enquête over de coronacrisis gaat naar verwachting een kleine drie jaar duren. Dat staat in het onderzoeksvoorstel van de Tweede Kamercommissie die de enquête voorbereidt en het dagelijks bestuur van de Kamer wil de opzet overnemen. Ook de Kamer zelf moet er nog mee akkoord gaan.

Waarschijnlijk wordt de eigenlijke enquêtecommissie voor het komende zomerreces ingesteld en volgens het voorstel kan er begin 2026 een eindrapport liggen.

De openbare verhoren zouden moeten worden gehouden tussen februari en september 2025. De voorbereidingscommissie wijst er wel op dat tijdens de enquête Tweede Kamerverkiezingen zijn, waardoor de samenstelling van de commissie mogelijk zal veranderen. En dat zal misschien gevolgen hebben voor de planning.

Het dagelijks bestuur van de Kamer benadrukt in een toelichting dat het onderzoek omvangrijk is. En gelet op de lange tijdsduur is het van belang "dat bij deelname aan de enquêtecommissie de continuïteit van de samenstelling lopende het onderzoek zoveel mogelijk is gewaarborgd". De enquête bestaat uit dossieronderzoek, besloten voorgesprekken, openbare verhoren en het schrijven en aanbieden van het onderzoeksrapport.

Doel van de enquête is om alle aspecten van het coronabeleid en de genomen maatregelen te onderzoeken. Daarbij kijkt de enquêtecommissie onder meer naar de rol van Kamer en kabinet, de afwegingen tussen volksgezondheid en andere belangen, de inrichting van de crisisorganisatie en de manier waarop het kabinet is omgegaan met grondrechten .

Het onderzoek is gericht op de periode vanaf de eerste signalen vanuit China over een nieuw virus (eind 2019) tot en met het afschalen van de maatregelen in Nederland (voorjaar van 2022).

PvdA'er Khadija Arib was aanvankelijk voorzitter van de voorbereidingscommissie, maar sinds zij de Kamer heeft verlaten, wordt de commissie geleid door waarnemend voorzitter Mariëlle Paul (VVD).